Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kandili i detit

*Gjendeni tek artikulli Kandili i detit. Për shprehjet e ngjashme në shkrim, kuptim apo tingëllim, shikoni këtu*.

Rrjetëza detare e Paqësorit
**Kandili i detit** gjëndet shpesh nëpër plazhe kur deti është i trazuar. Masat e qullta si xhelatina pothuajse të rrumbullakta, pa ngjyrë, në ngjyrë të qumështit ose afërsisht te kaltërta, që quhen kandila të detit.
Njihen me këtë emërr sepse po të preken shkaktojnë të djegura në duar sikur të ishin hithra të vërteta. Hithrat e detit paraqiten me madhësi te ndryshme. Diametri i tyre mund të shkojë nga 1cm deri ne 1 metër. Ato lëkunden në ujë me trupin e tyre, cili ngjan me një kambanë ose një ombrellë. Kjo krijesë ka aftësi të zgjerohet dhe te tkurret. Kur zgjerohet ajo mbushet me ujë, kur te tkurret, uji del përjashta.Nxerrja e shpejtë e ujit përjashta, mundëson lëvizjen e kandilit

Kandilat e detit janë kafshë grabitqare: ato ushqehen me peshq, gaforre,etj të cilat i kapin me anë të tentakulave që janë të pasura me qeliza djegëse. Gjahun e kapur me anë të tentakulave e përcjellin me gojë, që hapet në anën e poshtme të ombrellës dhe përmes kësaj ushqimi kalon në zgavrën tretëse që ndodhet në brendesine e ombrellës. Kandilat e detit shumohen vetëm me vezë. Këto pasi arrijnë pjekurine, dalin jashte dhe çdonjëra prej tyre jep një kafshë të re. Kandilët e detit paraqiten ne dy forma: si meduzë dhe polip.
# 1988

Ngjarjet e tanishme | Vite

◄ |
Shekulli 19 |
**Shekulli 20**
| Shekulli 21

◄ |
Vitet 1950 |
Vitet 1960 |
Vitet 1970 |
**Vitet 1980**
| Vitet 1990
| Vitet 2000
| Vitet 2010

◄◄ |
◄ |
1984 |
1985 |
1986 |
1987 |
**1988**
| 1989
| 1990
| 1991
| 1992
| ►
| ►►

Udhëheqës të shteteve · Film · Shqipëri · Literaturë · Muzikë

## Ngjarje

* SK Tirana, e njohur edhe si 17 Nëntori Tirana kampione e Shqipërisë në futboll.

## Lindje

## Vdekje

* 19 qershor - Marie Logoreci, aktore shqiptare (L. 1920)
* 28 nëntor - Vasil Gërmenji, qe mësues, gazetar, veprimtar i Ballit dhe diplomat i çështjes shqiptare.
* 12 Dhjetor - Hafiz Tahir Kolgjini, ishte hoxhë, studiues, shkrimtar, poet, historian dhe nëpunës shqiptar.
* Fiqret Shehu.

#### Pa data

*Datat e personave më poshtë nuk janë të shënuara në artikujt mbi biografinë e tyre:*
* - Lluka Perrone, shkrimtar shqiptarë (l. 1920)
# Batiskafi

Batiskafi "Trieste", përpara zhytjes së vetme të tij nëkanalin Mariana
 Batiskafi "Trieste" në 1958
**Batiskafi** është një anije e mbyllur vetëlëvizëse e pajisur me mjete të posaçme për të bërë kërkime e studime në thellësitë e deteve e të oqeaneve. Auguste Piccard, shpikësi i batiskafit të parë, e kompozoi emrin *batiskaf* duke përdorur fjalët greke βαθύς *bathys* ("thellë") dhe σκάφος *skaphos* ("anije").

Batiskafi i parë i ndërtuar në Shqipëri ishte batiskafi "Rinia", i ndërtuar nga Thoma Berberi në vitin 1977.

## Referime
# 23 janar

|  |
| --- |
| **Ditët historike** |
| Dhjetori · Janari · Shkurti |
| ~~0~~1 | ~~0~~2 | ~~0~~3 | ~~0~~4 | ~~0~~5 | ~~0~~6 | ~~0~~7 |
| ~~0~~8 | ~~0~~9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

## Ngjarje

* 393 - Perandori romak Teodosi I shpalli djalin e tij nëntë vjeçar Honorius bashkë perandor.
* 1793 - Rusia dhe Prusia ndajnë Poloninë.
* 1897 - Elva Zona Heaster u gjet e vdekur në Greenbrier County.
* 1899 - U formua Lidhja e Pejës
* 1916 - Isa Boletini - vritet në pritë në Podgoricë
* 1919 - në Shkodër u botua gazeta politike, shoqërore kulturore shqip dhe frëngjisht e botuar nën drejtimin e Nikollë Ivanaj, ishte organ i klubit "Lidhja Kombëtare".
* 1996 - U paraqit versioni i parë i gjuhës programuese Java.
* 2002 - Daniel Pearl u rrëmbye dhe u vra në Karachi, Pakistan.

## Lindje

* 1857 - Andrija Mohoroviçiq, gjeofizikant kroat
* 1936 - Dhimitër Anagnosti, regjizor shqiptar
* 1948 - Anita Pointer, këngëtare amerikane (Pointer Sisters)
* 1950 - John Greaves, muzikant anglez (Henry Cow, National Health)
* 1953 - Robin Zander, këngëtar amerikan (Cheap Trick)
* 1954 - Edward Ka-Spel, muzikant anglez (Legendary Pink Dots)
* 1974 - Sampsa Astala, muzikant finlandez (Lordi)
* 1984 - Arjen Robben, futbollist holandez

## Vdekje

* 1931 - Ana Pavlova,balerinë ruse
* 1963 - Józef Gosławski, skulptor polak
* 1989 - Salvador Dali, piktor spanjoll
* 2008 - Felix F. Carlebach, rabin gjermanobritanik

## Festa dhe përvjetore
# 1960

Ngjarjet e tanishme | Vite

◄ |
Shekulli 19 |
**Shekulli 20**
| Shekulli 21

◄ |
Vitet 1930 |
Vitet 1940 |
Vitet 1950 |
**Vitet 1960**
| Vitet 1970
| Vitet 1980
| Vitet 1990
| ►

◄◄ |
◄ |
1956 |
1957 |
1958 |
1959 |
**1960**
| 1961
| 1962
| 1963
| 1964
| ►
| ►►

Udhëheqës të shteteve · Film · Shqipëri · Literaturë · Muzikë

## Ngjarje

* 1 janar - Pavarësimi i Kamerunit.
* KS Dinamo/Dinamo Tirana u bë kampion o Shqipërisë në futboll.
* 24 janar - Kryengritja e Madhe në Allgjeri kundër kolonialistëve francez.
* 15 maj - Sputnik 4 lansohet në orbiten e Tokës.
* 22 maj - Një tërmet që arrinte shkallën prej 9.5, i njohur si Tërmeti i madh kilian, godet pjesën jugore të Kilit. Ky është edhe tërmeti më i fuqishëm i regjistruar.
* 20 qershor - Mali dhe Senegali arrijnë pavarësinë.\*
* 5 gusht - Burkina Faso, atëherë e njohur si "Volta e Sipërme", shpall pavarësinë nga Franca.
* 14 shtator - Formohet OPEC-u.
* 20 shtator - Republika e Afrikës Qendrore anëtarsohet në OKB.

## Lindje

* Ferdije Zhushi Etemi
* 4 janar - John Michael Stipe, këngëtar amerikan dhe pjestar i grupit R.E.M.
* 17 janar - John Crawford, muzikant amerikan
* 20 janar - Scott Thunes, muzikant amerikan
* 22 janar - Michael Hutchence, këngëtar australian (INXS)
* 20 mars - Bajram Kosumi, kryeministër i qeverisë së përkohshme të Kosovës nga viti 2005
* 24 prill - Agron Llakaj, humoristë shqiptarë
* 10 maj - Bono, vokalisti i bendit U2
* 22 maj - Zvonimir Milovanović, aktor kroaci (v. 2022)
* 6 qershor - Steve Vai, kitarist amerikan
* 29 gusht - Tony MacAlpine, muzikant amerikan

## Vdekje

* 4 janar - Albert Camus, gazetar, eseist dhe dramaturg francez, nobelist për letersi 1957 (l. 1913)
# Burrec mos u zemëro

Disa fëmijë holandezë duke luajtur lojën, e njohur në holandisht si "Mens erger je niet".
**Burrec mos u zemëro** (gjermanisht: *Mensch ärgere dich nicht*) është lojë gjermane (por jo lojë me stil gjermanë) e shpikur nga Josef Friedrich Schmidt në vitin 1907/1908. Është lojë me kryq dhe rreth, e ngjajshme me lojën indiane Pachisi, lojën kolumbiane Parqués, me lojën amerikane Parcheesi dhe Trouble dhe me lojën angleze Ludo.

## Rregullat e lojës

Loja mund të luhet me dy, tre ose katër lojtarë. Secili lojtarë kanë katër figura, të cilët janë "jashtë" zonës kur fillon loja dhe të cilët duhet të sillen "brenda" zonës.

Rreshtat janë rregulluar në një pozicion kryq. Ata janë të rrethuar dhe të lidhur me një rreth të fushave, mbi të cilat pjesët e lojës lëvizin në drejtimin e orës. Ka tre fusha më të afërta me secilën anë të dërrasës; e majta është fusha e "fillimit" e lojtarit (shënuar "S") dhe e mesme çon "brenda" zonës. Lojërat e hershme kanë pasur figura të ngjyrosura prej drurit.

Kjo do të thotë që çdo lojë futet në rreth në fushën e "fillimit", lëviz (në drejtim të orës) mbi bordin dhe më në fund hyn "brenda" zonës. Lojtari i parë me të gjitha figurat që ka "brenda" zonës fiton ndeshjen.

Lojtarët hedhin një zar dhe mund të luajnë figurat sipas numrave të zarës që ka hedhur.

Hedhja e numrit gjashtë do të thotë sjellja e një figure në lojë (duke e vendosur një nga "jashtë" në fushën e "fillimit") dhe hedh përsëri zarin. Nëse një figurë është në fushën e "fillimit" dhe ka ende figurë në zonën "jashtë", ajo duhet të zhvendoset sa më shpejt që të jetë e mundur. Nëse një figurë nuk mund të futet në lojë atëherë çdo figurë tjetër në lojë duhet të lëvizet nga numri i hedhur, nëse kjo është e mundur. Kushtojini vëmendje se duke hedhur zarin vazhdimisht pa lëvizur është e ndaluar dhe nga çdo hedhje i zarit duhet të bëni një lëvizje.

Figurat mund të kërcej mbi figurave të tjera dhe të hedhin figurën nga lojtarët e tjerë (në zonën "jashtë" të lojtarit) në qoftë se ata hyjnë në to. Megjithatë, një lojtar nuk mund të hedh jashtë figurat e tij, por mund të vazhdojë në fushën e fundit "brenda" zonës. Një lojtar mund të hidhet jashtë nëse ai është në fushën e tij "fillimi".

Ndryshim i cili luhet nga shumica e lojtarëve: Një lojtar që nuk ka figurë në lojë ka 3 përpjekje për të hedhur një gjashtë.

## Referime
# 23 Qershor

|  |
| --- |
| **Muajt** |
| Janari | Korriku |
| Shkurti | Gushti |
| Marsi | Shtatori |
| Prilli | Tetori |
| Maji | Nëntori |
| Qershori | Dhjetori |

|  |
| --- |
| **Ditët historike** |
| Maji · Qershori · Korriku |
| ~~0~~1 | ~~0~~2 | ~~0~~3 | ~~0~~4 | ~~0~~5 | ~~0~~6 | ~~0~~7 |
| ~~0~~8 | ~~0~~9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

## Ngjarje

* 1887 - Krijohet Banff National Park, i pari në Kanada
* 1956 - Gamal Abdel Naser zgjidhet kryetar i Egjyptit.
* 1967 – Konferenca Glassboro - Presidenti amerikan, Lyndon B. Johnson, takohet me kryeministrit sovjetik, Alexei Kosygin, në Glassboro të New Jerseyt, ku u mbajt një konferencë treditore për shqetësimet e dy superfuqive të luftës së ftohtë.
* 1968 - 74 persona u vranë dhe 150 të tjerë u plagosën në stampede futbolli në drejtim të një daljeje të mbyllur në stadiumin e Buenos Airesit.
* 1972 – Presidenti amerikan, Richard Nixon, dhe shefi i kabinetit të tij i Shtëpisë së Bardhë, H. R. Haldeman, incizohen gjatë bisedave të tyre ku përpiqen ta përdorin CIA-n për ndaljen e hetimeve të zhvilluara nga FBI-ja pas dyshimeve për aferën Watergate, shkak i së cilës Nixon dha dorëheqjen.
* 1981 – Një aeroplan i kompanisë “India Air” kishte humbur kontrollin mbi territorin ujor irlandez, duke lënë 329 pasagjerë të vdekur. Aeroplani nuk kishte kaluar më shumë se 45 minuta fluturim pas ngritjes nga aeroporti londinez në momentin kur ka humbur kontaktin me radarët.
* 1983 – Papa Gjon Pali i Dytë u takua me liderin e ndëshkuar të punëtorëve të Polonisë, Lech Walesa, i cili ishte lider i “Solidaritetit”, një lëvizje që nxiti frymën e rebelimit të polakëve për rrëzimin e komunizmit në fund të viteve tetëdhjetë.
* 1985 - Një bombë terroriste në fluturimin Air India 182 rrëzon një Boeing 747 në bregun e Irlandës, duke i vrarë të 329 personat në avion.
* 1990 - Moldavia deklaron pavarësinë.
* 1992 – “Teflon Don” u dënua me burgim të përjetshëm. Bosi i krimit të New Yorkut, John Gotti, ishte dënuar me dënimin kapital. Atij nuk i ishte lejuar as e drejta e ankesës. Ai ishte drejtuesi i mafisë më të madhe njujorkeze, që zhvaste dhe vriste njerëz të biznesit.
* 1994 - Republika e Afrikës së Jugut, pasi shfuqizon ligjet mbi Apartheidin, ripranohet në Mbledhjen e Organizatës së Kombeve të Bashkuar.

## Lindje

* 1936 - Konstantinos Simitis, politikan grek.
* 1937 - Martti Oiva Ahtisaari, politikan finlandez.
* 1944 - Đani Maršan, këngëtar kroat
* 1960 - Fadil Vokrri, futbollist.
* 1972 - Zinedine Zidane, futbollist francez.

## Vdekje

* 1996 - Andreas Papandreu, politikan dhe ekonomist grek, premieri i parë socialist dhe themelues i PASOK-ut.
* 1972 - Akaki Khorava, aktor gjeorgjiano-rus.
* 2014 - Ali Jasiqi, shkrimtar shqiptar

## Festa dhe përvjetore
# Dita Ndërkombëtare e Punëtorëve

Në shumë vende të botës përkujtohet më 1 maji, **dita e punëtorëve**. Dita e Punës, ose Festa e Punëtorëve, është një festë që festohet më 1 maj të çdo viti, e cila synon të kujtojë angazhimin e lëvizjeve sindikale dhe vështrimin ekonomik-social të punëtorëve.

Partia suedeze social demokrate
Dita e Punëtorëve është e njohur në shumë vende të botës, por jo në të gjitha. Më saktësisht, ajo i referohet kujtimit të protestave të punëtorëve që synonin një të drejtë të madhe dhe që konsistonte ne orarin e punës, në 8 orë. Këto protesta çuan në nxjerrjen e një ligji që u miratua në 1866 në Illinois (SHBA).

Të shtatët që u dënuan me vdekje.I teti që nuk është shfaqur u dënua me 15 vjet burgim.
Ndërkohë, kongresi i Internacionales së parë kërkoi që ligje të ngjashme të miratohen dhe në Evropë. Origjina e kësaj feste daton nga manifestimi i organizuar në Shtetet e Bashkuara nga Kalorësit e Punës (Knights of Labor), një shoqatë e themeluar në 1869) në Nju Jork, 5 shtator 1882.

Dy vjet më vonë, më 1884, një manifestim i ngjashëm i Kavalierëve të Punës miratoi një rezolutë që ngjarja të kishte bazë vjetore. Gjithashtu organizatorët sindikalistë, afër lëvizjeve socialiste dhe anarkiste, sugjeruan si datë feste: 1 majin. Ndërkohë, incidente të rënda ndodhën në ditët e para të majit 1886 në Çikago (SHBA) dhe që njihet si kryengritja e Haymarket. Këto ngjarje arritën kulmin e tyre më 4 maj, kur policia qëlloi mbi demonstruesit duke shkaktuar shumë viktima.
Data e 1 maj është miratuar në Kanada në 1894 edhe pse koncepti i festës së punëtorëve i referohej këtu Marshimeve të mëparshme të punëtorëve të mbajtur në Toronto dhe Otava në 1872.

Në Evropë 1 maji festa e punëtorëve është bërë zyrtare nga ana e delegatëve socialistë të kongresit të Internacionales së dytë në Paris në vitin 1889 dhe ratifikuar në Itali dy vjet më vonë.

## Shiko edhe

* Paga minimale
* Punësimi

## Burime
# 20 Qershor

|  |
| --- |
| **Muajt** |
| Janari | Korriku |
| Shkurti | Gushti |
| Marsi | Shtatori |
| Prilli | Tetori |
| Maji | Nëntori |
| Qershori | Dhjetori |

|  |
| --- |
| **Ditët historike** |
| Maji · Qershori · Korriku |
| ~~0~~1 | ~~0~~2 | ~~0~~3 | ~~0~~4 | ~~0~~5 | ~~0~~6 | ~~0~~7 |
| ~~0~~8 | ~~0~~9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

## Ngjarje

* 2003 - Themelohet Wikimedia: organizata drejtuese e projekteve të ndryshme, krijuar në përputhje me ligjin e Floridas, ShBA regjistruar në këtë shtet më 2003, nga nismëtari i Wikipedias, zoti Jimbo Wales.
* 2008 - Kryetari i Republikës së Kosovës Fatmir Sejdiu flet në Këshillin e Sigurimit të OKB-s

## Lindje

* 1793 - Aleksander Fredro, dramaturg polak
* 1819 - Jacques Offenbach, kompozitor francez
* 1909 - Errol Flynn, aktor amerikan
* 1948 - Stelvio Mestrovich, shkrimtar, muzikolog, poet e kritik letrar italian
* 1967 - Nicole Kidman, aktore australiane.
* 1949 - Lionel Richie, këngëtar amerikan
* 1956 - Jera Kruja, neurologe shqiptare
* 1978 – Frank Lampard, futbollist anglez

## Vdekje

* 1995 - Émil Cioran, shkrimtar dhe filozof francez me prejardhje rumune .

## Festa dhe përvjetore

* Dita ndëkombëtare e refugjatëve

## Lidhje të jashtme

*
*  {

.