# Dioksidi i karbonit

Dioksidi i karbonit: *Me të **kuqe** Oksigjeni; me të **zezë** Karboni.*
**Dioksidi i karbonit** është një përbërje kimike e formuar nga dy atome oksigjeni të lidhur me një atom të vetëm karboni. Është një gaz që ekziston në presion dhe temperaturë standarde dhe gjendet në atmosferën e Tokës. Është një substancë e domosdoshme në procesin e jetës së bimëve dhe poashtu të kafshëve.

## Komponimi

Formula kimike e dioksidit të karbonit është **CO2**, që nënkupton përbërjen e këtij komponimi nga dy atome oksigjen dhe një atom karbon. Dioksidi i karbonit ne kushte te caktuara ngurtesohet ne form te akullit i cili quhet akulli i thate. Akulli i thate perdoret per ruajtjen e gjerave ushqimore. Dioksidi i karbonit tretet ne uje duke formuar acidin karbonik H2CO3 kyështë është nje acid i dobet dhe nuk është i qendrueshem ne gjendje te lire prandaj menjehere zberthehet ne oksidin e karbonit dhe ne uje. Ky eshe reaksioni :

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

## Në oqean

Dioksidi i karbonit shpërndahet në oqean për të formuar acid karbonik ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ), bikarbonat ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) dhe karbonat ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ). Ka rreth pesëdhjetë herë më shumë karbon të tretur në oqeane, siç ekziston në atmosferë. Oqeanet veprojnë si një lavaman i madh karbon dhe kanë marrë rreth një të tretën e CO2 të emetuar nga aktiviteti njerëzor.

Ndërsa përqendrimi i dioksidit të karbonit rritet në atmosferë, rritja e rritjes së dioksidit të karbonit në oqeane po shkakton një ulje të matshme në pH e oqeaneve, të cilës i referohemi acidifikimit të oqeanit. Kjo reduktim në pH ndikon në sistemet biologjike në oqeane, kryesisht organizma kalcifikues oqeanikë. Këto efekte përfshijnë zinxhirin ushqimor nga autotrofat në heterotrophs dhe përfshijnë organizma të tilla si coccolithophores, koralet, foraminifera, echinoderms, krustaceve dhe molusqeve. Nën kushte normale, karbonati i kalciumit është i qëndrueshëm në ujërat sipërfaqësore pasi që jon karbonati është në përqëndrime supersaturuese. Megjithatë, siç bie pH oqean, kështu përqendrimi i këtij jon, dhe kur karbonati bëhet i pamjaftueshëm, strukturat e bëra nga karbonati i kalciumit janë të ndjeshme ndaj shpërbërjes. Koralet, algat koralore, foraminifera, butak dhe pteropodet përjetojnë kalcifikim të reduktuar ose shpërbërjen e zgjeruar kur ekspozohen ndaj CO ngritur
2.

Shkalla e tretshmërisë së gazit zvogëlohet pasi rritet temperatura e ujit (përveç kur të dy presionet tejkalojnë 300 bar dhe temperatura tejkalon 393 K, e gjetur vetëm afër shfrynjes së thellë gjeotermale) dhe për këtë arsye shkalla e absorbimit nga atmosfera ulet kur temperaturat e oqeanit rriten.

Shumica e CO2 të marrë nga oqeani, që është rreth 30% e totalit të lëshuar në atmosferë, [88] formon acid karbonik në ekuilibër me bikarbonat. Disa nga këto lloje kimike konsumohen nga organizmat fotosintetikë që heqin karbonin nga cikli. Rritja e CO2 në atmosferë ka çuar në zvogëlimin e alkalinitetit të ujit të detit dhe ka shqetësime se kjo mund të ndikojë negativisht në organizmat që jetojnë në ujë. Në veçanti, me zvogëlimin e alkalinitetit, disponueshmëria e karbonateve për formimin e predhave zvogëlohet [89] megjithëse ka prova të rritjes së prodhimit të guaskës nga specie të caktuara me përmbajtje të rritur të CO2. [90]

NOAA thotë në maj 2008 "Gjendja e fletës së shkencës për acidifikimin e oqeanit" që:
"Oqeanet kanë absorbuar rreth 50% të dioksidit të karbonit (CO2) të lëshuar nga djegia e lëndëve djegëse fosile, duke rezultuar në reaksione kimike që ulin pH e oqeanit. Kjo ka shkaktuar një rritje të jonit të hidrogjenit (aciditetit) prej rreth 30% që nga fillimi të moshës industriale përmes një procesi të njohur si "acidifikimi i oqeanit". Një numër në rritje i studimeve kanë treguar ndikime të pafavorshme në organizmat detarë, duke përfshirë:

Shkalla në të cilën koralet e ndërtimit të gumë prodhojnë skeletet e tyre zvogëlohen, ndërsa prodhimi i varieteteve të shumta të kandil deti rritet.
Aftësia e algave detare dhe zooplanktoni i lirë për të mbajtur predha mbrojtëse është zvogëluar.
Mbijetesa e specieve detare larale, duke përfshirë peshkën komerciale dhe butak, është zvogëluar. "
Gjithashtu, Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC) shkruan në Ndryshimin e Klimës 2007: Raporti i Përmbledhjes:
"Përfshirja e karbonit antropogjen që nga viti 1750 ka çuar në oqeanin duke u bërë më acid me një rënie mesatare në pH prej 0.1 njësive. Rritja e përqendrimeve atmosferike të CO2 çojnë në acidifikim të mëtejshëm ... Ndërsa efektet e acidifikimit të oqeanit të vëzhguar në biosferën detare janë si por pa dokumente, acidifikimi progresiv i oqeaneve pritet të ketë ndikime negative në organizmat detarë të formimit të guaskës (p.sh. koralet) dhe speciet e tyre të varur. "

Disa organizma të kalcifikimit të deteve (përfshirë shkëmbinjtë e koraleve) janë veçuar nga agjencitë kryesore kërkimore, duke përfshirë NOAA, komisionin OSPAR, NANOOS dhe IPCC, sepse hulumtimet e tyre më të fundit tregojnë se acidifikimi i oqeanit duhet të ndikojë negativisht në to.

Dioksidi i karbonit futet gjithashtu në oqeane nëpërmjet shfryrjes hidrotermale. Shpërthimi hidrotermal i shampanjës, i gjetur në vullkanin e Eifukut në verilindje në kanalin Marianas, prodhon dioksid karboni të lëngët pothuajse të pastër, një nga dy vendet e njohura në botë që nga viti 2004, ndërsa tjetra në luginën e Okinawa. Zbulimi i një liqeni nëndetës me dioksid karboni të lëngët në luginën e Okinawa u raportua në vitin 2006.

## Referime

## Lidhje të jashtme