# Brigët

**Brigët** është emri historik i dhënë një populli të Ballkanit të lashtë. Ata përgjithësisht konsiderohen të kenë qenë të lidhur me Frigjianët, të cilët gjatë antikitetit klasik jetonin në Anadollin perëndimor. Të dy emrat, *Bryges* dhe *Phryges*, supozohet të jenë variante të së njëjtës rrënjë. Disa të tjerë i shohin të afërt me fisin ilir të Breukëve.

## Historia

Përmendjet më të hershme të Brigëve gjenden në shkrimet historike të Herodotit, i cili i lidh ata me Frigjianët, duke deklaruar se sipas maqedonasve, Brigët "e ndryshuan emrin e tyre" në *Frigë* pasi emigruan në Anadoll, një lëvizje që mendohet të ketë ndodhur midis viteve 1200 p.e.s. dhe 800 p.e.s. ndoshta për shkak të rënies së Epokës së Bronzit, veçanërisht rënies së Perandorisë Hitite dhe vakumit të pushtetit që u krijua. Në Ballkan, Brigët pushtuan Shqipërinë qendrore dhe disa pjesë të Epirit të Veriut, si dhe Maqedoninë, kryesisht në perëndim të lumit Aksios, por edhe Mygdoninë, e cila u pushtua nga mbretëria e Maqedonisë në fillim të shekullit të 5-të p.e.s. Ata duket se kanë jetuar në paqe pranë banorëve të Maqedonisë. Megjithatë, Eugamoni në veprën e tij *Telegonia*, duke u mbështetur në traditat epike më të hershme, përmend se Odiseu komandoi Thesprotët epirote kundër Brigëve. Grupe të vogla Brigësh, pas migrimit në Anadoll dhe zgjerimit të mbretërisë së Maqedonisë, mbetën ende në Pelagoninë veriore dhe përreth Epidamnit.

Herodoti përmend gjithashtu se në vitin 492 p.e.s., disa Brigoë trakë ose Briganë (greqisht: Βρύγοι Θρήικες) sulmuan kampin persian natën, duke plagosur vetë Mardoniusin, megjithëse ai vazhdoi me fushatën derisa i nënshtroi ata. Këta Brigoë u përmendën më vonë në *Jetët Paralele* të Plutarkut, në Betejën e Filipit, si shërbëtorë të kampit të Brutit . Megjithatë, studiuesit modernë pohojnë se nuk mund të vendoset një lidhje historike midis tyre dhe Brigëve origjinalë.

## Arkeologjia

Bazuar në një të dhënë arkeologjike jashtëzakonisht të pakët, disa studiues si Nicholas Hammond dhe Eugene N. Borza kishin sugjeruar që brigët dhe frigët ishin anëtarë të kulturës lusasiane që migruan në Ballkanin jugor gjatë Epokës së Bronzit të Vonë . Sipas Konstantinos Kopanias, nuk ka prova arkeologjike që mund të shoqërohen me brigët për të na ndihmuar t'i përcaktojmë me saktësi në hartë; ndërsa "migrimi frig, i cili përmendet në burimet greke se ka ndodhur menjëherë pas Luftës së Trojës, ka të ngjarë të ketë ndodhur shumë më herët dhe në shumë faza".

## Etimologjia

Nuk ka një derivim të sigurt për emrin dhe origjinën fisnore të Brgëve. Në vitin 1844, Hermann Müller sugjeroi që emri mund të lidhet me të njëjtën rrënjë indo-evropiane si ajo e fjalës sllave *Breg* (breg, kodër, shpat, mal), gjermane *Berg* (mal) , pra IE \* *bʰerǵʰ* . Pastaj do të ishte i ngjashëm me emrat fisnorë të Evropës Perëndimore, siç janë Brigantët Keltë dhe Burgundianët Gjermanë, dhe do të motivohej semantikisht nga ndonjë aspekt i fjalës që do të thotë "i lartë, i ngritur, fisnik, i shquar".

### Emra të përveçëm

Disa emra personalë ose gjeografikë të përmendur te autorët e lashtë mund të lidhen etimologjikisht me "Bryges":

* Ishujt Brigean në deltën e supozuar të Istrosit në Adriatik, të përmendur në *[[Argonautika*, një poemë epike.
* Brygias ose Brygium, një qytet në *Lychnitis palus* .
* Brigos (djali i Aphrodisios) eponim në Epidamnos/Dyrrhachion .
* Brygos (qeramist atik, shekulli i 5-të para Krishtit).
* Brygindara (qytet), Brygindis (perëndeshë lokale), Brygindarios (qytetar) në ishullin Rodos .

## Shih edhe

* Frigjia
* Thrakët
* Fiset ilire

## Referime