# Unitarizmi

**Unitarizmi** ( nga latinishtja *unitas* 'unitet, njëshmëri' ) është një degë jotrinitare e krishterimit . Të krishterët unitarë pohojnë natyrën unitare të Zotit si krijuesi i vetëm dhe unik i universit, besojnë se Jezu Krishti u frymëzua nga Zoti në mësimet e tij morale dhe se ai është shpëtimtari i njerëzimit, por ai nuk është i barabartë me vetë Zotin.

Unitarizmi u krijua për të rivendosur " krishterimin primitiv përpara se të fillonin korruptimet e mëvonshme". Po kështu, të krishterët unitarë në përgjithësi e refuzojnë doktrinën e mëkatit origjinal . Mjeshtëria kishtare e Unitarizmit mund të përfshijë emërtime liberale ose emërtime unitare të krishtera që janë më konservatore, me këto të fundit që njihen si unitarianë biblikë .

Lindja e besimit unitar është afër Reformës Radikale, duke filluar pothuajse njëkohësisht midis Vllaznisë Polake në Komonuelthin Polako-Lituanez dhe në Principatën e Transilvanisë në mesin e shekullit të 16-të; emërtimi i parë i krishterë unitar që dihet se është shfaqur gjatë asaj kohe ishte Kisha Unitare e Transilvanisë, e themeluar nga predikuesi dhe teologu unitar Ferenc Dávid ( rr. 1520 –1579). Midis ithtarëve të saj ishte një numër i konsiderueshëm italianësh që u strehuan në Bohemi, Moravi, Poloni dhe Transilvani për t'i shpëtuar persekutimit fetar që u krye kundër tyre nga kishat romake katolike dhe protestante magjistrale . Në shekullin e 17-të, shtypja e rëndë në Poloni bëri që shumë unitarianë të iknin ose të vriteshin për besimin e tyre. Nga shekulli i 16-të deri në 18-të, unitarianët në Britani shpesh u përballën me persekutim të rëndësishëm politik, duke përfshirë John Biddle, Mary Wollstonecraft dhe Theophilus Lindsey . Në Angli, Kisha e parë Unitariane u krijua në 1774 në Essex Street, Londër, ku ndodhet ende selia e sotme britanike Unitariane .

## Besimet

 "Zoti është Një" ( *Egy az Isten*) dritare me xhama të njollosur në një kishë unitare në Budapest, Hungari.
### Kristologjia

Unitaristët ngrenë mëtimin se Triniteti, ndryshe nga unitarizmi, nuk arrin t'i përmbahet monoteizmit të rreptë. Unitarianët pohojnë se Jezusi ishte një njeri i madh dhe një profet i Zotit, ndoshta edhe një qenie e mbinatyrshme, por jo vetë Zoti. Ata besojnë se Jezusi nuk pretendonte se ishte Zot dhe se mësimet e tij nuk sugjerojnë ekzistencën e një Zoti triuni .

Kristologjia unitare mund të ndahet sipas faktit nëse Jezusi besohet të ketë pasur një ekzistencë paranjerëzore. Të dy format pohojnë se Zoti është një qenie dhe një person dhe se Jezusi është (ose a) Biri i Perëndisë, por në përgjithësi jo vetë Perëndia.

* Një Zot dhe njëshmëria ose uniteti i Zotit.
* Jeta dhe mësimet e Jezu Krishtit përbëjnë modelin shembullor për të jetuar jetën e dikujt.
* Arsyeja, mendimi racional, shkenca dhe filozofia bashkëjetojnë me besimin në Zot.
* Njerëzit kanë aftësinë për të ushtruar vullnetin e lirë në një mënyrë të përgjegjshme, konstruktive dhe etike me ndihmën e fesë.
* Natyra njerëzore në gjendjen e saj të tanishme nuk është as në thelb e korruptuar dhe as e shthurur (shih mëkatin fillestar ), por e aftë për të mirën dhe për të keqen, siç synoi Perëndia.
* Asnjë fe nuk mund të pretendojë një monopol absolut mbi Frymën e Shenjtë ose të vërtetën teologjike .
* Ndonëse autorët e Biblës ishin të frymëzuar nga Perëndia, ata ishin njerëz dhe prandaj i nënshtroheshin gabimeve njerëzore.
* Doktrinat tradicionale të paracaktimit, dënimit të përjetshëm dhe teoritë zëvendësuese të sakrificës dhe të kënaqësisë të Shlyerjes janë të pavlefshme sepse ato poshtërojnë karakterin e Perëndisë dhe mbulojnë natyrën dhe misionin e vërtetë të Jezu Krishtit.