# Telugisht

| Telugu |
| --- |
|  |
| Pronunciation | /ˈteluɡu/ |
| Region | Andhra Pradesh Telangana Yanam |
| Native speakers | Folësit amtarë: 82.000.000 milionë (2011) Gjuhë e dytë: 11 milionë |
| Language family | Dravidian
* Jug-Qëndrore
	+ **Telugu**
 |
| Early form | Telugu e vjetër

 |
| Dialects | * Gjuhët telugu
 |
| Writing system | Shkrimi telugu |
| Official status |
| Official language in |  India
* Andhra Pradesh
* Telangana
* Puducherry (Yanam)
* Bengali Perëndimor (shtesë)
 |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `te` |
| ISO 639-2 | `tel` |
| ISO 639-3 | `tel` – inclusive code Individual code: `wbq` – Vadari |
| Linguist List | `tel` |
| *Glottolog* | `telu1262`  Telugu `oldt1249`  Old Telugu |
| Linguasphere | `49-DBA-aa` |
| Blu e thellë - Telugu flitet nga një shumicë. E kaltër - Telugu flitet nga një pakicë e konsiderueshme. |
|

**Gjuha telugu**, **Telugu** ose **Telugishtja** është një gjuhë dravidiane, vendase në shtetet Andhra Pradesh dhe Telangana, ku gjithashtu është gjuhë zyrtare. E folur nga 96 milionë njerëz (2022), telugishtja është gjuha më e folur e familjes dravidiane dhe një nga 22 gjuhët e planshtruara të Republikës së Indisë. Është një nga gjuhët e pakta që ka status zyrtar në më shumë se dy shtete së bashku me gjuhët hindi dhe bengali. Telugu është një nga gjashtë gjuhët klasike të Indisë. Është gjuha amtare e 14-të më e folur në botë. Telugu standarde bazohet në dialektet e Andhrës Bregdetare (Krishna dhe Godavari)

Gjuha telugu flitet gjithashtu në shtetet Karnataka, Tamil Nadu, Maharashtra, Chhattisgarh, Odisha dhe territoret e bashkimit të Puducherry dhe Andaman dhe Ishujt Nicobar . Ajo flitet gjithashtu nga anëtarët e diasporës Telugu të përhapur në vende si Shtetet e Bashkuara, Australia, Malajzia, Mauriciusi, Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite dhe të tjera. Telugu është gjuha me rritjen më të shpejtë në Shtetet e Bashkuara . Është gjithashtu një gjuhë e mbrojtur në Afrikën e Jugut dhe ofrohet si gjuhë e tretë opsionale në shkollat e provincës KwaZulu-Natal .

Sipas Mikhail S. Andronov, gjuha telugu u nda nga gjuha proto-dravidiane rreth vitit 1000 pes. Mbishkrimet më të hershme me fjalë telugu datojnë në rr. 400 BCE në Bhattiprolu, Andhra Pradesh. Fjalë teluge u gjetën gjithashtu në mbishkrimet e perandorit Ashoka (257 pes), Satavahanasve dhe Vishnukundinasve . Mbishkrime në shkrimin e vjetër telugu janë gjetur deri në Indonezi dhe Mianmar. Telugu ishte gjuha e oborrit të dinastive të ndryshme të Indisë Jugore, përkatësisht Chalukyas Lindore, Ganga Lindore, Kakatiyas, Perandorisë Vijayanagara, Qutb Shahis, Madurai Nayaks, Thanjavur Nayaks . [29] Telugu u përdor zyrtarisht si gjuhë e burokracisë jashtë atdheut të saj edhe nga dinastitë jo-telugu si Thanxhavur Maratët në Tamil Nadu.

Telugu ka një traditë letrare të pandërprerë, pjellore dhe të larmishme mbi një mijë vjet. *Sāra Sangraha Ganitamu* e Pavuluri Mallana ( rr. shek. 11 ) është traktati i parë shkencor mbi matematikën në çdo gjuhë dravidiane. Avadhānaṃ, një shfaqje letrare që kërkon një fuqi të jashtëzakonshme kujtese dhe një njohuri të thellë të letërsisë dhe prozodisë, filloi dhe u kultivua posaçërisht midis poetëve telugu për më shumë se pesë shekuj. Rreth 10,000 mbishkrime parakoloniale ekzistojnë në Telugu.

Në epokën parakoloniale, telugu u bë gjuha e kulturës së lartë në të gjithë Indinë Jugore. Vijaya Ramaswamy e krahasoi atë me dominimin dërrmues të frëngjishtes si gjuhë kulturore e Evropës moderne gjatë përafërsisht së njëjtës epokë. Telugishtja gjithashtu mbizotëron në evolucionin e muzikës karnatike, një nga dy nënzhanret kryesore të muzikës klasike indiane dhe mësohet gjerësisht në kolegjet e muzikës duke u fokusuar në traditën karnatike. Njerëz të ndryshëm jo-telugu gjatë shekujve kanë vërejtur muzikalitetin natyror të ligjërimit telugu, duke iu referuar asaj si një gjuhë e këndshme dhe eufonike .