Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Plazma (fizikë)

llambe plazme, Kjo figure ilustron disa nga fenomenet komplekse të plazmës, përfshire *filamentimin*. Ngjyrat janë rezultat i relaksimit te elektroneve nga nga gjendjet e ekzistuara në ato me nivel energjie më të vogël pasi janë rekombinuar me jonet. Ky proces prodhon spektrin dritor karakteristik te gazit.
Ne përdorimin fizik dhe kimik , **plazma** i referohet një gazi te jonizuar , në të cilën një proporcion i caktuar i elektroneve janë të lira, pra jo të lidhura në atome ose molekula. Aftësia e ngarkesave pozitive ose negative bën që plazma të jetë përcjellëse, kështu që ajo reagon shumë ndaj fushave elektromagnetike. Pra shikohet se plazma ka veti shumë të ndryshme nga trupat e ngurte apo lëngjet ose gazet kështu që ajo konsiderohet si një gjendje e ndryshme e lendes. Plazma zakonisht merr formën e një reje gazi neutral.(psh yjet).
# 14 Qershor

|  |
| --- |
| **Muajt** |
| Janari | Korriku |
| Shkurti | Gushti |
| Marsi | Shtatori |
| Prilli | Tetori |
| Maji | Nëntori |
| Qershori | Dhjetori |

|  |
| --- |
| **Ditët historike** |
| Maji · Qershori · Korriku |
| ~~0~~1 | ~~0~~2 | ~~0~~3 | ~~0~~4 | ~~0~~5 | ~~0~~6 | ~~0~~7 |
| ~~0~~8 | ~~0~~9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

## Ngjarje

* 1841 – Parlamenti i parë kanadez filloi punën në Kingston.
* 1900- Hawaii u bë territor i SHBA-së.
* 1907- Gratë në Norvegji e fituan të drejtën për të votuar.
* 1927- Presidenti nikaraguas, Adolfo Diaz, nënshkroi një traktat me SHBA-në, duke e lejuar ndërhyrjen amerikane në shtetin e tij.
* 1940 – Nazistët e hapën kampin e tyre të përqendrimit në Auschwitz, në Poloninë e okupuar nga Gjermania.
* 1940 – Ushtarët gjermanë hynë në Paris. Me okupimin e Parisit u paralajmërua vënia e orës policore.
* 1945 – Burma u çlirua nga Britania.
* 1949 – U formua shteti i Vietnamit.
* 1965 – Një triumvirat ushtarak mori kontrollin mbi Sajgon, në Vietnamin Jugor.
* 1982 – Forcat argjentinase iu dorëzuan ushtarëve britanikë në Ishujt e Falklandit.
* 1985 – Nisi rrëmbimi 17-ditësh i aeroplanit TWA. Rrëmbyesit ishin shiitë libanezë.
* 1996 – Rebelët çeçenë morën 2.000 njerëz peng në një spital në Rusi.
* 1999 - Çlirimi i Gjakovës nga pushtuesit serb.

## Lindje

* 1920 - Ramadan Sokoli, muzikologu i shquar shqiptar.
* 1928 - Ernesto Çe Gevara, revolucionar.
* 1969 - Shtefi Graf, tenisere gjermane.
* 1899 - Jasunari Kavabata, shkrimtar japonez.

## Vdekje

* 1939 - P. Ambroz Marlaskaj OFM, publicist, mësues, tekstolog, jurist dhe deputet i Kuvendit Kushtetues.
* 1968 - Salvatore Quasimodo, poet italian, nobelist
* 1986 - Jorge Luis Borges, shkrimtar argjentinas

## Festa dhe përvjetore

Dita Boterore e Dhurimit te Gjakut
# Cirroza

Fotoja e mikroskopit
**Cirroza** është gjendja në të cilën përfundon mëlçia pas sëmundjeve kronike që shoqërohen me dëmtim të qelizave të mëlçisë, fibrozë, rigjenerim nodular, dhe shtrembërim të mikroarkitekturës të mëlçisë. Fiziologjikisht, cirroza shkakton pamjaftueshmëri të mëlçisë (pamjaftueshmëri biokimiko-metabolike dhe pamjaftueshmëri të qarkullimit të gjakut në mëlçi).

## Shkaqet

Ne te shkuaren mendohej se shkaku paresor ishte alkolizmi, kjo sepse nuk njihej rendesia e viruseve HBV, HCV. Sot dihet me se miri se alkoholet mund te coje ne cirroze por me shume ai është nje shkak dytesor.
Shkaqet kryesore:

* Hepatitet virale kronike
* Alkoholet
* Agjente toksike dhe barnat
* Bllokimi i rrugeve biliare
* Semundje imunitare

## Shenjat, simptomat, analizat e gjakut

Ne fazen e pare Cirroza nuk paraqet shenja te dukshme. Mund te kalojne vjet per te kuptuar demin qe Melcia po kalon. Kjo situate krijohet pasi melcia mund te kompesoje humbjen e qelizave te saj'te semura' duke e mbingarkuar ato te shendetshme. Shenjat e para te semundjes jane humbja e oreksit, peshes dhe mases muskulore. Me pas, kur demi është i madhe, shfaqet verdheza, ascit, edeme etj.

1. Dobësi, lodhje.
2. **Lëkura**: verdhëz, teleangiektazi, eritemë palmare, purpura, ekimoza, glossit e keilozë.
3. **Barku**: hipertension portal, splenomegali, ascit, varice ezofageale, caput medusae, hemorroide, hematemezë, melena, hematokezi.
4. **Analizat e gjakut**: hipoalbuminemi, hipergamaglobulinemi, zgjatje e PT-së dhe e aPTT-së, transaminaza të rritura, anemi, trombocitopeni.

## Komplikimet

1. **Ascit**.
2. **Sistemi endokrin**: amenorre, impotencë, gjinekomasti, sterilitet.
3. **Sistemi nervor**: encefalopatia shfaqet me asteriksis, dizartri, delir, koma.
4. **Sindroma epato-renale**.

## Terapia

Hapi i pare është heqja e problemit qe ka krijuar cirrozen(trajtim i hepatit viral, alkolizmit). Mjekimet duhen per te parandaluar komplikimet. Ne rast te hipertensionit portal jepen beta-bloccanti me qellim uljen e presionit ne venat intestinale.

## Prognoza

Prognoza varet nga stadi ne te cilin ndodhet semundja e komlikimeve qe ka shkaktuar. Ekziston nje indeks per te vleresuar me mire gjendjen e pazientit qe quhet Child-Pugh Score.
Ky indeks vlereson:

* Bilirubinen(totale): <2,0(1), 2,0-3,0(2), >3,0 mg/dl(3).
* Albuminen: >3,5(1), 2,8 - 3,5(2), <2,8 g/dl(3).
* Tempo di protrombina: <40(1), 40 - 70(2), >70(3).
* Ascit: assente(1), scarsa(2), moderata(3).
* Encefalopatine: S'ka(1), Stadi I-II(2), Stadi III-IV (3).

Shuma e pikeve ne kllapa na jep tre grupe, A(5,6 pike), B(7,8,9pike), C(10,11,12,13,14,15 pike).Gjendja rendohet duke u ritur numri i pikeve.

## Burimi i të dhënave

* Rif. 1 Permbledhje e semundjeve gastroenterologjike Arkivuar 16 korrik 2010 tek Wayback Machine
* Rif. 2 Spitali Cardarelli
# Fizikanti

**Fizikanti** është shkencëtar që studion ose ka si profesion lëndën e fizikës. Fizikantët studiojnë një gamë të gjerë të fenomeneve fizike në shumë degë të fizikës që përfshin të gjitha shkallët: nga grimcat nën-atomike e cila e gjithë lënda përbëhet deri tek sjellja dhe evoluimi i Universit si i tërë (dega e kozmologjisë). Një nga fizikantet më të njohur në botë është Albert Ajnshatjni.

## Etimologjia

Termi "fizikant" u shpik nga filozof, prifti, dhe historiani i shkencës anglez William Whewell në 1840, për të treguar një njeri që prkatikon atë që në atë kohë quhej filozofia natyrore. .

## Referime

## Lexime të mëtejshme

* Whitten, Barbara L.; Foster, Suzanne R.; Duncombe, Margaret L. (2003). "What works for women in physics?". *Physics Today*. **56** (9): 46. doi:10.1063/1.1620834. Arkivuar nga origjinali () më 31 maj 2008. Marrë më 28 qershor 2010. `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Kirby, Kate; Czujko, Roman; Mulvey, Patrick (2001). "The Physics Job Market: From Bear to Bull in a Decade". *Physics Today*. **54** (4): 36. doi:10.1063/1.1372112. Arkivuar nga origjinali () më 7 nëntor 2007. Marrë më 28 qershor 2010. `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Hermanowicz, Joseph C. (1998). *The Stars Are Not Enough: Scientists--Their Passions and Professions*. University of Chicago Press. ISBN 9780226327679. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Hermanowicz, Joseph C. (2009). *Lives in Science: How Institutions Affect Academic Careers*. University of Chicago Press. ISBN 9780226327617. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)

## Lidhje të jashtme

 Definimi i *fizikanti* tek WikiFjalori

* Education and employment statistics nga Instituti American i Fizikës
* Occupational Outlook Handbook Arkivuar 28 mars 2012 tek Wayback Machine
* Physicists and Astronomers Arkivuar 11 janar 2012 tek Wayback Machine; US Department of Labor, Bureau of Labor Statistics