# Senati i Perandorisë Osmane

Dhoma e Senatit
**Senati** i Perandorisë Osmane (turqishtja osmane: مجلس اعیان, *Heyet-i Ayan* ose *Meclis-i Ayan*) ishte dhoma e lartë e parlamentit të Perandorisë Osmane, Asambleja e Përgjithshme.

Anëtarët e saj u emëruan njerëz të shquar në qeverinë osmane, të cilët, së bashku me dhomën e zgjedhur të dhomës së ulët të deputetëve (turqisht: *Meclis-i Mebusan*), përbënin Asamblenë e Përgjithshme. Ajo u krijua në mishërimin e saj të parë sipas kushtetutës osmane të vitit 1876, e cila kërkonte të reformonte Perandorinë Osmane në një monarki kushtetuese. Anëtarët e Senatit zgjidheshin nga Sulltani dhe numri i tyre kufizohej në një të tretën (1/3) e anëtarësimit të Dhomës përfaqësuese të Deputetëve. Anëtarët dhe presidenti i Senatit u caktuan të ishin udhëheqës të besueshëm dhe me reputacion të vendit, që duhej të ishin të paktën 40 vjeç. Për më tepër, sipas pikës 62 të kushtetutës së 1876, ministrat e qeverisë, guvernatorët e provincave, komandantët ushtarakë, Kazasqerët, ambasadorët, patrikët ortodoksë lindorë, rabinët dhe ferikët e ushtrisë dhe marinës, nëse plotësonin disa kushte, mund të bëheshin gjithashtu anëtarë të Senatit nëpërmjet zyrave të tyre.

Anëtarët e të dy dhomave, së bashku me ministrat e qeverisë të udhëhequr nga veziri i madh (kryeministri *de facto* i Perandorisë Osmane), mblidheshin së bashku një herë në vit për të diskutuar dhe për të përpiluar një listë të gjërave që sulltani duhej të miratonte vitin e ardhshëm. dhe të rishikojë veprimet e tij të ndërmarra në vitin e kaluar. Në të njëjtën ditë, senatorët do të betoheshin se do t'i qëndronin besnikë kushtetutës, sulltanit, kombit dhe detyrave të tyre.

Projektligjet dhe buxhetet e miratuara nga Dhoma e Deputetëve shkuan në Senat, ku u shqyrtuan në çështjet e fesë, moralit, ekonomisë, çështjeve sociale dhe ushtarake dhe u modifikuan sipas nevojës ose u dërguan përsëri në Dhomë. Senati gjithashtu kishte fuqinë të krijonte vetë legjislacionin origjinal.

## Epoka e parë kushtetuese (1876–1878)

Senati i parë u mblodh të hënën, më 19 mars 1877. Në kohën kur Server Pasha shërbente si president i Senatit, kishte 27 anëtarë. Kur sulltan Abdul Hamid II shpërndau parlamentin më 13 shkurt 1878, Senati pushoi mbledhjen, por anëtarëve të tij vazhduan të paguhen pagat e qeverisë dhe statusi i tyre si udhëheqës ushtarakë dhe politikë mbeti i pandryshuar.

## Epoka e Dytë Kushtetuese (1908-1920)

Pas shpalljes së Epokës së Dytë Kushtetuese, u bënë ndryshime në kushtetutën e vitit 1876. Sipas këtyre ndryshimeve, Senati filloi të mblidhej çdo vit në fillim të nëntorit, të mblidhej me dëshirën e sulltanit dhe të shpërbëhej pas katër muajsh. Senati zakonisht mblidhej pas Dhomës së Deputetëve. Në kushte të jashtëzakonshme, me kërkesë të sulltanit ose pas një apeli me shkrim të nënshkruar nga shumica e Dhomës së Deputetëve, i gjithë parlamenti mund të mblidhej më herët në një seancë të përbashkët të Senatit dhe Dhomës dhe të zgjaste seancën.

Më 17 dhjetor 1908, Senati u mblodh për herë të parë në më shumë se 30 vjet, disa nga anëtarët e tij ndryshuan me kalimin e kohës deri në fundin e tij në fund të Luftës së Parë Botërore më 1920, kur pushtimi aleat i Kostandinopojës detyroi mbylljen *de jure* të parlamenti më 16 mars 1920. Mbyllja *de facto* erdhi më 11 prill, kur sulltani, nën presionin e aleatëve pushtues, shpalli zyrtarisht parlamentin të shpërbërë.

Pasardhës i Senatit Osman, Senati i Republikës u krijua pas shpalljes së Republikës Turke.

## Anëtarët

### Epoka e Parë Kushtetuese (1876–1878)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Abdul Hamid II – Monark
* Server Pasha – President
* Ahmed Arifi Pasha – Zëvendës President
* Mustafa Nuri Pasha – I dërguari i sulltanit
* Mehmed Namık Pasha – Field Marshal
* Kayserili Ahmed Paşa – Ministri i Marinës
* Abdurrahman Sami Pasha
* Ali Kabuli Pasha
* Mehmed Halet Pasha – guvernator i Hexhazit
* Dervish Pasha – guvernator i Ankarasë
* Moralı İbrahim Pasha – Ministri i Marinës
* Ahmed Xhelal Pasha
* Marko Apostolidis – Ministri i Arsimit Mjekësor
* Uryanizade Ahmed Esad Efendi
* Kara Halil Efendi – Këshillues i Fetvasë (*Fetva emini*)
 | * Hacı Tahir Efendi – Ministri i Arsimit të Shërbimit Civil
* M. Arif Efendi – ish-anëtar në Këshillin e Shtetit
* Rıza Efendi – ish-gjyqtar në Gjykatën Kasacionit
* Bağdatlı Emin Efendi – anëtar i Këshilli i Shtetit
* Yorgaki Efendi – anëtar i Këshillit të Shtetit
* Daviçon Efendi – anëtar i Këshillit i Shtetit
* Serovpe Vichenyan – Ministri i Arsimit Mjekësor
* M. Emin Beu – ish Kryenëpunës i Sekretarit të Pallatit
* Düzoğlu Mihran Bey – anëtar i Këshillit të Shtetit
* Aristarki Logofet Beu – anëtar i Këshillit të Shtetit
* Damat Mahmud İbrahim Pasha
* Kostaki Musurus Pasha – Ambasdor në Mbretërinë e Bashkuar
* A. Hilmi Efendi – Kryetari i Departamentit të Apelit
* Kostaki Antopulos Pasha – gjyqtar në Gjykatën e Kasacionit
 | * Abdülkerim Nadir Pasha
* Mehmed Sadık Pasha
* Ibrahim Edhem Pasha

  |

### Epoka e Dytë Kushtetuese (1908–1920)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Mehmed V – Monark
* Ali Rıza Pasha – President
* Ömer Rüştü Pasha
* Ahmet Tevfik Pasha
* Hasan Fehmi Pasha
* Mustafa Zihni Pasha
* Mehmed Tevfik Pasha
* Mısırlı Mehmed Ali Fazıl Paşa
* Ohannes Pasha
* General Arif Hikmet Pasha
* Gabriel Noradunkyan
* Ali Rıza Efendi
* Saib Molla Bey, until 1910
* Ali Rıza Paşa – artiljer, gjeneral
* General Muhiddin Pasha
* Gjeneral Süleyman Pasha
* Gjeneral Mehmed Pasha
* Gjenerallejtënant Şevket Pasha, until 1911
* Şerif Ali Haydar Bey
* Recaizade Mahmud Ekrem
* Abdurrahman Efendi
* Ali Galib Bey
* Nasuhi Bey
 | * Faik Bey
* Halim Bey
* Dimitraki Mavrokordato
* Aleksandros Mavroyeni – ish-guvernator i Samos, diplomat
* Georgiadis Efendi
* Mustafa Nuri Bey
* Faruki Sami Pasha
* Bohor Efendi
* Azaryan Efendi
* Mısırlı Halil Hamada Pasha
* [[Manastırlı İsmail Hakkı Efendi|Ismail Hakkı Efendi
* Metropolit Avxentios
* Bessaraya Efendi
* – Seyyid Abdulkadir biri i Sheikh Ubeydullah
* Ahmed Muhtar Pasha – Field Marshal
* Mehmed Said Pasha
* Musa Kazım Efendi
* Abdurrahman Şeref
* Aristarki Logofet Bey
* Fethi Franko Bey
* Köse Mehmed Raif Paşa
* Abraham Pasha
* Aram Efendi
* Mehmet Xhemaledin Efendi – Shejh el-Islam
 | * Mehmed Ferid Pasha – Veziri i Madh
* Damat Ferid Pasha
* Hüseyin Hilmi Pasha – Veziri i Madh
* Deli Fuad Pasha
* Şerif Nasser Bey
* Mehmet Şerif Çavdaroğlu
* Reshid Akif Pasha
* Salih Hulusi Pasha
* Mehmed Rauf Pasha
* Mahmud Esad Efendi
* Davud Molko Efendi
* Suleyman al-Boustani
* Zareh Dilber Efendi
* Ziyaeddin Efendi
* Mustafa Nail Bey
* Şerif Cafer Efendi - Kryetari i Departamentit të Apelit
* Aristidi Yorgancıoğlu
* Stefanidis Vasileios
* Ahmet Rıza
* Mizancı Murat
* Nicolae Constantin Batzaria
* Rıza Tevfik Bölükbaşı
* Şükrü Pasha
* Mahmud Shevket Pasha - Gjeneral

  |

## Shih gjithashtu

* Parlamenti i Perandorisë Osmane, parlamenti në tërësi
* Dhoma e Deputetëve të Perandorisë Osmane, dhoma e ulët e parlamentit
* Senati i Turqisë, dhoma e lartë e parlamentit turk midis viteve 1961 dhe 1980
* Kushtetuta osmane e vitit 1876
* Epoka e Parë Kushtetuese
* Epoka e Dytë Kushtetuese

## Referime