# Gjuha malajalame

| Malajalam |
| --- |
| /malayāḷaṁ/ |
| മലയാളം |
| *Malajalam* në shkrimin malajalam |
| Pronunciation | /mɐlɐjaːɭɐm/; pronunciation |
| Native to | India |
| Region | Kerala me komunitete kufitare në distriktin Kanyakumari në Tamil Nadu, Lakshadweep dhe Mahé (Puducherry) |
| Ethnicity | Malayali |
| Folësit | Amtarë: 38 milionë (2011) Gjuhë e dytë: 700 |
| Language family | Dravidian
* Dravidiane Jugore
	+ Tamil–Kannada
		- Tamil–Kodagu
			* **Malajalam**
 |
| Early forms | Karintamil
* Malajalame e vjetër
	+ Malajalame e mesme
 |
| Dialects | * Jeseri (Lakshadweep), Malajalame Arabi, Suriyani, Judeo-Malajalame, Beary, Paniya, Mygurudu, Ravula, Aranadan, Kadar, Malapandaram, Malaryan, Malavedan, Mannan, Paliyan, Mullu Kurumba, Malankuravan dhe Kakkala
 |
| Writing system | * Shkrimi malajalam (Brahmik)
* Vattezhuth (historik)
* Kolezhuthu (historik)
* Malayanma (historik)
* Grantha (historik)
* Arabi Malajalam (historik/pak i përdorur tanimë)
* Surijani Malajalam (historik)
* Shkrimi hebre
* Shkrimi latin (informal)
 |
| Official status |
| Official language in |  India
* Kerala
* Puducherry (Mahé)
 |
| Regulated by | Kerala Sahitya Akademi, Qeveria e Keralës |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `ml` |
| ISO 639-2 | `mal` |
| ISO 639-3 | `mal` |
| *Glottolog* | `mala1464` |
| Linguasphere | `49-EBE-ba` |
|  |
|

 Një folëse malajalame, e regjistruar në Afrikën e Jugut
**Gjuha malajalame, Malajalam** ose **Malajalamisht** ( Malajalam: മലയാളം , Malayāḷam) është një gjuhë dravidiane e folur në shtetin indian të Keralës dhe territoret e bashkimit të Lakshadweepit dhe Puducherriy-it ( distrikti Mahé ) nga populli malajali . Është një nga 22 gjuhët e planifikuara të Indisë. Malajalam u caktua një " Gjuhë Klasike e Indisë " në 2013. Ajo ka statusin e gjuhës zyrtare në Kerala dhe Puducherry-i ( Mahé ), dhe është gjithashtu gjuha kryesore e folur në Lakshadweep dhe flitet nga 34 milionë njerëz në Indi. Malajalam flitet gjithashtu nga pakicat gjuhësore në shtetet fqinje; me një numër të konsiderueshëm folësish në distriktet Kodagu dhe Dakshina Kannada të Karnataka, dhe Kanyakumari dhe Nilgiris distrikti i Tamil Nadu. Flitet gjithashtu nga diaspora malajali në mbarë botën, veçanërisht në vendet e Gjirit Persik, për shkak të popullsive të mëdha të emigrantëve malajali atje. Ata janë një popullsi e konsiderueshme në çdo qytet në Indi duke përfshirë : Mumbai, Bengaluru, Delhi, Kolkata, Pune etj. Gjuha malajalame është e lidhur ngushtë me gjuhën tamile .

Origjina e malajalamishtes mbetet një çështje e diskutueshme midis studiuesve. Pikëpamja kryesore thotë se malajalamishtja vjen nga Tamilja e Mesme e hershme dhe u nda prej saj diku pas rr shek IX pas Krishtit. Një këndvështrim i dytë argumenton për zhvillimin e dy gjuhëve nga "proto-dravidiania" ose "proto-tamil-malajalam" në epokën parahistorike, edhe pse kjo përgjithësisht refuzohet nga gjuhëtarët historikë. Në përgjithësi pranohet se pllakat e bakrit sirian Quilon të viteve 849/850 të es është mbishkrimi më i vjetër i gjetur i shkruar në malajalamishten e vjetër . Vepra më e vjetër letrare ekzistuese në malajalamisht e dallueshme nga tradita tamile është *Ramacharitam* (fundi i shekullit të 12-të ose fillimi i shekullit të 13-të).

Robert Caldwell përshkruan shtrirjen e malajalames në shekullin e 19-të duke u shtrirë nga afërsia e Kumbla në veri, ku zëvendësohet me Tulun në Kanyakumari në jug, ku fillon të zëvendësohet nga Tamilët, përveç ishujve të banuar Lakshadweep në detin Arabik .

### Zanoret

 Rrokja e parë në Malajalam

|  | E shkurtër | E gjatë |
| --- | --- | --- |
| Përpara | Qendrore | Mbrapa | Përpara | Qendrore | Mbrapa |
| E mbyllur | /i/ **ഇ** i | /ɨ̆/ **്** ŭ | /u/ **ഉ** u | /iː/ **ഈ** ī |  | /uː/ **ഊ** ū |
| E mesme | /e/ **എ** e |  | /o/ **ഒ** o | /eː/ **ഏ** ç |  | /oː/ **ഓ** ō |
| E hapur |  | /a/ **അ** a |  |  | /aː/ **ആ** à |  |

Malajalamishtja ka huazuar edhe diftonget sanskrite të /au/ (e përfaqësuar në malajalamisht si ഔ , au) dhe /ai/ (e përfaqësuar në malajalamisht si ഐ , ai), edhe pse këto ndodhin kryesisht vetëm në fjalët të huazuara sanskrite. Tradicionalisht (si në sanskritisht), katër bashkëtingëllore vokalike (zakonisht shqiptohen në malajalamisht si bashkëtingëllore të ndjekura nga saṁvr̥tōkāram, e cila nuk është zyrtarisht një zanore dhe jo si bashkëtingëllore vokale e tanishme) janë klasifikuar si zanore: r vokale ( ഋ , /rɨ̆/ , r̥), r vokale e gjatë ( ൠ , /rɨː/ , r̥̄), l vokale ( ഌ , /lɨ̆/ , l̥) dhe l vokale e gjatë ( ൡ , /lɨː/ , l̥̄). Përveç të parës, tre të tjerat janë hequr nga shkrimi aktual i përdorur në Kerala pasi nuk ka fjalë në malajalamishten aktuale që i përdorin ato.

### Bashkëtingëlloret

|  | Buzore | Dhëmbore | Alveolare | Retrofleks | Postalveolare/ Qiellzore | Velare | Glotale |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hundore | m **മ** ⟨m⟩ | n̪ **ന** ⟨n⟩ | n **ന** ⟨ṉ⟩ | ɳ **ണ** ⟨ṇ⟩ | ɲ **ഞ** ⟨ñ⟩ | ŋ **ങ** ⟨ṅ⟩ |  |
| Shpërthyese/ Jofërkuese | voiceless | p **പ** ⟨p⟩ | t̪ **ത** ⟨t⟩ | t **റ്റ** ⟨ṯ⟩ | ʈ **ട** ⟨ṭ⟩ | t͡ɕ~t͡ʃ **ച** ⟨c⟩ | k **ക** ⟨k⟩ |  |
| aspirated | pʰ **ഫ** ⟨ph⟩ | t̪ʰ **ഥ** ⟨th⟩ |  | ʈʰ **ഠ** ⟨ṭh⟩ | t͡ɕʰ~t͡ʃʰ **ഛ** ⟨ch⟩ | kʰ **ഖ** ⟨kh⟩ |  |
| voiced | b **ബ** ⟨b⟩ | d̪ **ദ** ⟨d⟩ | (d) **ന്റ** ⟨ḏ⟩ | ɖ **ഡ** ⟨ḍ⟩ | d͡ʑ~d͡ʒ **ജ** ⟨j⟩ | ɡ **ഗ** ⟨g⟩ |  |
| breathy | bʱ **ഭ** ⟨bh⟩ | d̪ʱ **ധ** ⟨dh⟩ |  | ɖʱ **ഢ** ⟨ḍh⟩ | d͡ʑʱ~d͡ʒʱ **ഝ** ⟨jh⟩ | ɡʱ **ഘ** ⟨gh⟩ |  |
| Fërkuese | f **ഫ** ⟨f⟩ |  | s **സ** ⟨s⟩ | ʂ **ഷ** ⟨ṣ⟩ | ɕ~ʃ **ശ** ⟨ś⟩ |  | h **ഹ** ⟨h⟩ |
| Përafruese | central | ʋ **വ** ⟨v⟩ |  |  | ɻ **ഴ** ⟨ḻ⟩ | j **യ** ⟨y⟩ |  |  |
| lateral |  |  | l **ല** ⟨l⟩ | ɭ **ള** ⟨ḷ⟩ |  |  |  |
| Tap |  |  | ɾ **ര** ⟨r⟩ |  |  |  |  |
| Trill |  |  | r **റ** ⟨ṟ⟩ |  |  |  |  |

### Shqip

Të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe të drejta. Ata janë të pajisur me arsye dhe ndërgjegje dhe duhet të sillen ndaj njëri-tjetrit në frymë vëllazërimi.

### Malajalamisht

മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്‌. അന്യോന്യം ഭ്രാതൃഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ്‌ മനുഷ്യന് വിവേകബുദ്ധിയും മനസാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്‌.

### Romanizimi (ISO 15919)

manuṣyarellāvaruṁ tulyāvakāśaṅṅaḷōṭuṁ antassōṭuṁ svātantryattōṭuṅkūṭi janicciṭṭuḷḷa. anyōnyaṁ bhrātr̥bhāvattōṭe perumāṟuvānāṇ‌ŭ manuṣyanŭ vivēkabuddhiyuṁ manasākṣiyuṁ siddhamāyirikkunnat‌ŭ.

### AFN

/manuʂjaɾellaːʋaɾum t̪uljaːʋaɡaːʃaŋŋaɭoːɖum an̪d̪assoːɖum sʋaːd̪an̪d̪rjat̪t̪oːɖuŋd͡iʈʈꞌ ɭɭaʋaɾaːɳɨ̆ ǁ anjoːnjam bʱraːt̪rɨ̆bʱaːʋat̪t̪oːɖe peɾumaːruʋaːnaːɳɨ̆ manuʂjanɨ̋udeumʪ ijum sid̪d̪ʱamaːjiɾikkun̪ːad̪ɨ̆ ǁ/

Gabim citimi: Etiketat `<ref>` ekzistojnë për një grup të quajtur "lower-alpha", por nuk u gjet etiketa korresponduese `<references group="lower-alpha"/>`