# Vurgu

*Ky artikull trajton krahinën dhe fushën e Vurgut. Për fshatin shih Vurgu i Ri.*

**Vurgu** është një krahinë gjeografike dhe fushë në jugperëndim të Shqipërisë, në Qarkun e Vlorës. Në përdorim gjeografik dhe vendor, emri lidhet kryesisht me fushën dhe vendbanimet fushore në hapësirën ndërmjet Sarandës, Delvinës, Finiqit, Bistricës dhe zonave përreth.

Vurgu nuk është një njësi administrative e sotme më vete. Pas reformës administrativo-territoriale të vitit 2014, vendbanime të kësaj hapësire përfshihen kryesisht në Bashkinë e Finiqit, si dhe në zonën më të gjerë të Sarandës dhe Delvinës.

## Emri

Emri **Vurg** ose **Vurgu** përdoret për fushën dhe krahinën e ulët në pjesën e brendshme të Sarandës dhe Delvinës. Në burime gjeografike shqiptare përdoret shpesh shprehja **Fusha e Vurgut**, ndërsa në përdorim vendor emri lidhet edhe me vendbanime të veçanta të zonës, si Vurgu i Ri.

Toponimi lidhet me karakterin e dikurshëm moçalor të zonës. Para punimeve të bonifikimit, pjesë të mëdha të fushës ishin të mbuluara nga kënetat dhe përmbyteshin nga ujërat e Bistricës dhe të Kalasës.

## Gjeografia

Fusha e Vurgut është një nga fushat kryesore të zonës së Sarandës dhe Delvinës. Ajo shtrihet në pjesën e ulët të jugperëndimit shqiptar, në afërsi të Liqenit të Butrintit, rrugës Sarandë–Delvinë dhe zonës së Bistricës.

Zona përbëhet nga fusha të ulëta, kodra të buta dhe toka bujqësore. Depozitimet e fushës lidhen me prurjet e lumenjve Bistrica dhe Kalasa, ndërsa në anët lindore dhe verilindore fushën e kufizojnë kodrat dhe relievi më i ngritur i zonës së Finiqit dhe Delvinës.

Pozicioni i Vurgut ndërmjet Sarandës, Delvinës, Finiqit dhe Butrintit e ka bërë këtë zonë të rëndësishme për bujqësinë, lidhjet rrugore, trashëgiminë kulturore dhe zhvillimin e vendbanimeve në jug të vendit.

## Administrata dhe vendbanimet

Në ndarjen administrative të sotme, Vurgu nuk përbën një njësi më vete. Një pjesë e rëndësishme e vendbanimeve që lidhen me këtë hapësirë përfshihen në Bashkinë e Finiqit, e cila u krijua pas reformës administrative nga bashkimi i ish-komunave Finiq, Aliko, Dhivër, Livadhja dhe Mesopotam.

Njësia administrative Aliko e Bashkisë së Finiqit përfshin disa fshatra të pjesës fushore të zonës, ndër të cilat Aliko, Çaush, Neohor, Tremul, Rahullë, Pllakë, Jermë, Vurgu i Ri, Halo dhe Dritas.

Pjesë të tjera të zonës lidhen me fshatrat dhe njësitë administrative të Finiqit, Livadhjas dhe Mesopotamit. Për këtë arsye, emri Vurg përdoret më shumë si emër gjeografik, krahinor dhe historik sesa si emër i një njësie administrative të përcaktuar zyrtarisht.

## Hidrografia dhe bonifikimi

Vurgu lidhet ngushtë me sistemin hidrografik të Bistricës, Kalasës dhe zonave përreth Liqenit të Butrintit. Para bonifikimeve të shekullit XX, fusha kishte karakter të theksuar moçalor. Gjatë periudhave me reshje, lumenjtë dhe kanalet rritnin përmbytjen e tokave të ulëta, duke e bërë zonën të vështirë për banim dhe bujqësi të qëndrueshme.

Punimet e bonifikimit e ndryshuan karakterin e fushës. Në literaturën arkeologjike dhe gjeografike është përmendur se fusha e Vurgut, së bashku me fusha të tjera të jugut si ajo e Mursisë, u kthye në tokë më pjellore pas ndërhyrjeve kulluese dhe sistemimit të ujërave.

Pas bonifikimit, fusha u përdor më gjerësisht për bujqësi, veçanërisht për kultura të fushës dhe për zhvillimin e ekonomisë bujqësore të zonës.

## Historia

Vurgu ka rëndësi historike për shkak të pozitës së tij pranë qytetit antik të Finiqit dhe zonave të tjera arkeologjike të jugut shqiptar. Finiqi, i njohur në antikitet si Foinike ose Phoinike, ndodhet në një kodër që mbizotëron hapësirën përreth dhe ka qenë një nga qendrat më të rëndësishme të Epirit antik.

Pozicioni i Finiqit mbi fushën e Vurgut ka ndikuar në zhvillimin historik të zonës. Rrugët natyrore që lidhnin bregdetin e Sarandës, luginën e Bistricës, Delvinën dhe brendësinë e Epirit e bënë këtë hapësirë të rëndësishme për qarkullim, bujqësi dhe vendbanime.

Në Mesjetë dhe gjatë periudhës osmane, fshatrat e zonës së Vurgut u zhvilluan në lidhje me tregjet e Delvinës, Konispolit, Sarandës dhe fshatrave përreth. Zona ruajti karakter rural dhe bujqësor, ndërsa qendrat historike dhe kishtare të afërta, si Finiqi dhe Mesopotami, dëshmojnë për vazhdimësinë kulturore të rajonit.

## Popullsia dhe kultura

Vurgu është pjesë e hapësirës shumëkulturore të jugut të Shqipërisë, ku historikisht kanë bashkëjetuar komunitete shqiptare dhe greqishtfolëse. Në studimet gjuhësore për jugun e Shqipërisë, rajoni i Sarandës, Delvinës, Finiqit dhe Dropullit përmendet për kontakte të gjata ndërmjet shqipes dhe greqishtes.

Në përdorimin bashkëkohor, emri Vurg shpesh lidhet me fshatrat fushorë, me bujqësinë, me jetën rurale dhe me trashëgiminë kulturore të zonës së Finiqit, Sarandës dhe Delvinës.

## Ekonomia

Ekonomia tradicionale e Vurgut ka qenë e lidhur kryesisht me bujqësinë dhe blegtorinë. Pas tharjes së kënetave dhe rregullimit të sistemit kullues, fusha u bë më e përshtatshme për kultivim. Tokat e ulëta të Vurgut janë përdorur për kultura bujqësore, perime, drithëra, foragjere dhe veprimtari të tjera bujqësore.

Në periudhën bashkëkohore, krahas bujqësisë, rëndësi kanë marrë edhe shërbimet, lëvizjet e përditshme drejt Sarandës dhe Delvinës, si dhe turizmi kulturor e natyror në zonat përreth. Afërsia me Sarandën, Syrin e Kaltër, Parkun Arkeologjik të Finiqit, Butrintin dhe rrugët turistike të jugut i jep zonës mundësi për zhvillim të mëtejshëm.

## Trashëgimia dhe turizmi

Vurgu ndodhet pranë disa prej pikave më të rëndësishme të trashëgimisë natyrore dhe kulturore të jugut shqiptar. Në lindje dhe verilindje të zonës ndodhet Parku Arkeologjik i Finiqit, i cili ruan mbetje të qytetit antik të Finiqit dhe përbën një nga vendet kryesore kulturore të Bashkisë së Finiqit.

Në afërsi të zonës ndodhen edhe Syri i Kaltër, Lumi i Bistricës, Manastiri i Shën Kollit në Mesopotam, Delvina, Saranda dhe Butrinti. Këto pika e lidhin Vurgun me udhëtimet turistike në jug të Shqipërisë dhe me zhvillimin e turizmit kulturor, natyror dhe fshatar.

## Shih edhe

* Bashkia e Finiqit
* Finiqi
* Vurgu i Ri
* Parku Arkeologjik i Finiqit
* Lumi i Bistricës
* Syri i Kaltër
* Delvina
* Saranda
* Butrinti

## Referime

## Lidhje të jashtme

* Fshatrat e Bashkisë Finiq
* Njësitë administrative të Bashkisë Finiq – Porta Vendore
* Parku Arkeologjik i Finiqit – Agjencia Kombëtare e Turizmit