# Kushtetuta e Mbretërisë së Bashkuar

Parlamenti është thelbësor për kushtetutën demokratike të Mbretërisë së Bashkuar. Në Pallatin e Westminsterit, Dhoma e Komuneve përfaqëson publikun në 650 zona elektorale në Mbretërinë e Bashkuar dhe zgjedh kryeministrin sipas dëshirës. Dhoma e Lordëve mbetet e pazgjedhur, por mund të anulohet.
**Kushtetuta e Mbretërisë së Bashkuar** ose **kushtetuta britanike** përfshin marrëveshjet e shkruara dhe të pashkruara që themelojnë Mbretërinë e Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut si një organ politik. Ndryshe nga shumica e vendeve, nuk është bërë asnjë përpjekje për të kodifikuar marrëveshje të tilla në një dokument të vetëm, kështu që njihet si një kushtetutë e pakodifikuar. Kjo mundëson që kushtetuta të ndryshohet lehtësisht pasi asnjë dispozitë nuk është ngulitur zyrtarisht; Gjykata e Lartë e Mbretërisë së Bashkuar pranon se ekzistojnë parime kushtetuese, duke përfshirë sovranitetin parlamentar, shtetin e së drejtës, demokracinë dhe respektimin e së drejtës ndërkombëtare.

Gjykata e Lartë pranon gjithashtu se disa akte të Parlamentit kanë status të veçantë kushtetues, dhe për këtë arsye janë pjesë e kushtetutës. Këtu përfshihet Magna Carta, e cila në vitin 1215 i kërkoi Mbretit të thërriste një "këshill të përbashkët" (tani i quajtur parlament) për të përfaqësuar njerëzit, për të mbajtur gjykatat në një vend të caktuar, për të garantuar gjykime të drejta, për të garantuar lëvizjen e lirë të njerëzve, për të liruar kishës nga shteti dhe për të garantuar të drejtat e njerëzve "të zakonshëm" për të përdorur tokën. (Shumica e Magna Carta-s nuk është më në fuqi; ato parime që ajo vendosi se ekzistojnë ende mbrohen kryesisht nga akte të tjera.) Pas Luftërave të Tre Mbretërive dhe Revolucionit të Lavdishëm, Ligji i të Drejtave i vitit 1689 dhe Akti i Pretendimit të së Drejtës i vitit 1689, e çimentoi pozicionin e parlamentit si organi suprem ligjbërës dhe thotë se "zgjedhja e anëtarëve të Parlamentit duhet të jetë e lirë".

Traktati i Bashkimit i vitit 1706, i ndjekur nga Aktet e Bashkimit 1707 (një nga çdo parlament kombëtar) bashkoi Mbretëritë e Anglisë (që përfshinte edhe Uellsin) dhe Skocinë duke u quajtur Mbretëria e Britanisë së Madhe. Irlanda u bashkua në një mënyrë të ngjashme përmes Akteve të Bashkimit në vitin 1801 duke e ndryshuar emrin në Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës. Shteti i Lirë Irlandez u nda pas hyrjes në fuqi në vitin 1922 të Traktatit Anglo-Irlandez të vitit 1921. Irlanda e Veriut mbeti brenda Mbretërisë së Bashkuar e cila tashmë quhet Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut.

Pas një procesi gradual të reformës zgjedhore, Mbretëria e Bashkuar i garantoi çdo qytetari të rritur (21 vjeç e lart) të drejtën e barabartë për të votuar në Aktin e Përfaqësimit të Popullit (*Equal Franchise*) 1928. Pas Luftës së Dytë Botërore, Mbretëria e Bashkuar u bë një anëtare themeluese e Këshillit të Evropës për të mbrojtur të drejtat e njeriut dhe Kombet e Bashkuara për të garantuar paqen dhe sigurinë ndërkombëtare. Mbretëria e Bashkuar ishte një anëtare e Bashkimit Evropian, paraardhësi i të cilit Komunitetet Evropiane (Tregu i Përbashkët) u bashkua për herë të parë në vitin 1973, por u largua në vitin 2020. MB është gjithashtu një anëtar themelues i Organizatës Ndërkombëtare të Punës dhe Organizatës Botërore të Tregtisë për të marrë pjesë në rregullimin e ekonomisë globale.

Institucionet kryesore në kushtetutën e Mbretërisë së Bashkuar janë parlamenti, gjyqësori, ekzekutivi dhe qeveritë rajonale dhe lokale, duke përfshirë legjislaturat dhe ekzekutivët e deleguar të Skocisë, Uellsit dhe Irlandës së Veriut. Parlamenti është organi suprem ligjbërës dhe përfaqëson popullin e Mbretërisë së Bashkuar. Ai përbëhet nga monarku dhe dy dhoma. Dhoma e Komuneve zgjidhet me votim demokratik në 650 zonat elektorale të vendit. *Dhoma e Lordëve*, historikisht e dominuar nga fisnikët e trashëguar, tani (dhe veçanërisht që nga viti 2000) emërohet kryesisht nga grupe partiake ndër-politike nga Dhoma e Komuneve; ajo ka fuqinë për të vonuar, por jo për të bllokuar përfundimisht legjislacionin e propozuar nga Dhoma e Komuneve.

Për të bërë një akt të ri, parlamenti, forma më e lartë e pushtetit legjeslativ, të dyja dhomat duhet të lexojnë, ndryshojnë, ose miratojnë legjislacionin e propozuar tre herë dhe monarku duhet të japë pëlqimin. Gjyqësori interpreton ligjin e gjetur në aktet e kuvendit dhe zhvillon ligjin e përcaktuar nga rastet e mëparshme. Gjykata më e lartë është Gjykata e Lartë me dymbëdhjetë persona, pasi vendos për apelimet nga Gjykatat e Apelit në Angli, Uells dhe Irlandën e Veriut, ose Gjykata e Sesionit në Skoci. Megjithatë, ajo nuk dëgjon ankesa penale nga Skocia. Gjykatat britanike nuk mund t'i shpallin aktet e parlamentit si jokushtetuese, por mund të përcaktojnë nëse aktet e ekzekutivit janë të ligjshme (dhe t'i shfuqizojnë ato me urdhra shfuqizuese, nëse po), ose të deklarojnë ndonjë ligj si të papajtueshëm me Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut (gjë që bën nuk ndikojnë në vlefshmërinë dhe zbatimin e tij). Ekzekutivi menaxhon Mbretërinë e Bashkuar në punët e përditshme.

Ekzekutivi udhëhiqet nga kryeministri i cili emërohet nga monarku dhe ftohet të përpiqet të formojë një qeveri, e cila duhet të ketë besimin e parlamentit. Kryeministri emëron kabinetin e ministrave të tjerë, të cilët drejtojnë departamentet ekzekutive, me personel nëpunës civilë, si Departamenti i Shëndetësisë dhe Kujdesit Social që drejton Shërbimin Shëndetësor Kombëtar, ose Departamenti i Arsimit që financon shkollat dhe universitetet. Monarku në cilësinë e tyre publike, i njohur si Kurora, mishëron shtetin. Ligjet mund të bëhen vetëm nga ose me autoritetin e Kurorës në Parlament, të gjithë gjyqtarët ulen në vend të Kurorës dhe të gjithë ministrat veprojnë në emër të Kurorës. Monarku është në pjesën më të madhe një figurë ceremoniale. Kur jep pëlqimin mbretëror për ligjet e reja, monarku nuk ka refuzuar të nënshkruajë asnjë ligj të ri që nga Projektligji i Milicisë Skoceze në vitin 1708 dhe është një konventë kushtetuese që monarku ndjek këshillën e ministrave.

Shumica e proceseve gjyqësore mbi kushtetutën britanike zhvillohen në aplikimet e rishikimit gjyqësor, për të vendosur nëse vendimet ose aktet e organeve publike janë të ligjshme. I gjithë autoriteti publik rrjedh përfundimisht nga Kurora, ose sipas ligjit të zakonshëm ose siç jepet nga parlamenti. Çdo organ publik mund të veprojë vetëm në përputhje me ligjin, siç përcaktohet në aktet e kuvendit dhe vendimet e gjykatave. Sipas Aktit të të Drejtave të Njeriut në vitin 1998, gjykatat mund të rishikojnë veprimet e qeverisë për të vendosur nëse qeveria ka ndjekur detyrimin ligjor të të gjitha autoriteteve publike për të respektuar Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Të drejtat e konventës përfshijnë të drejtat e secilit për jetën, lirinë kundër arrestimit ose ndalimit arbitrar, torturës dhe punës së detyruar ose skllavërisë, për një gjykim të drejtë, për privatësi kundër përgjimit të paligjshëm, për lirinë e shprehjes, ndërgjegjes dhe fesë, për respektimin e jetës private, lirinë e asociimit duke përfshirë anëtarësimin në sindikata, dhe lirinë e tubimit dhe protestës.

## Shiko edhe

* Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut
* Magna Carta
* Monarkia e Mbretërisë së Bashkuar
* Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar
* Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar
* Sistemi shtetëror në Mbretërinë e Bashkuar
* Dhoma e Komunëve të Mbretërisë së Bashkuar
* Mbretëria e Komonuelthit
* Komonuelthi i Kombeve
* Territoret e Jashtme Britanike
* Partia Konservatore e Mbretërisë së Bashkuar
* Partia Laburiste

## Referime