Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Yndyra shtazore

Dhjam derri i lagur, i nxjerrë nga dhjamin i shpinës

**Yndyrnat dhe vajrat shtazore** janë lipide që rrjedhin nga kafshët : vajrat janë të lëngshëm në temperaturën e dhomës dhe yndyrat janë të ngurta. Kimikisht, si yndyrnat ashtu edhe vajrat përbëhen nga trigliceride . Megjithëse shumë pjesë dhe sekrecione të kafshëve mund të japin vaj, në praktikën tregtare, vaji nxirret kryesisht nga yndyrat e indeve të përpunuara nga kafshët blegtorale si derrat, pulat dhe lopët . Produktet e qumështit japin yndyrë shtazore dhe produkte vaji si gjalpi .

Disa yndyrna, të tilla si dhjami i patës, kanë një pikë tymi më të lartë se yndyrat e tjera shtazore, por janë akoma më të ulëta se shumë vajra vegjetale si ulliri ose avokado .

Yndyrnat shtazore zakonisht konsumohen si pjesë e një diete perëndimore në formën e tyre gjysmë të ngurtë si qumësht, gjalpë, sallo, schmaltz dhe pikues ose më shpesh si mbushës në mishin e prodhuar në fabrikë, ushqim për kafshët shtëpiake dhe produkte të ushqimit të shpejtë .

## Përdorimet kulinare

Shumë yndyrna dhe vajra shtazore konsumohen drejtpërdrejt ose tërthorazi si përbërës në ushqim. Vajrat shërbejnë për një sërë qëllimesh:

* **Shkurtim** – për t’i dhënë pastës një strukturë të thërrmueshme.
* **Tekstura** – vajrat mund të shërbejnë për të bërë që përbërësit e tjerë të ngjiten më pak së bashku.
* **Shije** – disa mund të zgjidhen posaçërisht për aromën që japin.
* **Baza e shijes** – vajrat mund të “mbartin” edhe shijet e përbërësve të tjerë, pasi shumë shije janë të pranishme në kimikatet që janë të tretshme në vaj.

Së dyti, vajrat mund të nxehen dhe të përdoren për të gatuar ushqime. Vajrat e përshtatshëm për këtë qëllim duhet të kenë një pikë ndezjeje të lartë.

## Shihni gjithashtu

* Yndyrnat dhe vajrat vegjetale
* Përpunimi i kuzhinës
* E lëngshme
* Trigliceridet
* Suet
* Tallë
* Ghee
# Arusha e Madhe

**Ursa Major** ( /ˈɜrsə ˈmeɪdʒər/; ndryshe njihet si **Arusha e Madhe**) është një yjësi në qiellin e veriut. Emri latin do të thotë "Arusha e Madhe" që lidhet dhe është në kontrast të drejtpërdrejt me yjësinë që ka afër, Arusha e Vogël, Ursa Minor. Në antikitet kjo yjësi ishte njëra nga 48 yjësitë origjinale të listuara nga Ptolemeu, kurse tani është e treta prej yjësive më të gjera në mesin e 88 yjësive moderne.

Arusha e Madhe
Pamja e yjësisë
# Lindja e Largët

Lokacioni i lindjës së largët siç definohet kulturalisht
**Lindja e Largët** (ose **Lindja e Largme**) është emërtim për vendet e Azisë Lindore përgjatë Oqeanit të Qetë. Shpesh nënkupton edhe Azinë Juglindore dhe atë Lindore, ndërsa nganjëherë edhe pjesën më lindore të Rusisë, pra lindjen e largët ruse dhe regjionin perëndimor të Oqeanit të Qetë.

*Lindja e Largët* nganjëherë është edhe sinonim për Azinë Lindore. Sidoqoftë, ajo përfshin shtetet dhe kulturat e Azisë Juglindore: të Kamboxhës, Malajzisë, Tajlandës, Indonezisë dhe Filipineve.
# Rosa

| Rosa |
| --- |
|  |
| Rosa mandarin |
| Klasifikimi shkencor |
| Mbretëria: | Animalia |
| Filumi: | Chordate |
| Klasa: | Aves |
| Rendi: | Anseriformes |
| Superfamilja: | Anatoidea |
| Familja: | Anatidae |

**Rosa** është emri i zakonshëm për specie të shumta në familjen e shpendëve ujorë Anatidae i cili gjithashtu përfshin mjellmat dhe patat. Rosat janë të ndarë në disa nënfamilje në familjen Anatidae; ato nuk përfaqësojnë një grup monofletik (grupi i të gjithë pasardhësve të një specie të vetme stërgjyshore të vetme) por një takson formë, pasi mjellmat dhe patat nuk konsiderohen rosa. Rosat janë kryesisht zogj ujorë, kryesisht më të vegjël se mjellmat dhe patat, dhe mund të gjenden si në ujë të freskët ashtu edhe në ujë të detit.
# Avionmbajtësja

Dy aeroplanmbajtëse: një amerikane USS *Enterprise* dhe një franceze FS *Charles de Gaulle*.
**Aeroplanmbajtësja** është luftanije me kuvertë fluturimi dhe pajisje për mbajtjen, armatosjen, ngritjen dhe riparimin e aeroplanëve, që shërben si një bazë lundruese ajrore. Në mënyrë tipike, kjo është anija kryesore e një flote, sepse ajo i lejon asaj force detare që të ketë forcat e veta ajrore në të gjithë botën, pa u varur në baza lokale për organizimin e fluturimeve. Aeroplanmbajtëset janë shumë të shtrenjtëta për të ndërtuar dhe të rëndësishme për të mbrojtur. Aeroplanmbajtëset kanë evoluar nga kruzerë të konvertuar në luftanije që lëvizin me anë të fuqive bërthamore dhe që bartin avionët luftarakë të shumtë, aeroplanë sulmues, helikopterë dhe lloje të tjera të aeroplanëve.

## Shiko edhe

* Transportues helikopterësh

## Referenca
# Emevitët

**Emevitët** ose **Omajadët** ishin një familje arabe e cila erdhi në pushtet duke krijuar Kalifatin Emevi midis viteve 661 dhe 750 dhe më vonë edhe në Iberinë Islame ndërmjet viteve 750 dhe 1031. Në periudhën para-islame, ata ishin një fis i spikatur kurejshi, si pasardhës të Umaja ibn Abd Shams. Përkundër kundërshtimit të vendosur ndaj profetit islamik Muhammed, Omajjadët përqafuan Islamin përpara vdekjes së këtij të fundit në vitin 632. Një anëtar i klanit, Othmani, vazhdoi të bëhej kalifi i tretë Rashidun në vitet 644 - 656, ndërsa anëtarët e tjerë ishin guvernatorë në pozita të ndryshme. Një prej këtyre guvernatorëve, Muavije I, fitoi Luftën Civile të Parë Muslimane në vitin 661 dhe themeloi Hilafetin Omajad me kryeqytetin e saj në Damask të Sirisë. Kjo shënoi fillimin e dinastisë Emevi, dinastisë së parë të trashëguar në historinë e fesë islame dhe dinastia e vetme që sundoi mbi të gjithë botën islame të kohës së saj.

Linja sufjanide e themeluar nga Muavija dështoi në vitin 683 dhe autoriteti omajad u sfidua në Luftën e Dytë Civile Muslimane, por dinastia përfundimisht mbizotëroi nën Marvan I, i cili themeloi linjën marvanide të kalifëve omajad. Omajadët nxitën pushtimet e hershme myslimane, duke përfshirë Afrikën e Veriut, Spanjën, Azinë Qendrore dhe Sindin, por lufta e vazhdueshme shteroi burimet ushtarake të shtetit, ndërsa revoltat e Alidëve dhe rivalitetet fisnore e dobësuan regjimin nga brenda. Më në fund, në vitin 750 Revolucioni Abasid rrëzoi kalifin Marvan II dhe masakroi pjesën më të madhe të familjes. Një nga të mbijetuarit, Abd al-Rahman, nipi i kalifit Hisham ibn Abd el-Malik, u arratis në Iberinë Muslimane (el-Andalus), ku themeloi Emiratin Omajad të Kordobës, të cilin Abd al-Rahman III e ngriti në status. i një kalifati në vitin 929. Pas një epoke të shkurtër të artë, Hilafeti i Kordobës u shpërbë në disa mbretëri të pavarura taifash në vitin 1031, duke shënuar kështu një fund përfundimtar të dinastisë Omajad.

## Lista e kalifëve omajad

|  |
| --- |
| **Kalifati Emevi** |
| Kalifi | Sundimi |
| Muavije I ibn Ebī Sufjan | 28 korrik 661 – 27 prill 680 |
| Jezid I ibn Muavije | 27 April 680 – 11 November 683 |
| Muavije II ibn Jezid | 11 November 683– June 684 |
| Marvan I ibn el-Ḥakam | June 684– 12 April 685 |
| Abdulmelik ibn Mervani | 12 April 685 – 8 October 705 |
| El-Ualid I ibn Abdulmelik | 8 tetor 705 – 23 shkurt 715 |
| Sulejman ibn Abdulmelik | 23 shkurt 715 – 22 shtator 717 |
| ʿUmer II ibn Abdulaziz | 22 shtator 717 – 4 shkurt 720 |
| Jezid II ibn Abdulmelik | 4 shkurt 720 – 26 janar 724 |
| Hisham ibn Abdulmelik | 26 janar 724 – 6 shkurt 743 |
| El-Ualid II ibn Jezid | 6 shkurt 743 – 17 prill 744 |
| Jezid III ibn el-Ualid | 17 prill 744 – 4 tetor 744 |
| Ibrahim ibn el-Ualid | 4 tetor 744 – 4 dhjetor 744 |
| Mervan II ibn Muḥammed | 4 dhjetor 744 – 25 janar 750 |
| **Dinastia përfundoi me Kalifatin Emevi pas Revolucionit Abasid** |
| **Dinastia u rrëzua nga Abasidët** |
# Shpejtësia e erës

Retë më të shpejta janë në lartësitë prej 10.000 - 18.000 metra mbi nivelin e detit dhe shpejtësinë e lëvizjes së tyre mund ta arrijnë në 400 km/h.

Arsyeja që në atë lartësi mund të arrihet një shpejtësi e lartë është se retë përbëhen nga kristalet e akullta dhe pikat e ujit që bien ngadalë nëpërmjet ajrit. Për shkak të fërkimit me sipërfaqen e Tokës, sa më e madhe të jetë lartësia era rrit shpejtësinë e saj. Në një lartësi prej 100 metra, shpejtësia e erës rritet dy herë më shumë në krahasim me shpejtësinë që era e ka në lartësi prej 2 metra. Kjo, gjithashtu do të thotë se retë lëvizin më shpejtë nëse janë më larg nga sipërfaqja e tokës.

Retë më të shpejta i gjejmë në pjesët e larta të troposferës. Arsyeja për këtë janë rrymat e ashtuquajtura 'jet stream', që lindin si pasojë e temperaturave të ndryshme në mes të shtresave të ajrit. Këto rryma shpesh arrijnë shpejtësinë prej 200 km/h, por gjithashtu mund lëvizin në një shpejtësi prej 400 km/h. Lartësia prej 10.000 - 18.000 metra, është vendi ku gjenden këto rryma të ajrit, këtu gjithashtu mund t'i gjejmë edhe të ashtuquajturat retë cirus.