# Lufta Civile Kineze

| Lufta Civile Kineze |
| --- |
| Pjesë e Periudha mes dy luftërave botërore, Lufta e Ftohtë (nga viti 1947) dhe Konflikti Kina-Tajvani (nga viti 1949) |
|  Trupat komuniste në Beteja e Sipingut; ushtarë Hui të URN; Mao Cedong në vitet 1930; Chiang Kai-shek duke inspektuar ushtarët; gjenerali i PKK Su Ju duke inspektuar trupat pak kohë para fushatës së Fushata e Menglianggut. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Data | 1 gusht 1927 – 26 dhjetor 1936 (faza e pare)
10 gusht 1945 – 7 dhjetor 1949 (faza e dyte)
7 dhjetor 1949 – koha e sotme (faza e trete  |
| Vendi | Kina Kontinentale (duke përfshirë Hainan) |
| Rezultati |
Partia Komuniste Kineze fiton në kontinent dhe më pas në fushën diplomatike në vitin 1971, bllokimi i ngushticës së Tajvanit.
* Luftimet e mëdha përfunduan, por asnjë armisticë ose traktati i paqes nuk u nënshkrua
* Forcat e patrajtuara të KMT-së të lëna në Kinën Kontinentale të shkatërruara në fushata
* *De facto* ekzistenca e Dy Kinës
* Fillimi i Konflikti ndërkufitar
 |
| Territorial changes |
Fitore komuniste në kontinent dhe më pas në fushën diplomatike në vitin 1971, bllokimi i ngushticës së Tajvanit.
* Luftimet e mëdha përfunduan, por asnjë armisticë ose traktati i paqes nuk u nënshkrua
* Forcat e patrajtuara të KMT-së të lëna në Kinën Kontinentale të shkatërruara në fushata
* *De facto* ekzistenca e Dy Kinës
* Fillimi i Konflikti ndërkufitar
 |

 |
| Komandantët dhe udhëheqësit |
|
Chiang Kai-shek Bai Chongxi Chen Cheng Li Zongren Yan Xishan He Yingqin Hu Zongnan |
Mao Zedong Zhu De Peng Dehuai Zhou Enlai |
| Fuqia |
|
2 million (regular) 2.3 million (militia) (June 1946) |
1.2 million (regular) 2.6 million (militia) |

**Lufta Civile Kineze** ishte një konflikt i armatosur që ndodhi në Kinën Kontinentale ndërmjet forcave komuniste të drejtuar nga Partia Komuniste Kineze (PKK) dhe forcave republikane të drejtura nga Partia Kuomintang (KMT). Lufta Civile fillimi më 1927 dhe zgjati deri në vitin 1949, kur forcat komuniste fituan dhe themeluan Republikën Popullore të Kinës.

Konflikti u shkaktua nga tensionet politike dhe ideologjike midis komunistëve dhe republikanëve, të cilat u përshkallëzuan pas mospajtimit midis PKK-së dhe KMT-së në fillim të viteve 1920. Pas konfliktit të armatosur ndërmjet partive, PKK-ja u largua nga kuadri i PKP-së dhe filloi të formonte baza të saj të reja në zonat rurale të Kinës.

Lufta Civile Kineze u zhvillua nëpër faza të ndryshme, me beteja të rëndësishme dhe strategji të ndryshme. KMT-ja nën udhëheqjen e Mao Cedongut arriti të fitonte mbështetjen e masave të gjerë popullore, veçanërisht në fshatrat dhe zonat rurale. KMT-ja zhvilloi taktika të reja luftarake si "lufteguerrilja" dhe "bazat e zonave të lira", duke u përpoq të izolojë dhe mposhtë KMT-në në qytete dhe baza të tjera të republikanëve.

Lufta Civile Kineze solli pasoja të mëdha humanitare dhe ekonomike, duke përfshirë humbje të mëdha të jetëve të njerëzve, shkatërrime të infrastrukturës dhe zhvillim të kufizuar të vendit. Pas fitores së PKK-së në vitin 1949, Republika Popullore e Kinës u themelua dhe Partia Komuniste Kineze mori kontrollin e plotë mbi territorin kinez.

Lufta Civile Kineze ka pasur një ndikim të thellë në historinë dhe zhvillimin e Kinës moderne, duke lënë pas një trashëgimi të ndjeshme politike dhe shoqërore që vazhdon të ndikojë deri në ditët e sotme.

## Sfondi

Pas renies se seperandorise Qing dhe revolucionin i 1911-es, Sun Jat-sen u be president i republikes Kineze. Ai themeloi Partinë Revolucionare Kuomintang (KMT) me synimin për të ndryshuar sistemin dhe të themelonte një Republikë të re në Kinë.

Në vitin 1911, Revolucioni i Tetorit i udhëhequr nga Sun Jat-sen nëhapur në Wuhan, duke filluar rrugën drejt rrëzimit të dinastisë Qing dhe themelimit të Republikës së Kinës. Pas rrëzimit të dinastisë Qing në vitin 1912, Sun Jat-sen u bë presidenti i parë i Republikës së Kinës. Megjithatë, pushteti dhe autoriteti i tij ishin të kufizuar dhe kontrolli i KMT-së mbi territorin kinez ishte ende i paqëndrueshëm për shkak të pranisë së kryeplakëve ushtarakë.

Pastaj u zvendesua nga Yuan Shikai. Yuan perpiqte te krijonte nje perandori i ri Kineze, por pas vdekjes se tij ne 1916 Kina ra ne kaos absolut. Kina u përfshi në një periudhë të njohur si periudha e "kryeplakëve ushtarakë" ose "periudha e signorave të luftës". Ky ishte një kohë kaotike dhe e përgjakshme në historinë e Kinës, ku kryeplakët ushtarakë, ose warlordët, kontrollonin pjesë të ndryshme të territorit kinez dhe luftonin për pushtet dhe kontroll.

Në këtë periudhë, Konferenca e Zhongshanit në vitin 1923 solli një marrëveshje të njohur si "Bashkëpunimi i Kuomintang-Partisë Komuniste Kineze". Kjo bashkëpunim shënoi një fazë të rëndësishme në historinë politike të Kinës, duke sjellë përballjen e KMT-së dhe Partisë Komuniste Kineze (PKK) kundër kryeplakëve ushtarakë dhe fuqive të huaja.

Megjithatë, pas vdekjes së Sun Jat-senit në vitin 1925, u shfaqën grindje dhe mosmarrëveshje të thella mes KMT-së dhe PKK-së, duke çuar në shpërthimin e Luftës Civile Kineze në vitin 1927. Kjo luftë zgjati për një kohë të gjatë dhe përfundoi me fitoren e forcave komuniste të udhëhequra nga Mao Cedongu në vitin 1949.

Themelimi i Republikës së Kinës dhe lufta e kryeplakëve ushtarakë dhanë fillimin e një epoke të re në historinë e Kinës, me sfida, transformime politike dhe përparime të ndjeshme. Republika e Kinës u përballet me sfida të shumta në përpjekjen për të konsoliduar pushtetin dhe të transformojë një vend të shkatërruar nga lufta në një shoqëri moderne dhe të qëndrueshme.

### Masakra e Shangait dhe Expedita Verior

Në fillim të vitit 1927, rivaliteti midis KMT dhe PKK çoi në ndarjen e forcave revolucionare. PKK-ja dhe krerët e majtë të KMT vendosën të transferonin qeverinë e KMT-së nga Guangzhou në Wuhan, ku ndikimi komunist ishte i fortë.[18] Megjithatë, Chiang dhe Li Zongren, të cilët e mposhtën kryeplakun ushtarak Sun Chuanfang, u zhvendosën drejt lindjes në drejtim të Jiangxi. Të majtësit refuzuan kërkesën e Chiang për të eleminuar ndikimin komunist në brendinë e KMT-së, dhe Chiang i akuzoi ata për tradhtinë e Tri Principave të Popullit të Sun Yat-sen duke pranuar urdhrat nga Bashkimi Sovjetik. Sipas Mao Cedongut, toleranca e Chiang ndaj PKK-së në kampin e KMT-së u ul ndërsa pushteti i tij u rrit.[20]

Më 7 prill, Chiang dhe disa krerë të tjerë të KMT-së mbajtën një takim, në të cilin ata propozuan se aktivitetet komuniste ishin shkatërruese në aspektin social dhe ekonomik dhe duhej të hiqeshin për të vazhduar revolucionin nacionalist. Më 12 prill, në Shanghai, shumë anëtarë komunistë të KMT-së u pastruan përmes qindra arrestimeve dhe ekzekutimeve në urdhër të Gjeneralit Bai Chongxi. PKK-ja i referohej kësaj ngjarje si Incidenti i 12 prillit, Terrori i Bardhë ose Masakra e Shanghait. Ky incident zgjeroi ndarjen midis Chiangut dhe Wang Jingwei, udhëheqësit të fraksionit të majtë të KMT-së që kontrollonte qytetin e Wuhanit.

Më në fund, fraksioni i majtë i KMT-së gjithashtu dëboi anëtarët e PKK-së nga qeveria e Wuhanit, e cila më pas u rrëzua nga Chiang Kai-shek. KMT-ja vazhdoi fushatën e saj kundër kryeplakëve ushtarakë dhe kapërceu Pekinin në qershor të vitit 1928. Shpejt, shumica e Kinës së Lindjes ishte nën kontrollin e qeverisë qendrore të Nanjings, e cila më shpejtësuar mori njohjen ndërkombëtare si qeveria e vetme legjitime e Kinës. Qeveria e KMT-së njoftoi, në përputhje me Sun Yat-senin, formulën për tre fazat e revolucionit: bashkimi ushtarak, udhëheqja politike dhe demokracia kushtetuese.

## Kryengritje Komuniste (1927-1937)

Më 1 gusht 1927, Partia Komuniste nisi një ngjarje në Nanchang kundër qeverisë nacionaliste në Wuhan. Ky konflikt çoi në krijimin e Ushtrisë së Kuqe. Më 4 gusht, forcat kryesore të Ushtrisë së Kuqe lanë Nanchangun dhe u drejtuan në jug për të sulmuar Guangdongun. Forcat nacionaliste shpejtërisht rikapturuan Nanchangun ndërsa anëtarët e mbetur të PKK-së në Nanchangun u fshihën. Në një mbledhje të PKK-së më 7 gusht u konfirmua objektivi i partisë për të marrë pushtetin politik me forcë, por PKK-ja u shtyp shpejt nga qeveria nacionaliste në Wuhan, e udhëhequr nga Wang Jingwei. Më 14 gusht, Chiang Kai-shek njoftoi tërheqjen e tij të përkohshme, pasi fraksioni i Wuhanit dhe fraksioni i Nanjingut të Kuomintangut u bashkuan përsëri me qëllimin e përbashkët për të shtypur PKK-në pas ndarjes së mëparshme. Wang Jingwei mori drejtimin e KMT-së pas Chiangut.

Më vonë u bënë përpjekje nga PKK-ja për të marrë qytetet e Changshas, Shantou dhe Guangzhout. Ushtria e Kuqe, e përbërë nga ushtarë të rebeluar të ushtrisë kombëtare revolucionare (URN) si dhe fshatarë të armatosur, vendosi kontrollin mbi disa zona në Kinën jugore. Forcat e KMT-së vazhduan të përpiqen të shtypin rebelimet. Më vonë, në shtator, Wang Jingwei u detyrua të largohet nga Wuhan. Shtatori gjithashtu shënoi një ngritje të armatosur të pasuksesshme rurale, e njohur si Ngritja e Re e Vëndosjes së Pranverës, e udhëhequr nga Mao Cedongu. Borodin pastaj u kthye në Bashkimin Sovjetik në tetor përmes Mongolisë. Në nëntor, Chiang Kai-shek shkoi në Shanghai dhe e ftoi Wangun të bashkohet me të. Më 11 dhjetor, PKK-ja nisi Ngritjen e Guangzhouit, duke vendosur një sovjet atje në ditën tjetër, por humbi qytetin më 13 dhjetor në një kundëratakim nën urdhrat e Gjeneralit Zhang Fakui. Më 16 dhjetor, Wang Jingwei u arratis në Francë. Tani kishte tre kryeqytete në Kinë: kryeqyteti i njohur ndërkombëtarisht në Pekin, PKK dhe KMT-ja e majtë në Wuhan dhe regjimi i KMT-së së djathtë në Nanjing, që do të mbetej kryeqyteti i KMT-së për dekadën e ardhshme.

Kjo shënoi fillimin e një luftë të armatosur dhjetëvjeçare, e njohur në Kinën kontinentale si "Lufta Civile Dhjetëvjeçare" (十年内战), e cila përfundoi me Incidentin Xi'an, kur Chiang Kai-shek u detyrua të formonte Frontin e Dytë të Bashkuar kundër forcave invaduese nga Perandoria e Japonisë. Në vitin 1930, u shpërtheu Lufta e Vllezërve të Pllakave si një konflikt i brendshëm i KMT-së, e udhëhequr nga Feng Yuxiang, Yan Xishan dhe Wang Jingwei. Vëmendja u përqendrua në eliminimin e pjesëve të mbetura të aktivitetit të PKK-së nëpërmjet një seri fushatash rrethuese. Kampanjat e para dhe të dyta dështuan, ndërsa e treta u ndërpre për shkak të Incidentit të Mukdenit. Fushata e katërt (1932–1933) arriti disa suksese të hershme, por ushtritë e Chiangut u pësuan rëndë kur tentuan të depërtojnë në zemrën e Republikës Kineze Sovjetike të Mao Cedongut. Gjatë këtyre fushatave, kolonat e KMT-së goditën shpejt në zonat e PKK-së, por u mbytën lehtësisht nga vendi i gjerë i fshatit dhe nuk arritën të konsolidonin bazën e tyre.

Në fund të vitit 1934, Chiang lëshoi fushatën e pestë që përfshinte rrethimin sistemik të rajonit sovjetik të Jiangxit me kështjella të fortifikuara.[30] Strategjia e kështjellave u krijua dhe u zbatua në pjesë nga këshilltarët e rinj të punësuar nga Nazistët.[31] Ndryshe nga fushatat e mëparshme, ku ata depërtuan thellë në një sulm të vetëm, kësaj here trupat e KMT-së ndërtuan me durim kështjella, të ndara nga rreth 8 kilometra (pesë milje), për të rrethuar zonat komuniste dhe për të prekur burimet e tyre të furnizimit dhe ushqimit.

Në tetor të vitit 1934, PKK mori përfitim nga hapësirat në rrethin e kështjellave (të bëra nga forcat e një aleati të Chiang Kai-shek, dhe jo trupat e rregullta të KMT-së) dhe dali nga rrethimi. Ushtritë e kryeplakëve ushtarakë nuk deshën të sfidohen nga forcat komuniste për frikën e humbjes së burrave të tyre dhe nuk ndoqën PKK-në me shumë zell. Për më tepër, forcat kryesore të KMT-së ishin të zënë me zhdukjen e ushtrisë së Zhang Guotaos, që ishte shumë më e madhe se e Mao Cedongut. Rrëfimi masiv ushtarak i forcave komuniste zgjati një vit dhe mbuloi atë që Mao vlerësoi si 12,500 km (25,000 Li); u bë i njohur si Marshimi i Gjatë.

Marshimi i Gjatë nga 1934-1935
Kjo tërheqje ushtarake u ndërmor nga Partia Komuniste Kineze, e udhëhequr nga Mao Cedongu, për të evituar ndjekjen ose sulmet nga ushtria e Kuomintangut. Ajo përfshinte një seri marshimesh, gjatë të cilave shumë ushtri komuniste në jug u shpëtuan duke ikur në veri dhe perëndim.

Gjatë marshimit nga Jiangxi, Ushtria e Frontit të Parë, e udhëhequr nga një komision ushtarak i papërvojë, ishte në prag të shkatërrimit nga trupat e Chiang Kai-Shek-ut pasi baza e tyre ishte në Jiangxi. Komunistët, nën komandën e Mao Cedongut dhe Zhou Enlait, "ikën në një tërheqje rrumbullakëse në perëndim dhe veri, që raportohet se kaloi mbi 9,000 kilometra për 370 ditë." Rruga kaloi nëpër terrenin më të vështirë të Kinës së perëndimit duke udhëtuar në perëndim dhe pastaj në ver drejt Shaanxit. "Në nëntor 1935, pak kohë pas vendosjes në Shaanxi të veriut, Mao zyrtarisht mori pozitën e udhëheqësit të Kryesisë së Kombeve të Kuqe. Pas një rishikimi të madh të rolit zyrtar, Mao u bë kryetari i Komisionit Ushtarak, me Zhou dhe Deng Xiaoping si zëvendëskryetarë." Kjo shënoi pozitën e Mao Cedongut si udhëheqës i padiskutueshëm i Partisë, me Zhou në pozitën e dytë ndaj tij.[citation needed]

Marshimi përfundoi kur PKK arriti në brendësinë e Shaanxit. Ushtria e Zhang Guotaos (Ushtria e Frontit të Katërt të Kuq), e cila ndoqi një rrugë të ndryshme nëpër Kinën veriore-perëndimore, u shkatërrua kryesisht nga forcat e Chiang Kai-shek dhe aleatët e tij muslimanë kinezë, klika Ma. Në rrugë, ushtria komuniste konfiskoi pronë dhe armë nga kryeplakët ushtarakë dhe pronarët vendas, ndërsa rekrutoi fshatarët dhe të varfërit, e qëndërtuan mbështetjen e tyre te masat.

90,000–100,000 persona që filluan Marshimin e Gjatë nga Republika Kineze Sovjetike, vetëm rreth 7,000–8,000 arritën në Shaanxi. Trashegimtarët e forcave të Zhangut më në fund u bashkuan me Mao në Shaanxi, por pas shkatërrimit të ushtrisë së tij, Zhangu, edhe si anëtar themelues i PKK-së, nuk arriti kurrë të sfidonte autoritetin e Mao Cedongut. Përmbledhtasht, tërheqja e madhe bëri që Mao të bëhej udhëheqësi i pandiskutueshëm i Partisë Komuniste Kineze.

Kuomintangu përdori trupat Khampa - të cilët ishin më parë banditë - për të luftuar Ushtrinë Komuniste të Kuqe dhe për të dobësuar kryeplakët ushtarakë vendorë që shpesh refuzonin të luftonin forcat komuniste për të ruajtur forcat e tyre. KMT rekrutoi 300 "banditë Khampa" në Komisionin e Konsolimit ushtarak në Sichuan, ku ata ishin pjesë e përpjekjeve të qeverisë qendrore për të penetruar dhe destabilizuar kryeplakët e kinezëve Han lokalë si Liu Wenhui. Qeveria po përpiqej të kishte kontroll të plotë mbi zonat kufitare kundër kryeplakëve ushtarakë. Liu kishte refuzuar të luftonte komunistët në mënyrë që të ruajë ushtrinë e tij. Forcat e Komisionit të Konsolimit u përdorën për të luftuar Ushtrinë e Kuqe, por u mposhtën kur udhëheqësi fetar i tyre u kap nga komunistët.

Në vitin 1936, Zhou Enlai dhe Zhang Xueliang u afruan, me Zhou madje sugjeruar që ai të bashkohej me PKK-në. Megjithatë, kjo u refuzua nga Kominterni në Bashkimin Sovjetik. Më vonë, Zhou bindi Zhangun dhe Yang Huchengun, një kryeplakë tjetër, të nxisin Incidentin e Xi'anit. Chiang u vë në arrest shtëpiak dhe u detyrua të ndalte sulmet e tij ndaj Ushtrisë së Kuqe, duke u fokusuar në kërcënimin japonez.

## Lufta e Dyte Sino-Japoneze (1937–1945)

Gjatë invazionit dhe okupimit të Manchurisë nga Japonia, Chiang Kai-shek e perceptoi PKK-në si kërcënimin më të madh. Chiang refuzoi të bashkohej me PKK-në dhe e preferoi të bashkojë Kinën duke eliminuar së pari forcën e kryeplakëve dhe të PKK-së. Ai besonte se forcat e tij ishin shumë të dobëta përballë Ushtrisë Imperiale Japoneze; vetëm pas bashkimit mund të mobilizohej KMT-ja kundër Japonisë. Ai shpërfilli pakënaqësinë dhe zemërimin e popullit kinez ndaj politikës së kompromisit të KMT-së me japonezët, por në vend të kësaj urdhëroi gjeneralët e KMT-së Zhang Xueliang dhe Yang Hucheng të shtypnin PKK-në. Megjithatë, forcat e tyre provinciale pësuan humbje të rëndësishme në beteja me Ushtrinë e Kuqe.[35]

Më 12 dhjetor 1936, Zhangu dhe Yangu i zhgënjyer organizuan një konspiracion për të rrëmbyer Chiangun dhe për t'i detyruar atë të arrijë një armëpushim me PKK-në. Ngjarja u bë e njohur si Incidenti i Xi'anit. Të dyja palët ndërpren luftën për të formuar një Front të Dytë të Bashkuar për të përqendruar energjitë e tyre dhe për të luftuar kundër japonezëve.[36] Në vitin 1937, Japonia zhvilloi një invazion të plotë në Kinë dhe trupat e saj të pajisura mirë pushtuan mbrojtësit e KMT-së në Kinën veriore dhe bregdetare.

Aleanca midis PKK-së dhe KMT-së ishte vetëm në emër. Ndryshe nga forcat e KMT-së, trupat e PKK-së shmangën luftën konvencionale dhe zhvilluan luftë guerrile kundër japonezëve. Niveli i bashkëpunimit dhe koordinimit të vërtetë midis PKK-së dhe KMT-së gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte minimal. Në mes të Frontit të Dytë të Bashkuar, PKK dhe KMT ishin ende në garë për përfitim territorial në "Kinën e Lirë" (dmth. zona të lira nga japonezët ose të qeverisuara nga qeveritë kukulla japoneze si Manchukuo dhe Qeveria e Rindërtuar Kombëtare e Kinës).

Situata u përkeqësua në fund të vitit 1940 dhe fillim të vitit 1941 kur grindjet midis forcave komuniste dhe KMT-së u intensifikuan. Në dhjetor të vitit 1940, Chiangu kërkoi nga Ushtria e Katërt e Re e PKK-së të evakuohej nga Provinca Anhui dhe Jiangsu, për shkak të provokimit dhe ndjekjes së forcave të KMT-së në këtë zonë. Nën presion të madh, komandantët e Ushtrisë së Katërt të Re u pajtuan. Vitin e ardhshëm ata u sulmuan nga forcat e KMT-së gjatë evakuimit të tyre, duke çuar në disa mijëra vdekje.[38] Gjithashtu, kjo përfundoi Frontin e Dytë të Bashkuar, të formuar më parë për të luftuar kundër japonezëve.[38]

Si grindjet midis PKK-së dhe KMT-së u intensifikuan, shtete si Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik tentuan të parandalojnë një luftë civile të fatkeqe. Pas incidentit të Ushtrisë së Katërt të Re, Presidenti i SHBA-së Franklin D. Roosevelt dërgoi emisarë të veçantë Lauchlin Currie për të folur me Chiang Kai-shekun dhe udhëheqësit e KMT-së për të shprehur shqetësimin e tyre lidhur me armiqësinë midis dy palëve, duke deklaruar se vetëm japonezët do të përfitonin nga një luftë civile. Bashkimi Sovjetik, më afër aleatitës me PKK-në, dërgoi një telegramë urgjente Mao Cedongut në vitin 1941, duke u paralajmëruar se lufta civile do të lehtësonte gjendjen edhe për ushtrinë japoneze. Nëpërmjet përpjekjeve të komunitetit ndërkombëtar, u arrit një paqe të përkohshme dhe të sipërfaqshme. Chiang kritikoi PKK-në në vitin 1943 me shkrimin propagandistik "Destinacioni i Kinës", i cili vë në dyshim pushtetin e PKK-së pas luftës, ndërsa PKK-ja e kundërshtoi fortudhën e Chiangut dhe e quajti regjimin e tij fashist në përpjekje për të krijuar një imazh negativ publik. Të dy udhëheqësit e dinin se një betejë e vdekshme kishte filluar midis tyre.

Okupimi Japonez (ngjyra e kuq), territoret komuniste (rozë)
Në përgjithësi, zhvillimet në Luftën e Dytë Sino-Japoneze ishin në avantazh të PKK-së, pasi taktikat e tyre luftarakë guerrile kishin fituar mbështetje popullore në zonat e okupuara nga japonezët. Megjithatë, KMT-ja duhej të mbrojë vendin kundër fushatave kryesore të japonezëve, pasi ishte qeveria kineze legale, faktor që kushtoi shtrenjtë për Chiang Kai-shekun dhe trupat e tij. Japonia zhvilloi sulmin e saj të fundit të madh kundër KMT-së, Operacioni Ichi-Go, në vitin 1944, i cili rezultoi në dobësimin e rëndë të forcave të Chiangut. PKK-ja gjithashtu pësoi humbje më të vogla përmes taktikave të saj guerrile. Gjatë fundit të luftës, Ushtria e Kuqe kishte rritur në më shumë se 1.3 milion anëtarë, me një milicë të veçantë prej mbi 2.6 milionë. Rreth njëqind milionë persona jetonin në zonat nën kontrollin e PKK-së.

## Perl

Chiang Kai Shek dhe Mao Ce Dunin
Në përputhje me kushtet e dorëzimit të pa kushte të Japonisë që u diktuan nga aleatët, trupat japoneze duhej të dorëzoheshin trupave të KMT-së, por jo PKK-së, që ishte e pranishme në disa nga zonat e okupuara.[41] Megjithatë, në Mançuri, ku KMT-ja nuk kishte forca, japonezët dorëzuan veten në Bashkimin Sovjetik. Chiang Kai-shek i kujtoi trupat japoneze që të qëndronin në postet e tyre për të pritur KMT-në, por forcat komuniste shumë shpejt filluan të marrin dorëzime nga japonezët dhe të luftojnë ata që rezistuan.[41] Gjenerali Wedemeyer i Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara u shqetësua për këto zhvillime dhe donte që shtatë divizione amerikane të dërgoheshin në Kinë, por gjenerali Marshall iu përgjigj se kjo nuk duhet të jepet prioritet mbi Japoninë dhe Korenë.[42]

Negocimi i parë pas luftës, i përcjellë nga Chiang Kai-shek dhe Mao Cedong, u zhvillua në Çongçing nga 28 gusht deri më 10 tetor 1945. Chiang hyri në takim në avantazh sepse kishte nënshkruar së fundmi një traktat miqësor me Bashkimin Sovjetik ndërsa komunistët ende po i detyronin japonezët të dorëzoheshin në disa vende. Mao ishte i shoqëruar nga ambasadori amerikan Patrick J. Hurley, i cili ishte i përkushtuar ndaj Chiangut, por gjithashtu donte të siguronte sigurinë e Maos në dritën e historisë së kaluar midis dy udhëheqësve kinezë.[43] Ajo u mbyll me nënshkrimin e Marrëveshjes së Dymbëdhjetë.[44] Të dyja palët theksuan rëndësinë e ndërtimit paqësor, por konferenca nuk prodhoi asnjë rezultat konkret.[44] Grindjet midis dy palëve vazhduan edhe gjatë negociatave për paqe, derisa u arrit marrëveshja në janar 1946. Megjithatë, fushatat e mëdha dhe përplasjet në shkallë të plotë midis PKK-së dhe trupave të Chiangut u shmangën përkohësisht.

Fushata e Shangdangut, shtator-tetor 1945 Në muajin e fundit të Luftës së Dytë Botërore në Lindjen e Largët, forcat sovjetike zhvilluan Operacionin e Madh Strategjik Manchurian kundër Ushtrisë Japoneze Kwantung në Mançuri dhe në kufirin kinez-mongol.[45] Ky operacion shkatërroi Ushtrinë Kwantung në vetëm tre javë dhe la Bashkimin Sovjetik që kontrollonte tërë Mançurinë në fund të luftës në një vakuum të plotë fuqie të forcat lokale kineze. Si rezultat, 700,000 trupa japoneze që ishin stacionuar në rajon u dorëzuan. Më vonë në vit, Chiang Kai-shek kuptoi se ai mungonte burimet për të parandaluar marrjen e Mançurisë nga PKK-ja pas largimit të parashikuar të sovjetikëve.[46] Prandaj, ai bëri një marrëveshje me sovjetikët për të vonuar tërheqjen e tyre derisa ai të kishte zhvendosur mjaft nga burrat e tij të trajnuar më së miri dhe materialet moderne në rajon. Megjithatë, sovjetikët refuzuan lejen për trupat nacionaliste të kalojnë territorin e tyre dhe shpenzuan kohën e shtuar duke demontuar sistematikisht bazën industriale të gjërë mançuriane (e vlerësuar deri në 2 miliardë dollarë) dhe duke e dërguar atë përsëri në vendin e tyre të mbytur nga lufta.[46] Trupat e KMT-së u transportuan me ajër nga SHBA-ja për të pushtuar qytete kyçe në Kinën e Veriut, ndërsa fshati ishte tashmë nën dominimin e PKK-së. Më 15 nëntor 1945, KMT-ja filloi një fushatë për të parandaluar PKK-në nga forcimi i bazës së tyre të fortë.[47] Në të njëjtën kohë, kthimi i KMT-së solli gjithashtu korrupsion të gjerë dhe korrupsion, me një oficer OSS që vuri në dukje se fituesit e vetëm ishin komunistët.

Ushtar komunist kinez duke marshuar drejtë Mançurisë
Në dimrin e vitit 1945-46, Jozef Stalini urdhëroi Marsha Rodion Malinovskin që të japë Mao Cedongut shumicën e armëve të Ushtrisë Imperiale Japoneze që ishin kapur.[49]

Forcat e Chiang Kai-shekut arritën deri në Çindžou (Cindzhou) më 26 nëntor 1945, takuar me pak rezistencë. Pas kësaj, u zhvillua një sulm komunist në Gadishullin Shandong që ishte për më tepër i suksesshëm, pasi gjithë gadishulli, përveç atyre që kontrolloheshin nga SHBA-ja, ra në duart e komunistëve.[47] Njëmijëqind mijë persona luftuan nga ana e KMT-së, në ndeshje të luftës së plotë midis trupave të PKK-së dhe KMT-së që u shpërfaq më 26 qershor 1946. Kina pastaj hyri në një gjendje luftë civile që zgjati më shumë se tre vjet.

## Lufta Vazhdon (1946-1949)

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Sino-Xhaponë, fuqia e Partisë Komuniste u rrit ndjeshëm. Forcat e tyre kryesore u rritën në 1.2 milion trupa, me mbështetje të shtuar nga 2 milionë milicë, për një total prej 3.2 milion trupash. "Zona e Liruar" e tyre në vitin 1945 përfshinte 19 zona bazë, duke përfshirë një çerekun e territorit të vendit dhe një të tretën e popullsisë; kjo përfshinte shumë qytete dhe qytete të rëndësishme. Përveç kësaj, Bashkimi Sovjetik kishte dorëzuar të gjitha armët japoneze të kapura dhe një sasi të konsiderueshme të furnizimeve të tyre në komunistët, të cilët morën pjesën e veriut të Kinës nga sovjetikët gjithashtu.[51]

Në mars të vitit 1946, edhe pse Chiang kishte kërkuar herë pas here, Ushtria e Kuqe Sovjetike nën komandën e Marsalit Rodion Malinovskij vazhdonte të vononte tërheqjen nga Mançuria, ndërsa Malinovskij u tha sekretisht forcave të PKK-së të shkonin pas tyre, gjë që çoi në luftë të plotë për kontrollin e Veriut. Këto kushte të favorshme ndihmuan gjithashtu në shumë ndryshime brenda udhëheqjes komuniste: fraksioni më i ashpër dhe më i fortë që donte një pushtim ushtarak të plotë të Kinës në fund fitoi avantazhin dhe mundi politikanët e kujdesshëm të mundësive. Para se t'i japë kontrollin udhëheqësve komunistë, më 27 mars, diplomatët sovjetikë kërkuan një projekt bashkëpunimi të zhvillimit industrial me Partinë Nacionaliste në Mançuri.

Edhe pse gjenerali Marshall deklaroi se nuk kishte prova se PKK-ja po furnizohej nga Bashkimi Sovjetik, PKK-ja ishte në gjendje të përdorte një numër të madh armësh të braktisura nga japonezët, duke përfshirë disa tanke. Kur numri i madh i trupave të trajnuara mirë të KMT-së filluan të dezertonin në favor të forcave komuniste, PKK-ja në fund arriti superioritet materiel.[54][55] Reforma politike më e efektshme e PKK-së ishte politika e reformës së tokës. Kjo tërhoqi numrin e madh të të varfërve dhe të uriturit në fshat në anën e komunistëve. Kjo strategji i mundësoi PKK-së të ketë një furnizim pothuajse të pakufizuar të fuqisë njerëzore për qëllime të luftës dhe logjistikë; edhe pse vuan humbje të rënda gjatë shumë fushatave të luftës, forca njerëzore vazhdonte të rritej. Për shembull, gjatë fushatës Huaihai, PKK-ja ishte në gjendje të mobilizonte 5,430,000 fermerë për të luftuar kundër forcave të KMT-së.

Pas përfundimit të luftës me japonezët, Chiang Kai-shek shpejt zhvendosi trupat e KMT-së në zonat e liruara për të penguar forcat komuniste të marrin dorëzimin e japonezëve. SHBA-ja transportoi me ajër shumë trupa të KMT-së nga Kina qendrore në Lindjen e Largët (Mançuri). Presidenti Harry S. Truman ishte shumë i qartë në lidhje me atë që ai e përshkroi si "përdorimin e japonezëve për të ndaluar komunistët".

Ishte e qartë plotësisht për ne që nëse i thoje japonezëve të lënin armët menjëherë dhe të marshonin drejt bregut të detit, gjithë vendi do të merrte formën e komunistëve. Prandaj duhet të bëjmë hapin e pazakontë të përdorimit të armikut si një garnizon derisa të mund të ndërtojmë transportimin me avion të trupave kinezë në Kinën e Jugut dhe të dërgojmë marinsat për të mbrojtur portet detare.

Presidenti Truman duke përdorur paragjykimin e "marrjes së dorëzimit të japonezëve", interesat biznesore brenda qeverisë së KMT-së zënin shumicën e bankave, fabrikave dhe pronave komerciale, të cilat më parë ishin konfiskuar nga Ushtria Imperiale Japoneze.[51] Ata gjithashtu bënë detyrimisht ushtarë nga popullsia civile dhe akumuluan furnizime, duke u përgatitur për rinisjen e luftës me komunistët. Këto përgatitje të shpejta dhe të ashpëra shkaktuan vështirësi të mëdha për banorët e qyteteve si Shanghai, ku norma e papunësisë ngriti dramatikisht në 37.5%.[51]

SHBA-ja mbështeti fuqishëm forcën e Ushtrisë Kuomintang. Rreth 50,000 ushtarë amerikanë u dërguan për të mbrojtur objekte strategjike në Hebei dhe Shandong në Operacionin Beleaguer. SHBA-ja pajishte dhe trajnonte trupat e KMT-së dhe transportonte japonezë dhe koreanë për të ndihmuar forcat e KMT-së për të pushtuar zonat e liruara dhe për të mbajtur nën kontroll zonat e kontrolluara nga komunistët.[51] Sipas William Blumit, ndihma amerikane përfshinte sasira të konsiderueshme të furnizimeve ushtarake, dhe u bënë huadhënie KMT-së.[59] Brenda dy viteve pas Luftës Sino-Xhaponë, KMT-ja kishte marrë 4.43 miliardë dollarë nga SHBA-ja - shumica e të cilave ishin ndihma ushtarake. Pas negociatave pasluftës midis qeverisë nacionaliste në Nanjing dhe Partisë Komuniste, lufta civile midis këtyre dy palëve u rikthye. Kjo fazë e luftës njihet në Kinën kontinentale dhe historiografinë komuniste si "Lufta e Çlirimit" (kineze: 解放战争; pinyin: Jiěfàng Zhànzhēng). Më 20 korrik 1946, Chiang Kai-shek zhvilloi një sulm në shkallë të gjerë në territorin komunist në Kinën e Veriut me 113 brigada (me një total prej 1.6 milion trupash).[51] Kjo shënoi fazën e parë të fazës së fundit në Luftën Civile Kineze.

Duke e ditur avantazhin e tyre në numër dhe pajisje, PKK-ja zbatoi një strategji "mbrojtjeje passive". Ajo shmangte pikat e forta të ushtrisë së KMT-së dhe ishte e gatshme të linte territor për të ruajtur forcat e saj. Në shumë raste fshati rrethues dhe qytetet e vogla ishin nën ndikimin komunist gjatë kohës së gjatë. PKK-ja gjithashtu përpiqej të shpërndante forcat e KMT-së sa më shumë që të ishte e mundur. Kjo taktikë dukej se ishte e suksesshme; pas një viti, ekuilibri i fuqisë u bë më favorabel për PKK-në. Ata zhdukën 1.12 milion trupa të KMT-së, ndërsa fuqia e tyre u rrit në rreth dy milion meshkuj

## Pasojat dhe çështjet e papërfunduara (1949-tani)

### Pasojat politike

Më 25 tetor 1971, Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara pranoi PRK-në dhe dëboi Republikën e Kinës (ROC), e cila ishte anëtare themeluese e Kombeve të Bashkuara dhe ishte një nga pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit. Përfaqësuesit e Chiang Kai-shek refuzuan të njohin akreditimet e tyre si përfaqësues të Kinës dhe larguan nga asambleja. Njohja për Republikën Popullore të Kinës shpejt u ndoqi nga shumica e vendeve anëtare, duke përfshirë edhe Shtetet e Bashkuara.

Në vitin 1984, PRK dhe ROC filluan të zbusin armiqësitë e tyre përmes marrëdhënieve diplomatike reciproke, dhe tregtia dhe investimet ndërmjet tyre janë rritur që atëherë. Gjendja e luftës u shpall zyrtarisht mbarë nga ROC-ja në vitin 1991. Megjithëse u mbyllën armiqësitë, dy palët nuk kanë nënshkruar asnjë marrëveshje ose traktat për të mbyllur zyrtarisht luftën. Sipas Mao Ce-dunit, kishte tre mënyra për të "parandaluar ndërhyrjen imperialiste në të shkurtër" gjatë vazhdimit të Revolucionit Kinez. E para ishte përmes një përfundimi të shpejtë të marrjes së pushtetit ushtarak në vend, dhe tregonte vendosmëri dhe forcë kundër "përpjekjeve të huaja për të sfiduar regjimin e ri nëpër kufijtë e tij". E dyta ishte "formalizimi i një aleance ushtarake të plotë me Bashkimin Sovjetik", që do të përkushtohej në mbrojtjen direkte të Kinës nga armiqtë e saj; kjo aspekt u bë shumë i rëndësishëm duke pasur parasysh sfondin e fillimit të Luftës së Ftohtë. Dhe së fundmi, regjimi duhej të "eliminojë kundërshtarët e saj vendas: kryetarët e shoqërive sekrete, sektet fetare, sindikatat e pavarura, ose organizatat tribalore dhe etnike". Duke shkatërruar bazën e reagimit vendas, Mao besonte se do të krijohet një botë më të sigurt për të përhapur revolucionin kinez.

Nën presidentin e ri të ROC-së, Lee Teng-hui, Parapajtuesit e Përkohshëm Efektivë gjatë Periudhës së Rebelimit Komunist u rregulluan në maj 1991, duke mbyllur kështu shanset e Kuomintangut për ta rikthyer kontinentin. Në korrik 1999, Lee njoftoi një "marrëdhënie diplomatike të veçantë". Kina u zemërua përsëri, por ushtria e ushtrimeve u ndal pas tërmetit 921. Ishte momenti i fundit i tensioneve në këtë luftë civile.

Me zgjedhjen në vitin 2000 të kandidatit të Partisë Progresive Demokratike, Chen Shui-bian, një parti tjetër përveç KMT-së fitoi presidencën për herë të parë në Tajvan. Presidenti i ri nuk ndante ideologjinë kinezisht nacionaliste të KMT dhe PKK. Kjo çoi në tensione mes dy palëve, megjithëse tregtia dhe lidhjet tjera si vizita Pan-Blue në vitin 2005 vazhduan të rriten.

Me zgjedhjen e Presidentit pro-kontinentit Ma Ying-jeou (KMT) në vitin 2008, rifreskimi i rëndësishëm i marrëdhënieve u rikthye mes Tajvanit dhe Pekinit, me ndërrime të larta nivelore midis organizatave diplomatike gjysmëzyrtare të të dy shteteve, si seria e samiteve Chen-Chiang. Megjithëse Rripi i Tajvanit mbetet një pikë potenciale e flluskave, lidhjet ajrore të rregullta direkte u vendosën në vitin 2009.

## Arsyjet per Fitimi Komunist

Historiani Rana Mitter arriti në përfundimin se qeveria nacionaliste në vitin 1945 ishte "thellësisht shkatërruar nga lufta me Japoninë". Mitter shkruan se zhvillimi i mungesës së besimit në qeverinë nacionaliste, pasi u pa gjithnjë e më shumë si "korruptive, hakmarrëse dhe pa ndonjë vizion të përgjithshëm se si duhet të shfaqej Kina nën sundimin e saj".

Historiani Odd Arne Westad thotë se komunistët fituan Luftën Civile sepse bënë më pak gabime ushtarake se Chiang Kai-shek dhe gjithashtu sepse në kërkim të një qeverie të pushtetshme qendrore, Chiang antagonizoi shumë grupe interesi në Kinë. Për më tepër, partia e tij u dobësua në luftën kundër japonezëve. Ndërkohë, komunistët synuan grupe të ndryshme, siç ishin fermerët, dhe i treguan ata në anën e tyre.

Chiang shkroi në ditarin e tij në qershor 1948: "Pas rënies së Kaifeng, kushtet tona u keqësuan dhe u bënë më të rënda. Tani kuptova se arsyeja kryesore pse kombi ynë ka rënë, herë pas here nëpër historinë tonë, nuk ishte për shkak të forcës së mëdha të përdorur nga armiqtë tanë të jashtëm, por për shkak të shpërbërjes dhe përkeqësimit nga brenda."

Ushtria komuniste më e mirë e trajnuar gjithashtu ishte në gjendje të merrte mbështetje nga Bashkimi Sovjetik, që ndihmoi të kundërvijë ndihma amerikane që merrnin nacionalistët.[95] Chen Yun tha: "Ata bënë maksimumin për të na ndihmuar, ne kishim mbështetjen e Bashkimit Sovjetik dhe Korenë e Veriut."

Mbështetja e fortë amerikane për nacionalistët u kufizua me dështimin e Misionit të Marshallit dhe më pas u ndal krejtësisht kryesisht për shkak të korrupsionit të KMT-së (si korporata e zhvillimit të Yangtzes kontrolluar nga H.H. Kung dhe familja e T. V. Soong) dhe humbjes së KMT-së në frontin ushtarak në Kinën Veriore.

Avantazhi kryesor i Partisë Komuniste Kineze ishte "bashkërendimi jashtëzakordinar" brenda niveleve të larta të udhëheqjes së saj. Këto aftësi nuk u siguruan vetëm nga tradhtitë që ndodhën gjatë kohëve të vështira, por edhe kombinuar me "komunikimin dhe debatet e niveleve të larta mbi takikat". Stili karizmatik i udhëheqjes së Mao Ce-dunit krijoi një "bashkim të qëllimit" dhe një "bashkim të komandës" që KMT-ja mungonte. Përveç kësaj, PKK-ja kishte mësuar manipulimin e politikës lokale përfitimtar; kjo vinte gjithashtu nga aftësitë e tyre propagandistike që ishin shpërndarë me sukses duke paraqitur kundërshtarët e tyre si "armiqtë e të gjitha grupimeve kineze" dhe veten si "mbrojtës të kombit" dhe popullit (me parasysh sfondin e luftës me Japoninë).

Në Luftën Civile Kineze pas vitit 1945, ekonomia në zonat e ROC ra në rrënie për shkak të inflacionit të lartë dhe dështimit të kontrollit të çmimeve nga qeveria e ROC dhe reformave financiare; Jüani i Artë devalorizoi rëndë në fund të vitit 1948[106] dhe rezultoi në humbjen e mbështetjes së qeverisë së ROC nga klasa e mesme e qyteteve. Ndërkohë, komunistët vazhduan reformën e pakompromis të tokës (përdistribucionin e tokës) për të fituar mbështetjen e popullsisë në fshat.

Historianë si Jay Taylor, Robert Cowley dhe Anne W. Carroll argumentojnë se dështimi i nacionalistëve ishte në masë të madhe shkaktuar nga arsye të jashtme jashtë kontrollit të KMT-së, veçanërisht refuzimi i administratës Truman për të mbështetur Chiang me tërheqjen e ndihmave, embargos ushtarake amerikane, përpjekjeve të dështuara për një qetësim midis nationalistëve dhe komunistëve, dhe mbështetjes së vazhdueshme të Bashkimit Sovjetik të PKP-së në Luftën Civile Kineze.

## Shiko edhe

## Referime