# Ajurveda

Dhanvantari, një avatar i Vishnut, është perëndia hindu e lidhur me Ajurvedën
**Ayurveda** (shqip: *Ajurveda*) është një sistem i mjekësisë alternative me rrënjë historike në nënkontinentin Indian. Praktikohet shumë në Indi dhe Nepal, ku rreth 80% e popullsisë raporton se përdor Ajurvedën. Teoria dhe praktika e Ajurvedës është pseudoshkencore .

Terapitë Ajurveda kanë ndryshuar dhe evoluar gjatë më shumë se dy mijëvjeçarëve. Terapitë përfshijnë ilaçe bimore, dieta speciale, meditim, joga, masazh, laksativë, klizma dhe vajra mjekësore. Përgatitjet ajurvedike zakonisht bazohen në përbërje të ndërlikuara bimore, minerale dhe substanca metalike (ndoshta nën ndikimin e alkimisë së hershme indiane ose *rasashastrës* ). Tekstet e lashta të Ajurvedës mësonin gjithashtu teknika kirurgjikale, duke përfshirë rinoplastikën, nxjerrjen e gurëve të veshkave, qepjet dhe nxjerrjen e objekteve të huaja.

Tekstet kryesore klasike të Ajurvedës fillojnë me rrëfimet e kalimit të njohurive mjekësore nga perënditë tek të urtët dhe më pas tek mjekët njerëzorë. Botimet e shtypura të *Sushruta Samhitës* ( *Përmbledhja e Sushrutës* ), e kufizojnë veprën si mësimet e Dhanvantarit, perëndisë hindu të Ajurvedës, i mishëruar si Mbreti Divodāsa i Varanasit, për një grup mjekësh, duke përfshirë Sushrutën. Dorëshkrimet më të vjetra të veprës, megjithatë, e lënë këtë kornizë, duke ia atribuar veprën drejtpërdrejt mbretit Divodāsa. Nëpërmjet proceseve të mirëkuptuara të modernizimit dhe globalizimit, Ajurveda është përshtatur për konsum perëndimor, veçanërisht nga Baba Hari Dass në vitet 1970 dhe Maharishi Ayurveda në vitet 1980. Dëshmitë historike për tekstet, terminologjinë dhe konceptet ajurvedike shfaqen nga mesi i mijëvjeçarit të parë pes e tutje.

Në tekstet e Ajurvedës, theksohet baraspesha *Dosha* dhe shtypja e nxitjeve natyrore konsiderohet e pashëndetshme dhe mëtohet se çon në sëmundje. Traktatet mbi Ajurvedën përshkruajnë tre *dosha* elementare *dmth.* *vāta*, *pitta* dhe *kapha*, dhe theksojnë se baraspesha ( Skt. *sāmyatva* ) e *doshave* rezulton në shëndet, ndërsa zbarazpesha ( *viṣamatva* ) rezulton në sëmundje. Traktatet e Ajurvedës e ndajnë mjekësinë në tetë përbërës kanonikë. Praktikuesit e Ajurvedës kishin zhvilluar preparate të ndryshme mjekësore dhe procedura kirurgjikale që të paktën nga fillimi i epokës së zakonshme .

Nuk ka asnjë provë të mirë që Ajurveda të jetë efektive për të trajtuar ose kuruar kancerin. Disa preparate ajurvedike janë zbuluar se përmbajnë plumb, merkur dhe arsenik, substanca të njohura si të dëmshme për njerëzit . Një studim i vitit 2008 gjeti të tre substancat në afërsisht 21% të ilaçeve indiane ajurvedike të patentuara në SHBA të shitura përmes internetit. Implikimet në shëndetin publik të ndotësve të tillë metalikë në Indi janë të panjohura.

### Diagnoza

 Një praktikues ajurvedik që aplikon vaj duke përdorur masazh koke
Ajurveda ka tetë mënyra për të diagnostikuar sëmundjen, të quajtura Nadi (pulsi), Mootra (urina), Mala (jashtëqitja), Jihva (gjuha), Shabda (të folurit), Sparsha (të prekurit), Druk (të parit) dhe Aakruti (dukja). Praktikuesit ajurvedikë i qasen diagnozës duke përdorur pesë shqisat. Për shembull, të dëgjuarit përdoret për të vëzhguar gjendjen e frymëmarrjes dhe të folurit. Studimi i pikave vdekjeprurëse ose *marman marma* merr një rëndësi të veçantë.

## Statusi aktual

Ajurveda praktikohet gjerësisht në Indi, Bangladesh, Sri Lanka dhe Nepal ku institucionet publike ofrojnë studime formale në formën e një diplome Bachelor të Mjekësisë dhe Kirurgjisë Ajurvedike (BAMS). Në disa pjesë të botës, pozita ligjore e praktikuesve është e barabartë me atë të mjekësisë së zakonshme. Disa studiues e kanë përshkruar zbatimin bashkëkohor indian të praktikës ajurvedike si "biomjekësore" në krahasim me theksin më "shpirtëror" ndaj praktikës që gjendet në variante në Perëndim.

Që nga vitet 1980, Ajurveda është bërë gjithashtu objekt i studimeve ndërdisiplinore në etnomjekësi që kërkon të integrojë shkencat biomjekësore dhe shkencat humane për të përmirësuar farmakopeinë e Ajurvedës. Sipas Kërkimeve të Industrisë, tregu botëror i Ajurvedës kishte vlerë 4.5 bilionë dollarë në 2017.

### Nënkontinenti Indian

 Një farmaci tipike ajurvedike, Rishikesh
#### Indi

Është raportuar se, në vitin 2008 dhe përsëri në 2018 , 80 përqind e njerëzve në Indi përdorin Ajurvedën ekskluzivisht ose të kombinuar me mjekësinë e zakonshme perëndimore. Një studim kombëtar i shëndetit i vitit 2014 zbuloi se, në përgjithësi, format e Sistemit Indian të Mjekësisë ose AYUSH (Ajurveda, Joga dhe naturopatia, Unani, Sidha dhe Homeopatia) u përdorën nga rreth 3.5% e pacientëve që kërkonin kujdes ambulator mbi një periuhdë referuese javore mbi 2 javë.

Maharashtra Andhashraddha Nirmoolan Samiti, një organizatë e dedikuar për të luftuar besëtytninë në Indi, e konsideron Ajurvedën si pseudoshkencë.

Në vitin 2016, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) publikoi një raport të titulluar "Forca e Punës Shëndetësore në Indi", i cili zbuloi se 31 përqind e atyre që mëtonin se ishin mjekë në Indi në 2001 ishin të arsimuar vetëm deri në nivelin e shkollës së mesme dhe 57 përqind e mënjanuan mungesën e një kualifikimi mjekësor. Studimi i OBSH-së zbuloi se situata ishte më e keqe në Indinë rurale me vetëm 18.8 përqind të mjekëve që kishin një kualifikim mjekësor. Në përgjithësi, studimi zbuloi se në nivel kombëtar dendësia e të gjithë mjekëve (të zakonshëm, ajurvedikë, homeopatikë dhe unani) ishte 8 mjekë për 10,000 njerëz krahasuar me 13 për 10,000 njerëz në Kinë.