# Gjeometria

**Gjeometria** është degë e matematikës që i studion figurat e rrafshit dhe hapësirës dhe relacionet në mes tyre. Fjala gjeometri vjen nga greqishtja dhe ka kuptimin "matje e tokës" këtë fjalë e krijoi Herodoti.

## Historia e zhvillimit të gjeometrisë

Me kalimin e shekujve gjeometria është zgjeruar duke u bërë një kompleks studimesh dhe hulumtimesh të ndërlikuara. Koha se kur ka "lindur" gjeometria si shkencë sipas Euklidit është shekulli i III-të.Kontribute në gjeometri kanë dhënë edhe matematikanët Arkimedi dhe Apolloni i Perges. Në Egjipt rreth lumit Nil pas vërshimeve zhdukeshin kufijtë e parcelave dhe për këtë arsye njeriu u detyrua që ti rindante prapë ato dhe për këto duheshin njohje të disa rregullave të cilat të përmbledhura e morën emrin gjeometri.

Në shekullin e XVI-të gjeometria merr karakter algjebrik, që përgatiste rrugën për në *gjeometrinë analitike* e shtruar nga Fermat dhe Cartesiusi (Descartesi). Një ndarje e studimit të gjeometrisë sipas degëve të ndryshme ndodh në shekullin e XIX-të. Në këtë periudhë bëjnë pjesë Gaspard Monge, Edouard Poncelet, Chasles, Steiner, Plücker, Staudt të tjerë si Grassmann, Jacobi, Cayley e Sylvester zhvillojnë *gjeometrinë hiperspaciale*. Gaussi dhe Riemanni praktikojnë *gjeometrinë diferenciale*.

## Shih edhe

* Aritmetika
* Matematika
* Gjeometria analitike
* Gjeometria deskriptive

## Literatura

* Eves, Howard (1990). *An Introduction to the History of Mathematics*. Saunders. fq. 141. ISBN 978-0-03-029558-4. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Boyer, C.B. (1991) [1989]. *A History of Mathematics* (bot. Second edition, revised by Uta C. Merzbach). New York: Wiley. ISBN 978-0-471-54397-8. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Cooke, Roger (2005). *The History of Mathematics*. New York: Wiley-Interscience. ISBN 978-0-471-44459-6. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Hayashi, Takao (2003). "Indian Mathematics". përmbledhur nga Grattan-Guinness, Ivor (red.). *Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences*. Vëll. 1. Baltimore, MD: The Johns Hopkins University Press. fq. 118–130. ISBN 978-0-8018-7396-6. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Hayashi, Takao (2005). "Indian Mathematics". përmbledhur nga Flood, Gavin (red.). *The Blackwell Companion to Hinduism*. Oxford: Basil Blackwell. fq. 360–375. ISBN 978-1-4051-3251-0. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Nikolai I. Lobachevsky (2010). *Pangeometry*. Heritage of European Mathematics Series. Vëll. 4. translator and editor: A. Papadopoulos. European Mathematical Society. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Jay Kappraff (2014). *A Participatory Approach to Modern Geometry*. World Scientific Publishing. doi:10.1142/8952. ISBN 978-981-4556-70-5. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Leonard Mlodinow (2002). *Euclid's Window – The Story of Geometry from Parallel Lines to Hyperspace* (bot. UK). Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9634-0. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Tabak, John (2014). *Geometry: the language of space and form*. Infobase Publishing. fq. xiv. ISBN 978-0-8160-4953-0. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Turner, Martin J.; Blackledge, Jonathan M.; Andrews, Patrick R. (1998). *Fractal Geometry in Digital Imaging*. Academic Press. fq. 1. ISBN 978-0-12-703970-1. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Staal, Frits (1999), "Greek and Vedic Geometry", *Journal of Indian Philosophy*, **27** (1–2): 105–127, doi:10.1023/A:1004364417713 `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)

## Referime

 **Matematika**

|  |  |
| --- | --- |
| Logjika | Tabela e operatorëve logjikë |
| Bashkësitë | Numrat natyral  **·**  Numrat e plotë |
| Algjebra | Algjebra abstrakte  **·**  Algjebra lineare |
| Gjeometria | Cilindri  **·**  Drejtëza **·**  |
| Diferenciali |  **·**  |
| Topologjia |  **·**  |
| Analiza |  **·**  |
| Matematika diskrete |  **·**  |
| Trigonometria |  **·**  |
| Statistika |  **·**  |
| Kombinatorika | Permutacioni  **·**  Kombinacioni |
| Teoria e probabilitetit |  **·**  |
| Teoria e numrave |  **·**  |
| Analiza matematike |  **·**  |
| Matematika aplikative |  **·**  |
| Probabiliteti |  **·**  |
| Matematika fizike |  **·**  |
| Të tjera | Simbolet matematikore  **·**  Aksioma  **·**  Algoritmi  **·**  Ekuacioni  **·**  Hapësira **·**  Historia e matematikës  **·**  |