# Jiddu Krishnamurti

**Jiddu Krishnamurti** (11 maj 1895 – 17 shkurt 1986) ishte një filozof, folës, shkrimtar dhe figurë shpirtërore indiane. I adoptuar nga anëtarët e traditës teozofike si fëmijë, ai u rrit për të përmbushur rolin e avancuar të Mësuesit Botëror, por në moshën madhore ai e hodhi poshtë këtë mantel dhe u distancua nga lëvizja fetare përkatëse. Ai e kaloi pjesën tjetër të jetës së tij duke folur me grupe dhe individë anembanë botës; shumë nga këto biseda janë publikuar. Ai gjithashtu shkroi shumë libra, midis tyre *Liria e Parë dhe e Fundit* (1954) dhe *Komentet e të jetuarit* (1956–60). Fjalimi i tij i fundit publik ishte në janar 1986, një muaj përpara vdekjes së tij në shtëpinë e tij në Ojai, Kaliforni .

Krishnamurti pohoi se "e vërteta është një tokë pa shtigje" dhe këshilloi të mos ndiqni çdo doktrinë, disiplinë, mësues, guru ose autoritet, duke përfshirë edhe veten. Ai theksoi tema të tilla si vetëdija pa zgjedhje, kërkimi psikologjik dhe liria nga kushtëzimi fetar, shpirtëror dhe kulturor. Mbështetësit e tij — duke punuar përmes fondacioneve jofitimprurëse në Indi, Britani dhe Shtetet e Bashkuara — të mbikëqyrë disa shkolla të pavarura bazuar në pikëpamjet e tij për arsimin dhe të vazhdojë të shpërndajë mijëra biseda, diskutime në grup dhe individuale dhe shkrime në një sërë formatesh dhe gjuhësh mediatike.

## Biografia

### Fëmijëria

Data e lindjes së Krishnamurtit është një çështje mosmarrëveshjeje. Mary Lutyens e përcakton të jetë 11 maj 1895, por Christine Williams vë në dukje mosbesueshmërinë e regjistrimeve të lindjeve në atë periudhë dhe se ekzistojnë deklarata që pretendojnë data që variojnë nga 4 maj 1895 deri më 25 maj 1896. Ajo përdori llogaritjet e bazuara në një horoskop të publikuar për të nxjerrë datën e 11 majit 1895, por "ruan një masë skepticizmi" për të.

Vendlindja e tij ishte qyteti i vogël i Madanapalle në Presidencën e Madrasit ( Që prej 2011 Distrikti Chittoor në Andhra Pradesh ). Ai lindi në një familje brahministe që fliste telugu . Babai i tij, Jiddu Narayanaiah, ishte i punësuar si zyrtar i administratës koloniale britanike. Krishnamurti ishte i dashur për nënën e tij Sanjeevamma, e cila vdiq kur ai ishte dhjetë vjeç. Prindërit e tij kishin gjithsej njëmbëdhjetë fëmijë, nga të cilët gjashtë i mbijetuan fëmijërisë.

Në vitin 1903 familja u vendos në Cudappah, ku Krishnamurti ishte prekur nga malaria gjatë një qëndrimi të mëparshëm. Ai pësoi periudha të përsëritura të sëmundjes për shumë vite. Një fëmijë i ndjeshëm dhe i sëmurë, "i paqartë dhe ëndërrimtar", shpesh merrej me aftësi të kufizuara intelektuale dhe rrihej rregullisht në shkollë nga mësuesit dhe në shtëpi nga i ati. Në kujtimet e shkruara kur ishte tetëmbëdhjetë vjeç, Krishnamurti përshkroi përvoja psikike, të tilla si të pa motrën e tij, e cila kishte vdekur në 1904, dhe nënën e tij të ndjerë. Që në fëmijëri ai ndjeu një lidhje me natyrën që do të qëndronte me të për pjesën tjetër të jetës së tij. Duke shkruar në ditarin e tij, Krishnamurti thotë: "Ai gjithmonë kishte këtë mungesë të çuditshme të distancës midis tij dhe pemëve, lumenjve, maleve. Ajo nuk ishte e kultivuar."

Babai i Krishnamurtit doli në pension në fund të 1907. Ai kërkoi punësim në selinë e Shoqërisë Theosophical në Adyar. Narayanaiah kishte qenë teosofist që nga viti 1882. Ai u punësua përfundimisht nga Shoqëria si nëpunës, duke u zhvendosur atje me familjen e tij në janar 1909. Narayanaiahu dhe djemtë e tij fillimisht u caktuan të jetonin në një vilë të vogël që ndodhej jashtë kompleksit të shoqërisë.

Krishnamurti ishte një vegjetarian që nga lindja dhe familja e tij ishte vegjetariane e rreptë. Ai ishte kundërshtar i ngrënies së mishit, bazuar në arsye etike dhe shpirtërore.

Në prill të vitit 1909, Krishnamurti takoi për herë të parë Charles Webster Leadbeater, i cili pretendoi mprehtësi . Leadbeater kishte vënë re Krishnamurtin në plazhin e Shoqatës në lumin Adyar dhe ishte i mahnitur nga " aura më e mrekullueshme që kishte parë ndonjëherë, pa asnjë grimcë egoizmi". Ernest Wood, një ndihmës i Leadbeater-it në atë kohë, i cili e ndihmoi Krishnamurtin me detyrat e shtëpisë, e konsideronte atë si "veçanërisht mendjemprehtë". Leadbeater ishte i bindur se djali do të bëhej një mësues shpirtëror dhe një orator i madh; "mjeti i mundshëm për Zotin Maitreya " në doktrinën teozofike, një entitet shpirtëror i avancuar që shfaqet periodikisht në Tokë si një Mësues Botëror për të udhëhequr evolucionin e njerëzimit.

Në biografinë e saj të Krishnamurtit, Pupul Jayakar e citon atë duke folur për atë periudhë të jetës së tij rreth 75 vjet më vonë: "Djali kishte thënë gjithmonë 'Unë do të bëj çfarë të duash'. Kishte një element nënshtrimi, bindjeje. Djali ishte i paqartë, i pasigurt, i leshuar mbeti." Vetë Krishnamurti e përshkroi gjendjen e tij shpirtërore si një djalë i ri: "Asnjë mendim nuk hynte në mendjen e tij. Ai shikonte dhe dëgjonte dhe asgjë tjetër. Mendimi me shoqërimet e tij nuk u ngrit kurrë. Nuk kishte imazhe. Ai shpesh përpiqej të mendonte por asnjë mendim nuk do të vinte."

Pas zbulimit të tij nga Leadbeater, Krishnamurti u ushqye nga Shoqëria Theosophical në Adyar. Leadbeater dhe një numër i vogël bashkëpunëtorësh të besuar morën përsipër detyrën për të edukuar, mbrojtur dhe në përgjithësi përgatitjen e Krishnamurtit si "mjetin" e Mësuesit Botëror të pritur. Krishnamurti (shpesh i quajtur më vonë *Krishnaji* ) dhe vëllai i tij më i vogël Nityananda ( *Nitya* ) u mësuan privatisht në kompleksin Theosophical në Madras, dhe më vonë u ekspozuan ndaj një jete të pasur mes një segmenti të shoqërisë së lartë evropiane ndërsa vazhdonin shkollimin e tyre jashtë vendit. Pavarësisht historisë së tij të problemeve me detyrat e shkollës dhe shqetësimeve për kapacitetet dhe gjendjen e tij fizike, 14-vjeçari Krishnamurti ishte në gjendje të fliste dhe të shkruante me kompetencë në anglisht brenda gjashtë muajve. Lutyens thotë se më vonë në jetë, Krishnamurti e shikoi "zbulimin" e tij si një ngjarje shpëtimtare. Kur u pyet në jetën e mëvonshme se çfarë mendonte se do t'i kishte ndodhur nëse nuk do të ishte 'zbuluar' nga Leadbeater, ai pa hezitim u përgjigj: "Unë do të kisha vdekur".

Gjatë kësaj kohe, Krishnamurti kishte krijuar një lidhje të fortë me Annie Besant dhe e shikonte atë si një nënë surrogate. Babai i tij, i cili fillimisht kishte pranuar kujdestarinë ligjore të Besantit të Krishnamurtit, u shty në sfond nga vëmendja rreth djalit të tij. Në vitin 1912 ai paditi Besantin për të anuluar marrëveshjen e kujdestarisë. Pas një beteje të zgjatur ligjore, Besant mori kujdestarinë e Krishnamurtit dhe Nitya. Si rezultat i kësaj ndarjeje nga familja dhe shtëpia, Krishnamurti dhe vëllai i tij (lidhja e të cilit kishte qenë gjithmonë shumë e ngushtë) u bënë më të varur nga njëri-tjetri dhe në vitet në vijim udhëtonin shpesh së bashku.

Në vitin 1911, Shoqëria Teosofike themeloi Urdhrin e Yllit në Lindje (OSE) për të përgatitur botën për shfaqjen e pritur të Mësuesit Botëror. Krishnamurti u emërua si kreu i saj, me teozofë të lartë të caktuar poste të ndryshme të tjera. Anëtarësimi ishte i hapur për këdo që pranonte doktrinën e *Ardhjes së Mësuesit të Botës* . Shumë shpejt shpërtheu polemika, si brenda Shoqërisë Teozofike, ashtu edhe jashtë saj, në qarqet hindu dhe shtypin indian.

### Përvojat e para

Mary Lutyens, një biografe, thotë se ishte një kohë kur Krishnamurti besonte se ai do të bëhej Mësuesi Botëror pas udhëzimeve dhe edukimit të duhur shpirtëror dhe laik. Një tjetër biograf përshkruan programin e përditshëm të imponuar nga Leadbeater dhe bashkëpunëtorët e tij, i cili përfshinte ushtrime dhe sporte rigoroze, mësimdhënie në një sërë lëndësh shkollore, mësime teozofike dhe fetare, joga dhe meditim, si dhe udhëzime për higjienën e duhur dhe mënyrat. të shoqërisë dhe kulturës britanike. Në të njëjtën kohë Leadbeater mori rolin e udhërrëfyesit në një udhëzim mistik paralel të Krishnamurtit; ekzistenca dhe ecuria e këtij udhëzimi ishte e njohur në atë kohë vetëm për disa të zgjedhur.

Ndërsa ai tregoi një aftësi të natyrshme në sport, Krishnamurti gjithmonë kishte probleme me shkollimin formal dhe nuk ishte i prirur akademikisht. Ai përfundimisht hoqi dorë nga arsimi universitar pas disa përpjekjeve për t'u pranuar. Ai i mësoi gjuhët e huaja, me kalimin e kohës duke folur disa me njëfarë rrjedhshmërie.

Imazhi i tij publik, i kultivuar nga teozofistët, "duhej të karakterizohej nga një pamje e jashtme e lëmuar mirë, një maturi qëllimi, një pikëpamje kozmopolitane dhe një shkëputje e botës tjetër, pothuajse e bukur në sjelljen e tij". Në mënyrë të dukshme, "të gjitha këto mund të thuhet se kanë karakterizuar imazhin publik të Krishnamurtit deri në fund të jetës së tij." Me sa duket ishte e qartë që herët se ai "zotëronte një magnetizëm të lindur personal, jo të një varieteti të ngrohtë fizik, por megjithatë emocionues në ashpërsinë e tij dhe i prirur të frymëzonte nderim". Megjithatë, ndërsa po rritej, Krishnamurti tregoi shenja rebelimi adoleshentësh dhe paqëndrueshmërie emocionale, duke u turpëruar ndaj regjimit të vendosur ndaj tij, dukshëm i pakëndshëm me publicitetin që e rrethonte dhe herë pas here duke shprehur dyshime për të ardhmen e parashikuar për të.

Krishnamurti dhe Nitya u dërguan në Angli në prill 1911. Gjatë këtij udhëtimi Krishnamurti mbajti fjalimin e tij të parë publik para anëtarëve të OSE-së në Londër. Kishin filluar të dilnin edhe shkrimet e tij të para, të botuara në broshurat nga Shoqëria Theosophical dhe në revistat Theosophical dhe të lidhura me OSE-në. Midis 1911 dhe fillimit të Luftës së Parë Botërore në 1914, vëllezërit vizituan disa vende të tjera evropiane, gjithmonë të shoqëruar nga shoqërues teozofistë. Ndërkohë, Krishnamurti kishte fituar për herë të parë një masë të pavarësisë financiare personale, falë një dashamirëse të pasur, amerikanes Mary Melissa Hoadley Dodge, e cila banonte në Angli.

Pas luftës, Krishnamurti filloi një sërë leksionesh, takimesh dhe diskutimesh në mbarë botën, lidhur me detyrat e tij si Kryetar i OSE-së, i shoqëruar nga Nitya, në atë kohë Sekretar Organizativ i Urdhrit . Krishnamurti gjithashtu vazhdoi të shkruante. Përmbajtja e fjalimeve dhe shkrimeve të tij sillej rreth punës së Urdhrit dhe të anëtarëve të tij në përgatitje për *Ardhjen* . Fillimisht ai u përshkrua si një folës i ndalur, hezitues dhe i përsëritur, por fjalimi dhe besimi i tij u përmirësuan dhe gradualisht mori komandën e mbledhjeve.

Në vitin 1921, Krishnamurti ra në dashuri me Helen Knothe, një amerikane 17-vjeçare, familja e së cilës lidhej me teozofistët. Përvoja u zbut nga të kuptuarit se puna e tij dhe misioni i pritshëm i jetës përjashtonin ato që përndryshe do të konsideroheshin marrëdhënie normale dhe nga mesi i viteve 1920 ata të dy ishin larguar.

### Përvoja që i ndryshuan jetën

Në 1922 Krishnamurti dhe Nitya udhëtuan nga Sydney në Kaliforni . Në Kaliforni, ata qëndruan në një vilë në luginën Ojai . Mendohej se klima e zonës do të ishte e dobishme për Nitya, i cili ishte diagnostikuar me tuberkuloz . Shëndeti i dobët i Nitya-s u bë një shqetësim për Krishnamurtin. Në Ojai ata takuan Rosalind Williams, një e re amerikane që u bë e afërt me të dy, dhe që më vonë do të luante një rol të rëndësishëm në jetën e Krishnamurtit. Për herë të parë vëllezërit ishin pa mbikëqyrje të menjëhershme nga kujdestarët e tyre të Shoqërisë Teozofike. Ata e panë që Lugina ishte shumë e këndshme. Përfundimisht, një trust, i formuar nga mbështetësit, bleu një vilë dhe prona përreth atje për ta. Kjo u bë rezidenca zyrtare e Krishnamurtit.

Në Ojai në gusht dhe shtator 1922, Krishnamurti kaloi një përvojë intensive 'ndryshuese të jetës'. Kjo është karakterizuar në mënyra të ndryshme si një zgjim shpirtëror, një transformim psikologjik dhe një rindërtim fizik. Ngjarjet fillestare ndodhën në dy faza të dallueshme: së pari një përvojë shpirtërore tre-ditore dhe dy javë më vonë, një gjendje më e gjatë që Krishnamurti dhe ata përreth tij e quanin *proces* . Kjo gjendje përsëritej, në intervale të shpeshta dhe me intensitet të ndryshëm, deri në vdekjen e tij.

Sipas dëshmitarëve, ajo filloi më 17 gusht 1922 kur Krishnamurti u ankua për një dhimbje të mprehtë në zverk. Gjatë dy ditëve në vijim simptomat u përkeqësuan, me dhimbje dhe ndjeshmëri në rritje, humbje të oreksit dhe përçartje të herëpashershme delirante. Ai dukej se kishte rënë në pavetëdije, por më vonë tregoi se ishte shumë i vetëdijshëm për rrethinën e tij dhe se ndërsa ishte në atë gjendje kishte një përvojë të "bashkimit mistik" . Të nesërmen simptomat dhe përvoja u intensifikuan, duke u kulmuar me një ndjenjë "paqeje të pamasë". Në vijim - dhe me sa duket e lidhur me — këto ngjarje gjendja që u bë e njohur si *procesi* filloi ta prekte atë, në shtator dhe tetor të atij viti, si një dukuri e rregullt, pothuajse e përditshme. Më vonë *procesi* rifilloi me ndërprerje, me shkallë të ndryshme dhimbjeje, shqetësimi fizik dhe ndjeshmërie, herë pas here një kalim në një gjendje fëmijërore dhe nganjëherë një zbehje e dukshme nga vetëdija, e shpjeguar ose si trupi i tij i nënshtrohet dhimbjes ose mendja e tij "i largohej". ".

Këto përvoja u shoqëruan ose u ndoqën nga ajo që përshkruhej në mënyrë të ndërsjellë si, "bekimi", "pafundësia", "shenjtëria", "pafundësia" dhe, më shpesh, "tjetërsia" ose "tjetra". Ishte një shtet i ndryshëm nga procesi. Sipas Lutyens, nga fletorja e tij është e qartë se kjo përvojë e *tjetërsisë* ishte "me të pothuajse vazhdimisht" gjatë jetës së tij dhe i dha atij "një ndjenjë të të qenit i mbrojtur".

Që nga shfaqjet fillestare të vitit 1922, janë propozuar disa shpjegime për këtë përvojë të Krishnamurtit. Leadbeater dhe teozofistët e tjerë prisnin që "automjeti" të kishte disa përvoja paranormale, por megjithatë u mistifikuan nga këto zhvillime. Gjatë viteve të mëvonshme të Krishnamurtit, natyra dhe origjina e *procesit* të vazhdueshëm u shfaq shpesh si temë në diskutimet private midis tij dhe bashkëpunëtorëve; këto diskutime hodhën pak dritë mbi këtë temë, por në fund nuk ishin përfundimtare.

Ndërsa lajmet për këto përvoja mistike u përhapën, thashethemet në lidhje me statusin mesianik të Krishnamurtit arritën në ethe ndërsa ishte planifikuar Konventa e Shoqërisë Teozofike e vitit 1925, në 50-vjetorin e themelimit të saj. Kishte pritshmëri për ngjarje të rëndësishme. Paralelisht me adhurimin në rritje ishte shqetësimi në rritje i Krishnamurtit me të. Në zhvillimet përkatëse, teozofistët e shquar dhe fraksionet e tyre brenda Shoqërisë po përpiqeshin të pozicionoheshin në mënyrë të favorshme në lidhje me *Ardhjen*, e cila u përfol gjerësisht se po afrohej. Ai deklaroi se “shumë nga çdo gjë është e keqe”. Deklarata "të jashtëzakonshme" të përparimit shpirtëror u bënë nga palë të ndryshme, të kundërshtuara nga të tjerët, dhe politika e brendshme teozofike e tjetërsoi më tej Krishnamurtin.

Problemet e vazhdueshme shëndetësore të Nitya-s ishin rishfaqur periodikisht gjatë gjithë kësaj kohe. Më 13 nëntor 1925, në moshën 27-vjeçare, ai vdiq në Ojai nga komplikimet e gripit dhe tuberkulozit. Pavarësisht nga shëndeti i dobët i Nitya-s, vdekja e tij ishte e papritur dhe kjo tronditi rrënjësisht besimin e Krishnamurtit në Teozofinë dhe te drejtuesit e Shoqërisë Teosofike. Ai kishte marrë garancitë e tyre në lidhje me shëndetin e Nitya-s dhe kishte arritur të besonte se "Nitya ishte thelbësor për misionin [e tij] të jetës dhe për këtë arsye ai nuk do të lejohej të vdiste", një besim i përbashkët nga rrethi i Annie Besant dhe Krishnamurti. Jayakar shkroi se "besimi i tij në Mjeshtrit dhe hierarkinë kishte pësuar një revolucion total". Për më tepër, Nitya kishte qenë "lidhja e fundit e mbijetuar me familjen dhe fëmijërinë e tij. ... I vetmi person me të cilin ai mund të fliste hapur, miku dhe shoqëruesi i tij më i mirë." Sipas rrëfimeve të dëshmitarëve okularë, lajmi "e theu plotësisht." por 12 ditë pas vdekjes së Nitya ai ishte "shumë i qetë., rrezatues dhe pa çdo ndjenjë dhe emocion"; "nuk kishte asnjë hije ... për të treguar atë që kishte kaluar.”

### Ndarja me të kaluarën

Gjatë viteve të ardhshme, vizioni dhe vetëdija e re e Krishnamurtit vazhduan të zhvillohen. Koncepte të reja u shfaqën në bisedat, diskutimet dhe korrespondencën e tij, së bashku me një fjalor në zhvillim që ishte gradualisht i lirë nga terminologjia teosofike. Drejtimi i tij i ri arriti kulmin në vitin 1929, kur ai kundërshtoi përpjekjet e Leadbeater dhe Besant për të vazhduar me Urdhrin e Yllit.

Krishnamurti e shpërndau Urdhrin gjatë kampit vjetor të Yjeve në Ommen, Holandë, më 3 gusht 1929.

Pas shpërbërjes, teozofistët e shquar u kthyen kundër Krishnamurtit, duke përfshirë Leadbeater, i cili thuhet të ketë thënë, "Ardhja kishte shkuar keq". Krishnamurti kishte denoncuar të gjithë besimin e organizuar, nocionin e guru-ve dhe gjithë marrëdhënien mësues-pasues, duke u zotuar në vend të kësaj të punonte për t'i bërë njerëzit "absolutisht, pa kushte të lirë". Nuk ka asnjë të dhënë që ai e mohon në mënyrë eksplicite se ishte Mësuesi Botëror; sa herë që iu kërkua të sqaronte pozicionin e tij, ai ose pohoi se çështja ishte e parëndësishme ose jepte përgjigje që, siç tha ai, ishin "qëllimisht të paqarta".

Në pamje të pasme mund të shihet se ndryshimet e vazhdueshme në pikëpamjen e tij kishin filluar përpara shpërbërjes së Urdhrit të Yllit. Shkathtësia e dallimeve të reja në çështjen e Mësuesit Botëror humbi te shumë prej admiruesve të tij, të cilët tashmë ishin të hutuar ose të hutuar për shkak të ndryshimeve në këndvështrimin, fjalorin dhe shqiptimet e Krishnamurtit – mes tyre Besant dhe nëna e Mary Lutyens, Emily, e cila kishte një marrëdhënie shumë të ngushta me të. Ai shpejt u shkëput nga Shoqëria Teozofike dhe mësimet dhe praktikat e saj, megjithatë ai mbeti në marrëdhënie të përzemërta me disa nga anëtarët dhe ish-anëtarët e saj gjatë gjithë jetës së tij.

Krishnamurti dha dorëheqjen nga besimet e ndryshme dhe organizatat e tjera që ishin të lidhura me Urdhrin e zhdukur të Yllit, duke përfshirë Shoqërinë Theosophical. Ai i ktheu paratë dhe pronat e dhuruara për Urdhrin, mes tyre një kështjellë në Holandë dhe 5,000 acres (2,023 ha) tokë, për donatorët e tyre.

### Vitet e mesme

Nga viti 1930 deri në 1944, Krishnamurti u angazhua në turne të të folurit dhe në botimet nën kujdesin e " *Star Publishing Trust* " (SPT), të cilin ai e kishte themeluar me Desikacharya Rajagopal, një bashkëpunëtor dhe mik i ngushtë nga *Urdhri i Yllit*. Ojai ishte baza e operacioneve për ndërmarrjen e re, ku Krishnamurti, Rajagopal dhe Rosalind Williams (e cila ishte martuar me Rajagopal në 1927) banonin në shtëpinë e njohur si *Arya Vihara* (që do të thotë *Mbretëria e Aryave*, dmth. fisnik nga drejtësia në sanskritisht ). Aspektet e biznesit dhe organizative të SPT-së administroheshin kryesisht nga D. Rajagopal, pasi Krishnamurti i kushtoi kohën e tij të folurit dhe meditimit. Martesa e Rajagopalëve nuk ishte e lumtur dhe të dy u larguan fizikisht pas lindjes së vajzës së tyre, Radha, në vitin 1931. Miqësia e Krishnamurtit me Rosalind-in u bë një lidhje dashurie. Sipas Radha Rajagopal Sloss, afera midis Krishnamurtit dhe Rosalind filloi në 1932 dhe zgjati për rreth njëzet e pesë vjet. Radha Sloss, e bija e Rajagopal, shkroi për këtë çështje në librin e saj *Lives in the Shadow me J. Krishnamurti* .

Gjatë viteve 1930, Krishnamurti foli në Evropë, Amerikën Latine, Indi, Australi dhe Shtetet e Bashkuara. Në vitin 1938 ai u takua me Aldous Huxley . Të dy filluan një miqësi të ngushtë e cila zgjati për shumë vite. Ata kishin shqetësime të përbashkëta për konfliktin e afërt në Evropë, të cilin ata e shihnin si rezultat të ndikimit shkatërrues të nacionalizmit. Qëndrimi i Krishnamurtit për Luftën e Dytë Botërore shpesh u interpretua si pacifizëm dhe madje përmbysje gjatë një kohe të zjarrtë patriotike në Shtetet e Bashkuara dhe për një kohë ai u vu nën mbikëqyrjen e FBI-së . Ai nuk foli publikisht për një periudhë prej rreth katër vjetësh (ndërmjet viteve 1940 dhe 1944). Gjatë kësaj kohe ai jetoi dhe punoi në *Arya Vihara*, e cila gjatë luftës funksiononte si një fermë kryesisht e vetë-qëndrueshme, me mallrat e tepërta të dhuruara për përpjekjet e ndihmës në Evropë. Për vitet e kaluara në Ojai gjatë luftës, ai më vonë tha: "Mendoj se ishte një periudhë pa sfidë, pa kërkesë, pa dalje. Mendoj se ishte një lloj i çdo gjëje të mbajtur; dhe kur u largova nga Ojai, gjithçka shpërtheu. "

Krishnamurti e theu ndërprerjen e të folurit publik në maj 1944 me një seri bisedash në Ojai. Këto biseda dhe materiali pasues, u botuan nga " *Krishnamurti Writings Inc.* " (KWINC), organizata pasardhëse e " *Star Publishing Trust* ". Ky do të ishte entiteti i ri qendror i lidhur me Krishnamurtin në mbarë botën, qëllimi i vetëm i të cilit ishte përhapja e mësimit. Ai kishte mbetur në kontakt me bashkëpunëtorë nga India dhe në vjeshtën e vitit 1947 filloi një turne fjalimi atje, duke tërhequr një ndjekës të ri intelektualësh të rinj. Në këtë udhëtim ai takoi motrat Mehta, Pupul dhe Nandini, të cilat u bënë bashkëpunëtorë dhe të besuar gjatë gjithë jetës. Motrat gjithashtu ndoqën Krishnamurtin gjatë një përsëritjeje të " *procesit* " të vitit 1948 në Ootacamund . Në Poona në vitin 1948, Krishnamurti u takua me Iyengar, i cili i mësoi atij praktikat e Yoga-s çdo mëngjes për tre muajt e ardhshëm, më pas për njëzet vjet.

Kur Krishnamurti ishte në Indi pas Luftës së Dytë Botërore, shumë personalitete të shquara erdhën për ta takuar, duke përfshirë kryeministrin Jawaharlal Nehru . Në takimet e tij me Nehru-n, Krishnamurti shtjelloi gjerësisht mësimet, duke thënë në një rast: "Të kuptuarit e vetvetes lind vetëm në marrëdhënie, duke parë veten në marrëdhënie me njerëzit, idetë dhe gjërat; me pemët, tokën dhe Bota përreth jush dhe brenda jush, marrëdhënia është pasqyra në të cilën zbulohet vetvetja, nuk ka bazë për mendimin dhe veprimin e duhur. Nehru pyeti: "Si fillon dikush?" për të cilën Krishnamurti u përgjigj: "Filloni ku jeni. Lexoni çdo fjalë, çdo frazë, çdo paragraf të mendjes, pasi ajo vepron përmes mendimit."

### Vitet e mëvonshme

Krishnamurti vazhdoi të fliste në leksione publike, diskutime në grup dhe me individë të interesuar në mbarë botën. Ai u takua me shumë udhëheqës fetarë dhe studiues të shquar, duke përfshirë Swami Venkatesananda, Anandamayi Ma, Lakshman Joo, Walpola Rahula dhe Eugene Schalert. Në Indi ai u takua gjithashtu me shumë sanjasi dhe murgj gjatë gjithë jetës së tij. Në fillim të viteve 1960, ai u njoh me fizikanin David Bohm, shqetësimet filozofike dhe shkencore të të cilit në lidhje me thelbin e botës fizike dhe gjendjen psikologjike dhe sociologjike të njerëzimit, gjetën paralele në filozofinë e Krishnamurtit. Dy burrat shpejt u bënë miq të ngushtë dhe filluan një hetim të përbashkët, në formën e dialogëve personalë – dhe herë pas here në diskutime në grup me pjesëmarrës të tjerë – që vazhdoi, periodikisht, për gati dy dekada. Disa nga këto diskutime u botuan në formën e librave ose si pjesë librash dhe prezantuan një audiencë më të gjerë (mes shkencëtarëve) me idetë e Krishnamurtit. Megjithëse filozofia e Krishnamurtit u zhyt në fusha të ndryshme si studimet fetare, arsimi, psikologjia, fizika dhe studimet e ndërgjegjes, ai nuk ishte as atëherë, as që atëherë, i njohur në qarqet akademike. Megjithatë, Krishnamurti u takua dhe zhvilloi diskutime me fizikanët Fritjof Capra dhe EC George Sudarshan, biologun Rupert Sheldrake, psikiatër David Shainberg, si dhe psikoterapistë që përfaqësonin orientime të ndryshme teorike. Miqësia e gjatë me Bohm kaloi në një interval të vështirë në vitet e mëvonshme, dhe megjithëse ata i kapërcyen mosmarrëveshjet dhe mbetën miq deri në vdekjen e Krishnamurtit, marrëdhënia nuk e rifitoi intensitetin e mëparshëm.

Në vitet 1970, Krishnamurti u takua disa herë me kryeministren e atëhershme indiane Indira Gandhi, me të cilën pati biseda të gjera dhe në disa raste shumë serioze. Jayakar e konsideron mesazhin e tij në takimet me Indira Gandhin si një ndikim të mundshëm në heqjen e disa masave emergjente që Gandhi kishte vendosur gjatë periudhave të trazirave politike.

Ndërkohë, marrëdhënia dikur e ngushtë e Krishnamurtit me Rajagopalët ishte përkeqësuar deri në atë pikë sa ai e çoi D. Rajagopal në gjykatë për të rimarrë pronat dhe fondet e dhuruara, si dhe të drejtat e botimit për veprat e tij, dorëshkrimet dhe korrespondencën personale, që ishin në zotërim të Rajagopalit. Procesi gjyqësor dhe ankesat pasuese, të cilat zyrtarisht filluan në 1971, vazhduan për shumë vite. Shumë prona dhe materiale iu kthyen Krishnamurtit gjatë jetës së tij; palët në këtë çështje përfundimisht i zgjidhën të gjitha çështjet e tjera në vitin 1986, menjëherë pas vdekjes së tij.

Në 1984 dhe 1985, Krishnamurti foli para një auditori të ftuar në Kombet e Bashkuara në Nju Jork, nën kujdesin e kapitullit të Shoqërisë Pacem in Terris në Kombet e Bashkuara. Në tetor 1985, ai vizitoi Indinë për herë të fundit, duke mbajtur një numër bisedash dhe diskutimesh të atyre që u quajtën "lamtumirë" midis asaj kohe dhe janarit 1986. Këto biseda të fundit përfshinin pyetjet themelore që ai kishte bërë gjatë viteve, si dhe shqetësimet më të reja në lidhje me përparimet në shkencë dhe teknologji, dhe efektin e tyre mbi njerëzimin. Krishnamurti u kishte komentuar miqve se ai nuk dëshironte të ftonte vdekjen, por nuk ishte i sigurt se sa do të zgjaste trupi i tij (ai tashmë kishte humbur peshë të konsiderueshme), dhe pasi të mos mund të fliste më, ai nuk do të kishte "qëllim të mëtejshëm". Në fjalimin e tij të fundit, më 4 janar 1986, në Madras, ai përsëri ftoi audiencën të shqyrtonte me të natyrën e kërkimit, efektin e teknologjisë, natyrën e jetës dhe meditimit dhe natyrën e krijimit .

Krishnamurti ishte gjithashtu i shqetësuar për trashëgiminë e tij, për shndërrimin padashur në një personazh, mësimet e të cilit u ishin transmetuar individëve të veçantë dhe jo botës në përgjithësi. Ai nuk donte që askush të paraqitej si përkthyes i mësimit. Ai i paralajmëroi bashkëpunëtorët e tij në disa raste se ata nuk duhet të paraqiteshin si zëdhënës në emër të tij, ose si pasardhës të tij pas vdekjes së tij.

Disa ditë para vdekjes së tij, në një deklaratë përfundimtare, ai deklaroi se askush nga bashkëpunëtorët e tij apo publiku i gjerë nuk e kishte kuptuar atë që i kishte ndodhur (si kanali i mësimit). Ai shtoi se "inteligjenca supreme" që vepron në trupin e tij do të zhdukej me vdekjen e tij, duke nënkuptuar sërish pamundësinë e pasardhësve. Megjithatë, ai deklaroi se njerëzit ndoshta mund të hyjnë në kontakt me atë disi "nëse i jetojnë mësimet". Në diskutimet e mëparshme, ai e kishte krahasuar veten me Thomas Edison, duke lënë të kuptohet se ai e bëri punën e vështirë dhe tani gjithçka që u duhej të tjerëve ishte një lëvizje e lehtë.

## Vdekja

Krishnamurti vdiq nga kanceri pankreatik më 17 shkurt 1986, në moshën 90-vjeçare. Njoftimi i KFT ( Krishnamurti Foundation Trust ) i referohet ecurisë së gjendjes së tij shëndetësore deri në momentin e vdekjes. Shenjat e para erdhën pothuajse nëntë muaj para vdekjes së tij, kur ai u ndje shumë i lodhur. Në tetor 1985, ai shkoi nga Bramdean, Angli ( Brockwood Park School ) në Indi dhe pas kësaj, ai vuajti nga lodhja, ethet dhe humbi peshë. Krishnamurti vendosi të kthehej në Ojai (10 janar 1986) pas bisedimeve të tij të fundit në Madras, të cilat kërkonin një fluturim 24-orësh. Sapo mbërriti në Ojai, ai iu nënshtrua testeve mjekësore që zbuluan se vuante nga kanceri i pankreasit. Kanceri ishte i pashërueshëm, qoftë kirurgjik apo ndryshe, kështu që Krishnamurti vendosi të kthehej në shtëpinë e tij në Ojai, ku kaloi ditët e tij të fundit. Miqtë dhe profesionistët e ushqenin atë. Mendja e tij ishte e qartë deri në momentin e fundit. Krishnamurti vdiq më 17 shkurt 1986, 10 minuta pas mesnatës, me orën e Kalifornisë . Në përputhje me dëshirën e tij, nuk u mbajt asnjë ceremoni përkujtimore. Hiri i tij u nda në tre pjesë: për Ojai, Indi dhe Angli. Në Indi ata u zhytën në lumin Ganga në Varanasi, Gangotri dhe në plazhin e oqeanit Adayar.

## Publikimet

* *Në këmbët e Mjeshtrit* (1910)
* *Mbretëria e Lumturisë* (1928)
* *The Pool of Wisdom* (1928)
* *Liria e Parë dhe e Fundit* (1954)
* *Komentet mbi Living* (1956–1960)
* *Liria nga të njohurit* (1969)
* *Fletorja e Krishnamurtit* (1976)
* *Revista e Krishnamurtit* (1982)
* *Krishnamurti për veten e tij* (1987)

## Referime