# Guevarizmi

Ernesto Çe Gevara duke pirë një puro në Havana, Kubë, 1963
**Guevarizmi** është një teori e revolucionit komunist dhe një strategji ushtarake e luftës guerile e lidhur me revolucionarin marksist-leninist Ernesto Çe Gevara, një figurë udhëheqëse e Revolucionit Kuban që besonte në idenë e marksizëm-leninizmit dhe përqafoi parimet e tij.

## Pasqyrë

Pas triumfit të vitit 1959 të Revolucionit Kuban të udhëhequr nga një foco ushtarak nën Fidel Castro, kolegu i tij me prejardhje argjentinase, kozmopolitan dhe marksist, Guevara e shtroi ideologjinë dhe përvojat e tij në një model për emulim (dhe nganjëherë, ndërhyrje të drejtpërdrejtë ushtarake) në mbarë globin. Ndërsa eksportonte një revolucion të tillë "focalist" në Bolivi, duke udhëhequr një parti të armatosur pararoje atje në tetor 1967, Guevara u kap dhe u ekzekutua, duke u bërë dëshmor si për lëvizjen komuniste botërore ashtu edhe për socializmin në përgjithësi.

Ideologjia e tij promovon eksportimin e revolucionit në çdo vend, udhëheqësi i të cilit mbështetet nga perandoria (Shtetet e Bashkuara) dhe ka rënë në favor të qytetarëve të tij. Guevara flet se si lufta e vazhdueshme guerile që zhvillohet në zonat jourbane mund të kapërcejë liderët. Ai paraqet tre pika që janë përfaqësuese të ideologjisë së tij në tërësi, domethënë se populli mund të fitojë me organizimin e duhur kundër ushtrisë së një kombi; se kushtet që bëjnë të mundur një revolucion mund të vendosen nga forcat popullore; dhe se forcat popullore kanë gjithmonë një avantazh në një mjedis jo urban.

Guevara kishte një interes veçanërisht të madh për luftën guerile, me një përkushtim ndaj teknikave foco, të njohura gjithashtu si fokalizëm (ose *foquismo* në spanjisht), që është pararojë nga njësitë e armatosura të vogla, shpesh në vend të partive komuniste të themeluara, duke nisur fillimisht sulmet nga zonat rurale për të mobilizuar trazirat në një front popullor kundër një regjimi të ulur. Pavarësisht nga dallimet në qasje – duke theksuar udhëheqjen guerile dhe sulmet e guximshme që shkaktojnë kryengritje të përgjithshme, në vend që të konsolidojë pushtetin politik në bastionet ushtarake përpara se të zgjerohej në ato të reja – Guevara mori frymëzim të madh nga nocioni maoist i një “lufte të zgjatur popullore” dhe simpatizoi luftën e Mao Ce Dunit. Republika Popullore e Kinës në ndarjen sino-sovjetike. Kjo polemikë mund të shpjegojë pjesërisht largimin e tij nga Kuba pro-sovjetike e Kastros në mesin e viteve 1960. Guevara gjithashtu tërhoqi paralele të drejtpërdrejta me shokët e tij komunistë bashkëkohorë në Viet Cong, duke nxitur një strategji guerile me shumë fronte për të krijuar "dy, tre, shumë vietname".

Në vitet e fundit të Guevarës, pasi u largua nga Kuba, ai këshilloi lëvizjet paraushtarake komuniste në Afrikë dhe Amerikën Latine, duke përfshirë një të ri Laurent-Désiré Kabila, sundimtar i ardhshëm i Zaire/Republika Demokratike e Kongos. Më në fund, ndërsa drejtonte një bandë të vogël fokalistësh të kuadrove guerile në Bolivi, Guevara u kap dhe u vra. Vdekja e tij dhe dështimi afatshkurtër i taktikave të tij guevariste mund të kenë ndërprerë luftërat përbërëse guerile brenda Luftës së Ftohtë më të madhe për një kohë dhe madje të dekurajuar përkohësisht sponsorizimin sovjetik dhe kuban për fokalizëm.

Lëvizjet komuniste në zhvillim dhe radikalizmi tjetër bashkëudhëtar i kohës ose kaluan në luftën guerile urbane para fundit të viteve 1960 dhe/ose shpejt ringjallën strategjitë e bazuara në rurale të Maoizmit dhe Guevarizmit, tendenca që u përshkallëzuan në mbarë botën përgjatë viteve 1970, duke dhe i madh me mbështetjen e shteteve komuniste dhe Bashkimit Sovjetik në përgjithësi si dhe Kubës së Kastros në veçanti.

Një tjetër ithtar i guevarizmit ishte intelektuali francez Régis Debray, i cili mund të shihej si një përpjekje për të krijuar një kuadër teorik koherent, unitar mbi këto baza. Debray është thyer që atëherë me këtë.

## Kritika

Guevarizmi është kritikuar nga një perspektivë anarkiste revolucionare nga Abraham Guillén, një nga taktikët kryesorë të luftës guerile urbane në Uruguaj dhe Brazil. Guillen pohoi se qytetet janë një terren më i mirë për guerrilën sesa fshatrat (Guillen ishte një veteran i Luftës Civile Spanjolle). Ai kritikoi lëvizjet guevariste të çlirimit kombëtar (si Tupamaros uruguaian, një nga grupet e shumta që ai ndihmoi si këshilltar ushtarak).

## Referime