Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Euarchontoglires

| *Euarchontoglires* |
| --- |
|  Die Hoase *(Lepus europaeus)* heert uk tou doo Euarchontoglires. |
| **Systematik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Buppeklasse:* | Keeuwebäkke *(Gnathostomata)* |
|  *Riege:* | *Tetrapoda* |
| *Klasse:* | Suugedierte *(Mammalia)* |
| *Unnerklasse:* | *Eutheria* |
| *Uuroardenge:* | Euarchontoglires |

 |

Doo Euarchontoglires sunt ne Uuroardenge fon doo Suugedierte. Deertou heere wie *(Homo sapiens)* uk.

Placentalia (Eutheria)

* Afrotheria
* Exafroplacentalia
	+ Xenarthra
	+ Boreoeutheria
		- Laurasiatheria
		- Euarchontoglires

## Binnere Systematik

* Uuroardenge: Euarchontoglires
	+ Taxon sunner Stappe: *Euarchonta*
		- * Oardenge:*Scandentia* (düütsk:Spitzhörnchen)
		- Taxon sunner Stappe: *Primatomorpha*
			* Oardenge:*Dermoptera* (düütsk:Riesengleiter)
			* Oardenge:*Primates* (Oapen un Moanskene, doo biologisk touhoope een Taxon sunt, düütsk: Primaten)
	+ Taxon sunner Stappe: Glires
		- * Oardenge:Hoasenoardige *(Lagomorpha)*
			* Oardenge:Gnauedierte *(Rodentia)*
# Hoasenoardige

| Hoasenoardige |
| --- |
|  Die Hoase *(Lepus europaeus)*. |
| **Systematik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Klasse:* | Suugedierte *(Mammalia)* |
| *Unnerklasse:* | *Eutheria* |
| *Uuroardenge:* | *Euarchontoglires* |
| *Taxon sunner Stappe:* | *Glires* |
| *Oardenge:* | **Hoasenoardige *(Lagomorpha) |

 |

Doo **Hoasenoardige(Lagomorpha)* sunt ne Oardenge fon doo Suugedierte, juu me apdeele kon in 2 lieuwjende Familien un fääre in 13 Sleeke un 81 Oarde.

*Ochotona princeps* as Biespil foar doo Ochotonidae
* Familie: *Ochotonidae*
* Familie: *Leporidae* (Doo sunt bekoand truch Hoase un Kanienken.)
# Antarktikoa

Antarktikoa
Steede fon Antarktikoa ap ju Waareldkoarte.
Satellitenbielde fon Antarktikoa
**Antarktikoa** is n Waarelddeel uum dän Suudpool fon ju Äide, mäd ne Loundmasse fon 13,2 Millionen km². Uum dän Waarelddeel tou lait die Antarktiske Ozean, die uurgungt in dän Pazifiske Ozean un dän Indiske Ozean. Uungefeer 90 % fon aal dät Ies ap ju Äide un 75 % fon do Swäitwoater-Reserven sunt in ju bit tou 4500 m tjukke Iesdäkke äntheelden. Wan dät antarktiske Ies aal smilt, sticht die Peegel fon ju See uum sowät 58 Meetere. Uungefeer 280.000 km² fon dän Waarelddeel is iesfräi, dät is sowät 2,4 Prozent fon ju ganse Loundfläche.

Et rakt neen Lounde ap Antarktikoa, man dät rakt Lounde do Ansprüche moaked hääbe ap Deele fon Antarktikoa. Do fertreedene Lounde moakje Foarskenge ap dät Waarelddeel un deerfoar rakt et ferscheedene Foarskengsstatione. Die Arktiske Ferdraach is fon ferscheedene Lounde unnerteekend. Deeroun stoant, dät do nit bewoonde Gebiete fon Antarktikoa twiske 60 un 90 Groad suudelke Bratte bloot foar freedelke Benutsenge of wietenskuppelke Foarskenge foarbeheelden blieuwe.

| Stoat | Gebiet | Anspruchsgränse | Siet |
| --- | --- | --- | --- |
|  Argentinien | Argentinisk Antartktikoa | 25°W bit 74°W | 1943 |
|  Australien | Australisk Antarktisk Gebiet | 160°E bit 142°2′W un 136°11′W bit 44°38′E | 1933 |
|  Brasilien | Brasilianisk Antarktikoa | 28°W bit 53°W | 1986 |
|  Frankriek | Adélielound | 142°2′E bit 136°11′E | 1924 |
|  Groot-Britannien | Britisk Antarktisk Gebiet | 20°W bit 80°W | 1908 |
|  Norwegen | Köönigin Maud-Lound | 44°38′E bit 20°W | 1939 |
| Peter I-Ailound | 68°50′S 90°35′W | 1929 |
|  Näi-Seelound | Ross Gebiet | 150°W bit 160°E | 1923 |
|  Chile | Chilenisk Antarktisk Gebiet | 53°W bit 90°W | 1940 |
|  | Neen Ansprüche | 90°W bit 150°W |  |

*
*
*
*
*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Klik hier foar moor touheerige Mediendoatäie ap Wikimedia Commons. |
# Australien (Lound)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Commonwealth of Australia |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flaage | Woapen |

 |
| Woalspruch: naan |
| Nationoalhymne: Advance Australia Fair |
|  |
| Amtssproake | Ängelsk |
| Haudstääd | Canberra |
| **Stoatsfoarm** | Monarchie |
| **Gebiet** Fläche % Woater |  7.686.850 km² 1­% |
| **Ienwoonere (2004)** | 20.180.878 |
| **Munte** | Australisken Dollar (AUD) |
| **Tiedzone** | UTC +8 bit +11 |
| **Fierdai** | 26. Januoar |
| **Loundkode** | AUS |
| **TLD** | .au |
| **Telefonfoarwoal** | 61 |

 |

**Australien** is die grootste Deel fon dän Waarelddeel *Australien* un dät säkstgrootste Lound ap ju Waareld. Siet 1901 is Australien uunouhongich fon Groot-Britannien, man dät heert noch tou dät Britiske Commonwealth.

## Deelstoate

Do säks Buundesstoate sunt:

* New South Wales
* Queensland
* Tasmanien
* Victoria
* Western Australia
* South Australia

Do tjo Territorien sunt:

* Australian Capital Territory
* Northern Territory
* Jervis Bay Territory

Ieuwenske do Buundesstoate un Territorien rakt et noch soogen Buutengebiete (säks Ailounde/Ailoundgruppen un n Deel fon ju Antarktis).

## Stääde

| Stääd | Ienwoonere |
| --- | --- |
| Sydney | 3 641 422 |
| Melbourne | 3 371 888 |
| Brisbane | 1 676 389 |
| Perth | 1 256 035 |
| Adelaide | 1 040 719 |
| Gold Coast | 454 436 |
| Canberra | 356 120 |
| Newcastle | 288 732 |
| Gosford | 282 726 |
| Wollongong | 234 482 |
# Flädderdierte

| Flädderdierte |
| --- |
| Ne Oard fon Fläddermuus in Texas, USA *(Tadarida brasiliensis)* |
| **Systematik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Riege:* | *Tetrapoda* |
| *Klasse:* | *Suugedierte* |
| *Unnerklasse:* | *Eutheria* |
| *Buppeoardenge:* | *Laurasiatheria* |
|  *Oardenge:* | Flädderdierte *(Chiroptera)* |

 |

Do **Flädderdierte(Chiroptera)* sunt do eensichste Suugedierte, do nit bloot gliede, sunnern gjucht fljooge konnen. Wan me bloot do rezente *Chiroptera*, dät hat, do, do noch nit of eerste in ju historiske Tied uutstuurwen sunt, meent, kon me disse Oardenge apdeele in 2 Unneroardengen, 18 Familien, 192 Sleeke un 977 Oarden! Flädderdierte rakt et ap allebee Hoolfkuugeln, man bloot in temperierde un tropiske Regione. Buppedät kon me ap n poor oustoundende Ailounde in Ozeanien neen Flädderdierte fiende. In Europa (buute Zypern) rakt et bloot Fläddermuuse, man uurswier rakt et uk uur Flädderdierte uut ju Unneroardenge blw. ju Familie fon do *Pteropodidae* (Flädderhuunde). Fläddermuuse orientierje sik mäd Echolot, *Pteropodidae* (buute ju ägyptiske Oard *Rousettus aegyptiacus*) konnen dät nit.

## Literatuur

* Ronald M. Nowak: *Walker's Mammals of the World* Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
# Huusmeerswien

| Huusmeerswien |
| --- |
|  Two Huusmeerswiene *(Cavia porcellus)* |
| **Systematik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Oardenge:* | Gnauedierte *(Rodentia)* |
| *Unneroardenge:* | Stiekelswien-Sibskup *(Hystricomorpha)* |
| *Deeloardenge:* | *Hystricognathi* |
| *(Sunner Stappe)* | Meerswien-Sibskup *(Caviomorpha)* |
| *Familie:* | Meerswiene *(Caviidae)* |
| *Unnerfamilie:* | Oaintelke Meerswiene *(Caviinae)* |
| *Sleek:* | Äächte Meerswiene *(Cavia)* |
| *Oard:* | Huusmeerswien *(Cavia porcellus)* |
| Beskrieuwen fon | LINNAEUS |

 |

Dät **Huusmeerswien** (*Cavia porcellus*, dt. *Hausmeerschweinchen*) kumt uut Suudamerikoa un heert juust so as Muuse, Kateekere un aal sowät tou do Gnauedierte. Dät wuude in do Anden al foar loange Tied tom moaked - twiske 2000 un 5000 foar Kristus. Nieper wieten do Wietenskuppere dät nit, uumdät archäologiske Ätterwiese truch do litje Bunken stuur tou moakjen sunt un foar n molekuloarbiologisken Ätterwies ju Genetik fon dät Diert noch beeter unnersoacht wäide mout. Uk is dät striedich, uut wäkke Oard fon wüülde Meerswiene do tuchted wuuden sunt: Loange Tied geen me fon dät Meene Meerswien *(Cavia aperea)* uut, in jungere Tied roate dät genetiske Indizien, dät dät Tschudi-Meerswien *(Cavia tschudii)* in't Altiplano-Rebät ju Wüüldfoarm is.

Huusmeerswiene wuden uurspröängelk tou't Sloachtjen heelden, wät in Deele fon Suudamerikoa noch däälich so is. In Europa sunt do gewöönelk bloot nüüdelke Huusdierte. Ju loange Tucht häd heel ferskeedene Meerswiene foarbroacht, loanghierige juust so as kuuthierige un in masse Faawen.
# Suud-Amerikoa

Suudamerikoa
**Suudamerikoa** is n Kontinent. Dät heert tou Amerikoa.

## Lounde

* Argentinien
* Bolivien
* Brasilien
* Chile
* Ecuador
* Falkland-Ailounde (heert tou Groot-Britannien)
* Frantsöösk-Guayana (heert tou Frankriek)
* Guyana
* Kolumbien
* Paraguay
* Peru
* Suriname
* Uruguay
* Venezuela