# Barnat

*Për përdorime të tjera të kësaj fjale, shiko Barnat (kthjellim).*

| Barnat |
| --- |
| Paketat e barrnave |
| Emra të tjerë | Medicinal, ilaç, farmaceutik, preparat farmaceutik, produkt farmaceutik, produkt medicinal, ilaç, |

Një barrn është një Barr me recetë që përdoret për të trajtuar një sëmundje.
**Barnat** (të quajtura edhe **medikamente, ilaçe medicinale** ose thjesht **ilaç**) është një ilaç që përdoret për të diagnostikuar, kuruar, trajtuar ose parandaluar sëmundjen. Terapia e barnave (farmakoterapia) është një pjesë e rëndësishme e fushës mjekësore dhe mbështetet në shkencën e farmakologjisë për përparim të vazhdueshëm dhe në farmaci për menaxhimin e duhur.

Drogat klasifikohen në shumë mënyra. Një nga ndarjet kryesore është sipas nivelit të kontrollit, i cili dallon barnat me recetë (ato që një farmacist i jep vetëm me urdhër të mjekut, asistentit të mjekut ose infermierit të kualifikuar) nga barnat pa recetë (ato që konsumatorët mund të porosisin për vete). Një dallim tjetër kyç është midis barnave tradicionale me molekula të vogla, që zakonisht rrjedhin nga sinteza kimike, dhe biofarmaceutikëve, të cilat përfshijnë proteinat rikombinante, vaksinat, produktet e gjakut të përdorura në mënyrë terapeutike (si IVIG ), terapinë gjenetike, antitrupat monoklonal dhe terapinë qelizore (për shembull, qelizat burimore terapitë). Mënyra të tjera për të klasifikuar barnat janë sipas mënyrës së veprimit, rrugës së administrimit, sistemit biologjik të prekur ose efekteve terapeutike . Një sistem klasifikimi i përpunuar dhe i përdorur gjerësisht është Sistemi i Klasifikimit Kimik Terapeutik Anatomik . Organizata Botërore e Shëndetësisë mban një listë të barnave thelbësore.

Zbulimi i barnave dhe zhvillimi i barnave janë përpjekje komplekse dhe të shtrenjta të ndërmarra nga kompanitë farmaceutike, shkencëtarët akademikë dhe qeveritë. Si rezultat i kësaj rruge komplekse nga zbulimi tek komercializimi, partneriteti është bërë një praktikë standarde për avancimin e kandidatëve për barna përmes tubacioneve të zhvillimit. Qeveritë në përgjithësi rregullojnë se cilat barna mund të tregtohen, si tregtohen barnat dhe në disa juridiksione, çmimin e barnave. Debatet janë ngritur mbi çmimin e barnave dhe asgjësimin e barnave të përdorura.

## Përkufizimi

Barnat janë një ilaç ose një përbërje kimike që përdoret për të trajtuar ose kuruar sëmundje. Sipas *Encyclopædia Britannica*, mjekimi është "një substancë që përdoret në trajtimin e një sëmundjeje ose lehtësimin e dhimbjes ".

Siç përcaktohet nga Instituti Kombëtar i Kancerit, format e dozimit të ilaçeve mund të përfshijnë tableta, kapsula, lëngje, kremra dhe arna. Ilaçet mund të jepen në mënyra të ndryshme, si nga goja, me infuzion në venë ose me pika në vesh ose në sy . Një ilaç që nuk përmban një përbërës aktiv dhe përdoret në studime kërkimore quhet placebo .

Në Evropë, termi është "produkt medicinal" dhe përkufizohet nga ligji i BE-së si:

* Çdo substancë ose kombinim substancash të paraqitura si me veti për trajtimin ose parandalimin e sëmundjeve te qeniet njerëzore; ose"
* "Çdo substancë ose kombinim substancash që mund të përdoret ose t'u administrohet qenieve njerëzore me synimin për të rivendosur, korrigjuar ose modifikuar funksionet fiziologjike duke ushtruar një veprim farmakologjik, imunologjik ose metabolik ose për të bërë një diagnozë mjekësore ."

Në SHBA, një "drogë" është:

* Një substancë (përveç ushqimit) që synon të ndikojë në strukturën ose çdo funksion të trupit.
* Një substancë e destinuar për t'u përdorur si një përbërës i një ilaçi, por jo një pajisje ose një përbërës, pjesë ose aksesor i një pajisjeje.
* Një substancë e destinuar për përdorim në diagnostikimin, kurimin, zbutjen, trajtimin ose parandalimin e sëmundjes .
* Një substancë e njohur nga një farmaceutikë ose formular zyrtar.
* Produktet biologjike përfshihen në këtë përkufizim dhe përgjithësisht mbulohen nga të njëjtat ligje dhe rregullore, por ekzistojnë dallime në lidhje me proceset e prodhimit të tyre (procesi kimik kundrejt procesit biologjik).

## Përdorimi

Përdorimi i drogës në mesin e amerikanëve të moshuar është studiuar; në një grup prej 2377 personash me një moshë mesatare 71 vjeç të anketuar midis 2005 dhe 2006, 84% morën të paktën një ilaç me recetë, 44% morën të paktën një ilaç pa recetë (OTC) dhe 52% morën të paktën një. shtes dietike ; në një grup prej 2245 amerikanësh të moshuar (mosha mesatare 71 vjeç) të anketuar gjatë periudhës 2010 – 2011, këto përqindje ishin 88%, 38% dhe 64%.

## Klasifikimi

Një nga klasifikimet kryesore është midis barnave tradicionale me molekula të vogla ; zakonisht rrjedh nga sinteza kimike dhe produkte mjekësore biologjike ; të cilat përfshijnë proteinat rekombinante, vaksinat, produktet e gjakut të përdorura në mënyrë terapeutike (siç është IVIG ), terapi gjenetike dhe terapi qelizore (për shembull, terapi me qeliza burimore ).

Farmaceutikët ose barnat ose ilaçet klasifikohen në grupe të tjera të ndryshme përveç origjinës së tyre në bazë të vetive farmakologjike si mënyra e veprimit dhe veprimit ose aktivitetit të tyre farmakologjik, si nga vetitë kimike, mënyra ose mënyra e administrimit, sistemi biologjik i prekur, ose efekte terapeutike . Një sistem klasifikimi i përpunuar dhe i përdorur gjerësisht është Sistemi i Klasifikimit Kimik Terapeutik Anatomik (Sistemi ATC). Organizata Botërore e Shëndetësisë mban një listë të barnave thelbësore .

Një mostër e klasave të mjekësisë përfshin:

1. Antipiretikë : reduktojnë temperaturën (pireksia/pireza)
2. Analgjezikët : zvogëlojnë dhimbjen (ilaçe kundër dhimbjeve)
3. Barnat antimalariale : trajtimi i malaries
4. Antibiotikët : pengojnë rritjen e mikrobeve
5. Antiseptikët : parandalimi i rritjes së mikrobeve pranë djegieve, prerjeve dhe plagëve
6. Stabilizuesit e humorit : litium dhe valproat
7. Zëvendësimet hormonale : Premarin
8. Kontraceptivë oralë : Enovid, pilulë "bifazike" dhe pilulë "trifazike"
9. Stimuluesit : metilfenidat, amfetamina
10. Qetësuesit : meprobamat, klorpromazinë, reserpinë, klordiazepoksid, diazepam dhe alprazolam
11. Statinat : lovastatin, pravastatin dhe simvastatin

Farmaceutikët mund të përshkruhen gjithashtu si "specialitet", pavarësisht nga klasifikimet e tjera, që është një klasë barnash e keqpërcaktuar që mund të jetë e vështirë për t'u administruar, që kërkojnë trajtim të veçantë gjatë administrimit, kërkojnë monitorim të pacientit gjatë dhe menjëherë pas administrimit, kanë kërkesa të veçanta rregullatore. duke kufizuar përdorimin e tyre dhe në përgjithësi janë të shtrenjta në krahasim me barnat e tjera.

## Llojet e barnave

### For the digestive system

* Trakti i poshtëm tretës: laksativë, antispazmatikë, antidiarrealë, sekuestrues të acideve biliare, opioidë .
* Trakti i sipërm i tretjes : antacidet, shtypësit e refluksit, antiflatulentët, antidopaminergjikët, frenuesit e pompës protonike (PPIs), antagonistët e receptorit H2, citoprotektorët, analogët e prostaglandinës .

### Për sistemin kardiovaskular

* Që ndikojnë në presionin e gjakut /( barna antihipertensive ): ACE inhibitorë, bllokues të receptorit të angiotenzinës, beta-bllokues, α bllokues, bllokues të kanalit të kalciumit, diuretikë tiazidë, diuretikë të lakut, frenues të aldosteronit.
* Koagulimi : antikoagulantë, heparina, ilaçe kundër trombociteve, fibrinolitikë, faktorë anti-hemofilik, barna hemostatike .
* Të përgjithshme: bllokues të receptorëve β ("beta bllokues"), bllokues të kanaleve të kalciumit, diuretikë, glikozide kardiake, antiaritmikë, nitrat, antianginalë, vazokonstriktorë, vazodilatorë .
* Frenuesit e reduktazës HMG-CoA (statinat) për uljen e inhibitorëve të kolesterolit LDL: agjentë hipolipidemikë .

### Për sistemin nervor qendror

Barnat që ndikojnë në sistemin nervor qendror përfshijnë psikedelikët, hipnotikët, anestetikët, antipsikotikët, eugeroikët, ilaqet kundër depresionit (duke përfshirë antidepresantët triciklikë, frenuesit e monoamine oksidazës, kripërat e litiumit dhe frenuesit selektivë të rimarrjes së serotoninës ), frenuesit selektivë të rimarrjes së serotoninës barbiturate, droga për çrregullimin e lëvizjes (p.sh. sëmundja e Parkinsonit ), nootropikët, stimuluesit (përfshirë amfetaminat ), benzodiazepinat, ciklopirrolonet, antagonistët e dopaminës, antihistaminet, kolinergjikët, antikolinergjikët, emetikët, kanabinoidet dhe rotagonistët .

### Për dhimbje

Klasat kryesore të qetësuesve janë NSAID-të, opioidet dhe anestetikët lokalë.

**Për vetëdijen (barna anestezike)**

Disa anestetikë përfshijnë benzodiazepinat dhe barbituratet.

### Për çrregullimet muskuloskeletore

Kategoritë kryesore të barnave për çrregullimet muskulo-skeletore janë: NSAIDs (përfshirë frenuesit selektivë COX-2 ), relaksuesit e muskujve, barnat neuromuskulare dhe antikolinesterazat .

### Për syrin

* Anti- alergji : frenues të qelizave mast.
* Kundër mykut : imidazole, poliene .
* Anti- glaukoma : agonistët adrenergjikë, beta-bllokuesit, frenuesit/ hiperosmotikët e anhidrazës karbonike, kolinergjikët, miotikët, parasimpatomimetikët, agonistët e prostaglandinës/ frenuesit e prostaglandinës, nitroglicerina .
* Anti-inflamator : NSAIDs, kortikosteroide .
* Antibakterial : antibiotikë, antibiotikë topikalë, ilaçe sulfa, aminoglikozide, fluorokinolone .
* Barnat antivirale .
* Diagnostikuese: anestetikë topikalë, simpatomimetikë, parasimpatolitikë, midriatikë, cikloplegjikë .
* Të përgjithshme: bllokues i neuroneve adrenergjike, astringent .

### Për veshin, hundën dhe orofaringun

Antibiotikë, simpatomimetikë, antihistaminikë, antikolinergjikë, NSAID, kortikosteroide, antiseptikë, anestetikë lokalë, antimykotikë dhe cerumenolitikë.

### Për sistemin e frymëmarrjes

Bronkodilatorë, antitusivë, mukolitikë, dekongjestë, kortikosteroide inhalatore dhe sistemike, agonistë beta2-adrenergjikë, antikolinergjikë, stabilizues të qelizave mast, antagonistë leukotrien .

### Për problemet endokrine

Androgjenet, antiandrogjenet, estrogjenet, gonadotropina, kortikosteroidet, hormoni i rritjes humane , insulina, antidiabetikët ( sulfonilureat, biguanide / metformina, tiazolidinedionet, insulina ), hormonet e tiroides, droga antitiroide .

### Për sistemin riprodhues ose sistemin urinar

Antimykotikë, agjentë alkalinizues, kinolone, antibiotikë, kolinergikë, antikolinergjikë, antispazmatikë, frenues 5-alfa reduktazë, bllokues selektivë alfa-1, sildenafile, medikamente për fertilitetin .

### Për kontracepsion

* Kontracepsioni hormonal .
* Ormeloksifeni .
* Spermicid .

### Për obstetrikë dhe gjinekologji

NSAIDs, antikolinergjikë, barna hemostatike, antifibrinolitikë, terapi për zëvendësimin e hormoneve (HRT ), rregullatorë të kockave, agonistë të receptorëve beta, hormon stimulues folikulash, hormon luteinizues, LHRH, acid gamolenik, gonadotropinë eproduktive ins, gonadorelin, clomiphene, tamoxifen, diethylstilbestrol .

### Për lëkurën

Zbutës, antipruritikë, antimykotikë, antiseptikë, skabicide, pedikulicide, produkte katrani, derivate të vitaminës A, analoge të vitaminës D, keratolitikë, gërryes, antibiotikë sistemikë, antibiotikë aktualë , hormone, antibiotikë përthithës të diellit antidjersë, kortikosteroidet, modulatorët imun.

### Për infeksione dhe infektime

Antibiotikë, antimykotikë, antileprotikë, ilaçe kundër tuberkulozit, antimalarialë, antihelmintikë, amebicide, antiviralë, antiprotozoalë, probiotikë, prebiotikë, antitoksina dhe antihelm.

### Për sistemin imunitar

Vaksinat, imunoglobulinat, imunosupresantët, interferonet dhe antitrupat monoklonalë .

### Për çrregullimet alergjike

Anti-alergjikë, antihistaminikë, NSAID, kortikosteroidet .

### Për të ushqyerit

Tonikët, elektrolitet dhe preparatet minerale (duke përfshirë preparatet e hekurit dhe preparatet e magnezit ), ushqimi parenteral, vitaminat, ilaçet kundër obezitetit, ilaçet anabolike, barnat hematopoietike, ilaçet e produkteve ushqimore.

### Për sëmundjet neoplazike

Barnat citotoksike, antitrupat terapeutikë, hormonet seksuale, inhibitorët e aromatazës, frenuesit e somatostatinës, interleukinat rekombinante, G-CSF, eritropoietina .

### Për diagnostikim

Media kontrasti.

### Për eutanazinë

Një euthanaticum përdoret për eutanazinë dhe vetëvrasjen me ndihmën e mjekut . Eutanazia nuk lejohet me ligj në shumë vende, dhe për rrjedhojë, barnat nuk do të licencohen për këtë përdorim në ato vende.

## Administrata

Shkurt 1918 vizatim nga Marguerite Martyn i një infermiereje vizitore në St. Louis, Missouri, me barna dhe foshnja
Një ilaç i vetëm mund të përmbajë përbërës aktivë të vetëm ose të shumtë.

Administrimi është procesi me të cilin pacienti merr ilaçin. Ekzistojnë tre kategori kryesore të administrimit të barnave: enterale (nëpërmjet traktit gastrointestinal të njeriut ), injeksion në trup dhe me rrugë të tjera ( dermale, hundore, oftalmike, otoologjike dhe urogjenitale ).

Administrimi oral, forma më e zakonshme e administrimit enteral, mund të kryhet duke përdorur forma të ndryshme dozimi duke përfshirë tableta ose kapsula dhe lëngje si shurup ose suspension. Mënyra të tjera për të marrë ilaçin përfshijnë në mënyrë bukale (të vendosura në brendësi të faqes), nëngjuhësore (të vendosura nën gjuhë), pika të syrit dhe veshit (të hedhura në sy ose në vesh) dhe transdermale (të aplikuara në lëkurë).

Ato mund të administrohen në një dozë, si bolus . Frekuencat e administrimit shpesh janë shkurtuar nga latinishtja, si p.sh. *çdo 8 orë* duke lexuar Q8H nga *Quaque VIII Hora* . Frekuencat e barit shpesh shprehen si numri i herëve të përdorimit të një medikamenti në ditë (p.sh. katër herë në ditë). Ajo  mund të përfshijë informacione të lidhura me ngjarjet (p.sh., 1 orë para ngrënies, në mëngjes, para gjumit) ose plotësuese për një interval, megjithëse shprehjet ekuivalente mund të kenë implikime të ndryshme (p.sh., çdo 8 orë kundrejt 3 herë në ditë)

## Zbulimi i barnave

Në fushën e mjekësisë, bioteknologjisë dhe farmakologjisë, zbulimi i barnave është procesi me të cilin zbulohen barnat e reja.

Historikisht, barnat u zbuluan duke identifikuar përbërësin aktiv nga mjetet juridike tradicionale ose nga zbulimi i çuditshëm . Bibliotekat e mëvonshme kimike të molekulave të vogla sintetike, produkteve natyrore ose ekstrakteve u kontrolluan në qeliza të paprekura ose organizma të tërë për të identifikuar substancat që kanë një efekt terapeutik të dëshirueshëm në një proces të njohur si farmakologjia klasike . Që nga sekuenca e gjenomit njerëzor që lejoi klonimin e shpejtë dhe sintezën e sasive të mëdha të proteinave të pastruara, është bërë praktikë e zakonshme përdorimi i ekzaminimit të lartë të bibliotekave të përbërësve kundër objektivave të izoluar biologjikë të cilët hipotezohen se modifikojnë sëmundjen në një proces të njohur si farmakologji e kundërt . Goditjet nga këto ekrane më pas testohen në qeliza dhe më pas në kafshë për efikasitet . Edhe kohët e fundit, shkencëtarët kanë qenë në gjendje të kuptojnë formën e molekulave biologjike në nivelin atomik dhe ta përdorin atë njohuri për të dizajnuar (shih dizajnin e ilaçeve ) kandidatë për barna.

Zbulimi modern i barnave përfshin identifikimin e goditjeve të ekzaminimit, kiminë medicinale dhe optimizimin e atyre goditjeve për të rritur afinitetin, selektivitetin (për të zvogëluar potencialin e efekteve anësore), efikasitetin / fuqinë, stabilitetin metabolik (për të rritur gjysmën e jetës ) dhe biodisponibiliteti oral . Pasi të jetë identifikuar një përbërës që plotëson të gjitha këto kërkesa, ai do të fillojë procesin e zhvillimit të ilaçit përpara provave klinike . Një ose më shumë nga këto hapa mund të përfshijnë, por jo domosdoshmërisht, dizajnimin e ilaçeve me ndihmën e kompjuterit .

Pavarësisht përparimeve në teknologji dhe kuptimit të sistemeve biologjike, zbulimi i barnave është ende një proces i gjatë, "i kushtueshëm, i vështirë dhe joefikas" me një shkallë të ulët zbulimesh të reja terapeutike. Në vitin 2010, kostoja e kërkimit dhe zhvillimit të çdo entiteti të ri molekular (NME) ishte afërsisht 1.8 miliardë dollarë. Zbulimi i barnave bëhet nga kompanitë farmaceutike, ndonjëherë me ndihmën kërkimore nga universitetet. "Produkti përfundimtar" i zbulimit të drogës është një patentë për ilaçin e mundshëm. Ilaçi kërkon prova klinike shumë të shtrenjta të Fazës I, II dhe III, dhe shumica e tyre dështojnë. Kompanitë e vogla kanë një rol kritik, shpesh duke u shitur më pas të drejtat kompanive më të mëdha që kanë burimet për të kryer provat klinike.

Zbulimi i barnave është i ndryshëm nga zhvillimi i barnave. Zbulimi i barnave shpesh konsiderohet si procesi i identifikimit të ilaçeve të reja. Në të njëjtën kohë, zhvillimi i barnave po dërgon një molekulë të re ilaçi në praktikën klinike. Në përkufizimin e tij të gjerë, kjo përfshin të gjitha hapat nga procesi i kërkimit bazë për gjetjen e një objektivi të përshtatshëm molekular deri në mbështetjen e lëshimit komercial të drogës.

## Zhvillimi

Zhvillimi i barnave është procesi i nxjerrjes së një ilaçi të ri në treg pasi të jetë identifikuar një përbërës plumbi përmes procesit të zbulimit të barnave. Ai përfshin kërkime paraklinike (mikroorganizma/kafshë) dhe prova klinike (mbi njerëzit) dhe mund të përfshijë hapin e marrjes së miratimit rregullator për të tregtuar ilaçin.

**Procesi i zhvillimit të barnaveZbulimi:** Procesi i Zhvillimit të Barnave fillon me Zbulim, një proces i identifikimit të një ilaçi të ri.

**Zhvillimi:** Kimikatet e nxjerra nga produktet natyrale përdoren për të bërë pilula, kapsula ose shurupe për përdorim oral. Injeksione për infuzion të drejtpërdrejtë në gjak me pika për sytë ose veshët.

**Hulumtimi paraklinik** : Barnat kalojnë nën testime laboratorike ose kafshësh, për t'u siguruar që ato mund të përdoren te njerëzit.

**Testimi klinik :** Ilaçi përdoret te njerëzit për të konfirmuar se është i sigurt për t'u përdorur.

Rishikimi i **FDA:** ilaçi dërgohet në FDA përpara se të hidhet në treg ilaçi.

**Rishikimi i FDA pas Tregut:** Ilaçi rishikohet dhe monitorohet nga FDA për sigurinë pasi të jetë i disponueshëm për publikun.

## Rregullore

Rregullimi i barnave ndryshon sipas juridiksionit. Në disa vende, si Shtetet e Bashkuara, ato rregullohen në nivel kombëtar nga një agjenci e vetme. Në juridiksione të tjera, ato rregullohen në nivel shtetëror, ose në nivel shtetëror dhe kombëtar nga organe të ndryshme, siç është rasti në Australi. Roli i rregullimit të mallrave terapeutike është krijuar kryesisht për të mbrojtur shëndetin dhe sigurinë e popullatës. Rregullorja synon të sigurojë sigurinë, cilësinë dhe efikasitetin e mallrave terapeutike të cilat mbulohen nga objekti i rregullores. Në shumicën e juridiksioneve, mallrat terapeutike duhet të regjistrohen përpara se të lejohen të tregtohen. Zakonisht ekziston një shkallë kufizimi në disponueshmërinë e mallrave të caktuara terapeutike në varësi të rrezikut të tyre për konsumatorët.

Në varësi të juridiksionit, barnat mund të ndahen në barna pa recetë (OTC) të cilat mund të jenë të disponueshme pa kufizime të veçanta, dhe barna me recetë, të cilat duhet të përshkruhen nga një mjek i licencuar në përputhje me udhëzimet mjekësore për shkak të rrezikut të efektet negative dhe kundërindikacionet.Dallimi i saktë midis OTC dhe parashkrimit varet nga juridiksioni ligjor. Një kategori e tretë, barnat "pa recetë", zbatohet në disa juridiksione. Këto nuk kërkojnë recetë, por duhet të mbahen në dispanseri, të padukshme për publikun dhe të shiten vetëm nga një farmacist ose teknik farmacie . Mjekët gjithashtu mund të përshkruajnë barna me recetë për përdorim jashtë etiketës - qëllime për të cilat ilaçet nuk ishin miratuar fillimisht nga agjencia rregullatore. Klasifikimi i Referimeve Farmako-Terapeutike ndihmon në drejtimin e procesit të referimit midis farmacistëve dhe mjekëve.

Bordi Ndërkombëtar i Kontrollit të Narkotikëve i Kombeve të Bashkuara vendos një ligj botëror për ndalimin e barnave të caktuara. Ata publikojnë një listë të gjatë të kimikateve dhe bimëve, tregtia dhe konsumi i të cilave (aty ku është e aplikueshme) janë të ndaluara. Barnat OTC shiten pa kufizime pasi ato konsiderohen mjaft të sigurta saqë shumica e njerëzve nuk do ta dëmtojnë veten aksidentalisht duke i marrë ato sipas udhëzimeve. Shumë vende, si Mbretëria e Bashkuar, kanë një kategori të tretë të "ilaçeve farmaci", të cilat mund të shiten vetëm në barnatore të regjistruara nga ose nën mbikëqyrjen e një farmacisti.

Gabimet mjekësore përfshijnë mbishkrimin dhe polifarmacinë, recetën e gabuar, kundërindikimin dhe mungesën e detajeve në udhëzimet e dozimit dhe administrimit. Në vitin 2000 përkufizimi i një gabimi në recetë u studiua duke përdorur një konferencë të metodës Delphi ; Konferenca u motivua nga paqartësia se çfarë është gabimi i recetës dhe nevoja për të përdorur një përkufizim uniform në studime.

## Historia

### Historia e barnave me recetë

Antibiotikët mbërritën për herë të parë në skenën mjekësore në vitin 1932 falë Gerhard Domagk; dhe u krijuan "drogat e mrekullueshme". Futja e ilaçeve sulfa çoi në uljen e shkallës së vdekshmërisë nga pneumonia në SHBA nga 0.2% çdo vit në 0.05% deri në vitin 1939. Antibiotikët pengojnë rritjen ose aktivitetet metabolike të baktereve dhe mikroorganizmave të tjerë nga një substancë kimike me origjinë mikrobike. Penicilina, e prezantuar disa vite më vonë, siguroi një spektër më të gjerë aktiviteti në krahasim me ilaçet sulfa dhe reduktoi efektet anësore. Streptomicina, e gjetur në vitin 1942, doli të ishte ilaçi i parë efektiv kundër shkaktarit të tuberkulozit dhe gjithashtu u bë më i njohuri nga një seri e gjatë antibiotikësh të rëndësishëm. Një gjeneratë e dytë e antibiotikëve u prezantua në vitet 1940: aureomycin dhe chloramphenicol. Aureomycin ishte më i njohur i gjeneratës së dytë.

Litiumi u zbulua në shekullin e 19-të për çrregullimet nervore dhe efektin e tij të mundshëm stabilizues ose profilaktik të humorit; ishte i lirë dhe prodhohej lehtësisht. Ndërsa litiumi ra në favor në Francë, valpromidi hyri në lojë. Ky antibiotik ishte origjina e ilaçit që përfundimisht krijoi kategorinë e stabilizuesve të humorit. Valpromidi kishte efekte të dallueshme psikotrofike që ishin të dobishme si në trajtimin e gjendjeve akute maniake ashtu edhe në trajtimin e mirëmbajtjes së sëmundjes së depresionit maniak. Psikotropët mund të jenë qetësues ose stimulues; qetësuesit synojnë të zbutin ekstremet e sjelljes. Stimuluesit synojnë të rivendosin normalitetin duke rritur tonin. Së shpejti lindi nocioni i një qetësuesi i cili ishte krejt i ndryshëm nga çdo qetësues apo stimulues. Termi qetësues mori nocionet e qetësuesve dhe u bë termi dominues në Perëndim gjatë viteve 1980. Në Japoni, gjatë kësaj kohe, termi qetësues prodhoi nocionin e një stabilizuesi të psikikës dhe termi stabilizues i humorit u zhduk.

Premarin (estrogjenet e konjuguar, i prezantuar në vitin 1942) dhe Prempro (një pilulë kombinimi estrogjen-progestin, i prezantuar në 1995) dominuan terapinë e zëvendësimit të hormoneve (HRT) gjatë viteve 1990. HRT nuk është një ilaç që shpëton jetë dhe as nuk shëron ndonjë sëmundje. HRT është përshkruar për të përmirësuar cilësinë e jetës. Mjekët përshkruajnë estrogjen për pacientët e tyre femra më të vjetra si për të trajtuar simptomat afatshkurtra të menopauzës dhe për të parandaluar sëmundjet afatgjata. Në vitet 1960 dhe në fillim të viteve 1970, gjithnjë e më shumë mjekë filluan të përshkruajnë estrogjen për pacientët e tyre femra. ndërmjet viteve 1991 dhe 1999, Premarin u rendit si ilaçi më i njohur me recetë dhe më i shitur në Amerikë.

Kontraceptivi i parë oral, Enovid, u miratua nga FDA në 1960. Kontraceptivët oralë pengojnë ovulimin dhe kështu parandalojnë ngjizjen. Enovid dihej se ishte shumë më efektiv se alternativat, duke përfshirë prezervativin dhe diafragmën. Që në vitin 1960, kontraceptivët oralë ishin në dispozicion në disa fuqi të ndryshme nga çdo prodhues. Në vitet 1980 dhe 1990, u shfaq një numër në rritje opsionesh, duke përfshirë, së fundmi, një sistem të ri shpërndarjeje për kontraceptivin oral nëpërmjet një patch transdermal. Në vitin 1982, u prezantua një version i ri i pilulës, i njohur si pilula "bifazike". Deri në vitin 1985, u miratua një pilulë e re trifazike. Mjekët filluan të mendojnë për pilulën si një mjet të shkëlqyer të kontrollit të lindjes për gratë e reja.

Stimuluesit si Ritalin (metilfenidati) u bënë mjete të përhapura për menaxhimin dhe modifikimin e sjelljes tek fëmijët e vegjël. Ritalin u tregtua për herë të parë në 1955 për narkolepsinë; përdoruesit e mundshëm të tij ishin të moshës së mesme dhe të moshuar. Vetëm në vitet 1980, së bashku me hiperaktivitetin tek fëmijët, Ritalin doli në treg. Përdorimi mjekësor i methlyphenidate është kryesisht për simptomat e çrregullimit të deficitit të vëmendjes/hiperaktivitetit (ADHD). Konsumi i metilfenidatit në SHBA tejkaloi të gjitha vendet e tjera midis 1991 dhe 1999. Rritje e konsiderueshme e konsumit ishte gjithashtu e dukshme në Kanada, Zelandën e Re, Australi dhe Norvegji. Aktualisht, 85% e metilfenidatit në botë konsumohet në Amerikë.

Qetësuesi i parë i vogël ishte Meprobamate. Vetëm katërmbëdhjetë muaj pasi u vu në dispozicion, meprobamate ishte bërë ilaçi më i shitur me recetë në vend. Deri në vitin 1957, meprobamate ishte bërë ilaçi me rritjen më të shpejtë në histori. Popullariteti i meprobamatit hapi rrugën për Librium dhe Valium, dy qetësues të vegjël që i përkisnin një klase të re kimike të barnave të quajtura benzodiazepina. Këto ishin ilaçe që funksiononin kryesisht si agjentë kundër ankthit dhe relaksues të muskujve. Benzodiazepina e parë ishte Librium. Tre muaj pasi u miratua, Librium ishte bërë qetësuesi më i rekomanduar në vend. Tre vjet më vonë, Valium doli në raftet dhe ishte dhjetë herë më efektiv si relaksues i muskujve dhe antikonvulsant. Valium ishte më i gjithanshëm nga qetësuesit e vegjël. Më vonë erdhi miratimi i gjerë i qetësuesve kryesorë si klorpromazina dhe ilaçi reserpine. Në vitin 1970, shitjet filluan të bien për Valium dhe Librium, por shitjet e qetësuesve të rinj dhe të përmirësuar, si Xanax, i prezantuar në 1981 për diagnozën e sapokrijuar të çrregullimit të panikut, u rritën.

Mevacor (lovastatin) është statina e parë dhe më me ndikim në tregun amerikan. Lëshimi në 1991 i Pravachol (pravastatin), i dyti i disponueshëm në Shtetet e Bashkuara, dhe lëshimi i Zocor (simvastatin) e bënë Mevacor të mos jetë më statina e vetme në treg. Në vitin 1998, Viagra u lëshua si një trajtim për mosfunksionimin erektil.

### Farmakologjia e lashtë

Përdorimi i bimëve dhe substancave bimore për të trajtuar të gjitha llojet e sëmundjeve dhe gjendjeve mjekësore besohet se daton që nga mjekësia parahistorike

Papirusi Gjinekologjik Kahun, teksti më i vjetër mjekësor i njohur i çdo lloji, daton rreth vitit 1800 para Krishtit dhe përfaqëson përdorimin e parë të dokumentuar të çdo lloj droge. Ai dhe papiruset e tjera mjekësore përshkruajnë praktikat mjekësore të Egjiptit të lashtë, të tilla si përdorimi i mjaltit për të trajtuar infeksionet dhe këmbët e bletëngrënësve për të trajtuar dhimbjet e qafës.

Mjekësia e lashtë babilonase demonstroi përdorimin e ilaçeve në gjysmën e parë të mijëvjeçarit II para Krishtit . Kremrat dhe pilulat mjekësore u përdorën si trajtim.

Në nënkontinentin Indian, Atharvaveda, një tekst i shenjtë i hinduizmit, thelbi i të cilit daton nga mijëvjeçari i dytë para Krishtit, megjithëse himnet e regjistruara në të besohet të jenë më të vjetra, është teksti i parë indik që merret me mjekësinë. Ai përshkruan barna me bazë bimore për të luftuar sëmundjet. Themelet më të hershme të Ayurvedës u ndërtuan mbi një sintezë të praktikave të zgjedhura të lashta bimore, së bashku me një shtesë masive të konceptualizimeve teorike, nozologjive të reja dhe terapive të reja që datojnë nga rreth 400 para Krishtit e tutje. Studenti i Ajurvedës pritej të dinte dhjetë arte që ishin të domosdoshme në përgatitjen dhe zbatimin e ilaçeve të tij: distilimin, aftësitë operative, gatimin, hortikulturën, metalurgjinë, prodhimin e sheqerit, farmacinë, analizën dhe ndarjen e mineraleve, përzierjen e metaleve dhe përgatitjen. të alkaleve.

Betimi i Hipokratit për mjekët, që i atribuohet Greqisë së shekullit të pestë para Krishtit, i referohet ekzistencës së "drogave vdekjeprurëse" dhe mjekët e lashtë grekë importonin ilaçe nga Egjipti dhe gjetkë. Farmakopeja *De materia medica*, shkruar midis viteve 50 dhe 70 të es nga mjeku grek Pedanius Dioscorides, u lexua gjerësisht për më shumë se 1500 vjet.

### Farmakologjia mesjetare

Libri i shekullit të nëntë të erës sonë të Al-Kindit, *Kanuni i Mjekësisë* i *De Gradibus* dhe Ibn Sina (Avicena), mbulon një sërë ilaçesh të njohura për praktikën e mjekësisë në botën mesjetare islame .

Mjekësia mesjetare e Evropës Perëndimore pa përparime në kirurgji në krahasim me më parë, por disa ilaçe vërtet efektive ekzistonin, përtej opiumit (që gjendej në barna të tilla jashtëzakonisht të njohura si "Pushimi i madh" i Antidotarium Nicolai në atë kohë) dhe kininës . Trajtimet popullore ishin kurat folklorike dhe komponimet potencialisht helmuese me bazë metali. Theodoric Borgognoni, (1205-1296), një nga kirurgët më të rëndësishëm të periudhës mesjetare, përgjegjës për prezantimin dhe promovimin e përparimeve të rëndësishme kirurgjikale, duke përfshirë praktikën bazë antiseptike dhe përdorimin e anestetikëve . Garcia de Orta përshkroi disa trajtime bimore që u përdorën.

### Farmakologjia moderne

Për pjesën më të madhe të shekullit të 19-të, ilaçet nuk ishin shumë efektive, gjë që bëri që Oliver Wendell Holmes Sr. të komentonte në mënyrë të famshme në 1842 se "nëse të gjitha ilaçet në botë do të hidheshin në det, do të ishte më mirë për njerëzimin dhe aq më keq". për peshqit”.

Gjatë Luftës së Parë Botërore, Alexis Carrel dhe Henry Dakin zhvilluan metodën Carrel-Dakin për trajtimin e plagëve me një vaditje, tretësirë Dakin, një mikrovrasje që ndihmoi në parandalimin e gangrenës .

Në periudhën e ndërluftës, u zhvilluan agjentët e parë antibakterialë si antibiotikët sulfa . Lufta e Dytë Botërore pa prezantimin e terapisë antimikrobiale të përhapur dhe efektive me zhvillimin dhe prodhimin masiv të antibiotikëve penicilinë, të mundësuar nga presionet e luftës dhe bashkëpunimi i shkencëtarëve britanikë me industrinë farmaceutike amerikane.

Ilaçet e përdorura zakonisht nga fundi i viteve 1920 përfshinin aspirinë, kodeinë dhe morfinë për dhimbjen; digitalis, nitroglicerina dhe kinina për çrregullimet e zemrës dhe insulina për diabetin. Droga të tjera përfshinin antitoksina, disa vaksina biologjike dhe disa ilaçe sintetike. Në vitet 1930, u shfaqën antibiotikët: së pari ilaçet sulfa, pastaj penicilina dhe antibiotikë të tjerë. Drogat u bënë gjithnjë e më shumë "qendra e praktikës mjekësore". Në vitet 1950, u shfaqën medikamente të tjera duke përfshirë kortikosteroidet për inflamacionin, alkaloide rauvolfia si qetësues dhe antihipertensivë, antihistaminikë për alergjitë e hundës, ksantina për astmën dhe antipsikotikë tipikë për psikozën. Që nga viti 2007, mijëra barna të miratuara janë zhvilluar . Gjithnjë e më shumë, bioteknologjia përdoret për të zbuluar biofarmaceutikë . Kohët e fundit, qasjet multidisiplinare kanë dhënë një mori të dhënash të reja mbi zhvillimin e antibiotikëve dhe antibakterialëve të rinj dhe mbi përdorimin e agjentëve biologjikë për terapinë antibakteriale.

Në vitet 1950, barnat e reja psikiatrike, veçanërisht klorpromazina antipsikotike, u krijuan në laboratorë dhe ngadalë hynë në përdorim të preferuar. Edhe pse shpesh pranohej si një përparim në disa mënyra, pati disa kundërshtime, për shkak të efekteve negative serioze, si diskinezia e vonuar . Pacientët shpesh kundërshtuan psikiatrinë dhe refuzuan ose ndaluan marrjen e barnave kur nuk i nënshtroheshin kontrollit psikiatrik.

Qeveritë janë përfshirë shumë në rregullimin e zhvillimit të barnave dhe shitjeve të barnave. Në SHBA, katastrofa e Elixir Sulfanilamide çoi në krijimin e Administratës së Ushqimit dhe Barnave, dhe Akti Federal i Ushqimit, Barnave dhe Kozmetikës i vitit 1938 kërkonte që prodhuesit të dorëzonin barna të reja në FDA. Amendamenti Humphrey-Durham i vitit 1951 kërkonte që barna të caktuara të shiteshin me recetë. Në vitin 1962, një ndryshim i mëvonshëm kërkonte që barnat e reja të testoheshin për efikasitetin dhe sigurinë në provat klinike.

Deri në vitet 1970, çmimet e barnave nuk ishin një shqetësim i madh për mjekët dhe pacientët. Ndërsa më shumë ilaçe u bënë të përshkruara për sëmundjet kronike, megjithatë, kostot u bënë të rënda dhe në vitet 1970 pothuajse çdo shtet i SHBA kërkon ose inkurajoi zëvendësimin e barnave gjenerike për emrat e markave me çmim më të lartë. Kjo çoi gjithashtu në ligjin amerikan të vitit 2006, Medicare Part D, i cili ofron mbulim të Medicare për barnat.

Që nga viti 2008, Shtetet e Bashkuara janë lider në kërkimin mjekësor, duke përfshirë zhvillimin farmaceutik. Çmimet e barnave në SHBA janë ndër më të lartat në botë, dhe inovacioni i drogës është përkatësisht i lartë. Në vitin 2000, firmat me bazë në SHBA zhvilluan 29 nga 75 barnat më të shitura; firmat nga tregu i dytë më i madh, Japonia, zhvilluan tetë, dhe Mbretëria e Bashkuar kontribuoi me 10. Franca, e cila vendos kontrollet e çmimeve, zhvilloi tre. Gjatë gjithë viteve 1990, rezultatet ishin të ngjashme.

## Polemikat

Polemikat në lidhje me barnat farmaceutike përfshijnë aksesin e pacientëve në barnat në zhvillim dhe ende të pa miratuara, çmimet dhe çështjet mjedisore.

### Qasja në barna të pamiratuara

Qeveritë në mbarë botën kanë krijuar dispozita për dhënien e aksesit në barna përpara miratimit për pacientët që kanë ezauruar të gjitha opsionet alternative të trajtimit dhe nuk përputhen me kriteret e hyrjes në provat klinike. Shpesh të grupuara nën etiketat e përdorimit të dhembshur, aksesit të zgjeruar ose furnizimit me emër të pacientëve, këto programe udhëhiqen nga rregulla që ndryshojnë sipas vendit duke përcaktuar kriteret e aksesit, mbledhjen e të dhënave, promovimin dhe kontrollin e shpërndarjes së barnave.

Brenda Shteteve të Bashkuara, kërkesa për miratim paraprak përgjithësisht plotësohet nëpërmjet aplikimeve të trajtimit IND (ilaçe të reja hetimore) (IND) ose IND-ve për një pacient të vetëm. Këta mekanizma, të cilët bien nën etiketën e programeve të aksesit të zgjeruar, ofrojnë akses në barna për grupe pacientësh ose individësh që banojnë në SHBA. Jashtë SHBA-së, Programet e Pacientëve të Emërtuar ofrojnë akses të kontrolluar dhe para-miratues ndaj barnave në përgjigje të kërkesave të mjekëve në emër të pacientëve të veçantë ose "të emërtuar", përpara se ato barna të licencohen në vendin e origjinës së pacientit. Nëpërmjet këtyre programeve, pacientët janë në gjendje të kenë akses në barna në provat klinike të fazës së fundit ose të miratuara në vende të tjera për një nevojë të vërtetë mjekësore, të paplotësuar, përpara se ato barna të jenë licencuar në vendin e origjinës së pacientit.

Pacientët të cilët nuk kanë qenë në gjendje të kenë akses në barnat në zhvillim janë organizuar dhe kanë mbrojtur për akses më të madh. Në Shtetet e Bashkuara, ACT UP u formua në vitet 1980 dhe përfundimisht formoi Grupin e Veprimit të Trajtimit, pjesërisht për t'i bërë presion qeverisë së SHBA-së për të vënë më shumë burime në zbulimin e trajtimeve për AIDS-in dhe më pas për të përshpejtuar lëshimin e barnave që ishin në zhvillim e sipër.

Aleanca Abigail u krijua në nëntor 2001 nga Frank Burroughs në kujtim të vajzës së tij, Abigail. Aleanca kërkon disponueshmëri më të gjerë të barnave hetimore në emër të pacientëve me sëmundje terminale.

Në vitin 2013, BioMarin Pharmaceutical ishte në qendër të një debati të profilit të lartë në lidhje me aksesin e zgjeruar të pacientëve me kancer në barnat eksperimentale.

### Qasja në barna dhe çmimi i barnave

Ilaçet thelbësore, siç përcaktohen nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), janë "ato barna që plotësojnë nevojat e kujdesit shëndetësor të shumicës së popullsisë; prandaj ato duhet të jenë të disponueshme gjatë gjithë kohës në sasi të përshtatshme dhe në forma të përshtatshme dozimi, në një çmimi që komuniteti mund të përballojë." Studimet e fundit kanë zbuluar se shumica e ilaçeve në listën e barnave thelbësore të OBSH-së, jashtë fushës së barnave për HIV, nuk janë të patentuara në botën në zhvillim dhe se mungesa e aksesit të gjerë në këto ilaçe lind nga çështje thelbësore për ekonominë. zhvillimi – mungesa e infrastrukturës dhe varfëria. Médecins Sans Frontières drejton gjithashtu një fushatë Fushata për Qasje në Medikamentet Esenciale, e cila përfshin avokimin për burime më të mëdha për t'iu kushtuar sëmundjeve aktualisht të patrajtueshme që ndodhin kryesisht në botën në zhvillim. Indeksi i Access to Medicine gjurmon se sa mirë kompanitë farmaceutike i bëjnë produktet e tyre të disponueshme në botën në zhvillim.

Negociatat e Organizatës Botërore të Tregtisë në vitet 1990, duke përfshirë Marrëveshjen TRIPS dhe Deklaratën e Dohas, janë përqendruar në çështjet në kryqëzimin e tregtisë ndërkombëtare të produkteve farmaceutike dhe të drejtave të pronësisë intelektuale, me vendet e zhvilluara botërore që kërkojnë të drejta të forta të pronësisë intelektuale për të mbrojtur investimet e bëra për të zhvilluar të reja. barnat dhe vendet në zhvillim të botës që kërkojnë të promovojnë industritë e tyre të farmaceutikëve gjenerikë dhe aftësinë e tyre për të vënë ilaçin në dispozicion të popullit të tyre nëpërmjet licencave të detyrueshme .

Disa kanë ngritur kundërshtime etike veçanërisht në lidhje me patentat farmaceutike dhe çmimet e larta të barnave që u mundësojnë pronarëve të tyre të ngarkojnë, gjë që njerëzit e varfër në mbarë botën nuk mund t'i përballojnë. Kritikët vënë në pikëpyetje arsyetimin se të drejtat ekskluzive të patentave dhe çmimet e larta që rezultojnë janë të nevojshme për kompanitë farmaceutike për të rikuperuar investimet e mëdha të nevojshme për kërkimin dhe zhvillimin. Një studim arriti në përfundimin se shpenzimet e marketingut për barnat e reja shpesh dyfishonin shumën që ishte ndarë për kërkime dhe zhvillim. Kritikë të tjerë pohojnë se pagesat e patentave do të ishin të kushtueshme për konsumatorët, sistemin e kujdesit shëndetësor dhe qeveritë shtetërore dhe federale, sepse kjo do të rezultonte në vonimin e aksesit në barnat gjenerike me kosto më të ulët.

Novartis luftoi një betejë të zgjatur me qeverinë e Indisë mbi patentën e ilaçit të saj, Gleevec, në Indi, e cila përfundoi në një Gjykatë të Lartë në një çështje të njohur si Novartis kundër Unionit të Indisë dhe të tjerëve . Gjykata e Lartë vendosi ngushtë kundër Novartis, por kundërshtarët e patentimit të barnave e pretenduan atë si një fitore të madhe.

### Çështjet e mjedisit

Ndikimi mjedisor i farmaceutikëve dhe produkteve të kujdesit personal është i diskutueshëm. PPCP-të janë substanca të përdorura nga individët për arsye shëndetësore personale ose kozmetike dhe produkte të përdorura nga agrobiznesi për të nxitur rritjen ose shëndetin e bagëtive. PPCP-të përfshijnë një koleksion të larmishëm të mijëra substancave kimike, duke përfshirë barna terapeutike me recetë dhe pa recetë, ilaçe veterinare, aromat dhe kozmetikë. PPCP-të janë zbuluar në trupat ujorë në të gjithë botën dhe ato që qëndrojnë në mjedis quhen Ndotës Farmaceutikë të Qëndrueshëm Mjedisor. Ende nuk dihen efektet e këtyre kimikateve tek njerëzit dhe mjedisi, por deri më sot nuk ka asnjë provë shkencore që ato ndikojnë në shëndetin e njeriut.

## Shiko më shumë

* Ilaçi
* Barnatorja

## Referime

## Linqe të jashtme

* Drug Reference Site Directory – OpenMD
* Drugs & Medications Directory – Curlie
* European Medicines Agency
* NHS Medicines A–Z
* U.S. Food & Drug Administration: Drugs
* WHO Model List of Essential Medicines