# Trupi

**Trupi i njeriut** është një sistem tepër kompleks dhe shumë i ndërlikuar, që pavarësisht studimeve mijëravjeçare ende i befason studiuesit me të rejat që zbulojnë. Çdo vit, shkencëtarët publikojnë fakte të rejat dhe të çuditshme rreth trupit të njeriut. Për shembull e dini që njeriu mund të jetojë pa ushqim për 70 ditë, por nuk mund të jetoj 11 ditë pa gjumë. E dini se enët e gjakut të njeriut janë të gjata 96.560 kilometra, e mjaftueshme për të mbështjellë mbi 2 herë ekuatorin e Tokës.

Disa fakte rreth trupit te njeriut :

**1:** Rreth 80-90% të asaj që ne e perceptojmë si “shije”, faktikisht është për shkak të shqisës tonë të aromës

**2:** Zemra juaj rrah rreth 35 milionë herë në vit. Mesatarisht, zemra e njeriut gjatë një jete rrah më shumë se 2.5 miliardë herë.

**3:** Trupi i njeriut ka rreth 5.6 litra gjak. Këto 5.6 litra gjak qarkullojnë përgjatë trupit tri herë në çdo minutë. Në një ditë të vetme, gjaku udhëton në total 19,000 kilometra – pra katërfish distanca për ta kaluar SHBA-në nga bregu në breg.

**4:** Zemra i pompon rreth 1 milionë fuçi gjak gjatë një jete.

**5:** Nëse të gjitha arteret, venat dhe kapilaret e sistemit qarkullues të njeriut do të ishin shtrirë, gjatësia totale e tyre do të kishte qenë **100,000 kilometra.**  Kjo është përafërsisht dy herë e gjysmë përreth Tokës.

**6:** Ndonëse kafka duket si një asht i vetëm, faktikisht përbëhet nga 22 eshtra të ndryshëm.

**7:** Nëse trakti tretës i një personi të rritur do të ishte shtrirë, gjatësia e tij do të kishte qenë nga 6 deri në 9 metra.

**8:** Qelizat e kuqe të gjakut mund të jetojnë për rreth katër muaj dukje qarkulluar përgjatë trupit, duke i ushqyer 60 trilionë qeliza tjera trupore. Qelizat e kuqe të gjakut i bëjnë rreth 250,000 udhëtime rreth trupit para se të kthehen në palcën e trupit, ku kanë lindur, për të vdekur.

**9:** Mesatarisht, goja e një personi të shëndetshëm brenda një dite i prodhon rreth 600 mililitra pështymë.

**10:** Qelizat më të shpejta nervore që bartin mesazhe përgjatë aksoneve të tyre, e bëjnë këtë me një shpejtësi marramendëse prej 431 km/h.

**Trupi** është tërësi e organizuar njësive të caktuara varësisht së për çfarë trupi bëhet fjalë. Trupi është pjesa kryesore e këtij organizmi. Trupi përbehet nga koka, trungu, gjymtyrët e sipërme dhe të poshtme. Koka përbehet nga qafa, fytyra, kafka. Kafka është një "kuti" kockore brenda së cilës ndodhet truri. Në fytyrë ndodhen sytë, hunda, veshët, mjekra, balli, tëmthat, vetullat dhe goja. Lëkura e fytyrës është e lakueshme dhe e lëmuar. Koka është e lidhur me trungun me anë të qafës. Trungu përfshin dy zgavra të mëdha : kafazin e kraharorit dhe barkun, të cilat nga brenda me një muskul të madh petashuq që quhet diafragma. Në pjesën e përparme të kafazit të kraharorit ndodhet gjoksi dhe gjinjtë, kurse në pjesën e pasme, shpatullat, supet dhe shtylla kurrizore. Në pjesën e pasme të barkut ndodhet mesi dhe të ndenjurat. Në pjesën fundore të barkut ndodhen organet gjinore mashkullore dhe femërore. Gjymtyrët ndahen në gjymtyrët e sipërme dhe të poshtme. Gjymtyrët e sipërme fillojnë te shpatullat dhe mbarojnë me duart. Një gjymtyrë e tillë është e përbërë nga krahu, që fillon me shpatullën dhe mbaron me bërrylin, si dhe parakrahu që fillon mebërrylin dhe përfundon te kyçi i dorës. E njëjta gjë është edhe për gjymtyrët e mëposhtme, qer përbëhen nga kofsha, e cila fillon te kockat e legenit dhe përfundon te gjuri, si dhe nga kërciri, që fillon te gjuri dhe përfundon në kyçin e këmbës. Pjesa e prapme e kërcirit formon pulpën. Gjymtyra e sipërme përfundon me duart, kurse gjymtyra e poshtme me këmbët.

## Llojet e trupave

* Trupi i njeriut
* Trupi i kafshëve
* Trupi i pemëve