# Shiva

Statuja e Shivës në Tempullin Shivoham Shiva, Bangalore, Karnataka.
**Shiva** (Sanskritisht: शिव 'I mbari' [ɕɪʋɐ] ), i njohur gjithashtu si **Mahadeva** ( Sanskritisht: महादेव: ' Hyjnia e madhe ' [mɐɦaːd̪eːʋɐh] ), është një nga hyjnitë kryesore të hinduizmit . Ai është Qenia Supreme në Shaivizëm, një nga traditat kryesore brenda hinduizmit.

Shiva njihet si *Shkatërruesi* brenda Trimurtit, treshja hindu që përfshin gjithashtu Brahmën dhe Vishnun . Në traditën shaivite, Shiva është Zoti Suprem që krijon, mbron dhe shndërron universin. Në traditën Shakta të orientuar drejt perëndeshave, perëndesha supreme ( Devi ) konsiderohet si energjia dhe fuqia krijuese (Shakti) dhe partneri i barabartë plotësues i Shivait. Shiva është një nga pesë hyjnitë e njëvlershme në Panchayatana puja të traditës Smarta të hinduizmit.

Shiva ka shumë aspekte, dashamirëse aq sa edhe të frikshme. Në aspektet dashamirëse, ai përshkruhet si një Jogi i gjithëdijshëm që jeton një jetë asketike në malin Kailash si dhe një zot shtëpie me gruan e tij Parvati dhe dy fëmijët e tij, Ganeshën dhe Kartikejën . Në aspektet e tij të egra, ai shpesh përshkruhet duke vrarë demonët. Shiva njihet gjithashtu si Adijogi ( KJogi i parë), i konsideruar si perëndia mbrojtës i jogës, meditimit dhe arteve.

Atributet ikonografike të Shivës janë mbreti gjarpër Vasuki rreth qafës së tij, gjysëmhëna e zbukuruar, lumi i shenjtë Gang që rrjedh nga flokët e tij, syri i tretë në ballin e tij (syri që kthen gjithçka përballë në hi kur hapet), trishula ose sfurku tridhëmbësh si arma e tij, dhe damaru. Ai zakonisht adhurohet në formën anikonike të lingamit .

Shiva ka rrënjë para-Vedike, dhe figura e Shivës evoluoi si një bashkim i hyjnive të ndryshme më të vjetra jo-Vedike dhe Vedike, duke përfshirë perëndinë e stuhisë Rigvedike Rudra, e cila mund të ketë gjithashtu origjinë jo-Vedike, në një hyjni kryesore të vetme. Shiva është një hyjni tërë-Hindu, i nderuar gjerësisht nga hindutë në Indi, Nepal, Bangladesh, Sri Lanka dhe Indonezi (veçanërisht në Java dhe Bali ).

## Atributet

 Shiva me Parvatin. Shiva është përshkruar me tre sy, Gangu që rrjedh nëpër flokët e tij të lyer, i veshur me stoli gjarpërinjsh dhe një qafore kafkash, të mbuluar me hi dhe i ulur mbi një lëkurë tigri.
 Një Shiva i ulur mban një sëpatë dhe njëdre në duar.
* **Syri i tretë**: Shiva zakonisht përshkruhet me një sy të tretë, me të cilin ai digjte Dëshirën (*Kāma*) në hi, të quajtur "Tryambakam" (Sanskritisht: त्र्यम्बकम्), i cili haset në shumë burime. Në sanskriten klasike, fjala *ambaka* shënon "një sy", dhe në *Mahabharata*, Shiva paraqitet me tre sy, kështu ky emër përkthehet ndonjëherë si "patja e tre syve". Megjithatë, në Sanskritishten Vedike, fjala *ambā* ose *ambikā* do të thotë "mama"/"nënë", dhe ky kuptim i hershëm i fjalës është baza për përkthimin "tre nëna". Këto tre mama-zote të cilat bashkarisht quhen Ambikā.
* **Gjysëmhëna**: Shiva mban në kokën e tij gjysëmhënën Epiteti Candraśekhara (Sanskrit: चन्द्रशेखर "Patja e hënës në gjysmën e saj" – *candra* = "hënë"; *śekhara* = "kreshtë, kurorë") i referohet kësaj veçorie. Vendosja e hënës në kokën e tij si një standard ikonografik datohet nga periudha kur Rudra u ngrit në rëndësi dhe u bë hyjnia madhore Rudra-Shiva. Origjina e kësaj lidhje mund të jetë për shkak të identifikimit të Hënës me Somën dhe ka një himn në Rigveda ku Soma dhe Rudra there is a hymn in the Rig Veda ku Soma dhe Rudra përgjërohen të dyja.
* **Hiri**: Ikonografia e Shivës e tregon trupin e tij të mbuluar nga hiri (bhasma, vibhuti). Hiri përfaqëson një kujtesë që i gjithë materiali në qënësi është jo i përhershëm, përfundon në hi dhe ndjekja e vetes së përjetshme dhe çlirimi shpirtëror është i rëndësishëm.
* **Flokët e çrregullt**: Stili i dallueshëm i flokëve të Shivës shënohet në epitetet *Jaṭin*, "ai me flokë të çrregullt", and *Kapardin*, "i dhuruar me flokë të çrregullt".
* **Fyti blu**: Epiteti *Nīlakaṇtha* (Sanskrite नीलकण्ठ; *nīla* = "blu", *kaṇtha*= "fyt"). Meqënëse Shiva piu helmin Halahala i përvëluar nga Samudra Manthana për të eleminuar potencën shkatërruese të tij. E shokuar nga veprimi i saj, Parvati ia shtrydhi qafën dhe e ndaloi në fytin e tij për ta parandaluar të përhapej në tërë Gjithësinë, i menduar të jetë në stomakun e Shivës. Megjithatë helmi ishte kaq potent sa i ndryshoi ngjyrën e qafës në blu. Atributi lë të kuptohet se dikush mund të bëhet Shiva duke gëlltitur helmin e botës në kuptimin e abuzimit dhe sharjeve me qetësi duke bekuar dhe mëshiruar ata që i japin ata.
* **Jogi meditues**: ikonografia e tij shpesh e tregon atë në pozat e Jogës, duke medituar, ndonjëherë mbi një simbol të Malit Kailash si Zoti i Jogës.
* **Gangu i Shenjtë**: Epiteti *Gangadhara*, "Mbajtësi i lumit Gang". Gangu rrjedh nga flokët e çrregullt të Shivës. Gaṅgā (Gangu), një nga lumenjtë kryesorë të vendit, thuhet ta ketë patur burimin nga flokët e Shivës.
* **Lëkura e tigrit**: Shiva shpesh paraqitet i ulur mbi lëkurë tigri.
* **Vasuki**: Shiva shpesh shfaqet me një gjarprin Vasuki rreth qafës. Vasuki është është mbreti i dytë i nāgave (i pari ai i Vishnut, Shesha). Sipas legjendës, Vasuki u bekua nga Shiva dhe u vu nga ai si një zbukurim pas Samudra Manthanës.
* **Sfurku tridhëmbësh**: Shiva zakonisht mbart një sfurk tridhëmbësh të quajtur *Trishula*. Sfruku është një armë ose simbol në tekstet hindu. Si një simbol, *Trishula* përfaqëson tre aspektet e Shivës, ato si "krijues, konservues dhe shkatërrues",ose ndryshe përfaqëson baraspeshën e tre Gunave "sattva, raja dhe tama".
* **Daullja**: Një daulle e vogël në formën e një ore rëre e njohur si *damaru*. Kjo është një nga atributet e Shivës në përfaqësimin e tij si kërcimtar i njohur si Nataraxha. Një gjest i duarve specifik (mudra) i quajtur *ḍamaru-hasta* (Sanskritisht "*ḍamaru*-dorë") përdoret për të mbajtur daullen. Daullja përdoret veçanërisht si emblemë nga anëtarët e sektit *Kāpālika*.
* **Sëpata** (*Parashu*) dhe **Dreri** mbahen në duart e Shivës në Odisha dhe ikonat e Indisë Jugore.
* **Rruazat e rruzares**: ai mban në qafë një fill rruazash në dorën e tij të djathtë, zakonisht të bërë me *Rudraksha*. Kjo simbolizon hirin, jetën medituese dhe meditimin.
* **Nandī:** Nandī, (Sanskrit: नन्दिन् (nandin)), është emri i demit që i shërben Shivës. Shoqërimi i Shivës me bagëtinë duket tek emri i saj *Paśupati*, ose Pashupati (Sanskrit: पशुपति), e përkthyer nga Sharma si "zoti i bagëtive" dhe nga Kramrisch si "zoti i kafshëve".
* **Mali Kailāsa :** Mali Kailash në Himalaje është vendbanimi i tij tradicional. Në mitologjinë hindu, mali është krijuar duke patur parasysh *Lingën*, duke përfaqësuar qëndrën e universit.
* **Gaṇa:** Gaṇat janë pritës të Shivës dhe jetojnë në Kailash. Atyre u referohet shpesh si bhutaganas, ose pritës-fantazma, duke marrë parasysh natyrën e tyre. Ata thërriten shpesh për të ndërmjetësuar me zotin në emër të të devotshmit. Djali i tij Ganesha u zgjodh si lideri i tyre nga Shiva.
* **Varanasi:** Varanasi konsiderohet të jetë një qytet i veçantë për Shivën, dhe është një nga vendet më të shenjta të pelegrinazhit në Indi. Atij i referohet në kontekstet fetare si Kashi.

 Statujë e dinastisë Çola që përshkruan Shiva duke kërcyer si Nataraxha ( Muzeu i Artit i Qarkut të Los Anxhelosit )
## Shiko edhe

* Hinduizmi
* Syri i tretë

## Referime