# Arsimi në Lihtenshtajn

Universiteti i Lihtenshtajnit
**Arsimi në Lihtenshtajn** është një sistem i zhvilluar që ndjek modele të ngjashme me ato të Zvicrës dhe Austrisë, duke u karakterizuar nga një qasje e fortë duale, fleksibilitet dhe bashkëpunim ndërkombëtar.

## Vështrim

Struktura e përgjithshme e sistemit arsimor në Lihtenshtajn është si më poshtë:

1. **Edukimi parashkollor (Kindergarten):** Fëmijët fillojnë edukimin parashkollor në moshën 4 ose 5 vjeç. Ai nuk është i detyrueshëm, por është i përhapur dhe i mbështetur nga shteti.
2. **Shkolla fillore (Primarschule):** Zgjat 5 vjet dhe është e detyrueshme. Mësimi zhvillohet në gjuhën gjermane dhe fokusohet në aftësitë bazë: lexim, shkrim, matematikë, natyrë, art e muzikë.
3. **Shkolla e mesme e ulët (Oberschule, Realschule, Gymnasium):** Pas shkollës fillore, nxënësit ndahen në tre drejtime bazuar në rezultatet dhe aftësitë e tyre:
	* **Oberschule:** më shumë praktike;
	* **Realschule:** drejtim i mesëm;
	* **Gymnasium:** përgatit për universitet. Kjo fazë zgjat zakonisht 4 deri në 5 vjet.
4. **Arsimi i mesëm i lartë dhe profesional (Berufsbildung):** Sistemi dual është shumë i rëndësishëm në Lihtenshtajn: nxënësit ndjekin një arsim profesional ku kombinojnë teorinë në shkollë me praktikën në kompani (përmes praktikës së punës). Ka gjithashtu shkolla të mesme të larta që përgatisin për studime universitare.
5. **Arsimi i lartë:** Lihtenshtajni nuk ka shumë universitete, por ekziston **Universiteti i Lihtenshtajnit** në Vaduz, që ofron programe në arkitekturë dhe shkenca ekonomike. Për shumicën e studimeve të larta, studentët shkojnë në Zvicër, Austri apo Gjermani. Studimi është i përkrahur nga shteti dhe ka marrëveshje ndërkombëtare për njohjen e diplomave.

## Shkollat fillore dhe të mesme

Në vend ka nëntë shkolla të mesme publike. Këto përfshijnë:

* Gjimnazi i Lihtenshtajnit në Vaduz .
* Realschule Vaduz dhe Oberschule Vaduz, në Schulzentrum Mühleholz II në Vaduz
* Realschule Schaan dhe Sportschule Liechtenstein në Schaan.

Shkolla e parë e mesme u hap në vitin 1858, me mbështetjen financiare të mjekut dhe politikanit Ludwig Grass .

| Gama e moshës | Niveli i shkollës | Niveli i ulët akademik | Niveli i mesëm akademik | Niveli i lartë akademik |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 5–6 | Parashkollor | kopshti i fëmijëve Kohëzgjatja: 2 vjet |
| 7–11 | shkolla fillore | Primarschule Kohëzgjatja: 5 vjet |
| 12–15 | Shkolla e mesme | Oberschule Kohëzgjatja: 4 vjet | Realschule Kohëzgjatja: 4 vjet | Gjimnazi më i ulët Kohëzgjatja: 3 vjet |
| 16–19 | shkolla e mesme | Anlehre | Lehre Kohëzgjatja: 3-4 vjet | Lehre fsmittelschule Kohëzgjatja: 3-4 vjet Fachschule E sipërme e gjimnazit Kohëzgjatja: 4 vjet |

## Arsimi terciar

Brenda Lihtenshtajnit, ekzistojnë katër qendra kryesore për arsimin e lartë:

* Universiteti i Lihtenshtajnit
* Universiteti Privat në Principatën e Lihtenshtajnit
* Instituti i Lihtenshtajnit
* International Academy of Philosophy

| Lehre 3–4 Jahre | Lehre mit BMS 3–4 Jahre | Gjimnazi 4 Jahre |
| --- | --- | --- |
| Höhere Fachschule (Shkolla e Lartë Teknike) | Fachhochschule Kohëzgjatja: 3-4 vjet | universiteti Kohëzgjatja: 4 vjet |

## Krahasimet ndërkombëtare

Në raportin e Programit për Vlerësimin Ndërkombëtar të Studentëve të vitit 2006, i koordinuar nga Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik, e renditi arsimin e Lihtenshtajnit si të 10-tin më të mirë në botë. Në vitin 2012, Lihtenshtajni kishte pikët më të larta të PISA-s nga çdo vend evropian.

## Karakteristikat themelore

* Mësimi zhvillohet në **gjuhën gjermane**, dhe përdorimi i gjuhëve të huaja (sidomos anglishtja dhe frëngjishtja) fillon herët në sistem.
* Ka një **bashkëpunim të ngushtë me Zvicrën** në fushën e arsimit, sidomos në certifikimin profesional.
* Arsimi është **i detyrueshëm deri në moshën 16 vjeç**.
* Politikat arsimore hartohen nga **Ministria e Arsimit të Lihtenshtajnit**, që punon ngushtë me shkollat dhe komunitetin lokal.

Në përgjithësi, sistemi arsimor i Lihtenshtajnit është i vogël, por i integruar mirë në strukturat evropiane dhe me rezultate të larta në përgatitjen e nxënësve për tregun e punës dhe arsimin e lartë.

## Shih edhe

* Lihtenshtajni
* Instituti i Lihtenshtajnit
* Universiteti i Lihtenshtajnit
* Arsimi në Bashkimin Evropian

## Lidhje të jashtme

* Rrjeti i shkollave Lihtenshtajni Arkivuar 26 nëntor 2013 tek Wayback Machine

## Referime