# Gjuha spanjolle

| Gjuha spanjolle |
| --- |
|  |
| Native to | Gjuha e pakicave në:
* Filipinet
* Brazili
* Mbretëria e Bashkuar ( Skocia dhe  Gjibraltari)
* Beliza

 SHBA (në shtetet e Kalifornisë, Florida, Teksasit dhe Nju Meksiko) |
| Region | Evropa Jugore, Afrika perëndimore dhe qendrore, Amerika Veriore dhe Jugore |
| Native speakers | 523 milionë folës amtarë dhe 88 milionë folës të dytë (afërsisht) |
| Language family | Gjuhët indo-evropiane
* Gjuhët romane
	+ **Gjuha spanjolle**
 |
| Official status |
| Official language in | **Evropë: Spanja

**Afrikë: Guinea Ekuatoriale

**Amerikë Veriore dhe Qendrore: Guatemala
* Hondurasi
* Kosta Rika
* Kuba
* Meksika
* Nikaraguaja
* Panamaja
* Portorikoja (e SHBAve)
* Republika Dominikane
* Salvadori

**Amerikë Jugore: Argjentina
* Bolivia
* Ekuadori
* Kili
* Kolumbia
* Paraguaji
* Peruja
* Uruguaji
* Venezuela

---

* Organizata e Kombeve të Bashkuara
* Bashkimi Afrikan
* Bashkimi Evropian
* Sistemi i Integrimit i Amerikës Qendrore
* Bashkimi i Kombeve Amerikanojugor
* Komuniteti i Shteteve Latinoamerikane dhe Karaibe
* Organizata e Shteteve Amerikane
* Bashkimi Latin
 |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `es` |
| ISO 639-2 | `spa` |
| ISO 639-3 | – |

**Gjuha spanjolle** ose **spanjishtja** flitet në Spanjë, në Amerikën Qendrore, si dhe në të gjithë Amerikën Jugore (Latine), me përjashtim të Brazilit ku flitet portugalishtja. I takon familjes së gjuhëve indoevropiane, gjegjësisht asaj gjuhëve romane. Karakteristikë e saj është se shkruhet ashtu siç flitet.

## Zanafilla e gjuhës spanjolle

Spanjishtja është një gjuhë romane. Por kane ngelur disa gjurmë nga gjuhet përpara romanizimit, siç ishte baskishtja. Pushtimi romak fillon në vitin 218 p.e.s., por qe e ngadaltë dhe zgjati rreth dy shekuj. Latinishtja që flitej në gadishullin iberik ishte vulgare, sepse romakët që vinin në Hispania në atë kohë i përkisnin klasave të ulëta.

### Dyndjet gjermanike

Kaluan në gadishullin disa fise gjermane. Midis tyre ishin dhe visigodët që u instaluan në të gjithë territorin përveç Pais Basco. Dominimi i tyre zgjati tre shekuj dhe la disa gjurmë në gjuhë, por vendasit vazhdonin të flisnin latinishten.

### Pushtimi arab

Në vitin 711, arabët e berberët hyrën në gadishullin iberik. Ndejtën rreth tetë shekuj. Në territoret e veriut u organizua ripushtimi nga mbretëritë kristiane. Këto mbretëri kishin gjuhët e veta: gallego-portugalisht, leonës (zona e Leon), castellano (zona e Castilla, kështu quhet spanjishtja sot), navarro-aragones (në veri-lindje të gadishullit) dhe katalan (në Barcelonën e sotme). Në jug flitej arabishtja. Kristianët që jetonin në zonat arabe flisnin mozarabe, por kjo gjuhë u zhduk gjatë ripushtimit. Arabishtja ka lëne gjurmë të rëndësishme në gjuhën spanjolle (siç është prania e "h"), por nuk u imponua. Megjithatë qe e rëndësishme në Mesjetë, sepse Spanja u shndërrua në qendrën kulturore të Evropës, aty shkonin të gjithë të mençurit e vendeve veriore.

### 1492

Në 2 janar te këtij viti mbaroi ripushtimi dhe kristianet ripushtuan të gjithë gadishullin duke ekspulsuar arabet e fundit të Granades. Në 31 mars, mbretëresha Isabel Katolikja ekspulsoi çifutet. Ata që ikën vazhdonin te flisnin spanjisht, duke i hapur rruge një gjuhe tjetër : judeo-español. Në të njëjtin vit, Kristofer Kolombi zbulon Amerikën ku përhapet shpejt spanjishtja. Ne 1492 publikohet për here të parë një libër për gramatikën spanjolle nga Antonio de Nebrija.

## Përhapja e gjuhës spanjolle

Në kohën e zbulimeve të mëdha, u ri zbulua nga Ameriko Vespuçi kontinenti i ri, qe do merte emrin e tij "Amerika". Zbuluesi gjenovez Kristofor Kolombi në shërbim të Mbretërve Katolike, nuk e dinte se ç´kishte zbuluar duke gjurmuar rrugët detare më të shkurta për të arritur Indinë. Në këtë kohë dy mbretëritë Spanja dhe Portugalia u ngritën në superfuqi botërore pas epokës së rioushtimit dhe përmirësuan teknikat e lundrimit në oqeane. Energjia e madhe e treguar gjatë ripushtimit, ambicia për pasuri e lavdi, i mundësoi atyre që të arrinin të zbulonin dhe te sundonin te ashtuquajturën Botën e Re. Këto dy vende e ndanë këtë botë në dy pjesë, perëndimi i takoi spanjollëve e lindja portugezëve. Për këtë shkak, sot në Peru, Ekuador, Venezuela e pjesën më të madhe të Amerikës Latine (me disa përjashtime) flitet gjuha spanjolle si gjuhë zyrtare, ndërsa në Brazil gjuha zyrtare është portugalishtja.

## Spanjishtja në SHBA

Spanjishte gjuha që folur në territorin e Mbretërisë Spanjolle dhe vendet e Amerikës Latine, si dhe ne ish-koloninë spanjolle të Guines në kontinentin afrikan. Flitet po ashtu në mjaft rajone të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në Filipine e një variant i saj flitet në disa zona të Gadishullit Ballkanik e në Izraelin e sotëm. Ky variant gjuhësor njihet me emrin "Judeo-Espanyol" apo "Xhudezmo". Historikisht, Kalifornia, Teksasi, Arizona, një pjese e Kolorados, Meksika e Re kanë qene pjesë të Perandorisë Spanjolle, e pas rënies së saj, qenë pjesë legjitime e shtetit të Meksikës. Natyrisht, që në këto territore flitej spanjisht. Pas aneksimit të këtyre rajoneve nga superfuqia që po përvijohej ngadalë e me forcë ne rrafshin botëror, ne këto zona mbeten një numër i konsiderueshëm banorësh, gjuha amtare e të cilëve qe spanjishtja. Numri i tyre është rritur dukshëm pas Luftës se Dytë Botërore si pasojë e emigrimit ekonomik e politik të mjaftë qytetarëve e fshatarëve meksikanë, amerikano-qendrorë e nga Pellgu i Karaibeve. Sot mendohet të jetojnë në ShBA mbi 30 milionë njerëz me origjine hispanike.

## Referimet