Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1 Gusht

**1 gushti** është dita e 213-të e kalendarit gregorian (dita e 214-t në vitin e brishtë) - kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 152 ditë.

|  |
| --- |
| **Muajt** |
| Janari | Korriku |
| Shkurti | Gushti |
| Marsi | Shtatori |
| Prilli | Tetori |
| Maji | Nëntori |
| Qershori | Dhjetori |

|  |
| --- |
| **Ditët historike** |
| Korriku · Gushti · Shtatori |
| ~~0~~1 | ~~0~~2 | ~~0~~3 | ~~0~~4 | ~~0~~5 | ~~0~~6 | ~~0~~7 |
| ~~0~~8 | ~~0~~9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

## Ngjarje

* 30 p.e.s. - Octavian, më vonë i njohur si Augustus, hyn në Aleksandri, Egjipt, duke e vënë nën kontrollë të Republikës Romake.
* 527 - Justinian I bëhet udhëheqësi i vetëm i Perandorisë Bizantine.
* 1203 - Isaac II Angelus, rindërton Perandorinë Romake Lindore, dhe shpall djalin etijë Alexius IV Angelus bahkë eprorë.
* 1291 - U formua Kofederata Zvicerane.
* 1461 - Edward IV kurorëzohet si mbret i Anglisë.
* 1492 - Ferdinand dhe Isabella përzënë judët jashtë Spanjës.
* 1498 - Kristofor Kolombi bëhet evropiani i parë i cili viziton Venecuelën.
* 1619 - Robi i parë afrikan arrin në Jamestown Virginia.
* 1774 - U zbulua oksigjeni
* 1820 - Hapet kanali Regent's Canal në Londër.
* 1831 - Hapet ura London Bridge.
* 1832 - Mbaron Lufta e Zezë e Skifterëve.
* 1834 - Ndalohet robëria në Perandorinë Britanike.
* 1838 - Edukohen robërit në Trinidad dhe Tobago.
* 1876 - Kolorado bëhet shteti i 38-të i Sh.B.A.-ve.
* 1902 - Shtetet e Bashkuara blejnë nga Franca të drejtën e Kanalit në Panama.
* 1914 - Gjermania i shpallë luftë Rusisë në fillim të Luftës së parë Botërore.
* 1941 - Prodhohet vetura e parë Jeep.
* 1943 - Nga 1-3 gusht u mbajt Konferenca e Mukjes.
* 1944 - Anne Frank shkruan thënjen e fundit në ditarin e sajë.
* 1960 - Dahomey (më vonë emëruar Benini) shpall pavarësi nga Franca.
* 1960 - Partia Komuniste e Punës u ndaua në Senegal.
* 1960 - Islamabadi shpallet kryeqyteti federal i Qeverisë së Pakistanit.
* 1966 - Charles Whitman vret 15 persona duke gjuajtur nga ndërtesa kryesore e Universitetit të Teksasit në Austin para se të vritet nga policia.
* 1967 - Izraeli anekson Jerusalemin Lindor.
* 1977 - Frank H.T. Rhodes zgjedhet president i Universitetit Cornell, detyrë në të cilën do të veprojë për 18 vite.
* 1981 - MTV fillon transmetimet e saj të para në SHBA.
* 1994 - Michael Jackson dhe Lisa Marie Presley deklarojnë publikisht martesën e tyre.

## Lindje

* 1872 - Jani Minga, nënshkrues i Deklaratës së Pavarësisë së Shqipërisë (vdiq më 1947)
* 1942 - Giancarlo Giannini, aktor italian.
* 1944 - Andrew G. Vajna, producent amerikan filmash.
* 1952 - Zoran Đinđić, politikan serb (v. 2003).
* 1963 - Coolio, reper amerikan, producent dhe aktor.
* 1984 - Bastian Schweinsteiger, futbollist gjerman.

## Vdekje

* 2005 - Fahd, Mbreti i Arabisë Saudite (l. 1923).

## Festa dhe përvjetore

* Dita Kombëtare e Zvicrës
# Burimet e ripërtëritshme

**Burim i ripërtëritshëm** ose **burim i rinovueshëm** është një burim organik natyror i cili mund të ripërtërij për të tejkaluar përdorimin ose konsumimin, nëpërmjet riprodhimit biologjik ose nëpërmjet proceseve të tjera të përsëritura. Burimet e ripërtëritshme janë pjesë e mjedisit natyror të Tokës dhe komponentët më të mëdhenj të ekosferës së saj. Një vlerësim pozitiv i ciklit të jetës është një tregues kyç i qëndrueshmërisë të burimeve.

Përkufizimi i burimeve të ripërtëritshme mund të përfshijë edhe prodhimin bujqësor, si në bujqësinë e qëndrueshme si një zgjerim i burimeve të ujit. Në vitin 1962 Paul Alfred Weiss, burimet e ripërtëritshme i definoj si: "*Tërësia e organizmave të gjallë që i sigurojnë njeriut ushqim, fibra, drogë(ilaqe), etj...*". Një tjetër lloj i burimeve të ripërtëritshe janë burimet e ripërtëritshme të energjisë. Burimet e përbashkëta të energjisë të ripërtëritshme janë djellore, gjeotermale dhe enerrgjia e erës, të cilat janë të gjitha të kategorizuara si burime të ripërtëritshme.

## Uji

### Burimet e ujit

Uji mund të konsiderohet si një material i **ripërtëritshëm** kur përdorimi kontrollohet dhe trajtohet me kujdes. Nëse jo, atëherë do të bëhej një burim i jo-ripërtëritshëm në atë vend. Për shembull, ujri nëntokësor zakonisht ndahet nga materialet e tjera nëntokësore në një shakllë shumë më të lartë se sa mënyra natyrore, dhe për këtë arsye konsiderohet si jo-ripërtëritshëm. 97.5% e ujit në Tokë është uji i kripur, dhe 3% është uji i pijshëm; pak më shumë se dy e treta e kësaj është i ngrirë në akullnajat dhe akujt polar Pjesa tjetër e mbetur e shkrirë e ujit për pije ndodhet në ujrat nëntokësor, ndërsa vetëm një fraksion i vogël prej (0.008%) ndodhet mbi tokë dhe në ajër.

* *Panorama e një moçalishte natyrore (Sinclair Wetlands, Zelandë e Re)*

### Ushqimi jo bujqësor

Manaferra të egra - *Innoko National Wildlife Refuge (Alaskë)* - burim i ripërtëritshme
Ushqimi është secila substancë e konsumuar për të siguruar mbështetje ushqyese për trupin. Shumica e ushqimeve ka origjinën e vet në burimet e ripërtëritshme. Ushqimi përftohet direkt nga bimët dhe kafshët.

Manaferrat egra dhe frutat e tjera, kërpudhat, bimët, farat dhe burimet e ngrënëshme të rritura në mënyrë natyrale, ende përfaqësojnë një burim të vlefshëm e të ushqyerit në shumë vende, veçanërisht në zonat rurale. Në fakt shumë kafshë të egra janë të varura nga bimë të egra dhe frutat, si një burim i ushqimit.

Gjuetia mund të mos jetë burimi kryesor i mishit në botën e modernizuar, por është ende një burim i rëndësishëm dhe thelbësor për shumë grupe rurale dhe periferike. Ajo është gjithashtu burimi i vetëm i të ushqyerit për mishngrënësit e egër.

### Bujqësia e Qëndrueshme

## Shih edhe

* Burimi
* Burimi natyror
* Burimi i parinovueshëm

## Referime
# Kalendari hixhri

**Kalendari islam**, **takvimi** ose **kalendari hixhër** është një kalendar hënor i përbërë nga 12 muaj në një vit me nga 354 ditë.

Edhe para ardhjes së Islamit, arabët kanë përdorë kalendarin hënor. Ky kalendar – që është 11 ditë më i shkurtë se kalendari gregorian – nuk i pasonte sezonat (stinorët). Haxhillëku në atë kohë të ardhurimit të idhujve ka qenë më shumë si një festival i madh, dhe pasi kalendari hënor nuk pasonte sezonat, Haxhxhi është mbajtur në muaj të ndryshëm çdo vit. Kjo ka nënkuptuar se gjatë viteve të caktuara, Haxhxhi ka ardhur në kohë kur gruri nuk ka qenë gati për korrje dhe kështu nuk ka qenë në shitje. Në këtë mënyrë ka prishur përgatitjet për të festuar këtë ngjarje.

Për këtë shkak arabët zbuluan një metodë për të tejkaluar këtë tollovi duke shtuar një muaj në kalendar në vite të caktuara. Ky metod u quajt kabisa - koha kur Haxhxhi duheshte të arrijë dhe kështu u bë i ndryshueshëm, dhe njoftimi për datën e tij vazhdimisht bëheshtë gjatë Haxhxhit paraprak. Ky njoftim fillimisht ishte përgjegjësi e një personi të quajtur Kalammas. Kalammasi ishte nga fisi Beni Kinane, fis nga i cili Hashimi (464-546 e.s.) ishte pasardhës dhe i cili më vonë u bë baba (kryeplak) i fisit Kurejsh (fisi i Muhammedit, alejhis-selam). Kalamasi ishte poashtu përgjegjës për të njoftuar se cili muaj duhet të pasohet nga muaji plotësues, i trembëdhjetë. Të gjithë ata që e morën këtë detyrë për të njoftuar kohën e Haxhxhit quheshin Kalammasa.

Vëzhgimet astronomike-shkencore të hënës në Iran
## Kalendari hënor në Kur’an

Muhamedi, alejhis-selam, ka vendosur të mos vazhdohet praktika e kabisas dhe ka refuzuar kalendarin Kalammasi. Kalendari hënor është përdorë ashtu siç është disejnuar nga Allahu dhe koha e Haxhxhit ishte caktuar për ditë të njëjtë të çdo viti hënor.

Ky Ajet nga Kur’ani kërkon që kalendari hënor të jetë kalendar që duhet të pasohet nga myslimanët: **“Ai e bëri diellin shëndritës, e hënën dritë dhe asaj (hënën) ia caktoi fazat, që ta dini numrin e viteve dhe llogarinë. All-llahu nuk krijoi këtë për tjetër, pos me qëllim të caktuar. Ai ia sqaron argumentet një populli që kupton”.**

Ndërsa në Ajetin e ardhshëm Allahu udhëzon muslimanët të caktojnë kohën e Haxhxhit: “Të pyesin ty për hënën e re (dhe fazat e saj) Thuaj: "Ato janë përcaktime të kohës për njerëz dhe për haxh…”. (Bekare: 189)

Numri i muajve çdo vit, siç është urdhëruar nga Allahu ishte 12, siç shihet në këtë Ajet: “Te All-llahu numri i muajve është dymbëdhjetë (sipas hënës), ashtu si është në librin e All-llahut prej ditës kur krijoi qiejt dhe tokën…”

## Shih dhe këtë

* Kohët e Namazeve
* Kalendari

## Lidhje të jashtme

* IslamicFinder

## Referime

|  |  |
| --- | --- |
| إسلام | Ky artikull nga Feja Islame është një faqe cung. Mund të ndihmoni Wikipedian duke e përmirësuar. |
# Alfabeti Ndërkombëtar i Transliterimit Sanskrit

**Alfabeti Ndërkombëtar i Transliterimit Sanskrit** ( **IAST** ose **ANTS** ) është një skemë transliterimi që lejon romanizimin pa humbje të shkrimeve indike siç përdoret nga sanskritishtja dhe gjuhët indike të ngjashme. Ai bazohet në një skemë që doli gjatë shekullit të 19-të nga sugjerimet e Charles Trevelyan, William Jones, Monier Monier-Williams dhe studiues të tjerë, dhe të zyrtarizuar nga Komiteti i Transliterimit i Kongresit Oriental të Gjenevës, në shtator 1894. IAST bën të mundur që lexuesi të lexojë tekstin indik pa mëdyshje, pikërisht sikur të ishte në shkrimin origjinal indik. Është kjo besnikëri ndaj skripteve origjinale që përbën popullaritetin e saj të vazhdueshëm mes studiuesve.

## Përdorimi

Studiuesit zakonisht përdorin IAST në botime që citojnë materiale tekstuale në Sanskritisht, Pāḷi dhe gjuhë të tjera klasike indiane.

IAST përdoret gjithashtu për depo të mëdha të teksteve elektronike si SARIT, Muktabodha, GRETIL dhe sanskritdocuments.org.

Romanizimi i Bibliotekës Kombëtare Indiane në Kalkuta, i përcaktuar për romanizimin e të gjitha shkrimeve indike, është një zgjerim i IAST.

Vowels and codas| Devanāgarī | Transkriptimi | AFN | Kategoria |
| --- | --- | --- | --- |
| अ | a | A | ɐ | monoftonge |
| आ | ā | Ā | aː |
| इ | i | I | ɪ |
| ई | ī | Ī | iː |
| उ | u | U | ʊ |
| ऊ | ū | Ū | uː |
| ऋ | ṛ | Ṛ | r̩ | rrokje të lëngshme |
| ॠ | ṝ | Ṝ | r̩ː |
| ऌ | ḷ | Ḷ | l̩ |
| ॡ | ḹ | Ḹ | l̩ː |
| ए | e | E | e | diftongje |
| ऐ | ai | Ai | ɐi̯ |
| ओ | o | O | o |
| औ | au | Au | ɐu̯ |
| ं | ṃ | Ṃ |  | anusvara |
| ः | ḥ | Ḥ |  | visarga |
| ँ | ˜ |  |  | chandrabindu |
| ऽ | ' |  |  | avagraha |

Consonants| velars | palatals | retroflexes | dentals | labials | Category |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| क k  K | च c  C | ट ṭ  Ṭ | त t  T | प p  P | ndalesa tenuis |
| ख kh  Kh | छ ch  Ch | ठ ṭh  Ṭh | थ th  Th | फ ph  Ph | ndalesa të frymuara |
| ग g  G | ज j  J | ड ḍ  Ḍ | द d  D | ब b  B | ndalesa të zëshme |
| घ gh  Gh | झ jh  Jh | ढ ḍh  Ḍh | ध dh  Dh | भ bh  Bh | ndalesa breathy-voiced |
| ङ ṅ  Ṅ | ञ ñ  Ñ | ण ṇ  Ṇ | न n  N | म m  M | ndalesa hundore |
| ह h  H\* | य y  Y | र r  R | ल l  L | व v  V | përafruese |
|  | श ś  Ś | ष ṣ  Ṣ | स s  S |  | fishkëllyese |
|  |  | ळ ḻ  Ḻ |  |  | përafruese (Vedike) |

Disa shkronja modifikohen me diakritika: Zanoret e gjata shënohen me vijëzim. Bashkëtingëlloret vokalike (rrokore), retroflekset dhe ṣ ( /ʂ~ɕ~ʃ/) kanë një nënpikë. Një shkronjë ka një mbipikë: ṅ ( /ŋ/ ). Njëra ka një theks të mprehtë: ś ( /ʃ/ ). Një shkronjë ka një vijë poshtë: ḻ ( /ɭ/ ) (vedike).

Ndryshe nga romanizimet vetëm-ASCII si ITRANS ose Harvard-Kjoto, diakritikat e përdorura për IAST lejojnë shkronjat e mëdha të emrave të përveçëm. Variantet e mëdha të shkronjave që nuk shfaqen kurrë në fjalë - fillimisht ( Ṇ Ṅ Ñ Ṝ Ḹ ) janë të dobishme vetëm kur shkruhet me shkronja të mëdha dhe në kontekste Pāṇini për të cilat konventa është që tingujt e *IT* të shtypen si shkronja të mëdha.

## Referime
# Baza (gjeometri)

Një piramidë skeletore me **bazën** e saj të theksuar
Në gjeometri, një **bazë** është një brinjë e një shumëkëndëshi ose një faqe e një trupi gjeometrik, veçanërisht një e orientuar pingul me drejtimin në të cilin matet lartësia, ose në atë që konsiderohet të jetë "fundi" i figurës. Ky term përdoret zakonisht në gjeometrinë e rrafshët për trekëndëshat, paralelogramet, trapezoidët, dhe në gjeometrinë e ngurtë për cilindrat, konet, piramidat, paralelopipedët, prizmat dhe frustumet .

Ana ose pika përballë bazës shpesh quhet *majë*.

## E një trekëndëshi

 Lartësia nga A kryqëzon **bazën e zgjeruar** në D (një pikë jashtë trekëndëshit).
Në një trekëndësh, çdo brinjë arbitrare mund të konsiderohet *bazë* . Dy pikat fundore të bazës quhen *kulme të bazës* dhe këndet përkatëse quhen *kënde të bazës* . Kulmi i tretë përballë bazës quhet *maja* .

**Baza e zgjatur** e një trekëndëshi (një rast i veçantë i një brinje të zgjatur ) është vija që përmban bazën. Kur trekëndëshi është gjerë dhe baza zgjidhet të jetë një nga anët ngjitur me këndin e shtrirë, atëherë lartësia e rënë pingul nga maja në bazën e pret bazën e zgjatur jashtë trekëndëshit.

Sipërfaqja e një trekëndëshi është gjysma e prodhimit të bazës herë lartësinë (gjatësinë e lartësisë). Për një trekëndësh WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 me anë të kundërta WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 nëse quhen tri lartësitë e trekëndëshit WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 sipërfaqja është:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
## Të një trapezi ose paralelogrami

Secila nga anët e një paralelogrami, ose njëra (por zakonisht më e gjata) e anëve paralele të një trapezi mund të konsiderohet *baza* e tij. Ndonjëherë ana e kundërt paralele quhet edhe *bazë*, ose ndonjëherë quhet *majë* . Dy skajet e tjera mund të quhen *brinjë* .
# Druri

Druri i prerë në feta
**Druri** është një ind strukturor poroz dhe fijor që gjendet në kërcellet dhe rrënjët e pemëve dhe bimëve të tjera drunore. Është një material organik - një përbërje natyrale e fibrave celuloze që janë të forta në tension dhe të ngulitura në një matricë linjine që i reziston ngjeshjes. Druri ndonjëherë përkufizohet si vetëm xylema dytësore në kërcellin e pemëve, ose përkufizohet më gjerësisht për të përfshirë të njëjtin lloj indi diku tjetër, si në rrënjët e pemëve ose shkurreve. Në një pemë të gjallë. kryen një funksion mbështetës, duke u mundësuar bimëve drunore të rriten të mëdha ose të ngrihen vetë. Ai gjithashtu përcjell ujë dhe lëndë ushqyese midis gjetheve, indeve të tjera në rritje dhe rrënjëve. Druri gjithashtu mund t'i referohet materialeve të tjera bimore me veti të krahasueshme, dhe materialit të krijuar nga druri, ose copa druri ose fibra.

Druri është përdorur për mijëra vjet si lëndë djegëse, si material ndërtimi, për prodhimin e veglave dhe armëve, mobiljeve dhe letrës. Kohët e fundit ajo u shfaq si një lëndë ushqyese për prodhimin e celulozës së pastruar dhe derivateve të saj, të tilla si celofan dhe acetat celulozë.

Që nga viti 2005, stoku në rritje i pyjeve në mbarë botën ishte rreth 434 miliardë metra kub, 47% e të cilave ishte komerciale. Si një burim i rinovueshëm i bollshëm, neutral ndaj karbonit, materialet prej druri kanë qenë me interes intensiv si burim i energjisë së rinovueshme. Në vitin 1991 u korrën rreth 3.5 miliardë metra kub dru. Përdorimet dominuese ishin për mobilje dhe ndërtime.

## Historia

Një zbulim i vitit 2011 në provincën kanadeze të New Brunswick dha bimët më të hershme të njohura që kishin rritur dru, afërsisht 395 deri në 400 milionë vjet më parë.

Druri mund të datohet nga datimi me karbon dhe në disa specie nga dendrokronologjia për të përcaktuar se kur është krijuar një objekt prej druri.

Njerëzit e kanë përdorur drurin për mijëra vjet për shumë qëllime, duke përfshirë si lëndë djegëse ose si material ndërtimi për të bërë shtëpi, vegla, armë, mobilje, paketim, vepra arti dhe letër. Ndërtimet e njohura që përdorin dru datojnë dhjetë mijë vjet më parë. Ndërtesat si shtëpia e gjatë e neolitit evropian ishin bërë kryesisht prej druri.

Përdorimi kohët e fundit i drurit është rritur me shtimin e çelikut dhe bronzit në ndërtim.

Ndryshimi nga viti në vit në gjerësinë e unazave të pemëve dhe bollëkun izotopik jep të dhëna për klimën mbizotëruese në kohën kur u pre një pemë.

## Referime
# Drithi

Vjelja e drithërave me autokombajne të shoqëruar me traktor dhe rimorkio.
Kokrrat e drithërave: mel perla, oriz, elbi - melekuqe, misër, tërshërë - meli, grurë, thekër, triticale
**Drithi** është një bar i kultivuar për drithërat e tij të ngrënshëm. Drithërat janë kulturat më të mëdha në botë, dhe për këtë arsye janë ushqimet kryesore. Ato përfshijnë orizin, grurin, thekrën, tërshërën, elbin, melin dhe misrin. Drithërat e ngrënshme nga familjet e tjera të bimëve, si hikërrori dhe quinoa janë pseudodrithëra. Shumica e drithërave janë njëvjeçare, duke prodhuar një kulturë nga çdo mbjellje, megjithëse orizi ndonjëherë rritet si një bimë shumëvjeçare. Varietetet dimërore janë mjaftueshëm të qëndrueshme për t'u mbjellë në vjeshtë, duke u fjetur në dimër dhe për t'u korrur në pranverë ose në fillim të verës; varietetet e pranverës mbillen në pranverë dhe korren në fund të verës. Termi drithëra rrjedh nga emri i perëndeshës romake të drithërave dhe pjellorisë, Ceres.

Drithërat u zbutën në Neolitik, rreth 8000 vjet më parë. Gruri dhe elbi u zbutën në Gjysmëhënën Pjellore; orizi u zbut në Azinë Lindore, dhe melekuqe dhe meli u zbutën në Afrikën Perëndimore. Në shekullin e 20-të, produktiviteti i drithërave u rrit shumë nga Revolucioni i Gjelbër. Kjo rritje e prodhimit ka shoqëruar një rritje të tregtisë ndërkombëtare, me disa vende që prodhojnë pjesë të mëdha të furnizimit me drithëra për vendet e tjera.

Drithërat sigurojnë ushqim që hahet drejtpërdrejt si drithëra, zakonisht të gatuara, ose bluhen në miell dhe bëhen bukë, qull dhe produkte të tjera. Drithërat kanë një përmbajtje të lartë niseshteje, duke bërë të mundur fermentimin e tyre në pije alkoolike si birra. Bujqësia e drithërave ka një ndikim të konsiderueshëm mjedisor dhe shpesh prodhohet në monokultura me intensitet të lartë. Dëmet mjedisore mund të zbuten nga praktika të qëndrueshme të cilat reduktojnë ndikimin në tokë dhe përmirësojnë biodiversitetin, të tilla si bujqësia e papunuar dhe ndërkultura.

## Shiko edhe

* Gruri
* Misri

## Referime
# Rabini

**Rabini** (Anglisht: *Rabbi*) është titull i respektuar nga historia e jahudive. Në të kaluarën mësues i njohur si i ditur i shkrim leximit. Ndër kohë titull i mësuesit të fesë, predikuesit dhe paqësorit të ndonjë shoqërie fetare të jahudive. Edukimi për këtë titull bëhet në disa drejtime të zhvillimit të fesë së jahudive: ortodokse, konservative apo reformuese. Rabinët në histori paraqiten si kujdestar të vazhdueshmërisë së fesë së jahudive dhe pasurisë kulturore të saj dhe më këtë kanë lëmë gjurmë në jetën tradicionale.

## Shiko edhe

* Judaizmi

## Referime
# Kalendari maja

**Kalendari maja** është një sistem kalendarësh përdorur në Mezoamerikën para-Kolumbiane dhe në shumë komunitete moderne në malësitë e Guatemalës, në Varakruz, Oaxaca, Chiapas dhe Meksikë.

Ky kalendar bazohet mbi një sistem që përdorej në mbarë rajonin dhe daton që nga shekullin V p.e.s.. Ndan aspekte të përafërta me kalendarët e përdorur nga qytetërimet e tjera të hershme të Mezoamerikës, si Zapotekët dhe Olemkët si dhe qytetërime të mëvonshme apo kontemporare si Mikstekët dhe Aztekët. Në Mezoamerkë ka edhe kalendarë më të hershëm se kalendari maja, por ky kalendar dhe kaledari aztek janë të dokumentuar dhe kuptuar më mirë.

## Haab'

Haab ishte kalendari maja përdorur për qëllime civile, për shëmbull për përcaktimin e kohës së mbjelljes e korrjes dhe ishte i ngjashëm me kalendarin tonë diellor me 365 ditë pasi përfshinte afërsisht një vit diellor. Kalendari Haab kishte 18 "muaj" me nga 20 ditë plus pesë ditë pa emër që njihen si Wayeb' apo pesë ditët e pafata pasi mendohej se sillnin rreziqe.

**Muajt Haab'**: emrat dhe glifet në sekuenca| Num. Sek. | Emri Yucatec | Hieroglifi  | Kuptimi i glifit | Num. Sek. | Emri Yucatec | Hieroglifi  | Kuptimi i glifit |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | **Pop** |  | mat | 10 | **Yax** |  | stuhia jeshile |
| 2 | **Wo'** |  | lidhja e zezë | 11 | **Sak'** |  | stuhia e bardhë |
| 3 | **Sip** |  | lidhja e kuqe | 12 | **Keh** |  | stuhia e kuqe |
| 4 | **Sotz'** |  | lakuriqi i natës | 13 | **Mak** |  | i mbyllur |
| 5 | **Sek** |  | koha e vaditjes | 14 | **K'ank'in** |  | dielli i verdhë |
| 6 | **Xul** |  | qeni | 15 | **Muwan'** |  | bufi |
| 7 | **Yaxk'in'** |  | dielli i ri | 16 | **Pax** |  | koha e mbjelljeve |
| 8 | **Mol** |  | uji | 17 | **K'ayab** |  | breshka |
| 9 | **Ch'en** |  | stuhia e zezë | 18 | **Kumk'u** |  | rezerva e drithit |
|  |  |  |  | 19 | **Wayeb'** |  | pesë ditët e pafata |

## Referime

## Lidhje të jashtme

* *Day Symbols of the Maya Year* at Project Gutenberg 1897 tekst nga Cyrus Thomas
* Kalendri maja interaktiv
# 1989

Ngjarjet e tanishme | Vite

◄ |
Shekulli 19 |
**Shekulli 20**
| Shekulli 21

◄ |
Vitet 1950 |
Vitet 1960 |
Vitet 1970 |
**Vitet 1980**
| Vitet 1990
| Vitet 2000
| Vitet 2010

◄◄ |
◄ |
1985 |
1986 |
1987 |
1988 |
**1989**
| 1990
| 1991
| 1992
| 1993
| ►
| ►►

Udhëheqës të shteteve · Film · Shqipëri · Literaturë · Muzikë

## Ngjarje

* 4 janar - Francezi Christian Pollas zbuloi asteroidin Toutatis.
* 10 janar - Trupat kubaneze filluan të largohen nga Angola.
* 24 janar - Vrasësi Serik Ted Bundy egzekutohet mbi karrigën elektrike.
* SK Tirana, e njohur edhe si 17 nëntori Tirana kampione e Shqipërisë në futboll.
* 18 tetor Erich Honecker jep dorëheqje lideri i Gjermanisë Lindore
* 9 nëntor - Ra muri i Berlinit dhe simbolizoi bashimin e dy Gjermanive.

## Lindje

## Vdekje

* 7 janar - Hirohito, perandor i Japonisë (l. 1901)
* 23 janar - Salvador Dali, piktor spanjoll (l. 1904)
* 26 janar - Vorea Ujko, shkrimtar shqiptarë (l. 1918)
* 2 nëntor - Afrim Zhitia, dëshmor (l. 1965)
* 25 dhjetor - Nicolae Ceaușescu (lindur 1918)

#### Pa data

*Datat e personave më poshtë nuk janë të shënuara në artikujt mbi biografinë e tyre:*
* - Petro Marko, shkrimtar shqiptarë (l. 1913)

vdiq Rrustem Berisha
# Shtypi 3D

Printimi 3D është një teknologji që po përhapet gjithmonë e më shumë ditët e sotme. Përmes tij mund të printoni objekte tre përmasore në shtëpinë tuaj. Prej vitesh printimi 3D ka qenë një temë mjaft e përfolur, duke filluar nga artikujt e mediave të teknologjisë e deri tek konferencat e bisedat në TED. Por si funksionon vërtet printimi 3D dhe çfarë mund të sjellë për ne?

**Si funksionon printimi 3D**

Fillimisht, duhet të dizajnoni objektin. Objektet dy përmasore nuk ju hyjnë në punë pasi printimi 3D kërkon një model “të fortë, pra një lloj protopi virtual. Mund t’ju duhen edhe lloje të ndryshme materialesh, si plastika, goma, metali apo letra, të gjitha në varësi të objektit përfundimtar që do të krijohet.

Se si del një objekt nga printeri 3D, kjo varet nga një model në tjetrin. Imagjinoni një printer me bojë – por, në vend të bojës, printeri 3D përdor materialet e përmendura më lart. Dhe në vend që të printojë në vetëm dy drejtime, ai printon në tre. Printimi i një objekti tre përmasor kërkon më tepër kohë sesa thjesht printimi i një dokumenti – madje, mund të duhen orë ndoshta edhe ditë për ta përfunduar objektin.

**E ardhmja e printimit 3D**

Printimi 3D mund të jetë teknologjia më revolucionarizuese që ka krijuar njeriu në aspektin e krijimit të objekteve. Për shembull, NASA mund t’i dërgojë në Mars astronautët me një printer 3D. Prej atje ata mund të printojnë gjithçka që u duhet. Doktorët mund të printojnë organe për një person që ka nevojë për transplant. E njëjta gjë mund të bëhet edhe me mishin, për të zgjidhur problemin e urisë në botë. Janë të gjitha të mundshme me printimin 3D dhe të gjitha mund të ndodhin në një të ardhme të afërt. Printerët 3D gjenden tashmë në treg.

**Rreziqet e printimit 3D**

Një nga problemet më të mëdha që diskutohet në lidhje me printimin 3D janë prodhimi i armëve. Printimi 3D ngre edhe çështje në lidhje me pronën intelektuale pasi njerëzit mund të kopjojnë gjithçka përfshi makinat, kompjuterët, mobilet dhe në përgjithësi produktet që kanë patentë.

Por, në fund të fundit, printimi 3D është një prej atyre teknologjive që ngre shumë probleme ligjore dhe çështje sigurie, të cilat janë ende të paimagjinueshme nga ne. Dhe, ashtu si interneti, edhe ai mund të bëjë progres të jashtëzakonshëm e shumë më të shpejtë se ligjet.

## Shiko edhe

* Shtypi

## Referime