# Urdhër qëndrimi në shtëpi

Një **urdhër qëndrimi në shtëpi**, **urdhër më i sigurt në shtëpi**, **urdhër për kontrollin e lëvizjes** (më i zakonshëm në Azinë Juglindore), ose **kufizime bllokimi** (në Mbretërinë e Bashkuar) - referuar gjithashtu nga përdorimi i lirë i termave **(vetë) karantinë**, **(vetë) izolimi** ose **mbyllja** - është një urdhër nga një autoritet qeveritar që kufizon lëvizjet e një popullsie si një strategji masive karantine për shtypjen ose zbutjen e një epidemie ose pandemie duke urdhëruar banorët të qëndrojnë në shtëpi, përveç për detyra thelbësore ose për punë në bizneset thelbësore. Dallimi mjekësor midis një urdhri të tillë dhe një karantine është se një karantinë zakonisht kuptohet se përfshin izolimin vetëm të njerëzve të përzgjedhur që konsiderohen të jenë ndoshta infektues dhe jo të gjithë popullatës së një zone (megjithëse shumë në bisedë i referohen urdhrave të qëndrimit në shtëpi si karantina.) Në shumë raste lejohen aktivitetet në natyrë. Bizneset jo thelbësore janë ose të mbyllura ose të përshtatura për punën në distancë. Në disa rajone, ai është zbatuar si një shtetrrethimi gjatë gjithë orarit ose është quajtur një **urdhër strehimi në vend**, por nuk duhet ngatërruar me një situatë strehimi në vend.

Masa të ngjashme janë përdorur anembanë botës dhe, si zyrtarisht ashtu edhe në bisedë, emra të ndryshëm janë përdorur për t'iu referuar atyre, shpesh të lidhur vetëm shumë lirshëm me kuptimin aktual mjekësor të termit. Shembujt përfshijnë *mbylljen*, (vetë) *izolimin*, (*vetë) karantinën*, *bllokimin* ose *'masat e rrepta të distancimit social'.* Urdhrat e qëndrimit në shtëpi janë referuar në mënyrë bisedore (dhe nganjëherë zyrtarisht) si karantinë ose mbyllje - por disa zyrtarë kanë shqetësimin se fjala *mbyllje* mund të dërgojë një mesazh të gabuar për njerëzit që të mendojnë gabimisht se përfshin kërkimin derë më derë që njerëzit e infektuar të detyrohen në karantina të ngjashme me bllokimin e Hubeit.

## Terminologjia

Termi *bllokim* u përdor nga media dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) për të përshkruar veprimin e ndërmarrë në janar 2020 nga qeveria e Kinës për të kufizuar lëvizjet e njerëzve në mënyrë që të kontrollohet shpërthimi i COVID-19 nëpërmjet bllokimeve të Hubeit 2020. Kur autoritetet italiane vendosën një urdhër të rreptë karantine në pjesën veriore të vendit, media përdori edhe termin bllokim, i cili u përdor për Spanjën dhe Francën, si dhe vende të tjera në mbarë botën. Megjithëse nuk është një term teknik në shëndetin publik apo ligje, media vazhdoi të përdorë *bllokimin* për të përshkruar veprimet e ndërmarra nga këto qeveri. Ndërsa bllokimet u zgjeruan në vende të tjera, pati një ndryshim në përkufizimet. Masat janë më pak kufizuese dhe terma të tjerë u shfaqën në përpjekjet për të dalluar nga masa më kufizuese në Kinë.

 Shumë juridiksione në Shtetet e Bashkuara i janë referuar urdhrave të tyre të qëndrimit në shtëpi me sloganin "Qëndroni në shtëpi, qëndroni të sigurt".
Kur autoritetet në Zonën e Gjirit të San Franciskos në Shtetet e Bashkuara lëshuan një urdhër në mars 2020 që banorët të qëndronin në shtëpi për të kontrolluar shpërthimin e COVID-19, ata e quajtën atë një *urdhër strehimi në vend*. Njerëzit nuk e njihnin atë pasi termi *strehë në vend* ishte përdorur në situata të tjera emergjente, si p.sh. një gjuajtës aktiv, i cili do të kërkonte kërkimin e një vendi të sigurt për t'u fshehur brenda të njëjtës ndërtesë që personi tashmë e zë derisa situata të zgjidhej. Kjo shkaktoi konfuzion tek banorët me urdhër se çfarë duhet të bëjnë saktësisht.

Kur Guvernatori i Kalifornisë, Gavin Newsom njoftoi urdhrin mbarëkombëtar për Kaliforninë, duke zëvendësuar urdhrin e Zonës së Gjirit më 19 mars, ai përdori termin *urdhër qëndrimi në shtëpi*. Shtetet e tjera amerikane filluan të përdorin termin kur shpallën porosinë e tyre mbarëkombëtare. Në një konferencë për shtyp, Guvernatori i Nju Jorkut, Andrew Cuomo kritikoi këdo që përdor termin strehim në vend për urdhrin e tij të qëndrimit në shtëpi, pasi kjo do të shkaktonte panik për shkak të lidhjes së tij me situata të shtënave aktive ose luftëra bërthamore.

### Amerika e Veriut

Në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, termi *bllokim* është përdorur gjerësisht në përgatitjen e emergjencës. Një procedurë bllokimi kërkon veprime të menjëhershme për fshehjen dhe mbylljen e të gjitha dyerve. Mund të ndërmerren veprime shtesë si fikja e dritave dhe qëndrimi larg dritareve. Nxënësit në të gjitha nivelet e klasave në mbarë vendin marrin pjesë rregullisht në stërvitjet e bllokimit.

Fjala *bllokim* gjithashtu mund të lidhet me ligjin ushtarak për të nënkuptuar që njerëzit nuk mund të largohen nga shtëpitë e tyre. Në një përpjekje për të shmangur konfuzionin, kryebashkiaku Lori Lightfoot i Çikagos bëri një koment në lidhje me urdhrin e qëndrimit në shtëpi të Illinois duke u përpjekur ta diferencojë atë nga një bllokim ose një ligj ushtarak.

Kur shtetet dhe qarqet në të gjithë Shtetet e Bashkuara lëshuan një urdhër që banorët të qëndronin në shtëpi, ata ose e quajtën atë një urdhër strehimi në vend ose urdhër qëndrimi në shtëpi. Është sqaruar se këto urdhra nuk janë bllokime sepse banorëve u lejohet të hyjnë dhe të dalin nga shtëpitë e tyre në rrethana të kufizuara. Disa juridiksione kanë përcaktuar se ekziston një dallim ligjor ose praktik midis termave "qëndrim në shtëpi" dhe "strehë në vend".

### Australia

Në Melburn dhe Sidnei, termi *iso*, i shkurtuar nga *vetëizolimi*, shpesh përdoret në mënyrë bisedore për t'iu referuar urdhrave të qëndrimit në shtëpi.

 Një tabelë në Rendsburg, Gjermani tregon se sheshi i lojërave është i mbyllur.
## Çështjet ligjore

### Mbretëria e Bashkuar

Ligjet e Dhomës së Komunave që kufizonin lëvizjen dhe grumbullimin gjatë pandemisë COVID-19 në Mbretërinë e Bashkuar njiheshin si "ligjet e bllokimit". Meqenëse shëndetësia është kryesisht e transferuar, ligjet e bllokimit mund të ndryshojnë midis kombeve të MB. Rregulloret e bllokimit u bënë si ligje emergjente, kompetenca që i kaluan qeverisë nga ligjet ekzistuese të shëndetit publik.

### Shtetet e Bashkuara

Në Shtetet e Bashkuara, ligji kushtetues i Shteteve të Bashkuara u jep pushtet policor shteteve. Qeveritë e shteteve mund ta përdorin këtë pushtet brenda shtetit të tyre. Sidoqoftë, nuk ka asnjë autoritet të qartë as për qeverinë federale, as për qeveritë e shteteve për të vendosur një bllokim midis shteteve. Për sa i përket ligjshmërisë së një urdhri, qeveria duhet të jetë në gjendje të dëshmojë se urdhri avancon një "interes bindës qeveritar" dhe veprimet janë mjaft të ngushta për të arritur në mënyrë specifike atë qëllim dhe nuk janë të panevojshme të gjera.

## Fushëveprimi

Shtrirja e bllokimeve ose urdhrave të qëndrimit në shtëpi mund të ndryshojë. Nuk ka një përkufizim universal të asaj që konsiderohet thelbësore. Disa urdhra u lejojnë banorëve të dalin për aktivitete në natyrë. Kur banorët dalin nga shtëpia, zakonisht zbatohen rregullat e distancës sociale. Disa shembuj të shërbimeve thelbësore janë bankat, pikat e karburantit, dyqanet ushqimore, zyrat mjekësore, farmacitë dhe restorantet (pa ngrënie).

Në masat më kufizuese në disa lokacione, ata kërkojnë që banorët të mbajnë dokumente (d.m.th., prova të përshtatshme të kualifikimeve) në mënyrë që të dalin jashtë dhe të kryejnë detyra thelbësore (p.sh., infrastruktura e zinxhirit të furnizimit, shpërndarja e ushqimit, kujdesi shëndetësor, zbatimi i ligjit, etj.).

## Përjashtimet

Shumica e urdhrave që i kufizojnë qytetarët të largohen nga shtëpitë e tyre u japin përjashtime personave të caktuar ose për situata të caktuara që janë të disponueshme për të gjithë ose shumicën e anëtarëve të popullsisë.

Disa nga përjashtimet që lejojnë qytetarët të largohen nga shtëpitë e tyre përfshijnë punën, shpesh të kufizuar në punët thelbësore, blerjet ushqimore, lloje të caktuara të detyrave, kujdesin mjekësor ose shëtitjen e qenve. Disa vende kanë lejuar largimin nga shtëpia për lloje të caktuara ushtrimesh në natyrë dhe rekreacion dhe tubime me një numër të kufizuar njerëzish. Disa vende lejojnë largimin nga shtëpia e dikujt për çfarëdo arsye, me kusht që ai të mos vendosë kontakte të ngushta me të tjerët jashtë shtëpisë së tyre ose përtej numrit të kufizuar të njerëzve që juridiksioni lejon.

Kur lejohen përjashtime të tilla, mund të vendosen kufizime në lidhje me distancën që mund të udhëtojë nga shtëpia ose orët që mund të largohet nga shtëpia.

## Efektiviteti

Një studim i vitit 2021 zbuloi se urdhrat e qëndrimit në shtëpi i bënë njerëzit të qëndrojnë në shtëpi.

## Pandemia e covid-19

 Shenjë me mesazhe të ndryshueshme përgjatë Interstate 95 në Kontenë e Prince George, Maryland duke u thënë njerëzve të qëndrojnë në shtëpi dhe të udhëtojnë vetëm për qëllime thelbësore gjatë pandemisë COVID-19
Urdhra të shumtë për qëndrim në shtëpi, shtetrrethime, karantina dhe kufizime të ngjashme u zbatuan globalisht në përgjigje të pandemisë COVID-19.

Vendet dhe territoret në mbarë botën kanë imponuar bllokime të shkallëve të ndryshme. Disa përfshijnë kontroll total të lëvizjes, ndërsa të tjerët kanë kufizime të zbatuara bazuar në kohë. Kryesisht, vetëm bizneset thelbësore lejohen të qëndrojnë të hapura. Shkollat, universitetet dhe kolegjet janë mbyllur në nivel kombëtar ose lokal në 63 vende, duke prekur rreth 47 për qind të popullsisë studentore në botë. Masat e ndërprerësve të Singaporit 2020 janë një shembull i një bllokimi për shkak të COVID-19.

Më 12 qershor 2020, Qendrat e SHBA për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve raportuan se 79.5% e të rriturve amerikanë të anketuar gjatë 5-12 majit mbështetën urdhrat e qëndrimit në shtëpi dhe mbylljet jo thelbësore të bizneseve si strategji të zbutjes së COVID-19 të mandatuara nga qeveria.

## Referime