# Gjuha guxharati

| Guxharati |
| --- |
|  |
| Pronunciation | /ɡudʒəˈɾɑːtiː/ |
| Region | Guxharat (Indi)
Karaçi (Pakistan) |
| Native speakers | Folësit amtarë: 57.000.000 milionë (2011)e25 Gjuhë e dytë: 5.000.000 milionë Total: 62 million |
| Language family | Indo-European
* Indo-iraniane
	+ Indo-Ariane
		- Perëndimore
			* Gjuhët Guxharati
				+ **Guxharati**
 |
| Early forms | Prakritja Shauraseni
* Gurxhar Apabhraṃśa
	+ Guxharati e vjetër
		- Guxharati e mesme
 |
| Writing system | Shkrimi guxharati (zyrtar) |
| Official status |
| Official language in |  India
* Guxharat
* Dadra dhe Nagar Haveli dhe Daman dhe Diu (shtesë)
 |
| Regulated by | Gujarat Sahitya Akademi, Qeveria e Guxharatit |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `gu` |
| ISO 639-2 | `guj` |
| ISO 639-3 | `guj` |
| *Glottolog* | `guja1252` |
| Linguasphere | `59-AAF-h` |
| Hartë e gjuhës guxharati. Me të kuqe të lehtë zonat ku gjuha është pakicë, me të kuqe të fortë zonat ku gjuha është shumicë |

**Guxharatisht** ( Shkrimi guxharati: ગુજરાતી , romanizuar: Gujarātī ) është një gjuhë indo-ariane amtare në shtetin indian të Guxharatit dhe e folur kryesisht nga populli Guxharat . Guxharati rrjedh nga Guxharati i Vjetër ( rr. 1100–1500 CE ). Në Indi, është një nga 22 gjuhët e planifikuara të Unionit. Është gjithashtu gjuha zyrtare në shtetin e Guxharatit, si dhe një gjuhë zyrtare në territorin e bashkimit të Dadrës dhe Nagar Havelit dhe Damanit dhe Diut . Që nga viti 2011, guxharatishtja është gjuha e 6-të më e folur në Indi për nga numri i folësve amtarë, e folur nga 55.5 milion folës që përbën rreth 4.5% të popullsisë totale indiane. Është gjuha e 26-të më e folur në botë për nga numri i folësve amtare që nga viti 2007.

Jashtë Guxharatit, guxharatishtja flitet në shumë pjesë të tjera të Azisë Jugore nga migrantët guxharatas, veçanërisht në Mumbai dhe Pakistan (kryesisht në Karaçi ). Guxharatishtja gjithashtu flitet gjerësisht në shumë vende jashtë Azisë Jugore nga diaspora guxharate . Në Amerikën e Veriut, Guxharatishtja është një nga gjuhët indiane me rritje më të shpejtë dhe më të folurat në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada . Në Evropë, guxharatishtja përbëjnë grupin e dytë më të madh të komuniteteve britanike të Azisë Jugore dhe guxharatishtja është gjuha e katërt më e folur në kryeqytetin e Mbretërisë së Bashkuar, Londër . Guxharatishtja flitet gjithashtu në Afrikën Juglindore, veçanërisht në Kenia, Tanzani, Ugandë, Zambia dhe Afrikën e Jugut . Tjetërkund, guxharatishtja flitet në një masë më të vogël në Hong Kong, Singapor, Australi dhe vendet e Lindjes së Mesme si Bahreini dhe Emiratet e Bashkuara Arabe .

## Historia

 Dorëshkrimi i vitit 1666 i një teksti Xhain Prakrit të shekullit të 6-të me një koment të vitit 1487 në Guxharatishten e Vjetër
Guxharatishtja (nganjëherë shkruhen *guxharatisht*, *guxharatisht*, *guzrate*, *guxharatisht*, *gujrathi* dhe *guxheratisht* ) është një gjuhë moderne indo-ariane (IA) e evoluar nga sanskritishtja . Praktika tradicionale është të diferencohen gjuhët IA në bazë të tre fazave historike:

1. IA e Vjetër ( Vedike dhe Sanskritishtja Klasike )
2. IA e mesme ( Prakrite të ndryshme dhe Apabhramshas )
3. IA e re (gjuhët moderne si Hindi, Panxhabi, Bengali, etj. )

Ndryshimet kryesore nga sanskritishtja janë si më poshtë:

* Fonologjike
	+ Humbja e gjatësisë fonemike origjinale për zanoret
	+ Ndryshimi i grupeve të bashkëtingëlloreve në të gjata dhe më pas në bashkëtingëllore të vetme (me gjatësi zanoresh kompensuese)

| sanskritishtja | Prakrit | guxharatisht | shqip |
| --- | --- | --- | --- |
| *hasta* | *hattha* | *kah* | dorë |
| *sapta* | *satta* | *sat* | shtatë |
| *aṣṭā* | *aṭṭha* | *āṭh* | tetë |
| *sarpa* | *sapa* | *sap* | gjarpër |

* Morfologjike
	+ Zvogëlimi i numrit të përbërjeve
	+ Shkrirja e dyfishit me shumësin
	+ Zëvendësimi i shtojcave të rasave me pasparafjalë
	+ Zhvillimi i konstruksioneve të kohës perifrastike / formës / mënyrës
* Sintaksë
	+ Ergativiteti i ndarë
	+ Sistemi më kompleks i dakortësisë

 Muhammad Ali Jinnah dhe Mahatma Gandhi ishin të dy folës amtarë të guxharatit por i pari mbrojti përdorimin e gjuhës urdu .
## Fonologjia

### Zanoret

|  | E parme | Qendrore | E pasme |
| --- | --- | --- | --- |
| E mbyllur | i |  | u |
| E mesme e mbyllur | e | ə | o |
| E mesme e hapur | ɛ | ɔ |
| E hapur | ( æ ) | ɑ |

### Bashkëtingëlloret

Bashkëtingëlloret|  | Buzore | Dhëmbore /Alveolare | Retrofleks | Pasalveolare / Qiellzore | Velare | Glotale |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| hundore | m | n | ɳ | ɲ |  |  |
| Ndalesa/ Jofërkuese | pa zë | p | t | ʈ | tʃ | k |  |
| të shprehura | b | d | ɖ | dʒ | ɡ |  |
| aspiruar | pʰ | tʰ | ʈʰ | tʃʰ | kʰ |  |
| murmuritëse | bʱ | dʱ | ɖʱ | dʒʱ | ɡʱ |  |
| Fërkuese | pa zë | ( f ) | s |  | ʃ |  |  |
| të shprehura |  | ( z ) |  |  |  | ɦ |
| Përafruese | ʋ | l | ɭ̆ | j |  |  |
| Përplasëse |  | ɾ |  |  |  |  |

## Sistemi i shkrimit

Ngjashëm me sistemet e tjera të shkrimit Nagarī, shkrimi guxharati është një abugida . Përdoret për të shkruar gjuhët guxharati dhe kutçi . Është një variant i shkrimit Devanagari, i diferencuar nga humbja e vijës karakteristike horizontale që kalon mbi shkronja dhe nga një numër i vogël modifikimesh në karakteret e mbetura.