# Odisht

| Odia |
| --- |
| /ଓଡ଼ିଆ/ |
| Fjala "Odia" në shkrimin Odia |
| Pronunciation | /oˈɽia/ |
| Native to | India |
| Region | Odisha |
| Ethnicity | Odiat |
| Native speakers | 350 milionë (2011–2019) Folës si gjuhë e dytë: 40 milionë |
| Language family | Indo-European
* Indo-Iranianie
	+ Indo-Ariane
		- Lindore
			* **Odia**
 |
| Early forms | Prakrite
* Prakritja Magadhi
	+ Odra Prakrit
		- Odia e vjetër
 |
| Writing system | Shkrimi odia Shkrimi kalinga (historik) |
| Official status |
| Official language in |  India
* Odisha
* Xharkand (additional)
* Bengali Perëndimor (additional)
 |
| Regulated by | Odisha Sahitya Akademi, Qeveria e Odishës |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `or` |
| ISO 639-2 | `ori` |
| ISO 639-3 | `ori` – inclusive code Individual codes: `ory` – Odia `spv` – Sambalpuri `ort` – Adivasi Odia (Kotia) `dso` – Desia |
| *Glottolog* | `macr1269`  Macro-Oriya (Odra) `oriy1255`  Odia |
|   Shumicë ose pluralitet odia
  Pakicë domethënëse odia |

**Odia** ( ଓଡ଼ିଆ , ISO : Oṛiā ) e përkthyer më parë si **Orija**) është një gjuhë indo-ariane e folur në shtetin Indian të Odishës . Është gjuha zyrtare në Odisha (e përkthyer më parë si Orissa), ku folësit vendas përbëjnë 82% të popullsisë, dhe flitet gjithashtu në pjesë të Bengalit Perëndimor, Xharkandit, Andhra Pradesh dhe Çatisgarit . Odia është një nga shumë gjuhët zyrtare të Indisë ; është gjuha zyrtare e Odishës dhe gjuha e dytë zyrtare e Jharkhand. Gjuha flitet gjithashtu nga 700,000 njerëz në Çatisgarit .

 Tabelë tregjuhëshe në Aeroportin Bhubaneshvar me tekst në Odia, Hindi dhe Anglisht
Odia është gjuha e gjashtë indiane që cilësohet si gjuhë klasike, në bazë të historisë së gjatë letrare dhe pa huazim të gjerë nga gjuhë të tjera. Mbishkrimi më i hershëm i njohur në Odia daton në shekullin e 10-të të es.

Në nënkontinentin Indian, një komandim mbi gjuhën Odia, së bashku me sanskriten, tamilen, telugun, meitein, persishten ose arabishten, vlerësohet dhe respektohet shumë për mësimin e vallëzimeve (më së shumti vallet klasike indiane ) pasi kërcimtarët mund të kishin mjetet e këtyre gjuhëve për të shkoni në tekstet e materialit parësor.

 Mbishkrim Urajam në Odian e Vjetër, statut mbretëror i dinastisë Ganga Lindore (1051 e.s.)
## Fonologjia

 Shqiptimi i alfabetit Odia .
Odia ka 30 fonema bashkëtingëllore, 2 fonema gjysmëzanore dhe 6 fonema zanoresh.

Fonemat e zanoreve të Odias|  | Përpara | Qendrore | Mbrapa |
| --- | --- | --- | --- |
| E lartë | i |  | u |
| E mesme | e |  | o |
| E ulët |  | a | ɔ |

Gjatësia nuk është dalluese. Zanorja [ɛ] mund të dëgjohet edhe si alofone e /e/, ose si alofon i bashkimit të sekuencave /j + a/ ose /j + ɔ/ . Zanoret fundore shqiptohen në gjuhën standarde, p.sh. Odia [pʰulɔ] dallon nga bengali [pʰul] "lule".

Fonemat bashkëtingëllore të Odias|  | Buzore | Alveolare/ Dhëmbore | Retrofleks | Pas alv. / Qiellzore | Velare | Glotale |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hundore | m | n | ɳ |  | ŋ |  |
| Ndalesë / Jofërkuese | voiceless | p | t | ʈ | tʃ | k |  |
| voiceless aspirated | pʰ | tʰ | ʈʰ | tʃʰ | kʰ |  |
| voiced | b | d | ɖ | dʒ | ɡ |  |
| voiced aspirated | bʱ | dʱ | ɖʱ | dʒʱ | ɡʱ |  |
| Fërkuese |  | s |  |  |  | ɦ |
| Trill / Përplasje |  | r ~ ɾ | ( ɽ, ɽʰ ) |  |  |  |
| Përafruese anësore |  | l | ɭ |  |  |  |
| Përafruese | w |  |  | j |  |  |

**Odia në shkrimin Odiaଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧:** ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମକାଳରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଅଧିକାରରେ ସମାନ । ସେମାନଙ୍କଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିବେକ ନିହିତ ଅଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ମନୋଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ।
**Odia në IASTAnuccheda eka:** Samasta manuṣya janmakāḷaru swādhīna ebaṅ marẏyādā o adhikārare samāna. Semānaṅkaṭhāre buuddhi o bibeka nihita achi ebaṅ semānaṅku paraspara prati bhrātr̥twa manobhābare byabahāra karibā ucit.
**Odia në AFN**

ɔnut͡ːʃʰed̪ɔ ekɔ: sɔmɔst̪ɔ mɔnuʂjɔ d͡ʒɔnmɔkaɭɔɾu swad̪ʱinɔ ebɔŋ mɔɾd͡ʒjad̪a o ɔd̪ʱikaɾɔɾe sɔmanɔ. semanɔŋkɔʈʰaɾe bud̪ːʱi o bibekɔ niɦit̪ɔ ɔt͡ʃʰi ebɔŋ semanɔŋku pɔɾɔspɔɾɔ pɾɔt̪i bʱɾat̪ɾut̪wɔ mɔnobʱabɔɾe bjɔbɔɦaɾɔ kɔɾiba ut͡ʃit̪

**PërkthimiNeni 1:** Të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe të drejta. Ata janë të pajisur me arsye dhe ndërgjegje dhe duhet të sillen ndaj njëri-tjetrit në frymë vëllazërimi.