# Indeksi i zhvillimit njerëzor

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|   0.800–1.000 (very high)
  0.700–0.799 (high)
  0.550–0.699 (medium) |   0.350–0.549 (low)
  Data unavailable |

**Indeksi i Zhvillimit Njerëzor** (**HDI** ose **Human Development Index** ) është një statistikë e përbërë nga tregues të ndryshëm që shërben si indikator i renditjes së vendeve sipas nivelit të "zhvillimit njerëzor" dhe i ndan ato në vende të zhvilluara (zhvillim i lartë), vende në zhvillim (zhvillim mesatar), dhe vende të pazhvilluara (zhvillim i ulët). Statistika përbëhet nga statistikat e Jetëgjatësisë, Edukimit dhe PKB (Prodhimi Kombëtar Bruto).

## Origjina e HDI

Origjina e HDI duhet gjetur në Raportin e Zhvillimit Njerëzor (HDR) që gjendet në Programin për Zhvillim të Kombeve të Bashkuara (UNDRP). Këto programe u filluan në vitin 1990 nga Mahbub ul Haq dhe ka qëllimin e caktuar: "për të zhvendosur fokusin e zhvillimit ekonomik nga llogaritja e të ardhurave kombëtare drejt politikave të përqendruara ndaj popullit.".

Për të krijuar HDR, Haq mblodhi bashkë një grup të njohur ekonomistësh si : Paul Streeten, Frances Stewart, Gustav Ranis, Keith Griffin, Sudhir Anand, and Meghnad Desai. Por ishte puna e Amartya Sen që dha thelbin e konceptit. Haq ishte i sigurt se një përzierje e matësve të zhvillimit njerëzor do të duhej për të bindur publikun, akademikët dhe politik-bërësit kështu që ata mund të vlerësonin zhvillimin jo vetëm nga ana ekonomike por gjithashtu edhe nga përmirësimet në mirëqenien e njerëzve. Sen fillimisht e kundërshtoi këtë ide, por ai e ndihmoi Haq për të krijuar Indeksin e Zhvillimit Njerëzor (HDI). Sen ishte i shqetësuar për shkak se ishte e vështirë të kapje tërë kompleksitetin e faktorëve njerëzorë në një tregues të vetëm por Haq e bindi atë se vetëm një numër i vetëm mund të tërhiqte vëmendjen e politik-bërësve nga përqendrimi ekonomik deri në mirëqenien e njerëzve.

HDI është përdorur nga Organizata e Kombeve të Bashkuara që nga viti 1990.

## Tre dimensionet e HDI VOLL HD

HDI kombinon tre dimensione:

* Jetëgjatësia në lindje, një tregues i shëndetit dhe jetëgjatësisë së popullatës.
* Dija dhe edukimi, të matura nga shkalla e analfabetizmit të të rriturve dhe disa statistika të tjera.
* Standardi i jetesës, të matura nga prodhimi kombëtar bruto për frymë.

## Metodologjia

Tendenca e HDI mes viteve 1975 dhe 2004

|  |  |
| --- | --- |
|   OECD
  Qendrore dhe Evropa lindore, dhe CIS (ish vendet e Bashkimit Sovjetik
  Amerika Latine dhe Karaibet
  Azia Lindore |   Arabia
  Azia Jugore
  Afrika Sub-Sahariane |

Formula që përcakton HDI është shpallur nga Programi për Zhvillim i Kombeve të Bashkuara (UNDRP)
Në përgjithësi, për të transformuar një variabël të papërpunuar, le të themi WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , në një tregues pa njësi ndërmjet 0 dhe 1, përdoret formula e mëposhtme:

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 -index = WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

ku WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 dhe WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 janë vlerat më të ulëta dhe më të larta që variabla WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 mund të marrë, respektivisht.

HDI pastaj përfaqëson një shumë uniformë ⅓ e kontribuar nga secili prej këtyre treguesve:

* Treguesi i Jetëgjatësisë = WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
* Treguesi i Edukimit = WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
	+ Treguesi i Analfabetizmit i të Rriturve = WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
	+ Raporti Bruto i Rregjistrimeve (në shkollë) = WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
* GDP = WIKINIUM\_MATH\_PH\_20

## Raporti i 2009

Raporti i 2009 u lëshua në 5 tetor 2009 dhe mbulon periudhën e vitit 2007. U titullua "Kapërcimi pengesave: Ndryshimi dhe zhvillimi njerëzor". Vendet e para në HDI u grupuan në një kategori te re të quajtur "Zhvillim Njerëzor Shumë i Lartë". Ato janë:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. Norvegjia 0.971 (

 1)
2. Australia 0.970 (

 2)
3. Islanda 0.969 (▼ 2)
4. Kanadaja 0.966 (▼ 1)
5. Irlanda 0.965 ()
6. Hollanda 0.964 ()
7. Suedia 0.963 ()
8. Franca 0.961 (

 3)
9. Japonia 0.960 ()
10. Zvicra 0.960 ()
11. Luksemburgu 0.960 (▼ 3)
12. Finlanda 0.959 (

 1)
13. Shtetet e Bashkuara të Amerikës 0.956 (▼ 1)
 | 1. Austria 0.955 (

 2)
2. Spanja 0.955 ()
3. Danimarka 0.955 (▼ 2)
4. Belgjika 0.953 ()
5. Italia 0.951 (

 1)
6. Lihtenshtajni 0.951 (▼ 1)
7. Zelanda e Re 0.950 ()
8. Mbretëria e Bashkuar 0.947 ()
9. Gjermania 0.947 ()
10. Singapori 0.944 (

 1)
11. Hong Kongu 0.944 (▼ 1)
12. Greqia 0.942 ()
13. Koreja e Jugut 0.937 ()
 | 1. Izraeli 0.935 (

 1)
2. Andora 0.934 (▼ 1)
3. Sllovenia 0.929 ()
4. Brunei 0.920 ()
5. Kuvaiti0.916 ()
6. Qipro 0.914 ()
7. Katari 0.910 (

 1)
8. Portugalia 0.909 (▼ 1)
9. Emiratet e Bashkuara Arabe 0.903 (

 2)
10. Republika Çeke 0.903 ()
11. Barbados 0.903 (

 2)
12. Malta 0.902 (▼ 3)

  |

- 70.  Shqipëria 0.814 ()

## Shih edhe

* Lista e shteteve sipas Indeksit të Zhvillimit Njerëzor

## Burim i të dhënave