Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Shpella

**Shpellë** - zgavër/hapësirë nëntokësore më e gjatë se 5 metra e krijuar në kushte natyrore,
nën veprimin e faktorëve me origjinë jo organike.

## Llojet e formimit

Formimi dhe zhvillimi i shpellave njihet si speleogjenezë; mund të ndodhë gjatë rrjedhës së miliona viteve. Shpellat mund të variojnë gjerësisht në madhësi dhe janë formuar nga procese të ndryshme gjeologjike.

Këto mund të përfshijnë një kombinim të proceseve kimike, erozionit nga uji, forcave tektonike, mikroorganizmave, presionit dhe ndikimeve atmosferike. Teknikat e datimit izotopik mund të aplikohen në sedimentet e shpellave, për të përcaktuar shkallën kohore të ngjarjeve gjeologjike që formuan dhe formuan shpellat e sotme.

Vlerësohet se një shpellë nuk mund të jetë më shumë se 3,000 metra (9,800 ft) vertikalisht nën sipërfaqe për shkak të presionit të shkëmbinjve të sipërm. Megjithatë, kjo nuk imponon një thellësi maksimale për një shpellë e cila matet nga hyrja e saj më e lartë në pikën më të ulët, pasi sasia e shkëmbit mbi pikën më të ulët varet nga topografia e peizazhit mbi të. Për shpellat karstike thellësia maksimale përcaktohet në bazë të kufirit të poshtëm të proceseve të formimit të karstit, që përkon me bazën e shkëmbinjve karbonatikë të tretshëm. Shumica e shpellave janë formuar në gur gëlqeror nga shpërbërja.

Shpellat mund të klasifikohen edhe në mënyra të tjera të ndryshme, duke përfshirë një kontrast midis aktivit dhe reliktit: shpellat aktive kanë ujë që rrjedh nëpër to; shpellat relike jo, edhe pse uji mund të mbahet në to. Llojet e shpellave aktive përfshijnë shpellat hyrëse ("në të cilat fundoset një përrua"), shpellat dalëse ("nga të cilat del një përrua") dhe shpellave përshkuese ("përshkohet nga një përrua").

## Shih edhe

* Humnera

## Burimi i të dhënave
# Mbrojtja totale

**Mbrojtja totale** është një politikë mbrojtëse që kombinon dhe zgjeron konceptin e mbrojtjes ushtarake dhe mbrojtjes civile. Ajo përfshin një nivel të lartë gatishmërie si të shtetit ashtu edhe të shoqërisë së tij për t'u mbrojtur në raste rreziqesh dhe katastrofash të tilla si lufta, kriza ose fatkeqësitë natyrore. Mbrojtja totale përfaqëson të gjitha aktivitetet që përgatisin shoqërinë për luftë. Ajo nënkupton që në një gjendje lufte ose emergjence, të gjitha funksionet e shoqërisë, si ushtarake ashtu edhe civile, përfshihen në përpjekjet mbrojtëse. Kjo do të thotë që në rast krize, të gjitha institucionet shoqërore, si ushtria, policia, parlamenti, qeveria dhe agjencitë e saj, autoritetet lokale, sistemi shëndetësor, organizatat e shoqërisë civile, sipërmarrësit dhe individët do të mobilizohen të gjithë për të mbrojtur shtetin.

Zbatimi i mbrojtjes totale nuk është globalisht uniform; përkundrazi, modalitetet e zbatimit të saj ndryshojnë nga shteti në shtet. Dallimet mund të vërehen nga elementët zbatues. Arritja e mbrojtjes absolute të popullsisë nuk është e mundur dhe kërkon burime dhe kosto të konsiderueshme, për këtë arsye shtetet bëjnë llogaritje se si të arrijnë nivelin më të lartë të mundshëm të gatishmërisë së popullsisë për situata krize. Ata zakonisht zgjedhin kombinime të caktuara të elementëve të mbrojtjes totale, të cilat janë të përshtatura me aftësitë dhe nivelin e kërcënimit të tyre. Elementë veçanërisht të rëndësishëm janë shërbimi i detyrueshëm ushtarak, forcat e mbrojtjes territoriale, mbrojtja civile, mbrojtja ekonomike dhe mbrojtja psikologjike. Përpjekjet e mbrojtjes civile mund të përfshijnë një shërbim të detyrueshëm zjarrfikës, ndërsa mbrojtja ekonomike përgatitet paraprakisht për një ekonomi lufte duke grumbulluar rezerva strategjike. Shtetet që aplikojnë mbrojtje totale kanë gjithashtu më shumë gjasa të angazhohen në arbitrazh të detyrueshëm trepalësh në kohë paqeje për të ruajtur shërbimet thelbësore. Në varësi të gjeografisë së vendit, aspekte të tjera të mbrojtjes totale mund të përfshijnë krijimin e fortifikimeve kombëtare dhe forcave të qëndrimit prapa, trajnimin e rekrutëve në taktikat e luftës së lirë dhe projektimin e infrastrukturës civile, siç janë shiritat e autostradave, për t'u ripërdorur lehtësisht për përdorim ushtarak.

Për shembull, në Finlandë, termi (finlandisht: kokonaismaanpuolustus) përfshin të gjitha masat në sektorët civilë dhe ushtarakë që mbrojnë jetesën dhe sigurinë e qytetarëve kundër kërcënimeve të jashtme, me qëllim mbrojtjen e pavarësisë së Finlandës. Ngjashëm në Suedi, termi (suedisht: totalförsvaret) do të thotë që aktivitetet e mbrojtjes civile dhe ushtarake veprojnë së bashku, me qëllim mbrojtjen dhe sigurimin e funksioneve të rëndësishme shoqërore, siç janë Parlamenti Suedez dhe Porti i Göteborgut.

## Lista e përdoruesve

Mbrojtja totale është miratuar nga disa vende:

* Austria
* Danimarka
* Estonia
* Finlanda
* Indonezia
* Lituania
* Norvegjia
* Rusia
* Singapori
* Suedia
* Serbia
* Zvicra
* Tajvani
* Ukraina

## Shiko edhe

* Lufta totale
* Siguria kombëtare

## Referime
# Fushëbeteja

Helikopterët UH-1D transportojnë anëtarë të Batalionit të 2-të, Regjimentit të 14-të të Këmbësorisë nga zona e Plantacionit të Gomës Filhol.
Një **fushë beteje** është vendndodhja e një beteje aktuale ose historike që përfshin luftë tokësore. Zakonisht kuptohet se kufizohet në pikën e kontaktit midis forcave kundërshtare, megjithëse betejat mund të përfshijnë trupa që mbulojnë zona të gjera gjeografike. Megjithëse termi nënkupton që betejat zakonisht zhvillohen në një fushë - një shtrirje e hapur e terrenit të sheshtë - ai zbatohet për çdo lloj terreni në të cilin zhvillohet një betejë. Termi mund të ketë gjithashtu rëndësi juridike dhe fushat e betejës kanë vlerë të konsiderueshme historike dhe kulturore - fusha e betejës është përshkruar si "një vend ku idealet dhe besnikëria vihen në provë". Akte dhe traktate të ndryshme kufizojnë sjellje të caktuara luftarake në një fushë beteje të identifikuar. Regjime të tjera ligjore promovojnë ruajtjen e disa fushave të betejës si vende me rëndësi historike.

Teoria dhe doktrina moderne ushtarake, me përparimet teknologjike në luftë, ka evoluar të kuptuarit e një fushëbeteje nga një e përcaktuar nga terreni në një perceptim më të shumëanshëm të të gjithë faktorëve që ndikojnë në zhvillimin e një beteje dhe është konceptuar si hapësira e betejës.

## Shiko edhe

* Beteja

## Referenca
# H.G. Wells

| H.G. Wells |
| --- |
| Fotografi nga George Charles Beresford, 1920 |
| Born | Herbert George Wells (1866-09-21)21 shtator 1866 Bromley, Kent, England |
| Died | Londër,Angli |
| Genre | Shkenca fiktive |
| Years active | 1895–1946 |
| Spouse |

Isabel Mary Wells
​ ​(m. 1891; divorcuar 1894)​

 Amy Catherine Robbins
​ ​(m. 1895; vdiq 1927)​ |
| Children | 4 |
| Relatives | * Joseph Wells (babai)
 |
| Signature |
|  |

**Herbert George Wells** (21 shtator 1866 - 13 gusht 1946) ishte një shkrimtar anglez. Ai shkroi më shumë se pesëdhjetë romane dhe dhjetëra tregime të shkurtra. Romanet fantastiko-shkencore të Wells vlerësohen aq mirë sa ai është quajtur "babai i fantashkencës".

Përveç famës së tij si shkrimtar, ai ishte i shquar gjatë jetës së tij si një kritik shoqëror largpamës, madje profetik, i cili ia kushtoi talentin e tij letrar zhvillimit të një vizioni progresiv në shkallë globale. Si futurist, ai shkroi një numër veprash utopike dhe parashikoi ardhjen e avionëve, tankeve, udhëtimeve në hapësirë, armëve bërthamore, televizionit satelitor dhe diçkaje që i ngjan Rrjetit global. Brian Aldiss e quajti Wells si "Shekspiri i fantashkencës", ndërsa Charles Fort e quajti atë një "talent të egër".

Veprat e tij më të shquara fantastiko-shkencore përfshijnë *Makina e Kohës* (1895), e cila ishte novela e tij e parë, *Ishulli i doktor Moreau* (1896), *I padukshmi* (1897), *Lufta mes botëve* (1898), trillimi shkencor ushtarak *Lufta në ajër* (1907). Wells u nominua katër herë për Çmimin Nobel në Letërsi.

Trajnimi më i hershëm i specializuar i Wells ishte në biologji, dhe mendimi i tij për çështjet etike u zhvillua në një kontekst darvinian. Ai ishte gjithashtu një socialist i hapur që në moshë të re, shpesh (por jo gjithmonë, si në fillim të Luftës së Parë Botërore) duke simpatizuar pikëpamjet pacifiste. Wells ishte një diabetik dhe bashkëthemeloi shoqatën bamirëse *The Diabetic Association* (Diabetes UK) në 1934.

## Referime
# IWI Negev

Negev i Forcave Mbrojtëse të Izraelit.
**IWI Negev** (i njohur gjithashtu si **Negev NG-5**) është një mitraloz i lehtë me 5.56×45mm NATO, i zhvilluar nga Israel Weapon Industries (IWI), më parë Israel Military Industries Ltd. (IMI).

Në vitin 2012, IWI prezantoi mitralozin e përgjithshëm **Negev NG-7** me 7.62×51mm NATO i cili përdoret nga Forcat e Mbrojtjes së Izraelit (kryesisht në njësitë e këmbësorisë, inxhinierit luftarak dhe të forcave speciale). NG qëndron për Next Generation (gjeneratën e ardhshme).

## Shiko edhe

## Referime
# Mikojan-Gureviç MiG-19

|  MiG-19  |
| --- |
|  |
| Lloji | Luftarak |
| Prejardhja | Bashkimi Sovjetik |
| Historia në shërbim |
| Në shërbim | 1955 |
| Përdorur nga | Forcat ajrore Sovjetike Forcat Ajrore Kineze Forcat Ajrore Shqiptare etj. |
| Historia e prodhimit |
| Dizajnuesi(t) | Artem Mikoyan dhe Mikhail Gurevich |
| Dizajnuar | 1951 |
| Prodhuesi | Mikoyan-Gurevich |
| Prodhuar | 1953 |
| Nr. i ndërtuar | 2,172 (përveç varianteve kinez) |
| Variantet | Shenyang J-6 Nanchang Q-5 |

**MiG-19** është një avion ushtarak.

## Specifikimet (MiG-19S)

3-View drawing of MiG-19
Stampa:Specifikimet e avionëve
# Pistoleta Makarov

|  Makarov  |
| --- |
| Makarov PM (1977) |
| Lloji | Pistoletë gjysëmautomatike |
| Prejardhja | Bashkimi Sovjetik |
| Historia në shërbim |
| Në shërbim | 1951–tani |
| Historia e prodhimit |
| Dizajnuesi(t) | Nikolay Makarov |
| Prodhuesi | Izhevsk Mechanical Plant (Rusi), Simson (Gjermani), Arsenal AD (Bullgari), Norinco (Kinë) |
| Prodhuar | 1951–tani |
| Specifications |
| Pesha | 730g |
| Gjatësia | 161.5mm |
| Barrel length | 93.5mm |
| Gjerësia | 29.4mm |
|

---

 |
| Cartridge | 9x18mm Makarov |
| Action | me pasgoditje |
| Muzzle velocity | 315m/s |
| Effective firing range | 50 m |
| Feed system | Karikator me 8 fishekë, në disa modele të reja ka dhe me 10 dhe 12 fishekë |
| Sights | i rregullueshëm |

**Pistoleta Makarov** ose **PM** (Ru: **П**истоле́т **М**ака́рова, tr. **P**istolét **M**akárova, IPA: [pʲɪstɐˈlʲet mɐˈkarəvə], lit. 'Pistola e Makarov') është një pistoletë gjysmë automatike sovjetike. Nën udhëheqjen e projektit të Nikolai Fyodorovich Makarov, ajo u bë arma anësore standarde e ushtrisë të Bashkimit Sovjetik dhe krahu anësor Militsiya në 1951.

## Referenca

## Lidhje të jashtme
# Municioni thërrmues

Shpërthimi i kokës së raketës amerikane Honest John rreth vitit 1960, duke treguar bomba M134 të mbushura me Sarin.
**Municioni thërrmues** është një formë e armës shpërthyese e lëshuar nga ajri ose e lëshuar nga toka që lëshon ose nxjerr nënmunicione më të vogla. Zakonisht, kjo është një bombë thërrmuese që nxjerr bomba shpërthyese që janë krijuar për të vrarë personelin dhe shkatërruar automjete. Municione të tjera thërrmuese janë projektuar për të shkatërruar pistat ose linjat e transmetimit të energjisë elektrike.

Për shkak se bombat thërrmuese lëshojnë shumë bomba të vogla në një zonë të gjerë, ato paraqesin rrezik për civilët si gjatë sulmeve ashtu edhe më pas. Bombat e pashpërthyera mund të vrasin ose gjymtojnë civilë dhe objektiva të padëshiruar shumë kohë pas përfundimit të një konflikti dhe janë të kushtueshme për t'u gjetur dhe hequr. Kjo shkallë dështimi varion nga 2 për qind në mbi 40 për qind.

Municionet thërrmuese janë të ndaluara për ato kombe që ratifikuan Konventën për Municionet Thërrmuese, të miratuar në Dublin, Irlandë, në maj 2008. Konventa hyri në fuqi dhe u bë e drejtë ndërkombëtare detyruese pas ratifikimit të shteteve më 1 gusht 2010, gjashtë muaj pasi u ratifikua nga 30 shtete. Që nga 10 shkurti 2022, gjithsej 123 shtete i janë bashkuar Konventës, si 110 shtete palë dhe 13 nënshkruese.

## Shiko edhe

* Municioni i drejtuar me saktësi

## Referime
# Heckler & Koch AG36

H&K AG36
**AG36** është një granatëhedhës me një goditje 40mm që operon në sistemin e lartë-të ulët dhe është projektuar kryesisht për instalim në pushkën sulmuese G36, projektuar nga kompania gjermane e prodhimit të armëve Heckler & Koch. Fillimisht u shfaq si kandidati i Heckler & Koch për kërkesën e Ushtrisë Amerikane për Granatëhedhës të Përmirësuar, i vlerësuar për përdorim me pushkët XM8 dhe FN SCAR. Siç gabohet zakonisht, "A" nuk është një shtesë e emrit "G36", i cili është shkurtim për *Gewehr 36*, por në fakt është një shkurtim i gjermanishtes *Anbaugranatwerfer*, fjalë për fjalë do të thotë "granatahedhës i bashkangjitur" dhe 36 që vjen nga emri i armës kryesore për të cilën ishte krijuar - G36. Mund të përdoret gjithashtu i çmontuar, me një stok të bashkangjitur si një model i pavarur, ose një modul i dritës lazer LLM01 mund të ngjitet në të.

## Shiko edhe

* Heckler & Koch G36

## Referenca
# HS Produkt VHS

Pushkë sulmi HS Produkt VHS-D.
**VHS** (Kroatisht: *Višenamjenska Hrvatska Strojnica*, fjalë-për-fjalë: mitraloz shumëfunksional kroat) është një pushkë sulmi bullpup për fishekun e NATO-s 5,56×45mm e projektuar dhe prodhuar nga HS Produkt i Kroacisë. Pushka VHS u prezantua për herë të parë në ekspozitën iKA të vitit 2007, ekspozita vjetore e inovacionit kroat që zhvillohet në qytetin e Karlovac. Zhvillimi filloi nga një kërkesë e Ushtrisë Kroate për një pushkë të re këmbësorie për të përmbushur standardet e NATO-s.

Një version i përmirësuar i pushkës VHS, i njohur si VHS-2, u prezantua në prill 2013. Në janar 2022, u njoftua se Springfield Armory, Inc. do të importonte **VHS-2** në SHBA si **Hellion**.

## Shiko edhe

* Pushka e sulmit

## Referime
# MP7

|  Heckler & Koch MP7  |
| --- |
| MP7A2 with attachments, including a weapon light, weapon sling, and an Aimpoint Micro T2 |
| Lloji | Personal defense weapon Submachine gun |
| Prejardhja | Germany |
| Historia në shërbim |
| Në shërbim | 2001–present |
| Përdorur nga | 20+ countries (see *Users*) |
| Luftëra | * War in Afghanistan
* Iraq War
* Operation Inherent Resolve
* Operation Neptune Spear
* Papua Conflict
* Russian invasion of Ukraine
 |
| Historia e prodhimit |
| Prodhuesi | Heckler & Koch |
| Prodhuar | 2001–present |
| Specifications |
| Pesha | * 1.90 kg (4.2 lb) with 20-round empty magazine (PDW)
* 2.10 kg (4.63 lb) with magazine (MP7A1)
 |
| Gjatësia | 638 mm (25.1 in) stock extended / 415 mm (16.3 in) stock collapsed |
| Barrel length | 180 mm (7.1 in) |
| Gjerësia | 51 mm (2.0 in) |
| Lartësia | 169.5 mm (6.7 in) |
|

---

 |
| Cartridge | HK 4.6×30mm |
| Action | Gas-operated, short stroke piston, rotating bolt |
| Rate of fire | 950 rounds/min |
| Muzzle velocity | 735 m/s (2,411 ft/s) (Fiocchi CPS Black Tip ammunition) |
| Effective firing range | 200 m (660 ft) |
| Feed system | 20-, 30- or 40-round detachable box magazine |
| Sights | Tritium-illuminated flip-up night sights; handgun and rifle sights (adjustable) |

**Heckler & Koch MP7** (gjermanisht: *Maschinenpistole 7*) është një armë mbrojtëse personale e vendosur për fishekun HK 4.6×30mm, i projektuar nga prodhuesi gjerman i mbrojtjes Heckler & Koch.

Ajo u projektua (së bashku me fishekun e ri) për të përmbushur kërkesat e NATO-s të botuara në 1989, e cila kërkonte një armë të tipit SMG me një kapacitet më të madh për të mposhtur armaturën e trupit Kevlar (kundrejt mitralozave para-ekzistuese që përdorin fishekë konvencionalë pistolete si p.sh. .45 ACP dhe 9×19mm Parabellum).

MP7 hyri në prodhim në vitin 2001 dhe është një rival i drejtpërdrejtë i FN P90, i zhvilluar gjithashtu në përgjigje të kërkesës së NATO-s nga kompania belge FN Herstal. Arma është rishikuar që nga prezantimi i saj dhe variantet më të fundit të prodhimit janë **MP7A1** dhe **MP7A2**.

Përhapja e armaturës së butë të trupit të lirë, por efektive, ka filluar t'i bëjë të paefektshme armët që gjuajnë municione pistolete (të tilla si automatiku i mëparshëm MP5 i Heckler & Koch dhe pistoleta USP). Në përgjigje të këtij trendi, Heckler & Koch projektuan MP7 (së bashku me pistoletën e anuluar UCP, e cila përdor të njëjtin municion) për të depërtuar në forca të blinduara të buta të trupit, ndërsa ishte mjaft e vogël për t'u përdorur në vend të një pistolete ose një automatik.

## Shiko edhe

## Referime