# Anglikanizmi

**Anglikanizmi** është një traditë e krishterë perëndimore, e cila u zhvillua nga praktikat, liturgjia dhe identiteti i Kishës së Anglisë pas Reformimit Anglez, në kontekstin e Reformimit Protestant në Evropë. Është një nga degët më të mëdha të krishtërimit, me rreth 110 milionë adhurues në mbarë botën sipas statistikave të vitit 2001.

Adhuruesit e anglikanizmit quhen *anglikanë*; në disa vende quhen edhe *episkopalë*. Shumica e anglikanëve janë anëtarë të provincave kishtare kombëtare ose rajonale të Kungimit Ndërkombëtar Anglikan, i cili formon bashkësinë e tretë më të madhe të krishterë në botë, pas Kishës Katolike dhe Kishës Ortodokse, dhe bashkësia më e madhe protestante. Këto provinca janë në kungim të plotë me Selinë e Kanterbërit dhe kështu me Kryepeshkopin e Kanterbërit, të cilin kungimi i referohet si *primus inter pares* (latinisht, *i pari mes të barabartëve*). Kryepeshkopi thërret Konferencën dhjetëvjeçare të Lambethit, kryeson mbledhjen e primatëve dhe është presidenti i Këshillit Konsultativ Anglikan. Disa kisha që nuk janë pjesë e Kungimit Anglikan ose të njohura prej tij gjithashtu e quajnë veten anglikane, duke përfshirë ato që janë brenda lëvizjes së vazhdueshme anglikane dhe riorganizimit anglikan.

Anglikanët e bazojnë besimin e tyre të krishterë në Bibël, traditat e kishës apostolike, pasardhjen apostolike ("episkopati historik") dhe shkrimet e Etërve të Kishës, si dhe historikisht, *Tridhjetë e nëntë Nenet e Fesë* dhe *Librat e Predikimeve*. Anglikanizmi formon një degë të krishterimit perëndimor, pasi ka shpallur përfundimisht pavarësinë e tij nga Selia e Shenjtë në kohën e Ngulimit Fetar Elizabetian. Shumë nga formularët anglikanë të mesit të shekullit të XVI-të korrespondojnë ngushtësisht me ato të protestantizmit historik. Këto reforma u kuptuan nga një prej atyre që ishin më përgjegjës për to, Thomas Cranmer, Kryepeshkopi i Kantërbërit dhe të tjerë si lundrimi i një rruge të mesme midis dy prej traditave protestante në zhvillim, luteranizmit dhe kalvinizmit.

Në gjysmën e parë të shekullit të XVII-të, Kisha e Anglisë dhe Kisha simotër e Irlandës u prezantuan nga disa hyjnorë anglikane si një traditë e veçantë e krishterë, me teologji, struktura dhe forma adhurimi që përfaqësonin një lloj tjetër rruge të mesme, ose *via media*, fillimisht midis luteranizmit dhe kalvinizmit, dhe më vonë midis protestantizmit dhe katolicizmit – një perspektivë që u bë shumë me ndikim në teoritë e mëvonshme të identitetit anglikan dhe u shpreh në përshkrimin e anglikanizmit si "katolik dhe i reformuar". Shkalla e dallimit midis tendencave protestante dhe katolike brenda anglikanizmit është vazhdimisht një çështje debati si brenda kishave specifike anglikane ashtu edhe në Kungimin Anglikan. Unik për Anglikanizmin është *Libri i Lutjes së Përbashkët*, koleksioni i shërbimeve në një libër lutjesh të përdorur për shekuj. Libri njihet si një lidhje kryesore që lidh Kungimin Anglikan si një traditë liturgjike.

Pas Revolucionit Amerikan, kongregacionet anglikane në Shtetet e Bashkuara dhe në Amerikën e Veriut Britanike (që më vonë do të përbënin bazën për vendin modern të Kanadasë) u rikonstruktuan secila në kisha autonome me peshkopët dhe strukturat e tyre vetëqeverisëse; këto njiheshin si Kisha Episkopale Amerikane dhe Kisha e Anglisë në Dominionin e Kanadasë. Nëpërmjet zgjerimit të Perandorisë Britanike dhe veprimtarisë së misioneve të krishtera, ky model u adoptua si model për shumë kisha të sapoformuara, veçanërisht në Afrikë, Australazi dhe Azi-Paqësor. Në shekullin e XIX-të, termi *Anglikanizëm* u krijua për të përshkruar traditën e përbashkët fetare të këtyre kishave dhe gjithashtu atë të Kishës Episkopale Skoceze, e cila, megjithëse e kishte origjinën më herët brenda Kishës së Skocisë, ishte njohur se kishte këtë identitet të përbashkët.

## Shiko edhe

* Kisha Anglikane
* Reformimi protestant
* Protestantizmi
* Martin Luther
* Luteranizmi
* Johan Kalvini
* Kalvinizmi
* Metodizmi
* Kuakerët
* Puritanët
* Kundër-Reformimi
* Kisha Katolike

## Referime