Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arma e zjarrit

Pushka M16 dhe AK-47, dy armë zjarri të zakonshme me ndikime të rëndësishme në dizajnin e armës së zjarrit.
Një **armë zjarri** është çdo lloj arme e krijuar për t'u mbajtur dhe përdorur lehtësisht nga një individ. Termi është përcaktuar ligjërisht më tej në vende të ndryshme.

Armët e para të zjarrit e kanë origjinën në Kinën e shekullit të 10-të, kur tuba bambuje që përmbanin barut dhe predha fishekësh u montuan në shtiza për ta bërë heshtin portativ të zjarrit, të përdorshëm nga një person i vetëm, i cili më vonë u përdor në mënyrë efektive si një armë shokuese në Rrethimin e De' në vitin 1132. Në shekullin e 13-të, tytat e shtizës së zjarrit u zëvendësuan me tuba metalikë dhe u shndërruan në një top dore me tytë metalike. Teknologjia u përhap gradualisht në të gjithë Euroazinë gjatë shekullit të 14-të. Armët e zjarrit të vjetra zakonisht përdorin pluhur të zi si shtytës, por armët moderne të zjarrit përdorin pluhur pa tym ose lëndë të tjera shtytëse. Shumica e armëve të zjarrit moderne (me përjashtim të dukshëm të armëve të gjahut me grykë të lëmuar) kanë tyta në pushkë për t'i dhënë rrotullim predhës për stabilitet të përmirësuar të fluturimit.

Armët e zjarrit moderne mund të përshkruhen nga kalibri i tyre (d.m.th. diametri i shpimit). Për pistoletat dhe pushkët, kjo jepet në milimetra ose inç (p.sh. 7,62mm ose 0,308 inç), ose në rastin e armëve gjahu nga matësi i tyre (p.sh. 12 ga. dhe 20 ga.). Ato gjithashtu përshkruhen nga lloji i veprimit të përdorur (p.sh. grykë ngarkues, mbrapa, levë, rrufe, pompë, revolver, gjysmë automatike, plotësisht automatike, etj.), së bashku me mjetet e zakonshme të transportit (p.sh. montimi me dorë ose mekanik ). Klasifikimi i mëtejshëm mund t'i referohet llojit të tytës së përdorur (d.m.th. me pushkë) dhe gjatësisë së tytës (p.sh. 24 inç), mekanizmit të qitjes (p.sh. kyçi i shkrepës, bllokimi i rrotave, stralli ose kyçi me goditje), qëllimit kryesor të dizajnit ( p.sh. pushkë gjuetie), ose me emrin e pranuar përgjithësisht për një variacion të veçantë (p.sh. armë Gatling).

Qitësit drejtojnë armët e zjarrit në objektivat e tyre me koordinim sy-dorë, duke përdorur ose pamje hekuri ose pamje optike. Gama e saktë e pistoletave në përgjithësi nuk i kalon 100 metra, ndërsa shumica e pushkëve janë të sakta deri në 500 metra duke përdorur shami hekuri, ose në rreze më të gjata gjatë përdorimit të pamjeve optike. (Grashjet e armëve të zjarrit mund të jenë të rrezikshme ose vdekjeprurëse përtej rrezes së tyre të saktë; distanca minimale për siguri është shumë më e madhe se diapazoni i specifikuar për saktësinë). Pushkët snajper të ndërtuara për qëllime dhe pushkët anti-material janë të sakta në rreze më shumë se 2000 metra.

## Shiko edhe

* Arma

## Referime
# Tregimtaria

*Fëmijëria e Ralejit* nga Sër Xhon Everet Mije, vaj në kanavacë, 1870.
Një detar i tregon të riut Valter Ralej dhe vëllait të tij historinë e asaj që ndodhi në det.
**Tregimtaria** është veprimtaria shoqërore dhe kulturor i ndarjes së tregimeve, ndonjëherë me improvizim, teatër ose zbukurim. Çdo kulturë ka historitë ose rrëfimet e veta, të cilat ndahen si një mjet argëtimi, arsimimi, ruajtjeje kulturore ose rrënjosjeje e vlerave morale. Elementet vendimtare të tregimeve përfshijnë komplotin, personazhet dhe këndvështrimin rrëfimtar. Termi "tregim historie" mund t'i referohet në mënyrë specifike rrëfimit me gojë, por gjithashtu gjerësisht teknikave të përdorura në media të tjera për të shpalosur ose zbuluar narrativën e një historie.

## Shiko edhe

## Referime
# Normandia (rajon)

| Normandia
*Norman*: Normaundie *French*: Normandie |
| --- |
| FlamuriStema |
|  |
| Popullsia |
|  • Total | 3.322.757 |
| Emërtimi i banorëve | Normans |
| Faqja zyrtare | www.normandie.fr |

**Normandia** ( /ˈnɔrməndi/; frëngjisht: *Normandie*, shqiptohet [nɔʁ.mɑ̃.di], Norman: *Normaundie*, nga frëngjishtja e vjetër *Normanz*, shumës për *Normant*, që fillimisht rrjedh nga fjala "northman" e disa gjuhëve skandinave) është një rajon administrativ i Francës, që korrespondon me rajonin historik "Dukati i Normandisë".

## Referime

## Lidhje të jashtme
# Havarixhët

**Havarixhët** (ar. الخوارج‎, *al-Khawārij*, njëjës خارجي, *khāriji*) janë anëtarët e një rryme mendimi që u shfaqën në shekullin e parë të Islamit përgjatë Fitnës së Parë, në krizën e pasuesve të Muhammedit në krye të Ummetit. Bënë kryengritjea kundër Kalifit Ali pasi kishte rënë dakord me rivalin Muavinë I për vendosjen e mëkëmbësit të Kalifatit pas betejës së Sifinit. Një *harixhi* vrau Aliun dhe për 100 vitet e ardhshme, havarixhët qenë burim kryengritjes kundër Kalifatit.

## Referimet
# Metalet alkaline

Hidrogjeni bën pjesë në grupin e parë, por nuk ësht një metal alkalin. Quhen alkale të gjitha ato substanca që janë të afta të neutralizojne acidet. Kështu që me "alkalin" edhe në ditët e sotme kuptohet ose një metal i grupit të parë ose një bazë. Metalet alkaline shfaqin në përbërjet e tyre gjithmonë numër oksidimi +1. Janë reduktues shumë të fortë, reagojnë vrullshëm me ujin duke reduktuar hidrogjenin. Elementet e këtij grupi manifestojnë vlerat më të ulta te elektronegativitetit: në fakt vetëm humbja e një elektroni i bën të marrin një konfigurim elektronik mjaft të qëndrueshëm, domëthënë identik me atë të gazit të dobët që i paraprin në tabelën periodike.

Sistemi periodik i elementeve

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| H |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc |  | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga |
Ge
 | As |
Se
 | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y |  | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn |
Sb
 | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi |
Po
 |
At
 | Rn |
| Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Metalet alkaline | Metalet alkaline tokësore | Lantanoidet | Aktinidet | Metalet kalimtare | Metalet tjera | Jometale | Jometale tjera | Halogjene | Gazrat fisnike |

Elementet kimike:
Ac | Ag | Al | Am | Ar | As | At | Au |
B | Ba | Be | Bh | Bi | Bk | Br |
C | Ca | Cd | Ce | Cf | Cl | Cm | Cn | Co | Cr | Cs |
Cu |
Db | Ds | Dy |
Er | Es | Eu |
F | Fe | Fl | Fm | Fr |
Ga | Gd | Ge |
H | He | Hf | Hg | Ho | Hs |
I | In | Ir |
K | | Kr |
La | Li | Lr | Lu | Lv |
Mc | Md | Mg | Mn | Mo | Mt |
N | Na | Nb | Nd | Ne | Nh | Ni | No | Np |
O | Og | Os |
P | Pa | Pb | Pd | Pm | Po | Pr | Pt | Pu |
Ra | Rb | Re | Rf | Rg | Rh | Rn | Ru |
S | Sb | Sc | Se | Sg | Si | Sm | Sn | Sr |
Ta | Tb | Tc | Te | Th | Ti | Tl | Tm | Ts |
U |
V |
W |
Xe |
Y | Yb |
Zn | Zr
# Historia e kimisë

**Historia e kimisë** përfaqëson një hapësirë kohore prej historisë antike. Fjala kimi ka kaluar përmes shumë qytetërime dhe ka pasur variante të ndryshe nëpër histori por fillimisht kishte pasur kuptimin e "artit i lidhjes së metaleve".

## Kimia moderne

**Përmbajtja e ajrit**: Në vitin 1774 Joseph Priestley zbuloi oksigjenin. Duke eksperimentuar me një aparaturë të thjeshtë, ai arriti të prodhojë një substancë që e bëri flakën të flakërojë më fort dhe të zgjaste më gjatë. Ai e quajti këtë substancë "ajër depertues" (dephlogisticated air), ndërsa tani e dimë si oksigjen.
# Mitologjia egjiptiane

Nun, mishërimi i ujërave primordiale, ngre barkun e perëndisë së diellit Ra në qiell në momentin e krijimit.
**Mitologjia egjiptiane** është koleksioni i miteve nga Egjipti i lashtë, të cilat përshkruajnë veprimet e perëndive egjiptiane si një mjet për të kuptuar botën përreth tyre. Besimet që shprehin këto mite janë një pjesë e rëndësishme e fesë së lashtë egjiptiane. Mitet shfaqen shpesh në shkrimet dhe artin egjiptian, veçanërisht në tregime të shkurtra dhe në materiale fetare si himne, tekste rituale, tekste funerale dhe dekorime tempulli. Këto burime rrallë përmbajnë një përshkrim të plotë të një miti dhe shpesh përshkruajnë vetëm fragmente të shkurtra.

Të frymëzuar nga ciklet e natyrës, egjiptianët e panë kohën në të tashmen si një seri modelesh të përsëritura, ndërsa periudhat më të hershme kohore ishin lineare. Mitet vendosen në këto kohë më të hershme dhe miti vendos modelin për ciklet e së tashmes. Ngjarjet e tanishme përsërisin ngjarjet e mitit, dhe duke e bërë këtë rinovojnë Maat, rendin themelor të universit. Ndër episodet më të rëndësishme nga e kaluara mitike janë mitet e krijimit, në të cilat perënditë formojnë universin nga kaosi primordial; historitë e mbretërimit të perëndisë së diellit Ra mbi tokë; dhe miti Osiris, në lidhje me betejat e perëndive Osiris, Isis dhe Horus kundër perëndisë përçarëse Set. Ngjarjet nga e tashmja që mund të konsiderohen si mite përfshijnë udhëtimin e përditshëm të Ra nëpër botë dhe homologun e tij të botës tjetër, Duat. Temat e përsëritura në këto episode mitike përfshijnë konfliktin midis përkrahësve të maat-it dhe forcave të çrregullimit, rëndësinë e faraonit në ruajtjen e maat-it dhe vdekjen dhe rigjenerimin e vazhdueshëm të perëndive.

Detajet e këtyre ngjarjeve të shenjta ndryshojnë shumë nga njëri tekst në tjetrin dhe shpesh duken kontradiktore. Mitet egjiptiane janë kryesisht metaforikë, duke përkthyer thelbin dhe sjelljen e hyjnive në terma që njerëzit mund t'i kuptojnë. Çdo variant i një miti përfaqëson një perspektivë të ndryshme simbolike, duke pasuruar kuptimin e egjiptianëve për perënditë dhe botën.

Mitologjia ndikoi thellë në kulturën egjiptiane. Ai frymëzoi ose ndikoi në shumë rituale fetare dhe siguroi bazën ideologjike për mbretërimin. Skenat dhe simbolet nga miti u shfaqën në art në varre, tempuj dhe amuletë. Në letërsi, mitet ose elementet e tyre u përdorën në tregime që variojnë nga humori në alegori, duke demonstruar se egjiptianët e përshtatën mitologjinë për t'i shërbyer një shumëllojshmërie qëllimesh.

## Shiko edhe

* Libri i të Vdekurve

## Burime
# Pikseli

Ky shembull tregon një imazh me një pjesë të zmadhuar shumë në mënyrë që pikselët individualë, të paraqitur si katrorë të vegjël, të mund të shihen lehtësisht.
Në imazhin dixhital, një element **piksel** (shkurt. **px**), **pel** ose **elementi i figurës** është elementi më i vogël i adresueshëm në një imazh raster, ose elementi më i vogël i adresueshëm në një pajisje ekrani me matricë pikë. Në shumicën e pajisjeve të ekranit dixhital, pikselët janë elementi më i vogël që mund të manipulohet përmes softuerit.

Çdo piksel është një mostër e një imazhi origjinal ose sintetik; më shumë mostra zakonisht ofrojnë paraqitje më të sakta të origjinalit. Intensiteti i çdo piksel është i ndryshueshëm. Në sistemet e imazhit me ngjyra, një ngjyrë përfaqësohet në mënyrë tipike nga tre ose katër intensitete përbërëse si e kuqja, jeshile dhe blu, ose cian, magenta, e verdhë dhe e zezë.

Në disa kontekste (të tilla si përshkrimet e sensorëve të kamerës), piksel i referohet një elementi të vetëm skalar të një përfaqësimi me shumë komponentë (i quajtur *fotosite* në kontekstin e sensorit të kamerës, megjithëse ndonjëherë përdoret *sensi*), ndërsa në kontekste të tjera (si MRI ) mund t'i referohet një grupi intensitetesh përbërëse për një pozicion hapësinor.

Softueri në kompjuterët e hershëm të konsumatorit jepej domosdoshmërisht me një rezolucion të ulët, me pikselë të mëdhenj të dukshëm me sy të lirë; Grafikat e bëra nën këto kufizime mund të quhen art pixel, veçanërisht në lidhje me lojërat video. Kompjuterët dhe ekranet moderne, sidoqoftë, mund të japin lehtësisht renditje me madhësi më shumë piksel se sa ishte e mundur më parë, duke kërkuar përdorimin e matjeve të mëdha si megapikselët (një milion piksel).

## Shiko edhe

* Rezolucioni i ekranit

## Referime
# Bennu

Një përshkrim i Bennu me një disk dielli në kokë, nga varri i Irynefer në Deir el-Medina.
**Bennu** është një hyjni e Egjiptit të lashtë e lidhur me Diellin, krijimin dhe rilindjen. Ai mund të ketë qenë frymëzimi origjinal për legjendat e feniksit që u zhvilluan në mitologjinë greke.

## Rolet

Sipas mitologjisë egjiptiane, Bennu ishte një qenie e vetë-krijuar që thuhet se ka luajtur një rol në krijimin e botës. Thuhej se ai ishte *ba* i Ra dhe se kishte mundësuar veprimet krijuese të Atum. Thuhej se hyjnia fluturoi mbi ujërat e Nunit që ekzistonin para krijimit, duke zbritur në një shkëmb dhe duke lëshuar një thirrje që përcaktonte natyrën e krijimit. Ai gjithashtu ishte një simbol i rilindjes dhe, për këtë arsye, ishte i lidhur me Osiris.

Disa nga titujt e Bennu ishin "Ai që erdhi në jetë nga Vetë", dhe "Zoti i Jubilenjve"; epiteti i fundit i referohej besimit se Bennu ripërtërihej periodikisht, siç mendohej se bënte dielli. Emri i tij lidhet me foljen egjiptiane wbn, që do të thotë "të ngrihesh në shkëlqim" ose "të shkëlqesh".

## Shiko edhe

## Referimet
# Viti i brishtë

**Viti i brishtë** është viti në të cilin muaji Shkurt i ka 29 ditë.
Kjo dukuri paraqitet çdo katër vite. Momentalisht viti i fundit i brishtë është viti 2024.
Viti tjetër i brishtë është 2028, pastaj 2032 e kështu me radhë.
Domethënë vitet e brishta janë shumëfisha të numrit 4.

Çdo vit ka 365 ditë , por viti i brishtë ka 366 ditë , pasi që muaji Shkurt në çdo 4 vite ka 29 ditë.

Prilli fillon në të njëjtën ditë të javës si Korriku në të gjithë vitet, dhë në të njëjtën ditë të javës si Janari në vitet e brishta.

## Shiko dhe këtë

Shkurti

## Lidhje të jashtme
# 16 janar

|  |
| --- |
| **Ditët historike** |
| Dhjetori · Janari · Shkurti |
| ~~0~~1 | ~~0~~2 | ~~0~~3 | ~~0~~4 | ~~0~~5 | ~~0~~6 | ~~0~~7 |
| ~~0~~8 | ~~0~~9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

## Ngjarje

* 1547 - Ivani IV kurorëzohet Cari i Rusisë.
* 1556 - Filipi II kurorëzohet Mbreti i Spanjës.
* 1777 - Vermonti shkëputet nga New York.
* 1936 - Në New York ekzekutohet me karrige elektrike vrasësi serial Albert Fish.
* 1920 - Zeta Phi Beta Sorority Inc. u themelua në kampusin e Universitetit të Harvardit.
* 1945 - Adolf Hitler kaloi në bunkerin e tij nëntokësor të ashtuquajtur Führerbunker.
* 1956 - Presidenti egjitas Gamal Abdal Nasser pretendon të çlirojë Palestinën nga hebrenjtë.
* 1969 - Studenti çek Jan Palach vetëflijohet në Pragë, në protestë kundër okupimit sovjetik.
* 1970 - Buckminster Fuller fitoi Medaljonin e Artë nga Instituti Amerikan i Arkitekturës.
* 1991 SHBA dhe aleatët e saj filluan Luftën e Gjirit, me sulme masive ajrore ndaj objekteve ushtarake dhe industriale në Irak dhe Kuvajt, në ora 19 pas skadimit të ultimatumit nga OKB-ja.
* 2001 - Presidenti Laurent-Désiré Kabila u vra nga një nga truprojat e tij.
* 2011 - Ilir Meta, lideri i partisë LSI, shpallet i pafajshëm nga Gjykata e Lartë për akuzat e korrupsionit aktiv gjatë periudhës kur ishte Zv/kryeministër.

## Lindje

* 1844 - Ismail Qemali, themelues i shtetit të pavarur shqiptar
* 1931 - Johannes Rau, politikan gjerman
* 1959 - Sade Adu, këngëtare nigerio/britanike
* 1928 - Skënder Xhiku, agronom shqiptar
* 1929 - Jashar Rexhepagiq, shkrimtar shqiptar
* 1961 - Hajrudin Hari Vareshanovic, kantautor boshnjak i muzikës argëtuese
* 1962 - Paul Webb, muzikant anglez (Talk Talk, .O.rang)
* 1963 - James May, gazetar dhe prezantues anglez
* 1974 - Kate Moss, Supermodele dhe stiliste Angleze
* 1980 - Seydou Keita, futbollist nga Mali

## Vdekje

* 1962 - Ivan Meshtroviq, skulptor dhe arkitekt kroat.

## Festa dhe përvjetore
# Aegukga

Aegukga
**Aegukga** është himni kombëtar i Koresë së Jugut. Titulli fjalë për fjalë do të thotë "Kënga e dashurisë për vendin", ose "The Song Patriotike".

Besohet se fjalët e këngës janë shkruar për ceremoninë e gur-hedhjen e Porta e Pavarësisë në Seul në vitin 1896 nga Yun Chiho, një politikan, ose nga një Chang-ho, një udhëheqës pro-pavarësisë dhe edukator. Fillimisht, Aegukga u këndohen me melodi e këngë popullore skoceze "Auld Lang Syne", futur në Korenë e nga misionarët perëndimorë. Qeveria e Përkohshme e Republikës së Koresë (1919-1945) në Shangai, Kinë e miratoi atë si himnin e tyre kombëtar. Në një ceremoni të festimit të themelimit të Koresë së Jugut më 15 gusht 1948, pikërisht tre vjet pas çlirimit nga sundimi japoneze, melodi skocez u zëvendësua në fund nga Finale e Koresë Fantasia që Ahn Eak-tae kishte përbërë në 1935. Ri "Aegukga" është miratuar më vonë me Dekretin Presidencial i 1948 deri atëherë-Rhee Presidenti Syngman.
# 1980

Ngjarjet e tanishme | Vite

◄ |
Shekulli 19 |
**Shekulli 20**
| Shekulli 21

◄ |
Vitet 1950 |
Vitet 1960 |
Vitet 1970 |
**Vitet 1980**
| Vitet 1990
| Vitet 2000
| Vitet 2010

◄◄ |
◄ |
1976 |
1977 |
1978 |
1979 |
**1980**
| 1981
| 1982
| 1983
| 1984
| ►
| ►►

Udhëheqës të shteteve · Film · Shqipëri · Literaturë · Muzikë

## Ngjarje

* KS Dinamo e njohur si Dinamo Tirana kampione e Shqipërisë në futboll.

## Lindje

* 7 qershor - Burim Mustafa, Regjisor nga Prizreni
* 10 korrik - Jessica Simpson, Aktore dhe këngtare nga ShBA
* 30 dhjetor - Eliza Dushku, Aktore amerikane me origjinë shqiptaro-daneze

## Vdekje

* 16 gusht - Eqrem Çabej një nga figurat më të shquara të shkencës arsimit dhe kulturës shqiptarë (l. 1908)

#### Pa data

*Datat e personave më poshtë nuk janë të shënuara në artikujt mbi biografinë e tyre:*
* - Kolë Paparisto, profesor i botanikës (l. 1914)
# Muzika

**Muzika** është arti i shprehjes së ndjenjave dhe mendimeve me anë të tingujve. Elementet kryesore të muzikës janë toni (ku përfshihet: melodia dhe harmonia), ritmi (bashkë me konceptet e afërta që janë tempo, metri dhe artikulimi), dinamika, si dhe kualiteti zënor.

## Shiko edhe

* Lista e zhanreve muzikore
	+ Lista e nënzhanreve së muzikës rock
* Lista e grupeve të muzikës
* Lista e muzikantëve
* Lista e instrumenteve muzikore
* Lista e këngëtarëve dhe grupeve shqiptare