# Psikopatia

| Psikopatia |
| --- |
| Specialitet | Psikiatria, psikologjia klinike |
| Simptomat | Guximi, vetëvlerësimi i lartë, mungesa e empatisë, prirja për dhunë dhe manipulim psikologjik, impulsiviteti |
| Shkaktar(ë) | Gjenetikë dhe mjedisorë |
| Faktor rrezikues | Historia familjare, varfëria, lënia pas dore nga prindërit |
| Prognoza | E dobët |
| Shpeshtësia | 1% e popullsisë së përgjithshme |

**Psikopatia**, ndonjëherë e konsideruar sinonim me **sociopatinë**, është tradicionalisht një çrregullim i personalitetit, i karakterizuar me sjellje të vazhdueshme antisociale, ndjeshmëri dhe pendim të dëmtuar, dhe tipare të guximshme, të çmbrojtura dhe egotistike. Koncepte të ndryshme të psikopatisë janë përdorur gjatë gjithë historisë që janë pjesërisht të mbivendosura dhe ndonjëherë mund të jenë kontradiktore.

Hervey M. Cleckley, një psikiatër amerikan, ndikoi në kriteret fillestare diagnostike për reagimin/shqetësimin e personalitetit antisocial në *Manualin Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore* (DSM), ashtu si psikologu amerikan George E. Partridge. DSM dhe *Klasifikimi Ndërkombëtar i Sëmundjeve* (ICD) herë pas here prezantuan diagnoza të çrregullimit antisocial të personalitetit (ASPD) dhe çrregullimit të pashoqërueshëm të personalitetit (DPD) respektivisht, duke deklaruar se këto diagnoza janë referuar (ose përfshirë atë që është përmendur) si psikopati ose sociopati. Krijimi i ASPD dhe DPD u nxit nga fakti që shumë nga tiparet klasike të psikopatisë ishin të pamundura të mateshin objektivisht. Psikologu kanadez Robert D. Hare më vonë ripopullarizoi konstruktin e psikopatisë në kriminologji me Listën e tij të Kontrollit të Psikopatisë.

Megjithëse asnjë organizatë psikiatrike ose psikologjike nuk ka sanksionuar një diagnozë të titulluar "psikopati", vlerësimet e karakteristikave psikopatike përdoren gjerësisht në ambientet e drejtësisë penale në disa kombe dhe mund të kenë pasoja të rëndësishme për individët. Studimi i psikopatisë është një fushë aktive e hulumtimit dhe termi përdoret gjithashtu nga publiku i gjerë, shtypi popullor dhe në portretizime të trilluara. Ndërsa termi përdoret shpesh në përdorim të zakonshëm së bashku me "i çmendur", dhe "i sëmurë mendor", ekziston një ndryshim kategorik midis psikozës dhe psikopatisë.

## Përkufizimi

Një person që vuan nga një çrregullim mendor kronik me sjellje shoqërore jonormale ose të dhunshme.

### Konceptet

Ekzistojnë konceptualizime të shumta të psikopatisë, duke përfshirë *psikopatinë Cleckleyane* (konceptimi i Hervey Cleckley që sjell sjellje të guximshme, të çinstaluar dhe "shpërfillje të patëmetë") dhe *psikopatinë kriminale* (një konceptim i nënkuptuar, më agresiv dhe i disinibuar që sjell shprehimisht sjellje të vazhdueshme dhe nganjëherë serioze kriminale). Konceptualizimi i fundit zakonisht përdoret si koncept modern klinik dhe vlerësohet nga Lista e Psikopatisë. Etiketa "psikopat" mund të ketë implikime dhe stigmatizim në lidhje me vendimet në lidhje me ashpërsinë e dënimit për vepra penale, trajtim mjekësor, angazhime civile, etj. Prandaj janë bërë përpjekje për të sqaruar kuptimin e termit.

Modeli triarkik sugjeron që konceptime të ndryshme të psikopatisë theksojnë tre karakteristika të vëzhgueshme në shkallë të ndryshme. Janë bërë analiza në lidhje me zbatueshmërinë e mjeteve të matjes të tilla si Lista e Kontrollit të Psikopatisë (PCL, PCL-R) dhe Inventari i Personalitetit të Psikopatisë (PPI) në këtë model.

* **Guximi**. Frika e ulët përfshirë stres-tolerancën, tolerimin e mosnjohjes dhe rrezikut, dhe të vetëbesimit të lartë e këmbënguljes sociale. PCL-R e mat këtë relativisht dobët dhe kryesisht përmes Facet 1 të Faktorit 1. Ngjashëm me PPI Dominimi i patrembur. Mund të korrespondojë me ndryshimet në amigdala dhe sistemet e tjera neurologjike të lidhura me frikën.
* **Shfrenimi**. Kontrolli i dobët i impulsit duke përfshirë problemet me planifikimin dhe parashikimin, mungesa e ndikimit dhe nxitjes së kontrollit, kërkesa për kënaqësi të menjëhershme dhe kufizimet e dobëta të sjelljes. Ngjashëm me antisocialitetin impulsiv PCL-R Factor 2 dhe PPI. Mund të korrespondojë me dëmtime në sistemet e lobit ballor që janë të përfshirë në një kontroll të tillë.
* **Poshtërsia**. Mungesa e ndjeshmërisë dhe afërsisë së ngushtë me të tjerët, shpërfillja e lidhjeve të ngushta, përdorimi i mizorisë për të fituar fuqizimin, prirjet shfrytëzuese, sfidimi i autoritetit dhe kërkimi i eksitimit shkatërrues. PCL-R në përgjithësi ka të bëjë me këtë, por në veçanti me disa elementë në Faktorin 1. Ngjashëm me PPI, por gjithashtu përfshin elementë të nënshkallëve në antisocialitetin impulsiv.

### Matja

Një analizë e hershme dhe me ndikim nga Harris dhe kolegët treguan se një kategori diskrete, ose takson, mund të qëndrojë në themel të psikopatisë PCL-R, duke lejuar që ajo të matet dhe analizohet. Sidoqoftë, kjo u gjet vetëm për çështjet e Faktorit 2 të sjelljes që ata identifikuan, sjelljet e problemeve të fëmijëve; sjellja kriminale e të rriturve nuk mbështeste ekzistencën e një taksoni. Marcus, John dhe Edens kohët e fundit kryen një seri analizash statistikore mbi rezultatet e PPI-së dhe arritën në përfundimin se psikopatia mund të konceptohet më së miri se ka një "strukturë të fshehtë dimensionale" si depresioni.

Marcus etj. përsëritën studimin në një mostër më të madhe të të burgosurve, duke përdorur PCL-R dhe duke kërkuar të përjashtojë çështje të tjera eksperimentale ose statistikore që mund të kenë prodhuar gjetje të ndryshme më parë. Ata përsëri zbuluan se matjet e psikopatisë nuk duket se identifikojnë një lloj diskreti (një takson). Ata sugjerojnë që derisa për qëllime ligjore ose të tjera praktike mund të përdoret një pikë arbitrare e ndërprerjes së rezultateve të tipareve, në të vërtetë nuk ka prova të qarta shkencore për një pikë objektive të ndryshimit me të cilën disa njerëz të etiketohen "psikopatë"; me fjalë të tjera, një "psikopat" mund të përshkruhet më saktë si dikush që është "relativisht psikopatik".

PCL-R u krijua për hulumtim, jo për diagnozë klinike kriminalistike, madje edhe për qëllime kërkimore për të përmirësuar kuptimin e çështjeve themelore, është e nevojshme të shqyrtohen dimensionet e personalitetit në përgjithësi sesa vetëm një plejadë e tipareve.

### Dimensionet e personalitetit

Studimet kanë lidhur psikopatinë me dimensione alternative si antagonizmi (i lartë), ndërgjegjshmëria (i ulët) dhe ankthi (i ulët).

Psikopatia gjithashtu ka qenë e lidhur me psikotizëm të lartë - një dimension i teorizuar duke iu referuar tendencave të ashpra, agresive ose armiqësore. Aspektet e kësaj që shfaqen të shoqëruara me psikopatinë janë mungesa e socializimit dhe përgjegjësisë, impulsiviteti, kërkimi i ndjeshmërisë (në disa raste) dhe agresiviteti.

Otto Kernberg, nga një këndvështrim i veçantë psikoanalitik, besonte se psikopatia duhet të konsiderohet si pjesë e një spektri të narcisizmit patologjik, që do të varionte nga personaliteti narcisist si më i ulëti, narcisizmi malinj në mes dhe psikopatia në fund më i larti.

Psikopatia, narcisizmi dhe makiavelizmi, tri tipare të personalitetit që janë referuar së bashku si triada e errët, ndajnë disa karakteristika, të tilla si një stil ndërpersonal i kallzuar-manipulues. Tetradi i errët u referohet këtyre tipareve me shtimin e sadizmit.

### Kritika e konceptimeve aktuale

Konceptimet aktuale të psikopatisë janë kritikuar sepse janë konceptuar dobët, shumë subjektive dhe që përfshijnë një larmi të gjerë të çrregullimeve themelore. Dorothy Otnow Lewis ka shkruar:

> "Koncepti dhe riformimi pasues i diagnozës "psikopati" ka menduar për këtë autor, që ka penguar të kuptuarit e kriminalitetit dhe dhunës... Sipas Hare, në shumë raste nuk duhet as të takohet me pacientin. Thjesht shfletoni të dhënat e tij përcaktoni se cilat sende duken të përshtatshme. Pakuptimësi. Sipas mendjes së këtij shkrimtari, psikopatia dhe sinonimet e saj (p.sh. sociopatia dhe personaliteti antisocial) janë diagnoza dembele. Gjatë viteve, ekipi i autorëve ka parë shumë shkelës të ligjit, të cilët para vlerësimit nga autorët , u shkarkuan si psikopatë ose të ngjashëm. Vlerësimet e hollësishme, gjithëpërfshirëse psikiatrike, neurologjike dhe neuropsikologjike kanë zbuluar një mori shenjash, simptomash dhe sjelljesh treguese të çrregullimeve të tilla si çrregullimi bipolar, skizofrenia çrregullimet e spektrit, kriza të pjesshme komplekse, çrregullimi i identitetit përçarës, parasomnia dhe, natyrisht, dëmtimi/mosfunksionimi i trurit."
>
>

Gjysma e Listës së Kontrollit të Psikopatisë Hare përbëhet nga simptoma të manisë, hipomanisë dhe mosfunksionimit të lobit frontal, që shpesh rezulton në heqjen e çrregullimeve themelore. Konceptimi i Hare për psikopatinë është kritikuar gjithashtu për të qenë zvogëlues, shpërfillës, tautologjik dhe injorant i kontekstit, si dhe natyrës dinamike të sjelljes njerëzore. Disa kanë bërë thirrje për refuzimin e konceptit në tërësi, për shkak të natyrës së tij të paqartë, subjektive dhe gjykuese që e bën atë të prirur për keqpërdorim.

## Shenjat dhe simptomat

Nga ana shoqërore, psikopatia shpreh sjellje të gjera të pashpirta dhe manipuluese të vetëshërbimit, pa marrë parasysh të tjerët, dhe shpesh shoqërohet me delikuencë të përsëritur, krim dhe dhunë. Mendërisht, dëmtime në proceset që lidhen me ndikimin dhe njohjen, veçanërisht proceset mendore të lidhura me shoqërinë, janë gjetur tek ata me çrregullim. Në mënyrë zhvillimore, simptomat e psikopatisë janë identifikuar tek fëmijët e vegjël me çrregullim të sjelljes dhe sugjerojnë të paktën një faktor të pjesshëm kushtetues që ndikon në zhvillimin e tij.

### Ofendimi

#### Kriminaliteti

Psikopatia është e lidhur ngushtë me krimin, dhunën dhe sjelljen antisociale.
Sa i përket korrelacioneve të thjeshta, manuali PCL-R shprehet se një rezultat mesatar prej 22.1 është gjetur në mostrat e të burgosurve në Amerikën e Veriut, dhe se 20.5% shënuan 30 ose më të lartë. Një analizë e mostrave të të burgosurve nga jashtë Amerikës së Veriut gjeti një vlerë mesatare disi më të ulët prej 17.5. Studimet kanë zbuluar se rezultatet e psikopatisë lidhen me burgosje të përsëritura, ndalim në siguri më të lartë, shkelje disiplinore dhe keqpërdorim të substancave.

Psikopatia, e matur me PCL-R në mjediset institucionale, tregon në metaanaliza madhësi të efektit nga i vogël deri te i moderuar me sjellje të gabuar institucionale, krim pas lirimit ose krim të dhunshëm pas lirimit me efekte të ngjashme për tri rezultatet. Studimet individuale japin rezultate të ngjashme për ofenduesit e moshës madhore, mostrat psikiatrike mjeko-ligjore, kampionët e komunitetit dhe të rinjtë. PCL-R është më e varfër në parashikimin e ri-ofendimit seksual. Ky efekt nga i vogël deri te i moderuar duket të jetë kryesisht për shkak të artikujve të shkallës që vlerësojnë sjelljet impulsive dhe historisë së kaluar kriminale, të cilët janë faktorë të mirëvendosur por shumë të përgjithshëm të rrezikut. Aspektet e personalitetit thelbësor shpesh të konsideruara psikopatike në veçanti tregojnë përgjithësisht pak ose aspak lidhje parashikuese me krimin vetvetiu. Për shembull, Faktori 1 i PCL-R dhe dominimi i patrembur i PPI-R kanë lidhje më të vogla ose aspak me krimin, përfshirë krimin e dhunshëm. Në të kundërt, Faktori 2 dhe antisocialiteti impulsiv i PPI-R shoqërohen më fort me kriminalitetin. Faktori 2 ka një marrëdhënie me forcë të ngjashme me atë të PCL-R si një e tërë. Aspekti antisocial i PCL-R është ende parashikues i dhunës në të ardhmen pas kontrollit për sjelljen e kaluar kriminale e cila, së bashku me rezultatet në lidhje me PPI-R e cila nga modeli nuk përfshin sjelljen kriminale të kaluar, sugjeron që sjelljet impulsive janë një faktor i pavarur rreziku. Kështu, koncepti i psikopatisë mund të performojë dobët kur përpiqet të përdoret si një teori e përgjithshme e krimit.

#### Dhuna

Studimet kanë sugjeruar një korrelacion të fortë midis rezultateve të psikopatisë dhe dhunës, dhe PCL-R thekson tiparet që janë disi parashikuese të sjelljes së dhunshme. Studiuesit, megjithatë, kanë vërejtur se psikopatia është e shkëputur dhe jo sinonim i dhunës.

Është sugjeruar që psikopatia shoqërohet me agresion "instrumental", i njohur gjithashtu si agresion grabitqar, proaktiv ose "me gjak të ftohtë", një formë e agresionit e karakterizuar nga emocione të reduktuara dhe e kryer me një qëllim që ndryshon, por lehtësohet nga kryerja e dëmit. Një përfundim në lidhje me këtë u bë nga një studim i vitit 2002 mbi kryerësit e vrasjeve, i cili raportoi se vrasjet e kryera nga autorët vrasës me psikopati ishin pothuajse gjithmonë (93.3%) kryesisht instrumentale, dukshëm më shumë se përqindja (48.4%) e atyre të kryera nga jokryerësit e vrasjeve psikopatike, me instrumentalitetin e vrasjes, gjithashtu lidhen me rezultatin total të PCL-R të kryerësit, si dhe rezultatet e tyre në dimensionin "ndërpersonal-afektiv" të Faktorit 1. Sidoqoftë, në kundërshtim me barazimin e kësaj që do të thotë ekskluzivisht "në gjak të ftohtë", më shumë se një e treta e vrasjeve të kryera nga ofenduesit psikopatë përfshinin edhe një përbërës të reaktivitetit emocional. Në çdo rast, profilistët e FBI-së tregojnë se dëmtimi serioz i viktimës është përgjithësisht një vepër emocionale dhe disa studime e mbështesin këtë, të paktën në lidhje me ofendimin seksual. Një studim ka gjetur ofendim më serioz nga ofenduesit jopsikopatë mesatarisht sesa nga ofenduesit me psikopati (p.sh. më shumë vrasje kundrejt grabitjes më të armatosur dhe vepra pronësore) dhe një tjetër që aspekti afektiv i PCL-R parashikoi zvogëlimin e seriozitetit të veprës.

Studimet mbi autorët e dhunës në familje zbulojnë se abuzuesit kanë shkallë të lartë të psikopatisë, me përhapjen e vlerësuar të jetë rreth 15-30%. Për më tepër, kryerja e dhunës në familje është e ndërlidhur me Faktorin 1 të PCL-R, i cili përshkruan deficitet emocionale dhe stilin ndërpersonal të pashpirt dhe shfrytëzues të gjetur në psikopati. Prevalenca e psikopatisë midis abuzuesve shtëpiakë tregon se karakteristikat thelbësore të psikopatisë, siç janë pashpirtësia, pendimi dhe mungesa e lidhjeve të afërta ndërpersonale, predispozojnë ata me psikopati të kryejnë abuzime në familje dhe sugjerojnë që abuzimet në familje të kryera nga këta individë kryhen (dmth. instrumentalisht agresivë) sesa një rast i agresionit emocional dhe për këtë arsye mund të mos jetë i përshtatshëm për llojet e ndërhyrjeve psikosociale që u jepen zakonisht keqbërësve në familje.

Disa klinicistë sugjerojnë që vlerësimi i konstruktit të psikopatisë jo domosdoshmërisht i shton vlerë vlerësimit të rrezikut të dhunës. Një rishikim i madh sistematik dhe meta-regresion zbuloi se PCL kryente më të varfërit nga nëntë mjetet për parashikimin e dhunës. Për më tepër, studimet e kryera nga autorët ose përkthyesit e masave të parashikimit të dhunës, përfshirë PCL, tregojnë mesatarisht rezultate më pozitive sesa ato të kryera nga hetues më të pavarur. Ekzistojnë disa instrumente të tjera të vlerësimit të rrezikut që mund të parashikojnë krimin e mëtejshëm me një saktësi të ngjashme me PCL-R dhe disa prej tyre janë shumë më të lehta, më të shpejta dhe më pak të kushtueshme për t'u administruar. Kjo madje mund të bëhet automatikisht nga një kompjuter thjesht bazuar në të dhëna të tilla si mosha, gjinia, numri i dënimeve të mëparshme dhe mosha e dënimit të parë. Disa nga këto vlerësime mund të identifikojnë gjithashtu ndryshimin dhe qëllimet e trajtimit, të identifikojnë ndryshime të shpejta që mund të ndihmojnë menaxhimin afatshkurtër, të identifikojnë lloje më specifike të dhunës që mund të jenë në rrezik dhe mund të kenë krijuar probabilitet specifik të shkeljes për rezultate specifike. Sidoqoftë, PCL-R mund të vazhdojë të jetë popullor për vlerësimin e rrezikut për shkak të rolit të tij pionier dhe sasisë së madhe të hulumtimeve të bëra duke e përdorur atë.

Zyra Federale e Hetimit raporton se sjellja psikopatike është në përputhje me tiparet e zakonshme për disa vrasës serikë, duke përfshirë kërkimin e ndjeshmërisë, mungesën e pendimit ose fajit, impulsivitetin, nevojën për kontroll dhe sjelljen grabitqare. Është gjetur gjithashtu se viktimat e vrasjeve të autorëve psikopatë ishin në mënyrë disproporcionale femra në krahasim me shpërndarjen më të drejtë gjinore të viktimave të ofenduesve jopsikopatë.

#### Ofendimi seksual

Psikopatia është shoqëruar me kryerjen e krimit seksual, me disa studiues që argumentojnë se është e ndërlidhur me një preferencë për sjellje të dhunshme seksuale. Një studim i vitit 2011 i lëshimeve me kusht për shkelësit federalë kanadezë meshkuj zbuloi se psikopatia lidhej me vepra më të dhunshme dhe jo të dhunshme, por jo më shumë vepra seksuale. Për keqtrajtuesit e fëmijëve, psikopatia shoqërohej me më shumë vepra penale. Një studim mbi marrëdhëniet midis rezultateve të psikopatisë dhe llojeve të agresionit në një mostër të vrasësve seksualë, në të cilin 84.2% e mostrës kishin rezultate PCL-R mbi 20 dhe 47.4% mbi 30, zbuloi se 82.4% e atyre me rezultate mbi 30 kishin të përfshirë dhunë sadiste (e përcaktuar si kënaqësi e treguar nga vetëraportimi ose prova) krahasuar me 52.6% të atyre me rezultate nën 30, dhe rezultatet totale të PCL-R dhe Faktorit 1 kanë lidhje të konsiderueshme me dhunën sadiste. Përkundër kësaj, është raportuar se shkelësit me psikopati (shkelës seksualë dhe joseksualë) kanë rreth 2.5 herë më shumë gjasa për t'u dhënë lirim me kusht në krahasim me shkelësit jopsikopatë.

Hildebrand dhe kolegët (2004) kanë zbuluar një bashkëveprim midis psikopatisë dhe interesave devijuese seksuale, ku ata që janë të lartë në psikopati, të cilët gjithashtu mbështetën interesa seksuale deviante, kishin më shumë të ngjarë të përsëritnin seksualisht. Një meta-analizë e mëvonshme ka konsoliduar një rezultat të tillë.

Në shqyrtimin e çështjes së ribashkimit të mundshëm të disa ofenduesve seksualë në shtëpi me një prind dhe fëmijë jofyes, është këshilluar që çdo shkelës seksi me një histori të konsiderueshme kriminale duhet të vlerësohet në PCL-R, dhe nëse ata shënojnë 18 ose më lart, atëherë ata duhet të përjashtohen nga çdo vlerësim i vendosjes në një shtëpi me fëmijë në asnjë rrethanë. Megjithatë, ekziston shqetësimi në rritje që rezultatet PCL janë shumë të paqëndrueshme midis ekzaminuesve të ndryshëm, përfshirë edhe përdorimin e tij për të vlerësuar shkelësit seksualë.

#### Ofendimet e tjera

Mundësia e psikopatisë është shoqëruar me krimin e organizuar, krimin ekonomik dhe krimet e luftës. Terroristët ndonjëherë konsiderohen psikopatë dhe krahasimet mund të bëhen me tipare të tilla si dhuna antisociale, një pikëpamje egoiste e botës që përjashton mirëqenien e të tjerëve, mungesën e pendimit ose fajit, dhe fajësojnë eksternalizimin. Sidoqoftë, John Horgan, autor i *Psikologjisë së Terrorizmit*, argumenton se krahasime të tilla gjithashtu mund të tërhiqen më gjerësisht: për shembull, me ushtarët në luftëra. Aktiviteti i koordinuar terrorist kërkon organizim, besnikëri dhe fanatizëm ideologjik shpesh deri në skajin e sakrifikimit të vetes për një kauzë ideologjike. Karakteristikat si prirja e përqendruar tek vetja, mosbesueshmëria, kontrollet e dobëta të sjelljes dhe sjelljet e pazakonta mund të dëmtojnë ose përjashtojnë individët psikopatë në kryerjen e terrorizmit të organizuar.

Mund të ndodhë që një pjesë e konsiderueshme e njerëzve me çrregullim janë të suksesshëm në shoqëri dhe kanë tendencë të shprehin sjelljen e tyre antisociale përmes rrugëve më të fshehta siç janë manipulimi social ose krimi i jakës së bardhë. Individë të tillë nganjëherë referohen si "psikopatë të suksesshëm", dhe jo domosdoshmërisht mund të kenë gjithmonë histori të gjera të sjelljes tradicionale antisociale si karakteristikë e psikopatisë tradicionale.

### Pararendësit e fëmijërisë dhe adoleshencës

PCL: YV është një përshtatje e PCL-R për individët e moshës 13–18 vjeç. Është bërë, si PCL-R, nga një vlerësues i trajnuar bazuar në një intervistë dhe një ekzaminim të të dhënave kriminale dhe të tjera. "Pajisja për shqyrtimin e procesit antisocial" (APSD) është gjithashtu një përshtatje e PCL-R. Mund të administrohet nga prindër ose mësues për individë të moshës 6–13 vjeç. Rezultatet e larta të psikopatisë për të dy të miturit, të matur me këto instrumente, dhe të rriturit, të matur me PCL-R dhe mjete të tjera të matjes, kanë lidhje të ngjashme me variabla të tjerë, duke përfshirë aftësi të ngjashme në parashikimin e dhunës dhe kriminalitetit. Psikopatia e të miturve gjithashtu mund të shoqërohet me emocionalitet më negativ si zemërimi, armiqësia, ankthi dhe depresioni. Karakteristikat psikopatike te të rinjtë zakonisht përmbajnë tre faktorë: të pashpirt/joemocional, narcizëm dhe impulsivitet/papërgjegjësi.

Ekziston një korrelacion pozitiv midis ngjarjeve të hershme negative të jetës së moshave 0–4 dhe aspekteve të psikopatisë të bazuara në emocione. Ekzistojnë korrelacione mesatare deri të larta midis renditjes së psikopatisë nga fëmijëria e vonë në adoleshencën e hershme. Korrelacionet janë dukshëm më të ulëta nga fillimi ose mesi i adoleshencës deri në moshën e rritur. Në një studim, shumica e ngjashmërive ishin në shkallët impulsive dhe sjellje antisociale. Nga ata adoleshentë që shënuan në 5% rezultatet më të larta të psikopatisë në moshën 13 vjeç, më pak se një e treta (29%) u klasifikuan si psikopatë në moshën 24 vjeç. Disa studime të fundit kanë gjetur gjithashtu aftësi më të dobët në parashikimin e veprës afatgjatë, për të rritur.

#### Çrregullimi i sjelljes

Çrregullimi i sjelljes diagnostikohet bazuar në një model të zgjatur të sjelljes antisociale në fëmijëri dhe/ose adoleshencë, dhe mund të shihet si një pararendës i ASPD. Disa studiues kanë spekuluar se ekzistojnë dy nëntipe të çrregullimit të sjelljes që shënojnë rrugë të dyfishta të zhvillimit drejt psikopatisë së të rriturve. DSM lejon dallimin midis fillimit të fëmijërisë para moshës 10 vjeç dhe adoleshencës në moshën 10 vjeç e më vonë. Fillimi i fëmijërisë argumentohet të jetë më shumë për shkak të një çrregullimi të personalitetit të shkaktuar nga deficitet neurologjike që ndërveprojnë me një mjedis të pafavorshëm. Për shumë, por jo për të gjithë, fillimi i fëmijërisë shoqërohet me atë që është në teorinë e krimit të Terrie Moffitt-it për zhvillimin e krimit të referuar si sjellje antisociale "rrjedhë e vazhdueshme e jetës" si dhe gjendje më të dobët shëndetësore dhe ekonomike. Fillimi i adoleshencës argumentohet se shoqërohet më tipikisht me sjellje antisociale afatshkurtër.

Është sugjeruar që kombinimi i çrregullimit të sjelljes me fillimin e hershëm dhe ADHD mund të shoqërohet me sjellje antisociale të qëndrueshme gjatë jetës, si dhe psikopati. Ka prova që ky kombinim është më agresiv dhe antisocial sesa ata me çrregullim të sjelljes vetëm. Sidoqoftë, nuk është një grup veçanërisht i veçantë pasi që shumica dërrmuese e fëmijëve të vegjël me çrregullim të sjelljes gjithashtu kanë ADHD. Disa prova tregojnë se ky grup ka deficite në frenimin e sjelljes, të ngjashëm me atë të të rriturve me psikopati. Ata mund të mos kenë më shumë gjasa se ata me çrregullim të sjelljes vetëm që të kenë tiparet ndërpersonale/afektive dhe deficitet në përpunimin emocional, karakteristikë e të rriturve me psikopati. Ithtarët e llojeve/dimensioneve të ndryshme të psikopatisë e kanë parë këtë lloj si korrespondon me psikopatinë sekondare të të rriturve dhe rritjen e dezinibibimit në modelin triaarkik.

DSM-5 përfshin një specifikues për ata me çrregullim të sjelljes, të cilët shfaqin gjithashtu një stil ndërpersonal të paqartë, jo emocional në shumë cilësime dhe marrëdhënie. Specifikuesi bazohet në hulumtim i cili sugjeron që ata me çrregullim të sjelljes, të cilët gjithashtu plotësojnë kriteret për specifikuesin priren të kenë një formë më të rëndë të çrregullimit me një fillim të hershëm si dhe një përgjigje të ndryshme ndaj trajtimit. Ithtarët e llojeve/dimensioneve të ndryshme të psikopatisë e kanë parë këtë si mundësi që i përgjigjet psikopatisë primare të të rriturve dhe rritjes së guximit dhe/ose poshtërsisë në modelin triarok.

### Tiparet mendore

#### Njohja

Mosfunksionimet në rajonet e korteksit paraballor dhe amigdala të trurit janë shoqëruar me dëmtime specifike të të mësuarit në psikopati. Që nga vitet 1980, shkencëtarët kanë lidhur dëmtimin traumatik të trurit, përfshirë dëmtimin e këtyre rajoneve, me sjelljen e dhunshme dhe psikopatike. Pacientët me dëmtime në zona të tilla ngjanin me "individë psikopatë", truri i të cilëve ishte i paaftë për të marrë njohuri shoqërore dhe morale; ata që kanë fituar dëm si fëmijë mund të kenë probleme në konceptimin e arsyetimit shoqëror ose moral, ndërsa ata me dëm të fituar nga të rriturit mund të jenë të vetëdijshëm për sjelljen e duhur shoqërore dhe morale, por nuk janë në gjendje të sillen si duhet. Mosfunksionimet në amigdalën dhe lëvoren paraballore ventromediale gjithashtu mund të dëmtojnë mësimin e përforcuar nga stimulimi te psikopatët, qoftë i bazuar në ndëshkim apo i bazuar në shpërblim. Njerëzit që shënojnë 25 ose më të lartë në PCL-R, me një histori shoqëruese të sjelljes së dhunshme, duket se kanë zvogëluar ndjeshëm integritetin mesatar të mikrostrukturës në fashikulin e tyre uncinat - lëndën e bardhë që lidh amigdalën dhe korteksin orbitofrontal. Ka prova nga DT-MRI, të prishjeve në lidhjet e lëndës së bardhë midis këtyre dy zonave të rëndësishme.

Megjithëse disa studime kanë sugjeruar marrëdhënie të anasjellta midis psikopatisë dhe inteligjencës, përfshirë në lidhje me IQ verbal, Hare dhe Neumann thonë se një literaturë e gjerë demonstron më së shumti vetëm një lidhje të dobët midis psikopatisë dhe IQ-së, duke vërejtur se pioneri i hershëm Cleckley përfshinte inteligjencën e mirë në listë kontrolli për shkak të paragjykimit të përzgjedhjes (meqenëse shumë prej pacientëve të tij ishin "të arsimuar mirë dhe me prejardhje të klasës së mesme ose të klasës së lartë") dhe se "nuk ka ndonjë arsye të dukshme teorike pse çrregullimi i përshkruar nga Cleckley ose klinikë të tjerë duhet të ketë lidhje me inteligjencën; disa psikopatë janë të ndritshëm, të tjerët më pak". Studimet gjithashtu tregojnë se aspekte të ndryshme të përkufizimit të psikopatisë (p.sh. ndërpersonale, afektive (emocione), sjellje dhe përbërës të mënyrës së jetesës) mund të tregojnë lidhje të ndryshme me inteligjencën, dhe rezultati mund të varet nga lloji i vlerësimit të inteligjencës (p.sh. verbale, krijuese, praktike, analitike).

#### Njohja e emocioneve dhe empatia

Një grup i madh kërkimesh sugjeron që psikopatia shoqërohet me përgjigje atipike ndaj shenjave të shqetësimit (p.sh. shprehjet e fytyrës dhe zërit të frikës dhe trishtimit), duke përfshirë aktivizimin e zvogëluar të rajoneve kortikale fusiforme dhe ekstrastriale, të cilat pjesërisht mund të japin llogari për njohjen e dëmtuar të autonomeve reagimi ndaj shprehjeve të frikës dhe dëmtimet e ndjeshmërisë. Sipërfaqet themelore biologjike për përpunimin e shprehjeve të lumturisë janë funksionalisht të paprekura në psikopatët, megjithëse më pak të përgjegjshme sesa ato të kontrolleve. Literatura e imazheve neurologjike është e paqartë nëse deficitet janë specifike për emocione të veçanta siç është frika. Modeli i përgjithshëm i rezultateve nëpër studime tregon se njerëzit e diagnostikuar me psikopati demonstrojnë aktivitet të zvogëluar të MRI, fMRI, aMRI, PET dhe SPECT në zonat e trurit. Kërkimet kanë treguar gjithashtu se një madhësi e përafërt 18% më e vogël e amigdalës kontribuon në një ndjesi emocionale dukshëm më të ulët në lidhje me frikën, trishtimin, midis emocioneve të tjera negative, e cila mund të jetë ndoshta arsyeja pse individët psikopatë kanë ndjeshmëri më të ulët. Disa studime të fundit të fMRI kanë raportuar se deficitet e perceptimit të emocioneve në psikopati janë të përhapura nëpër emocione (pozitive dhe negative). Studimet mbi fëmijët me prirje psikopatike gjithashtu kanë treguar shoqata të tilla. Metaanalizat gjithashtu kanë gjetur prova të dëmtimeve në njohjen emocionale të zërit dhe të fytyrës për disa emocione (dmth., Jo vetëm frika dhe trishtimi) si te të rriturit ashtu edhe te fëmijët/adoleshentët.

#### Gjykimi moral

Psikopatia është shoqëruar me amoralitet - një mungesë, indiferencë ose mosrespektim të besimeve morale. Ka pak të dhëna të forta për modelet e gjykimit moral. Studimet e nivelit të zhvillimit (sofistikimit) të arsyetimit moral gjetën të gjitha rezultatet e mundshme - më të ulta, më të larta ose të njëjta me jo-psikopatët. Studimet që krahasuan gjykimet e shkeljeve personale morale kundrejt gjykimeve të thyerjes së rregullave ose ligjeve konvencionale zbuluan se psikopatët i vlerësuan ato si po aq të rënda, ndërsa jo-psikopatët e vlerësuan shkeljen e rregullave si më pak të rënda.

Një studim që krahason gjykimet nëse dëmi personal apo jopersonal do të miratohej për të arritur sasinë e mirëqenies racionale maksimale (utilitare) nuk gjeti ndryshime të rëndësishme midis subjekteve të lartë dhe të ulët në psikopati. Sidoqoftë, një studim i mëtejshëm duke përdorur të njëjtat teste zbuloi se të burgosurit që kishin rezultate të larta në PCL kishin më shumë të ngjarë të mbështesnin dëmtimin jopersonal ose shkelje të rregullave sesa kontrollet jo-psikopatike. Shkelësit psikopatë që shënuan një ankth të ulët ishin gjithashtu më të gatshëm të mbështesin dëmin personal mesatarisht.

Duke vlerësuar aksidentet, kur një person dëmtonte një tjetër pa dashje, psikopatët gjykuan se veprimet e tilla ishin më të lejueshme nga ana morale. Ky rezultat është konsideruar si një reflektim i dështimit të psikopatëve për të vlerësuar aspektin emocional të përvojës së dëmshme të viktimës.

## Shkaku

Studimet gjenetike të sjelljes kanë identifikuar kontribues të mundshëm gjenetikë dhe jo-gjenetikë të psikopatisë, përfshirë ndikimet në funksionin e trurit. Ithtarët e modelit triarkik besojnë se psikopatia rezulton nga ndërveprimi i predispozicioneve gjenetike dhe një mjedisi të pafavorshëm. Çfarë është e pafavorshme mund të ndryshojë në varësi të predispozicionit themelor: për shembull, hipotetizohet se personat me guxim të lartë mund t'i përgjigjen dobët ndëshkimit, por mund t'i përgjigjen më mirë shpërblimeve dhe bashkëngjitjeve të sigurta.

### Gjenetike

Studimet e informuara gjenetikisht mbi karakteristikat e personalitetit tipike të individëve me psikopati kanë gjetur ndikime të moderuara gjenetike (si dhe jo-gjenetike). Në PPI, dominimi i patrembur dhe antisocialiteti impulsiv u ndikuan në mënyrë të ngjashme nga faktorët gjenetikë dhe të palidhur me njëri-tjetrin. Faktorët gjenetikë mund të ndikojnë përgjithësisht në zhvillimin e psikopatisë ndërsa faktorët mjedisorë ndikojnë në shprehjen specifike të tipareve që mbizotërojnë. Një studim mbi një grup të madh fëmijësh zbuloi më shumë se 60% të trashëgimisë për " tipare kallo-joemocionale " dhe që problemet e sjelljes tek fëmijët me këto tipare kishin një trashëgueshmëri më të lartë sesa tek fëmijët pa këto tipare.

### Mjedisore

Nga aksidente të tilla si ajo e Phineas Gage, dihet që lëvorja paraballore luan një rol të rëndësishëm në sjelljen morale.
Një studim nga Farrington i një shembulli të meshkujve nga Londra i ndjekur nga mosha 8 deri në 48 vjeç përfshiu studimin se cilët faktorë shënuan 10 ose më shumë në PCL: SV në moshën 48 vjeç. Faktorët më të fortë përfshinin pasjen e një prindi të dënuar, neglizhimin fizikisht, përfshirjen e ulët të babait me djalin, të ardhurat e ulëta familjare dhe ardhjen nga një familje e prishur. Faktorë të tjerë të rëndësishëm përfshinin mbikëqyrjen e dobët, disiplinën e ashpër, madhësinë e madhe të familjes, vëllain ose motrën delikuente, nënën e re, nënën në depresion, klasën e ulët shoqërore dhe strehimin e dobët. Ka pasur gjithashtu lidhje midis psikopatisë dhe trajtimit të dëmshëm nga kolegët. Sidoqoftë, është e vështirë të përcaktohet shkalla e një ndikimi mjedisor në zhvillimin e psikopatisë për shkak të dëshmive të trashëgimisë së saj të fortë.

## Mekanizmat

### Psikologjike

Disa hulumtime laboratorike demonstrojnë korrelacione midis psikopatisë dhe përgjigjeve atipike ndaj stimujve neveritës, duke përfshirë kushtëzimin e dobët ndaj stimujve të dhimbshëm dhe mësimin e dobët të shmangies së përgjigjeve që shkaktojnë ndëshkimin, si dhe reaktivitetin e ulët në sistemin nervor autonom siç matet me përçueshmërinë e lëkurës ndërsa pret një të dhimbshme stimul por jo kur ndodh stimuli. Ndërsa është argumentuar që sistemi i shpërblimit funksionon normalisht, disa studime kanë gjetur gjithashtu reagim të reduktuar ndaj stimujve të kënaqshëm. Sipas hipotezës së modulimit të përgjigjes, individët psikopatë gjithashtu kanë pasur vështirësi të kalojnë nga një veprim i vazhdueshëm, pavarësisht shenjave mjedisore që sinjalizojnë nevojën për ta bërë këtë. Kjo mund të shpjegojë vështirësinë për t'iu përgjigjur dënimit, megjithëse është e paqartë nëse mund të shpjegojë gjetje të tilla si kushtëzimi i mangët. Mund të ketë çështje metodologjike në lidhje me hulumtimin. Ndërsa krijon një sërë idiosyncrasies mesatarisht në përpunimin gjuhësor dhe afektiv në kushte të caktuara, ky program kërkimor nuk ka konfirmuar një patologji të zakonshme të psikopatisë.

### Neurologjike

Mosfunksionimi i korteksit orbitofrontal, ndër zona të tjera, është i implikuar në mekanizmin e psikopatisë.
Falë avancimit të studimeve MRI, ekspertët janë në gjendje të vizualizojnë ndryshimet specifike të trurit dhe anomalitë e individëve me psikopati në zona që kontrollojnë emocionet, ndërveprimet shoqërore, etikën, moralin, keqardhjen, impulsivitetin dhe ndërgjegjen brenda trurit. Bler, një studiues i cili ishte pionier i kërkimeve në tendencat psikopatike, deklaroi, "Në lidhje me psikopatinë, ne kemi indikacione të qarta në lidhje me pse patologjia shkakton shqetësim emocional dhe të sjelljes dhe njohuri të rëndësishme në sistemet nervore të implikuara në këtë patologji". Dadds et al., Vëren se pavarësisht një neuroshkence të ndjeshmërisë që përparon me shpejtësi, pak dihet për mbështetjen zhvillimore të shkëputjes psikopatike midis ndjeshmërisë afektive dhe asaj njohëse.

### Biokimike

Nivele të larta të testosteronit të kombinuara me nivele të ulëta të kortizolit dhe / ose serotoninës janë teorizuar si faktorë kontribues. Testosteroni është "i lidhur me sjelljen e lidhur me qasjen, ndjeshmërinë e shpërblimit dhe zvogëlimin e frikës", dhe injektimi i testosteronit "zhvendos [ekuilibrin nga ndëshkimi në ndjeshmërinë e shpërblimit", ul frikën dhe rrit "reagimin ndaj fytyrave të zemëruara". Disa studime kanë zbuluar se nivelet e larta të testosteronit shoqërohen me sjellje antisociale dhe agresive, megjithatë hulumtime të tjera sugjerojnë se vetëm testosteroni nuk shkakton agresion por rrit kërkimin e dominimit. Studiesshtë e paqartë nga studimet nëse psikopatia ndërlidhet me nivele të larta të testosteronit, por disa studime kanë gjetur që psikopatia të jetë e lidhur me nivele të ulëta të kortizolit dhe reaktivitetit. Kortizoli rrit sjelljen e tërheqjes dhe ndjeshmërinë ndaj ndëshkimit dhe kondicionimit aversiv, të cilat janë anormalisht të ulëta tek individët me psikopati dhe mund të qëndrojnë në themel të të mësuarit të neveritjes së tyre të dëmtuar dhe sjelljes së disinhibition. Nivelet e larta të testosteronit të kombinuara me nivele të ulëta të serotoninës shoqërohen me “reaksione impulsive dhe shumë negative”, dhe mund të rrisin agresionin e dhunshëm kur një individ provokohet ose zhgënjehet. Disa studime mbi kafshët shënojnë rolin e funksionimit serotonergjik në agresionin impulsiv dhe sjelljen antisociale.

## Diagnostifikimi

### Mjetet

Psikopatia zakonisht vlerësohet me *Listën e Kontrollit të Psikopatisë, Rishikuar (PCL-R)*, krijuar nga Robert D. Hare bazuar në kriteret e Cleckley nga vitet 1940, koncepte kriminologjike të tilla si ato të William dhe Joan McCord, dhe hulumtimet e tij mbi kriminelët dhe të burgosurit shkelësit e ligjit në Kanada. PCL-R përdoret gjerësisht dhe nga disa referohet si "standardi i artë" për vlerësimin e psikopatisë. Sidoqoftë ka kritika të shumta ndaj PCL-R si një mjet teorik dhe në përdorimin në botën reale.

## Prognoza

Parashikimi për psikopatinë në mjediset mjeko-ligjore dhe klinike është mjaft i dobët, me disa studime që raportojnë se trajtimi mund të përkeqësojë aspektet antisociale të psikopatisë, të matura nga normat e recidivizmit, megjithëse është vërejtur se një nga studimet e përmendura shpesh që tregon rritjen e recidivizmit kriminal pas trajtimit, një studim retrospektiv i vitit 2011 i një programi trajtimi në vitet 1960, kishte disa probleme serioze metodologjike dhe me gjasë nuk do të miratoheshin sot. Sidoqoftë, disa studime relativisht rigoroze kuazi-eksperimentale duke përdorur metoda më moderne të trajtimit kanë gjetur përmirësime në lidhje me zvogëlimin e sjelljes së dhunshme dhe të tjera kriminale në të ardhmen, pavarësisht nga rezultatet e PCL-R, megjithëse asnjë nuk ka qenë gjykim i kontrolluar rastësisht . Studime të ndryshme të tjera kanë gjetur përmirësime në faktorët e rrezikut për krimin siç është abuzimi me substancat. Asnjë studim ende nuk ka ekzaminuar nëse tiparet e personalitetit që formojnë shqetësimet kryesore të karakterit të psikopatisë mund të ndryshohen nga trajtime të tilla.

## Shpeshtësia

Një studim i vitit 2008 duke përdorur PCL: SV zbuloi se 1.2% e një kampioni amerikan shënoi 13 ose më shumë nga 24, duke treguar "psikopati të mundshme". Rezultatet lidheshin në mënyrë të konsiderueshme me dhunën, përdorimin e alkoolit dhe inteligjencën më të ulët. Një studim britanik i vitit 2009 nga Coid et al., Gjithashtu duke përdorur PCL: SV, raportoi një mbizotërim të komunitetit prej 0.6% duke shënuar 13 ose më shumë. Sidoqoftë, nëse pikëzimi do të rregullohej në 18 ose më shumë të rekomanduar, kjo do ta linte prevalencën më afër 0.1%. Rezultatet lidhen me moshën më të re, gjininë mashkullore, përpjekjet për vetëvrasje, dhunën, burgosjen, pastrehën, varësinë nga ilaçet, çrregullimet e personalitetit (histrionike, kufitare dhe antisociale), dhe çrregullimet e panikut dhe obsesiv-kompulsiv.

Psikopatia ka një prevalencë shumë më të lartë në popullatën e dënuar dhe të burgosur, ku mendohet se rreth 15-25% e të burgosurve kualifikohen për diagnozën. Një studim mbi një kampion të burgosurish në MB zbuloi se 7.7% e të burgosurve të intervistuar plotësuan prerjen e PCL-R prej 30 për një diagnozë të psikopatisë. Një studim mbi një kampion të burgosurish në Iran duke përdorur PCL: SV gjeti një prevalencë prej 23% duke shënuar 18 ose më shumë. Një studim nga Nathan Brooks nga Universiteti Bond zbuloi se rreth një në pesë bosë të korporatave shfaqin tipare klinikisht të rëndësishme psikopatike - një proporcion i ngjashëm me atë mes të burgosurve.

## Shiko edhe

* Vrasësi serik

## Referime

## Bibliografia

## Lidhje të jashtme

* Manual i Psikopatisë (2007) në Google Books.
* Maska e mendjes së shëndoshë, Edicioni i 5-të Arkivuar 16 janar 2020 tek Wayback Machine, PDF i librit të Cleckley, 1988
* Pa ndërgjegje Uebfaqja zyrtare e Dr. Robert Bae
* Psikopatia e Philpapers
* Kuptimi i Psikopatit: Përkufizimet dhe Kërkimet kryesore
* Paradoksi i Psikopatisë Arkivuar 15 prill 2013 tek Wayback Machine Psikiatrike Times, 2007 (shënimi: qasje jokonsistente)
* Në mendjen e një vrasësi *Natyrës,* 2001
* "Can A Test Really Tell Who's A Psychopath?". *npr.org* (në anglisht). NPR. NPR audio, text and expert panel report, 2011
* *Çfarë na mësojnë psikopatët rreth asaj se si të kemi sukses* *American American*, tetor 2012
* "Kur fëmija juaj është psikopat" në *Atlantik*