# Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore

**Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore** (anglisht: *International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights - ICESCR*) është një traktat shumëpalësh i miratuar nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara më 16 dhjetor të vitit 1966, i njohur ndryshe si Rezoluta 2200A (XXI), e që hyri në fuqi nga 3 janari i vitit 1976. Ai i angazhon palët e tij që të punojnë në dhënien e të drejtave ekonomike, sociale dhe kulturore (ESCR) për territoret dhe vetë individët joqeverisës, përfshirë të drejtat e punës dhe të drejtën për shëndet, të drejtën për arsim dhe të drejtën në një standard adekuat të jetesës. Që nga janari i vitit 2020, Pakti në fjalë ka 170 palë nënshkruese.

Ky Pakt (dhe Protokolli i tij Opsional ) është pjesë e Kartës Ndërkombëtare të të Drejtave të Njeriut, së bashku me Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut (Universal Declaration of Human Rights) dhe Konventën Ndërkombëtare për të Drejtat Civile dhe Politike (International Covenant on Civil and Political Rights), duke përfshirë edhe Protokollet Fakultative të tij (të parin dhe të dytin).

Pakti monitorohet nga Komiteti për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore i Organizatës së Kombeve të Bashkuara.

## Gjeneza

Pakti ose Konventa në fjalë i ka rrënjët në të njëjtin proces që çoi në miratimin e Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut. Një "Deklaratë për të Drejtat Thelbësore të Njeriut" ishte propozuar në Konferencën e San Franciskos në vitin 1945 e cila çoi në themelimin e Kombeve të Bashkuara, dhe Këshillit Ekonomik dhe Social të cilit iu dha detyra për ta hartuar atë. Në fillim të procesit, dokumenti u nda në një deklaratë që parashtroi parimet e përgjithshme të të drejtave të njeriut dhe një pakt (konventë ose besëlidhje) që përmbante angazhime detyruese. I pari evoluoi në deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut (Universal Declaration of Human Rights) dhe u adoptua më 10 dhjetor të vitit 1948.

Procesi i hartimit të konventës vazhdoi tutje, por mbetën dallime të rëndësishme midis anëtarëve të Kombeve të Bashkuara për rëndësinë relative të të drejtave negative civile dhe politike përkundrejt të drejtave pozitive ekonomike, sociale dhe kulturore. Këto përfundimisht bënë që ky Pakt të ndahej në dy konventa (besëlidhje) të veçanta, "një të përmbajë të drejtat civile dhe politike dhe tjetra të përmbajë të drejta ekonomike, sociale dhe kulturore". Që të dy besëlidhjet do të përmbajnë sa më shumë dispozita të ngjashme dhe të hapen për nënshkrim njëkohësisht. Secila do të përmbajë gjithashtu një artikull mbi të drejtën e të gjithë popujve për vetëvendosje.

Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike. Sociale dhe Kulturore ka shkaktuar shumë më tepër diskutime ngase përmban dispozita që kanë të bëjnë me punën, sigurimin social, standardin e jetesës, mbrojtjen e familjes, sigurimin e shëndetit, edukimin dhe arsimin, etj. pra, aso obligimesh, përmbajtja e të cilave nuk varet thjesht nga vullneti i mirë i autoriteteve të pushtetit në një vend, por edhe nga rendi shoqëror i vendit, shkalla e zhvillimit, etj.

## Përmbledhje

Pakti në fjalë ndjek strukturën e DUDNJ (UDHR) dhe Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (ICCPR), me një parathënie dhe tridhjetë e një artikuj, të ndarë në pesë pjesë.

**Pjesa 1** (neni 1) njeh të drejtën e të gjithë popujve për vetëvendosje, duke përfshirë të drejtën për "të përcaktuar lirshëm statusin e tyre politik", të ndjekin qëllimet e tyre ekonomike, sociale dhe kulturore, dhe të menaxhojnë dhe të disponojnë burimet e tyre. Ajo njeh një të drejtë negative të një populli që të mos privohet nga mjetet e tij të jetesës, dhe imponon një detyrim për ato palë që ende janë përgjegjëse për territoret (kolonitë) joqeverisëse, për të inkurajuar dhe respektuar vetëvendosjen e tyre.

**Pjesa 2** (Nenet 2-5) përcakton parimin e "realizimit progresiv" (shiko më poshtë. ) Gjithashtu kërkon që të drejtat të njihen "pa diskriminim të çfarëdo lloji, në lidhje me racën, ngjyrën, seksin, gjuhën, fenë, opinionin politik ose tjetër, origjinën kombëtare ose shoqërore, pronën, lindjen ose statusin tjetër". Të drejtat mund të kufizohen vetëm me ligje të formuluara në një mënyrë të pajtueshme me natyrën e të drejtave, dhe vetëm me qëllim të "promovimit të mirëqenies së përgjithshme në një shoqëri demokratike".

**Pjesa 3** (Nenet 6-15) rendit vetë të drejtat. Këto përfshijnë të drejtat për

* punë, nën "kushte të drejta dhe të favorshme", me të drejtën për të formuar dhe anëtarësuar sindikatat (nenet 6, 7 dhe 8);
* sigurimet shoqërore, përfshirë sigurimet shoqërore (neni 9);
* jeta familjare, përfshirë pushimin e paguar prindëror dhe mbrojtjen e fëmijëve (neni 10);
* një standard i mjaftueshëm jetese, duke përfshirë ushqimin, veshjen dhe strehimin e duhur, dhe "përmirësimin e vazhdueshëm të kushteve të jetës" (neni 11);
* shëndetësia, konkretisht "standardi më i lartë i arritshëm i shëndetit fizik dhe mendor" (neni 12);
* arsimi, përfshirë arsimin fillor falas universal, përgjithësisht arsimin e mesëm të disponueshëm dhe arsimin e lartë po aq të arritshëm. Kjo duhet të drejtohet në "zhvillimin e plotë të personalitetit njerëzor dhe ndjenjën e dinjitetit të tij", dhe t'iu mundësojë të gjithë personave të marrin pjesë në mënyrë efektive në shoqëri (Nenet 13 dhe 14);
* pjesëmarrja në jetën kulturore (neni 15).

**Pjesa 4** (Nenet 16-25) rregullon raportimin dhe monitorimin e Paktit (Konventës -Besëlidhjes) dhe hapat e ndërmarrë nga palët për ta zbatuar atë. Ai gjithashtu lejon organin monitorues - fillimisht Këshillin Ekonomik dhe Social të Kombeve të Bashkuara - tani Komisioni për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore - shiko më poshtë - të bëjë rekomandime të përgjithshme për Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara për masat e duhura për të realizuar të drejtat e tyre (neni 21)

**Pjesa 5** (Nenet 26–31) rregullon ratifikimin, hyrjen në fuqi dhe ndryshimin e Paktit (Konventës - Besëlidhjes).

**Neni 2** i Paktit (Konventës-Besëlidhjes) obligon të gjitha palët që:

>  të ndërmarrin hapa ... në maksimumin e burimeve të tyre të disponueshme, me qëllim të arritjes në mënyrë progresive të realizimin të plotë të të drejtave të njohura në këtë Pakt (Konvent-Besëlidhje) me të gjitha mjetet e përshtatshme, përfshirë këtu veçanërisht miratimin e masave legjislative.
>
>

## Palët nënshkruese të Konventës

Më poshtë janë palët nënshkruese të Paktit (Konventës - Besëlidhjes):

| Shteti | Data e nënshkrimit | Data e ratifikimit | Shënime |
| --- | --- | --- | --- |
| Afghanistan |  | 24 January 1983 |  |
| Albania |  | 4 October 1991 |  |
| Algeria | 10 December 1968 | 12 September 1989 |  |
| Angola |  | 10 January 1992 |  |
| Antigua and Barbuda |  | 3 July 2019 |  |
| Argentina | 19 February 1968 | 8 August 1986 |  |
| Armenia |  | 13 September 1993 |  |
| Australia | 18 December 1972 | 10 December 1975 |  |
| Austria | 10 December 1973 | 10 September 1978 |  |
| Azerbaijan |  | 13 August 1992 |  |
| Bahamas | 4 December 2008 | 23 December 2008 |  |
| Bahrain |  | 27 September 2007 |  |
| Bangladesh |  | 5 October 1998 |  |
| Barbados |  | 5 January 1973 |  |
| Belarus | 19 March 1968 | 12 November 1973 | Signed and ratified as the Byelorussian Soviet Socialist Republic. |
| Belgium | 10 December 1968 | 21 April 1983 |  |
| Belize | 6 September 2000 | 9 March 2015 |  |
| Benin |  | 12 March 1992 |  |
| Plurinational State of Bolivia |  | 12 August 1982 |  |
| Bosnia and Herzegovina |  | 1 September 1993 | The former Yugoslavia had signed the Covenant on 8 August 1967 and ratified it on 2 June 1971. |
| Brazil |  | 24 January 1992 |  |
| Bulgaria | 8 October 1968 | 21 September 1970 |  |
| Burkina Faso |  | 4 January 1999 |  |
| Burundi |  | 9 May 1990 |  |
| Cambodia | 17 October 1980 | 26 May 1992 | Democratic Kampuchea had signed the Covenant on 17 October 1980 |
| Cameroon |  | 27 June 1984 |  |
| Kanadaja |  | 19 May 1976 |  |
| Cape Verde |  | 6 August 1993 |  |
| Central African Republic |  | 8 May 1981 |  |
| Chad |  | 9 June 1995 |  |
| Chile | 16 September 1969 | 10 February 1972 |  |
| Kina | 27 October 1997 | 27 March 2001 | The Republic of China had signed on 5 October 1967 |
| Colombia | 21 December 1966 | 29 October 1969 |  |
| Comoros | 25 September 2008 |  |  |
| Congo |  | 5 October 1983 |  |
| Costa Rica | 19 December 1966 | 29 November 1968 |  |
| Côte d'Ivoire |  | 26 March 1992 |  |
| Croatia |  | 12 October 1992 | The former Yugoslavia had signed the Covenant on 8 August 1967 and ratified it on 2 June 1971. |
| Cuba | 28 February 2008 |  |  |
| Cyprus | 9 January 1967 | 2 April 1969 |  |
| Czech Republic |  | 22 February 1993 | Czechoslovakia had signed the Covenant on 7 October 1968 and ratified it on 23 December 1975. |
| Democratic People's Republic of Korea |  | 14 September 1981 |  |
| Democratic Republic of the Congo |  | 1 November 1976 |  |
| Danimarka | 20 March 1968 | 6 January 1972 |  |
| Djibouti |  | 5 November 2002 |  |
| Dominica |  | 17 June 1993 |  |
| Dominican Republic |  | 4 January 1978 |  |
| Ecuador | 29 September 1967 | 6 March 1969 |  |
| Egypt | 4 August 1967 | 14 January 1982 |  |
| El Salvador | 21 September 1967 | 30 November 1979 |  |
| Equatorial Guinea |  | 25 September 1987 |  |
| Eritrea |  | 17 April 2001 |  |
| Estonia |  | 21 October 1991 |  |
| Ethiopia |  | 11 June 1993 |  |
| Finland | 11 October 1967 | 19 August 1975 |  |
| Fiji |  | 16 August 2018 |  |
| France |  | 4 November 1980 |  |
| Gabon |  | 21 January 1983 |  |
| Gambia |  | 29 December 1978 |  |
| Georgia |  | 3 May 1994 |  |
| Gjermania | 9 October 1968 | 17 December 1973 | The German Democratic Republic had signed and ratified the Convention with reservations on 27 March 1973 and 8 November 1973 |
| Ghana | 7 September 2000 | 7 September 2000 |  |
| Greece |  | 16 May 1985 |  |
| Grenada |  | 6 September 1991 |  |
| Guatemala |  | 19 May 1988 |  |
| Guinea | 28 February 1967 | 24 January 1978 |  |
| Guinea-Bissau |  | 2 July 1992 |  |
| Guyana | 22 August 1968 | 15 February 1977 |  |
| Haiti |  | 8 October 2013 |  |
| Honduras | 19 December 1966 | 17 February 1981 |  |
| Hungary | 25 March 1969 | 17 January 1974 |  |
| Iceland | 30 December 1968 | 22 August 1979 |  |
| India |  | 10 April 1979 |  |
| Indonesia |  | 23 February 2006 |  |
| Iran (Islamic Republic of) | 4 April 1968 | 24 June 1975 |  |
| Iraq | 18 February 1969 | 25 January 1971 |  |
| Irlanda | 1 October 1973 | 8 December 1989 |  |
| Israel | 19 December 1966 | 3 October 1991 |  |
| Italia | 18 January 1967 | 15 September 1978 |  |
| Jamaica | 19 December 1966 | 3 October 1975 |  |
| Japonia | 30 May 1978 | 21 June 1979 |  |
| Jordan | 30 June 1972 | 28 May 1975 |  |
| Kazakhstan | 2 December 2003 | 24 January 2006 |  |
| Kenya |  | 1 May 1972 |  |
| Kuwait |  | 21 May 1996 |  |
| Kyrgyzstan |  | 7 October 1994 |  |
| Lao People's Democratic Republic | 7 December 2000 | 13 February 2007 |  |
| Latvia |  | 14 April 1992 |  |
| Lebanon |  | 3 November 1972 |  |
| Lesotho |  | 9 September 1992 |  |
| Liberia | 18 April 1967 | 22 September 2004 |  |
| Libya |  | 15 May 1970 |  |
| Liechtenstein |  | 10 December 1998 |  |
| Lithuania |  | 20 November 1991 |  |
| Luxembourg | 26 November 1974 | 18 August 1983 |  |
| Madagascar | 14 April 1970 | 22 September 1971 |  |
| Malawi |  | 22 December 1993 |  |
| Maldives |  | 19 September 2006 |  |
| Mali |  | 16 July 1974 |  |
| Malta | 22 October 1968 | 13 September 1990 |  |
| Marshall Islands |  | 12 March 2018 |  |
| Mauritania |  | 17 November 2004 |  |
| Mauritius |  | 12 December 1973 |  |
| Mexico |  | 23 March 1981 |  |
| Monaco | 26 June 1997 | 28 August 1997 |  |
| Mongolia | 5 June 1968 | 18 November 1974 |  |
| Montenegro |  | 23 October 2006 |  |
| Morocco | 19 January 1977 | 3 May 1979 |  |
| Myanmar | 16 July 2015 | 6 October 2017 |  |
| Namibia |  | 28 November 1994 |  |
| Nepal |  | 14 May 1991 |  |
| Netherlands | 25 June 1969 | 11 December 1978 |  |
| New Zealand | 12 November 1968 | 28 December 1978 |  |
| Nicaragua |  | 12 March 1980 |  |
| Niger |  | 7 March 1986 |  |
| Nigeria |  | 29 July 1993 |  |
| Norway | 20 March 1968 | 13 September 1972 |  |
| Pakistan | 3 November 2004 | 17 April 2008 |  |
| Palau | 20 September 2011 |  |  |
| State of Palestine |  | 2 April 2014 |  |
| Panama | 27 July 1976 | 8 March 1977 |  |
| Papua New Guinea |  | 21 July 2008 |  |
| Paraguay |  | 10 June 1992 |  |
| Peru | 11 August 1977 | 28 April 1978 |  |
| Philippines | 19 December 1966 | 7 June 1974 |  |
| Poland | 2 March 1967 | 18 March 1977 |  |
| Portugal | 7 October 1976 | 31 July 1978 |  |
| Qatar |  | 21 May 2018 |  |
| Republic of Korea |  | 10 April 1990 |  |
| Republic of Moldova |  | 26 January 1993 |  |
| Romania | 27 June 1968 | 9 December 1974 |  |
| Russian Federation | 18 March 1968 | 16 October 1973 | Signed and ratified as the Soviet Union. |
| Rwanda |  | 16 April 1975 |  |
| San Marino |  | 18 October 1985 |  |
| Sao Tome and Principe | 31 October 1995 | 10 January 2017 |  |
| Senegal | 6 July 1970 | 13 February 1978 |  |
| Serbia |  | 12 March 2001 | The former Yugoslavia had signed the Covenant on 8 August 1967 and ratified it on 2 June 1971. The 2001 declaration of succession was made by the Federal Republic of Yugoslavia. |
| Seychelles |  | 5 May 1992 |  |
| Sierra Leone |  | 23 August 1996 |  |
| Slovakia |  | 28 May 1993 | Czechoslovakia had signed the Covenant on 7 October 1968 and ratified it on 23 December 1975. |
| Slovenia |  | 6 July 1992 | The former Yugoslavia had signed the Covenant on 8 August 1967 and ratified it on 2 June 1971. |
| Solomon Islands |  | 17 March 1982 |  |
| Somalia |  | 24 January 1990 |  |
| Afrika e JugutSouth Africa | 3 October 1994 | 12 January 2015 |  |
| Spanja | 28 September 1976 | 27 April 1977 |  |
| Sri Lanka |  | 11 June 1980 |  |
| St. Vincent and the Grenadines |  | 9 November 1981 |  |
| Sudan |  | 18 March 1986 |  |
| Suriname |  | 28 December 1976 |  |
| Swaziland |  | 26 March 2004 |  |
| Sweden | 29 September 1967 | 6 December 1971 |  |
| Switzerland |  | 18 June 1992 |  |
| Syrian Arab Republic |  | 21 April 1969 |  |
| Tajikistan |  | 4 January 1999 |  |
| Thailand |  | 5 September 1999 |  |
| The Republic of Macedonia |  | 18 January 1994 | The former Yugoslavia had signed the Covenant on 8 August 1967 and ratified it on 2 June 1971. |
| Timor-Leste |  | 16 April 2003 |  |
| Togo |  | 24 May 1984 |  |
| Trinidad and Tobago |  | 8 December 1978 |  |
| Tunisia | 30 April 1968 | 18 March 1969 |  |
| Turkey | 15 August 2000 | 23 September 2003 |  |
| Turkmenistan |  | 1 May 1997 |  |
| Uganda |  | 21 January 1987 |  |
| Ukraine | 20 March 1968 | 12 November 1973 | Signed and ratified as the Ukrainian Soviet Socialist Republic. |
| United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland | 16 September 1968 | 20 May 1976 |  |
| United Republic of Tanzania |  | 11 June 1976 |  |
| United States of America | 5 October 1977 |  |  |
| Uruguay | 21 February 1967 | 1 April 1970 |  |
| Uzbekistan |  | 28 September 1995 |  |
| Venezuela (Bolivarian Republic of) | 24 June 1969 | 10 May 1978 |  |
| Viet Nam |  | 24 September 1982 |  |
| Yemen |  | 9 February 1987 | Effected as Yemen Arab Republic |
| Zambia |  | 10 April 1984 |  |
| Zimbabwe |  | 13 May 1991 |  |

## Shtetet të cilat nuk e kanë nënshkruar

1. Andorra
2. Botsvana
3. Butani
4. Brunei
5. Kiribati
6. Malaysia
7. Shtetet Federative të Mikronezisë
8. Mozambiku
9. Nauru
10. Omani
11. Shën Kits dhe Nevis
12. Samoa
13. Arabia Saudite
14. Singapori
15. Shën Lucia
16. Sudani i Jugut
17. Tonga
18. Tuvalu
19. Emiratet e Bashkuara Arabe
20. Vanuatu

## Referime