# Qyteti i Ndaluar

Porta e Fuqisë Hyjnore, porta veriore. Tableta e poshtme lexon "Muzeu i Pallatit" (故宫 博物院)
**Qyteti i Ndaluar** (Kinezisht: 故宫; pinyin: *Gùgōng*) është një kompleks pallatesh në Pekinin qendror, Kinë. Ajo strehon Muzeun e Pallatit, dhe ishte ish-pallati perandorak kinez dhe rezidenca shtetërore e Perandorit të Kinës nga dinastia Ming (që nga Perandori Yongle) deri në fund të dinastisë Qing, midis viteve 1420 dhe 1924. Qyteti i Ndaluar shërbeu si shtëpia e perandorëve kinezë dhe familjet e tyre dhe ishte qendra ceremoniale dhe politike e qeverisë kineze për gati 500 vjet.

E ndërtuar nga viti 1406 deri në 1420, kompleksi përbëhet nga 980 ndërtesa dhe mbulon 72 hektarë. Pallati ilustron arkitekturën tradicionale palatale kineze dhe ka ndikuar në zhvillimet kulturore dhe arkitekturore në Azinë Lindore dhe gjetkë. Qyteti i Ndaluar u shpall një vend i trashëgimisë botërore në vitin 1987, dhe është renditur nga UNESCO si koleksioni më i madh i strukturave të lashta të ruajtura prej druri në botë.

Që nga viti 1925, Qyteti i Ndaluar ka qenë nën ngarkimin e Muzeut të Pallatit, koleksioni i gjerë i veprave të artit dhe artifakteve të të cilit u ndërtuan në koleksionet perandorake të dinastive Ming dhe Qing. Një pjesë e koleksionit të ish-muzeut tani është në Muzeun Kombëtar të Pallatit në Taipei. Të dy muzetë zbresin nga i njëjti institucion, por u ndanë pas Luftës Civile Kineze. Që nga viti 2012, Qyteti i Ndaluar ka parë mesatarisht 14 milion vizitorë në vit, dhe ka marrë më shumë se 19 milion vizitorë në vitin 2019.

## Historia

Pamje ajrore e Qytetit të Ndaluar (1900-1901).
Qyteti i Ndaluar siç përshkruhet në një pikturë të dinastisë Ming
Kur djali i Perandorit Hongwu Zhu Di u bë Perandori Yongle, ai e zhvendosi kryeqytetin nga Nanjing në Pekin, dhe ndërtimet filluan më 1406 mbi atë që do të bëhej Qyteti i Ndaluar.

Ndërtimi zgjati 14 vjet dhe kërkuan më shumë se një milion punëtorë. Materiali i përdorur përfshin shkrime të tëra prej druri të çmuar të *Phoebe zhennan* (Kinezisht: 楠木; pinyin: *nánmù*) që gjenden në xhunglat e Kinës jug-perëndimore, dhe blloqe të mëdha mermeri nga guroret pranë Pekinit. Dyshemetë e sallave kryesore ishin të shtruara me "tulla të arta" (kineze: 金磚; pinyin: *jīnzhuān*), tulla të pjekura posaçërisht nga Suzhou.

Nga viti 1420 deri në vitin 1644, Qyteti i Ndaluar ishte selia e dinastisë Ming. Në prill të vitit 1644, u kap nga forcat kryengritëse të udhëhequra nga Li Zicheng, i cili e shpalli veten perandor të dinastisë Shun. Ai shpejt iku para ushtrive të kombinuara të ish gjeneralit Ming Wu Sangui dhe forcave Manchu, duke u vënë zjarr pjesëve të Qytetit të Ndaluar në proces.

Deri në tetor, Manchus kishin arritur epërsinë në Kinën veriore, dhe u mbajt një ceremoni në Qytetin e Ndaluar për të shpallur Perandorin e ri Shunzhi si sundimtar të gjithë Kinës nën dinastinë Qing. Sundimtarët Qing ndryshuan emrat në disa prej ndërtesave kryesore, për të theksuar "Harmoninë" dhe jo "Supremacinë", i bënë pllakat e emrave dygjuhësh (kinezisht dhe manchu), dhe futën elementët shamanistë në pallat.

Në vitin 1860, gjatë Luftës së Dytë të Opiumit, forcat anglo-franceze morën nën kontroll Qytetin e Ndaluar dhe e okupuan atë deri në fund të luftës. Në vitin 1900 Perandoresha Dowager Cixi u largua nga Qyteti i Ndaluar gjatë Rebelimit të Boksierit, duke e lënë atë të pushtuar nga forcat e fuqive të traktatit deri në vitin e ardhshëm.

Pasi ishte shtëpia e 24 perandorëve - 14 e dinastisë Ming dhe 10 e dinastisë Qing - Qyteti i Ndaluar pushoi së qeni qendra politike e Kinës në vitin 1912 me rrëmbimin e Puyi, Perandorit të fundit të Kinës. Sipas një marrëveshje me qeverinë e re të Republikës së Kinës, Puyi mbeti në Gjykatën e Brendshme, ndërsa Gjykata e Jashtme iu dha përdorimit publik, derisa u dëbua pas një grusht shteti në vitin 1924. Muzeu i Pallateve u themelua më pas në Qytetin e Ndaluar në vitin 1925. Më 1933, pushtimi japonez i Kinës detyroi evakuimin e thesareve kombëtare në Qytetin e Ndaluar. Një pjesë e koleksionit u kthye në fund të Luftës së Dytë Botërore, por pjesa tjetër u evakuua në Tajvan në vitin 1948 nën urdhërat e Chiang Kai-shek, Kuomintang i të cilit ishte duke humbur Luftën Civile Kineze. Ky koleksion relativisht i vogël por me cilësi të lartë u mbajt në ruajtje deri në vitin 1965, kur përsëri u bë publik, si thelbi i Muzeut Kombëtar të Pallatit në Taipei.

Pas themelimit të Republikës Popullore të Kinës më 1949, disa dëme i janë bërë Qytetit të Ndaluar pasi vendi ishte përfshirë në zell revolucionar. Sidoqoftë, gjatë Revolucionit Kulturor, shkatërrimi i mëtejshëm u parandalua kur Kryeministri Zhou Enlai dërgoi një batalion ushtrie për të ruajtur qytetin.

Qyteti i ndaluar u shpall një vend i trashëgimisë botërore më 1987 nga UNESCO si "Pallati perandorak i dinastive Ming dhe Qing", për shkak të vendit të tij të rëndësishëm në zhvillimin e arkitekturës dhe kulturës kineze. Aktualisht administrohet nga Muzeu i Pallatit, i cili po kryen një projekt gjashtëmbëdhjetë vjeçar të restaurimit për të riparuar dhe rivendosur të gjitha ndërtesat në Qytetin e Ndaluar në gjendjen e tyre para vitit 1912.

## Struktura

Qyteti i Ndaluar shikuar nga Kodra Jingshan
Qyteti i Ndaluar është një drejtkëndësh, me madhësi 961 metra nga veriu në jug dhe 753 metra nga lindja në perëndim. Ai përbëhet nga 980 ndërtesa të mbijetuara me 8,886 gjire dhoma. Një mit i zakonshëm shprehet se ka 9,999 dhoma përfshirë paradhomat, bazuar në traditën gojore, dhe nuk mbështetet nga provat e sondazhit. Qyteti i Ndaluar u krijua të jetë qendra e qytetit antik, me mure të Pekinit. Ajo është e mbyllur në një zonë më të madhe me mure të quajtur Qyteti Perandorak. Qyteti Perandorak, nga ana tjetër, mbyllet nga Qyteti i Brendshëm; në jug të saj shtrihet Qyteti i Jashtëm.

Qyteti i Ndaluar mbetet i rëndësishëm në skemën qytetare të Pekinit. Aksi qendror veri-jug mbetet boshti qendror i Pekinit. Ky aks shtrihet në jug përmes portës Tiananmen në Sheshin Tiananmen, qendrën ceremoniale të Republikës Popullore të Kinës dhe më tej në Yongdingmen. Në veri, ajo shtrihet përmes Kodrës Jingshan deri në Kullën e Daulles dhe Ziles. Ky aks nuk përputhet saktësisht në veri-jug, por është i përkulur nga pak më shumë se dy gradë. Studiuesit tani besojnë se boshti ishte krijuar në dinastinë Yuan për t’u përafruar me Xanadu, kryeqyteti tjetër i perandorisë së tyre.

## Referime