# Çiklizmi

Grup çiklistësh.
**Çiklizmi** është një sport garues me biçikleta që zakonisht zhvillohet nga garuesit e shpërndarë në ekipe në turnirë. Ndër garimet më të njohura në botë në çiklizëm është garimi Tour de France ku marrin pjesë çiklistët më të mëdhenj të tërë botës.

## Historiku

Finishi i Tour de France 2004 prane Champs-Elysées
Çiklizmi është një nga sportet më popullore në botë dhe është sporti i parë i madh në përhapjen ndërkombëtare dhe në qoftë se sportet e tjera si, rugby, baseball dhe kriket janë konsideruar si një pjesë integrale e historisë së kohëve të fundit të disa vendeve si Shtetet e Bashkuara, Zelanda e Re dhe Mbretëria e Bashkuar, çiklizmi nuk mund të identifikohet me një komb të veçantë, dhe madje edhe në qoftë se ajo arrin popullaritetin e saj më të madh në Itali, Francë, Holandë dhe Belgjikë, ajo gëzon shumë përkrahje në shumë pjesë të tjera të botës.

## Turet e para në çiklizëm

Kanë lindur në gjysmën e dytë të shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe tashmë në dekadën e fundit të shekullit të nëntëmbëdhjetë filluan të jenë gara, ato konkurse (shpesh rraskapitëse për kushtet, distancën e udhëtuar dhe rrugë), për te cilat u referua më pas emri "klasike ". Garat e para me etapa u zhvilluar vetem ne fillimin e shekulli XX.

E para garë e regjistruar çiklistike është zhvilluar në 31 maj 1868, në një shtrirje prej 1200 metra në parkun e Saint-Cloud pranë Parisit, ajo u fitua nga James Moore, një anglez që jetonte në Francë. Gara e parë që mbulonte distancën midis dy qyteteve ishte Paris-Rouen, e fituar përsëri nga Moore, i cili arriti të përshkonte distancën prej 123km në 10 orë dhe 40 minuta.

Garat e çiklizmit ne rruge janë ndarë në dy lloje: garat e një-ditore dhe garat me etapa.

Në mesin e garave më të famshme një ditore, e quajtur "klasike", është Milano-Sanremo ku garohet në fund të marsit, turi i Flanders, Paris-Roubaix,Liege-Bastogne-Liege, e cila mbahet në prill, Kupa e Botës së çiklizmit ë rrugë i cila zhvillohet çdo vit në një shtet të ndryshëm dhe në fund të shtatorit dhe turi i Lombardisë, e cila përfundon sezonin në fund të tetorit.

Stefano Garzelli
Garat më të rëndësishme me etapa janë Tour de France, i cili zhvillohet në korrik, Turi i Italisë (Giro d'Italia) që zhvillohet në maj dhe Vuelta e Spanjes që zhvillohet në shtator, këto gara me etapa zgjasin tre javë secila dhe janë me nga 20 -22 etapa.

### Turi i Francës

I pari Tur i Francës u zhvillua me 5 etapa nga data 31 Maj deri në 5 qershor 1903. Etapat fillonin natën dhe perfundonin të nesërmen pasdite. Fanella e verdhë është tregues i të parit në klasifikimin gjeneral.

Jan Ullrich
Fituesit e **Tour de France** vitet e fundit:

**Viti** dhe **Fituesi**

1991 Miguel **Indurain** I dyti Gianni Bugno I treti Claudio

Lance Armstrong
1992 Miguel **Indurain** I dyti Claudio Chiapp. I treti Gianni Bugno

Alberto Contador
1993 Miguel **Indurain** I dyti Tony Rominger I treti Zenon Jaskula

Marco Pantani
1994 Miguel **Indurain** I dyti Piotr Ugrumov I treti Marco Pantani

1995 Miguel **Indurain** I dyti Alex Zulle I treti Bjarne Riis

1996 Bjarne **Riis** I dyti Jan Ullrich I treti Richard Virenque

1997 Jan **Ullrich** I dyti Rich. Virenque I treti Marco Pantani

1998 Marco **Pantani** I dyti Jan Ullrich I treti Bobby Julich

1999 Lance **Armstrong** I dyti Alex Zulle I treti Fernando Escartín

2000 Lance **Armstrong** I dyti Jan Ullrich I treti Joseba Beloki

2001 Lance **Armstrong** I dyti Jan Ullrich I treti Joseba Beloki

2002 Lance **Armstrong** I dyti Joseba Beloki I treti Raimondas Rumšas

2003 Lance **Armstrong** I dyti Jan Ullrich I treti Aleksandr Vinokurov

2004 Lance **Armstrong** I dyti Andreas Klöden I treti Ivan Basso

2005 Lance **Armstrong** I dyti Ivan Basso I treti Jan Ullrich

2006 Oscar **Pereiro** I dyti Andreas Kloden I treti Carlos Sastre

2007 Alberto **Contador** I dyti Cadel Evans I treti Levi Leipheimer

2008 Carlos **Sastre** I dyti Cadel Evans I treti Denis Mençov

2009 Alberto **Contador** I dyti Andy Schleck I treti Lance Armstrong

2010 Alberto **Contador** I dyti Andy Schleck I treti Denis Mençov

### **-Turi i Italisë (Giro d'Italia)**

I pari Tur i Italisë u zhvillua në vitin 1909 dhe konkretisht me 13 Maj, ora 2.53.Fituesi i parë ishte Luigi Ganna.

Fituesit e **Giro d'Italia** vitet e fundit:

**Viti** dhe **Fituesi**

2000 Stefano **Garzelli**

2001 Gilberto **Simoni**

2002 Paolo **Savoldelli**

2003 Gilberto **Simoni**

2004 Damiano **Cunego**

2005 Paolo **Savoldelli**

2006 Ivan **Basso**

2007 Danilo **Di Luca**

2008 Alberto **Contador**

2009 Denis **Mençov**

2010 Ivan **Basso**

-Vuelta e Spanjes

Turi i Vueltës është një tur çiklistik 3-javor dhe një prej tre tureve te mëdha "Tours Grand" të Evropës. Gjithashtu është pjesë e kalendarit UCI World Ranking. Turi i parë u zhvillua në vitin 1935, një tur me 14 etapa dhe u përshkuan 3431km. Ky tur u fitua nga belgu Gustaaf Deloor. Vuelta kategorizohet si një tur mjaft i vështirë, dhe me shumë malore siç mund të përmendim Alto de El Angliru në Asturia, nje mal i lartë 1,573 metra me një malore 12.9km me pendencë 23.6% (në Cueña les Cabres) që e bën të njihet si një prej majave më të larta ne Europë.

Fituesit e **Vuelta** vitet e fundit:

**Viti** dhe **Fituesi**

2000 Heras **Heras** (ESP) Kelme-Costa Blanca

2001 Casero **Casero** (ESP) Festina

2002 Aitor **González** (ESP) Kelme-Costa Blanca

2003 Roberto **Heras** (ESP) US Postal

2004 Roberto **Heras** (ESP) Liberty Seguros

2005 Denis **Menchov** (RUS) Rabobank

2006 Alexandre **Vinokourov**(KAZ) Astana

2007 Denis **Menchov** (RUS) Rabobank

2008 Alberto **Contador** (ESP) Astana

2009 Alejandro **Valverde** (ESP) Caisse d'Epargne

2010 Vincenzo **Nibali** (ITA) Liquigas-Doimo

## Çiklizmi në Shqipëri

Shënim: Në vitin 1948 u zhvilluan dy rrethe të Shqipërisë. Kurse në vitet 1946, 1949 nuk ka pasur renditje ekipore. Në vitin 1992 Rrethi i Shqipërisë nuk u zhvillua.

*Fituesit e Rrethit Çiklistik të Shqipërisë ndër vite:*

| Viti | Çiklisti | Ekipi |
| --- | --- | --- |
| 1925 | Jonuz Gjylbegu | (Vllaznia) Vllaznia |
| 1936 | Koço Kereku | (Skënderbeu) Skënderbeu |
| 1946 | Pirro Angjeli | (Dragoj) |
| 1947 | Gani Lacej | (Partizani) |
| 1948 | Mishel Cico | (Partizani) |
| 1948 | Mishel Cico | (Partizani) |
| 1949 | Pirro Angjeli | (Partizani) |
| 1950 | Fadil Murriqi | (Vllaznia) Dinamo |
| 1951 | Fadil Muriqi | (Vllaznia) Partizani |
| 1952 | Fadil Muriqi | (Vllaznia) Spartak |
| 1953 | Fadil Muriqi | (Vllaznia) Spartak |
| 1954 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1955 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1956 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1957 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1958 | Bilal Agalliu | (Partizani) 17 nëntori |
| 1959 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1960 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1961 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1962 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1963 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1964 | Ruzhdi Muriqi | (Vllaznia) Partizani |
| 1965 | Bilal Agalliu | (Partizani) Partizani |
| 1966 | Shefqet Dervishi | (17 nëntori) Dinamo |
| 1967 | Sali Hima | Dinamo) Dinamo |
| 1968 | Sali Hima | (Dinamo) Dinamo |
| 1969 | Dashamir Rama | (Partizani) Partizani |
| 1970 | Muharrem Ahmeti | (Partizani) Partizani |
| 1971 | Lutfi Zino | (Partizani) Partizani |
| 1972 | Muharrem Ahmeti | ( Flamurtari) Lokomotiva |
| 1973 | Agron Tafilica | (Dinamo) Dinamo |
| 1974 | Agron Tafilica | (Dinamo) Lokomotiva |
| 1975 | Agron Tafilica | (Dinamo) Dinamo |
| 1976 | Kastriot Mezini | (Partizani) Dinamo |
| 1977 | Lutfi Zino | (Lokomotiva) Partizani |
| 1978 | Agron Huqi | (Partizani) Partizani |
| 1979 | Agim Tafili | (Partizani) Partizani |
| 1980 | Agim Tafili | (Partizani) Lokomotiva |
| 1981 | Agim Tafili | (Vllaznia) Partizani |
| 1982 | Agim Tafili | (Vllaznia) Vllaznia |
| 1983 | Albert Çuko | (Apolonia) Partizani |
| 1984 | Agim Tafili | (Vllaznia) Vllaznia |
| 1985 | Agim Tafili | (Vllaznia) Vllaznia |
| 1986 | Ardian Ferraizi | (Partizani) Vllaznia |
| 1987 | Agron Huqi | (Partizani) Partizani |
| 1988 | Sytki Tafili | (Vllaznia) Vllaznia |
| 1989 | Selim Çelmeta | (Dinamo) Vllaznia |
| 1990 | Selim Çelmeta | (Dinamo) Partizani |
| 1991 | Agim Paja | (Partizani) Shqipëria |
| 1993 | Agron Boga | (SK Tirana) SK Tirana |
| 1994 | Agim Paja | (SK Tirana) SK Tirana |
| 1995 | Besnik Musai | (SK Tirana) Vllaznia |
| 1996 | Besnik Musai | (SK Tirana) Apolonia |
| 1997 | Besnik Musai | (SK Tirana) Vllaznia |
| 1998 | Besnik Musai | (SK Tirana) Apolonia |
| 1999 | Besnik Musai | (SK Tirana) SK Tirana |
| 2000 | Besnik Musai | (Bylis) Apolonia |
| 2001 | Besnik Musai | (SK Tirana) Apolonia |
| 2002 | Admir Hasimaj | (Apolonia) Apolonia |
| 2003 | Palion Zarka | (Apolonia) Apolonia |
| 2004 | Palion Zarka | (Apolonia) Apolonia |
| 2005 | Palion Zarka | (Apolonia) Apolonia |
| 2006 | Palion Zarka | (Apolonia) Apolonia |
| 2007 | Palion Zarka | (Apolonia) Apolonia |
| 2008 | Jonid Toska | (Apolonia) Apolonia |

## Shiko edhe

## Referime