# Politika e djathtë

**Politika e djathtë** ose **Politika e krahut të djathtë** përshkruan shtrirjen e ideologjive politike që i shohin disa rende dhe hierarki të caktuara shoqërore si të pashmangshme, të natyrshme, normale ose të dëshirueshme, zakonisht duke e mbështetur këtë pozicion bazuar në ligjin natyror, ekonominë, autoritetin, pronën ose traditë . Hierarkia dhe pabarazia mund të shihen si rezultate natyrore të dallimeve tradicionale shoqërore ose konkurrencës në ekonominë e tregut .

Politika e krahut të djathtë konsiderohet si e kundërta e politikës së krahut të majtë, dhe spektri politik majtas-djathtas është një nga spektrat politikë më gjerësisht të pranuar. Termi i *krahut të djathtë* në përgjithësi mund t'i referohet seksionit të një partie politike ose sistemi që mbron sipërmarrjen e lirë dhe pronësinë private, dhe zakonisht favorizon idetë tradicionale shoqërore.

E djathta përfshin konservatorët socialë dhe konservatorët fiskalë si dhe libertarianët e krahut të djathtë ( laissez-faire fiskale).

## Pozicionet

Pozicionet e mëposhtme zakonisht lidhen me politikën e krahut të djathtë.

 Poster propagandistik antikomunist që përshkruan lëvizjen e Bardhë
Përdorimi origjinal i termit "krahu i djathtë", në lidhje me komunizmin, i vendosi konservatorët në të djathtë, liberalët në qendër dhe komunistët në të majtë. Si konservatorët ashtu edhe liberalët ishin fuqishëm antikomunistë . Historia e përdorimit të termit *të djathtë* për antikomunizmin është një histori e ndërlikuar.

Lëvizjet e hershme marksiste ishin në kundërshtim me monarkitë tradicionale që sundonin në pjesën më të madhe në Evropën e asaj kohe. Shumë monarki evropiane e shpallën të jashtëligjshme shprehjen publike të pikëpamjeve komuniste dhe *Manifestin Komunist*, i cili filloi "[një] spektër [që] po ndjek Evropën" dhe deklaroi se monarkët kishin frikë për fronet e tyre. Përkrahja e komunizmit ishte e paligjshme në Perandorinë Ruse, Perandorinë Gjermane dhe Austro-Hungari, tre monarkitë më të fuqishme në Evropën kontinentale para Luftës së Parë Botërore . Shumë monarkistë (përveç monarkistëve kushtetues ) e shihnin pabarazinë në pasuri dhe fuqi politike si rezultat i një rendi natyror hyjnor. Lufta midis monarkistëve dhe komunistëve shpesh përshkruhej si një luftë midis të djathtës dhe të majtës.

### Ekonomik

Në Francën post-revolucionare, e djathta luftoi kundër fuqisë në rritje të atyre që ishin pasuruar përmes tregtisë dhe u përpoq të ruante të drejtat e fisnikërisë. Ata nuk ndiheshin të sigurtë me zhvillimet e reja si kapitalizmi, iluminizmi, individualizmi dhe industrializmi, prandaj luftuan për të ruajtur hierarkitë dhe institucionet tradicionale shoqërore. Në historinë e Evropës, ka pasur lëvizje të forta kolektiviste të krahut të djathtë, si në të djathtën katolike sociale, që ka shfaqur armiqësi ndaj të gjitha formave të liberalizmit (përfshirë liberalizmin ekonomik ) dhe ka mbrojtur historikisht harmoninë klasore paternaliste që përfshin një shoqëri organike-hierarkike ku punëtorët mbrohen ndërsa hierarkia klasore mbetet.

Në shekullin e nëntëmbëdhjetë, e djathta u zhvendos për të mbështetur të sapopasuruarit në disa vende evropiane (veçanërisht në Angli) dhe në vend që të favorizonte fisnikërinë ndaj industrialistëve, favorizoi kapitalistët mbi klasën punëtore. Lëvizjet e tjera të krahut të djathtë - si karlizmi në Spanjë dhe lëvizjet nacionaliste në Francë, Gjermani dhe Rusi - mbetën armiqësore ndaj kapitalizmit dhe industrializmit. Megjithatë, disa lëvizje të krahut të djathtë - veçanërisht ato franceze Nouvelle Droite, CasaPound dhe paleokonservatorizmi amerikan - janë shpesh në kundërshtim me etikën kapitaliste dhe efektet që ato kanë në shoqëri. Këto forca e shohin kapitalizmin dhe industrializmin si cënues ose shkaktues të prishjes së traditave ose hierarkive shoqërore që janë thelbësore për ruajtjen e rendit shoqëror.

Në kohët moderne, "krahu i djathtë" përdoret ndonjëherë për të përshkruar kapitalizmin *laissez-faire* . Në Evropë, kapitalistët krijuan aleanca me të Djathtën gjatë konflikteve të tyre me punëtorët pas vitit 1848. Në Francë, mbështetja e kapitalizmit nga e djathta mund të gjurmohet në fund të shekullit të XIX. E ashtuquajtura e djathta neoliberale, e popullarizuar nga Presidenti i SHBA Ronald Reagan dhe kryeministrja e Mbretërisë së Bashkuar Margaret Thatcher, kombinon mbështetjen për tregjet e lira, privatizimin dhe çrregullimin ekonomik me mbështetjen tradicionale të krahut të djathtë për konformitetin shoqëror. Teoricieni politik Russell Kirk besonte se liria dhe të drejtat e pronës ishin të ndërlidhura.

Ata në të djathtën ekstreme, si dhe disa autoritarë konservatorë, kanë mbështetur fashizmin dhe korporatizmin, një ideologji politike e cila mbron organizimin e shoqërisë nga grupet e korporatave - të tilla si shoqatat bujqësore, punëtore, ushtarake, shkencore ose esnafe - bazuar në interesat e tyre të përbashkëta.

### Nacionalizmi

 Më 5 janar 1895, kapiteni Alfred Dreyfus u arkëtua.
Në Francë, nacionalizmi fillimisht ishte një ideologji e majtë dhe republikane. Pas periudhës së <i id="mw4Q">bulanzhizmit</i> dhe Çështjes Dreyfus, nacionalizmi u bë një tipar i krahut të djathtë. Nacionalistët e krahut të djathtë kërkuan të përcaktonin dhe mbronin një identitet kombëtar "të vërtetë" nga elementë të cilët ata besonin se po e korruptonin atë identitet. Disa ishin supremacistë, të cilët në përputhje me racizmin shkencor dhe Darvinizmin social aplikuan konceptin e " mbijetesës së më të fortit " për kombet dhe racat . Nacionalizmi i krahut të djathtë u ndikua nga nacionalizmi romantik, në të cilin shteti e merr legjitimitetin e tij politik nga uniteti organik i atyre që ai qeveris. Kjo përgjithësisht përfshin gjuhën, racën, kulturën, fenë dhe zakonet e kombit, të cilat të gjitha "lindën" brenda kulturës së tij. I lidhur me nacionalizmin e krahut të djathtë është konservatorizmi kulturor, i cili mbështet ruajtjen e trashëgimisë ose kulturës së një kombi dhe shpesh i sheh shmangiet nga normat kulturore si një kërcënim ekzistencial.

### E drejta natyrore dhe tradicionalizmi

Politika e krahut të djathtë zakonisht justifikon një shoqëri hierarkike të bazuar në ligjin natyror ose traditën .

### Populizmi

Populizmi i krahut të djathtë është një kombinim i nacionalizmit qytetar, kulturor-nacionalizmit dhe nganjëherë etno-nacionalizmit, vendorisë, së bashku me anti-elitizmin, duke përdorur retorikën populiste për të ofruar një kritikë ndaj institucioneve ekzistuese politike. Sipas Margaret Canovan, një populist i krahut të djathtë është "një lider karizmatik, që përdor taktikat e populizmit të politikanëve për të kapërcyer politikanët dhe elitën intelektuale dhe për t'u bërë thirrje ndjenjave reaksionare të popullatës, shpesh duke mbështetur pretendimin e tij për të folur në favor të popullit duke përdorur referendumet".

### Feja

 Maharajadhiraja Prithvi Narayan Shah (1723-1775), Mbreti i Nepalit, propagandoi idealet e tekstit hindu Dharmasastra si ideologjinë sunduese të mbretërisë së tij
Filozofi dhe diplomati Joseph de Maistre argumentoi pro autoritetit indirekt të Papës mbi çështjet e përkohshme. Sipas Maistre, vetëm qeveritë që u themeluan mbi kushtetutat e krishtera - të cilat ishin të nënkuptuara në zakonet dhe institucionet e të gjitha shoqërive evropiane, veçanërisht monarkitë katolike evropiane - mund të shmangnin çrregullimin dhe gjakderdhjen që pasoi zbatimi i programeve politike racionaliste, siç ishte kaosi që ndodhi gjatë Revolucionit Francez . Disa prelatëve të Kishës së Anglisë - të krijuar nga Henri VIII dhe të kryesuar nga sovrani i tanishëm - u jepen vende në Dhomën e Lordëve (si Lordë Shpirtërorë), por ata konsiderohen politikisht neutralë dhe jo të krahut të djathtë ose atij të majtë.

Disa media amerikane të krahut të djathtë ekstrem kundërshtojnë seksin jashtë martese dhe martesën mes të njëjtit seks, dhe ato ndonjëherë refuzojnë qëndrimet shkencore mbi evolucionin dhe çështje të tjera ku shkenca priret të mos pajtohet me Biblën .

Termi *vlera familjare* është përdorur nga partitë e krahut të djathtë - si Partia Republikane në Shtetet e Bashkuara, Partia Famija e Para në Australi, Partia Konservatore në Mbretërinë e Bashkuar dhe Partia Bharatiya Janata në Indi - për të nënkuptuar mbështetjen për familjet tradicionale dhe kundërshtimin ndaj ndryshimeve që bota moderne ka bërë në mënyrën se si jetojnë familjet. Mbështetësit e "vlerave familjare" mund të kundërshtojnë abortin, eutanazinë dhe kontrollin e lindjes .

## Historia

Sipas *Historisë së Kembrixhit të Mendimit Politik të shekullit të njëzetë*, e djathta ka kaluar nëpër pesë faza të dallueshme historike:

1. E djathta reaksionare kërkonte një kthim në aristokraci dhe fe shtetërore .
2. E djathta e moderuar nuk kishte besim tek intelektualët dhe kërkonte një qeveri të kufizuar.
3. E djathta radikale favorizoi një formë romantike dhe agresive të nacionalizmit .
4. E djathta ekstreme propozoi politika kundër imigracionit dhe racizëm të nënkuptuar.
5. E djathta neoliberale u përpoq të kombinonte një ekonomi tregu dhe çrregullim ekonomik me besimet tradicionale të krahut të djathtë në patriotizëm, elitizëm dhe ligj e rend.

## Referime