# Jeruzalemi

| Jeruzalemi
hebraisht *Jeruschalajim* ירושלים arabisht *al-Quds* ‏القدس (*″e shenjta″*) |
| --- |
| Qytet |
| Pamje e qytetit të vjetër me Kupolën e Shkëmbit (Mesxhidi Aksa) |
| Nicknames: ″E Shenjta″, ″Qyteti i Paqesë″ ose ″Qyteti i Shenjtë″ |
| **Lua error te Moduli:Location\_map te rreshti 524: Unable to find the specified location map definition: "Moduli:Location map/data/Israel" does not exist.** |
| Koordinatat: Stampa:WikidataCoord |
| Administruar nga | Izraeli |
| Pretenduar nga | Izraeli dhe Palestina |
| Distrikti izraelit | Jeruzalemi |
| Guvernorati palestinez | Kudsi |
| Vendbanimi Burimi Gihon | 3000–2800 BCE |
| Qyteti i Davidit | rr. 1000 BCE |
| Muret e sotme të qytetit të vjetër u ndërtuan | 1541 |
| Ndarja e Jeruzalemit Lindje-Perëndim | 1948 |
| Aneksimi izraelit i Jeruzalemit Lindor | 1967 |
| Ligji i Jeruzalemit | 1980 |
| Qeverisja |
|  • Type | Kryetari–këshilli |
|  • Body | Komuna e Jeruzalemit |
|  • Kryetari | Moshe Lion (Likud) |
| Sipërfaqja |
|  • Qytet | 125.156 dunams (125.156 km2 or 48.323 sq mi) |
|  • Metro | 652.000 dunams (652 km2 or 252 sq mi) |
| Lartësia | 754 m (2,474 ft) |
| Popullsia (2019) |
|  • Qytet | 936.425 |
|  • Dendësia | 7.500/km2 (1.942/sq mi) |
|  • Metro | 1.253.900 |
| Zona kohore | UTC+02:00 (IST, PST) |
|  • Verë (DST) | UTC+03:00 (IDT, PDT) |
| Kodi postar | 9XXXXXX |
| Kodi i zonës | +972-2 |
| IZHNJ (2018) | 0.704 – high |
| Faqja zyrtare | jerusalem.muni.il |

**Jeruzalemi** ose **Kudus** (hebraisht ירושלים *Jeruschalajim*, arabisht ‏القدس *al-Quds*) është një qytet në Azinë Perëndimore. I vendosur në një pllajë në Malet Judeane midis Mesdheut dhe Detit të Vdekur, ai është një nga qytetet më të vjetra në botë dhe konsiderohet të jetë një qytet i shenjtë për tre fetë kryesore abrahamike: Judaizmin, Krishterimin dhe Islamin. Si izraelitët ashtu edhe palestinezët pretendojnë Jeruzalemin si kryeqytetin e tyre, pasi Izraeli mban institucionet e tij kryesore qeveritare atje dhe Shteti i Palestinës në fund e parashikon atë si selinë e tij të pushtetit. Për shkak të kësaj mosmarrëveshjeje, asnjë prej pretendimeve nuk njihet gjerësisht ndërkombëtarisht.

## Lagjet

Në vazhdim janë lagjet e Jeruzalemit të listuara:

|  |  |
| --- | --- |
| * Abu Tor
* at-Tur
* Atarot
* Bab a-Zahara
* Baka
* Bayit VeGan
* Beit HaKerem
* En Kerem
* Hill French (ose Giv'at Shapira)
* Gilo
* Giva Ram
* Har Choma
* Mea Shearim
 | * Mishkenot Sha’ananim
* Nof Zion
* Pisgat Ze`ev
* Qyteti i Vjetër
* Ramat Eshkol
* Ramat Rachel
* Rehavia
* Sheik Xharrah
* Silwan
* Talpiot
* Talpiot Lindje
* Umm Tuba
* Jemin Moshe
 |

## Historia

Historia e Jeruzalemit është shumë e vjetër. Ai është një nga qytetet më të lashtë të botës dhe ndoshta qysh prej 5000 vjetësh i banuar vazhdimisht. Të gjeturat arkeologjike tregojnë ekzistencën e një ngulimi në Jeruzalem në mijëvjeçarin e 3-të p.e.s. Përmendja e parë e qytetit nga burime historike nis në mijëvjeçarin e 2-të p.e.s.

Jeruzalemi u ndërtua dhe u themelua ne fillim nga kananasit (u pushtua nga jebuzasit gjatë Kohës së Bronzit të vonë), dhe u bë kryeqytet i mbretërisë çifute të Izraelit dhe Judesë në periudhat e Tempullit të Parë dhe Tempullit të Dytë. Qyteti quhej para Mbretit David *Ievus*, e shfaq vetveten si një përzierje fantastike të përmendorëve historike, kulturave dhe popujve me një sasi të panumërt vendesh të denja për t´u parë. Jeruzalemi është Toka e Shenjtë, "qendër e tre feve": Islamit, Jehudizmit dhe Krishterimit.

Nga viti 1948 deri 1967, pjesa perëndimore e Jeruzalemit qeverisej nga Izraeli si kryeqytet i tij, ndërsa Jeruzalemi Lindor qeverisej nga Jordania. Qyteti u ribashkua me fitoren e izraelitëve në Luftën Gjashtëditore, megjithatë statusi i tij mbetet i diskutueshëm. Një ligj i nxjerrë nga izraelitët në vitin 1980 e shpall Jeruzalemin kryeqytetin "e amshuar, të pandashëm" të Izraelit, kurse Jeruzalemi Lindor besohet të jetë menduar kryeqytet i shtetit Palestinez të ardhshëm. Statusi i vendeve të shenjta të Jeruzalemit është poashtu i diskutueshëm.

Jeruzalemi ka një popullsi prej 890.428 banorësh (nga statistikat e vitit 2013). Ai është një qytet i përbërë (heterogjen), dhe përfaqëson shumë kombësi, fe, dhe grupe ekonomiko-shoqërore. Pjesa e quajtur "Qyteti i Vjetër" është i rrethuar nga mure dhe përbehet nga : lagjia myslimane, lagjia armene, lagjia hebreje dhe lagjia e krishterë.

## Feja

Në Jeruzalem, një numër i madh fesh dhe besimesh është i pranishëm. Grupimi më i rëndësishëm i qytetit janë çifutët. Dhe në krahasim me pjesët e tjera izraelite, çifutët ultra-ortodoksë jo-zionistë dhe çifutët ortodoksë zionistë janë në qytet më tepër të përfaqësuar.

Ekziston poashtu një komunitet i vogël i druzëve. Të fesë islame ka synitë, shiitë dhe alevitë. Krishterimit i përkasin disa kisha: Kisha Ortodokse Greke, Kisha Ortodokse Ruse, Kisha Ortodokse Gjeorgjane, Kisha Ortodokse Siriane, Kisha Katolike Greke, Katholikët e Vjetër, Kisha Katolike Romake, Luteranët, Anglikanët, Kisha Ortodokse Armene dhe Kisha Ortodokose Etiopiane.

## Edukata

Jeruealemi është një qendër e rëndësishme arsimore e Izraelit. Në qytet e kanë selinë ndër të tjera *Universiteti Hebraik i Jeruealemit* (e themeluar më 1918), *Akademia Izraelite* (e themeluar më 1959), planetari, *Arkiva Qendrore Zioniste*, *Biblioteka Gulbenkian* dhe *Biblioteka Kombëtare dhe Universitare Çifute*.

## Lidhje të jashtme

* Faqja zyrtare e Komunës së Jerusalemit (në hebraisht, arabisht dhe anglisht)

## Referime