# Proza

**Proza** është një formë e gjuhës që shfaq një rrjedhë natyrore të fjalës dhe strukturës gramatikore e jo një strukture ritmike si në poezinë tradicionale, ku njësia e përbashkët e vargut bazohet në metër ose rimë. Zakonisht prozat me temen si: "Gerti i Fuqishmi" ose "Largimi" (Shembullit) shoqerohen me rima nga me te shumtat.

## Sfondi

Ka debate kritike mbi ndërtimin e prozës: "... dallimi midis vargut dhe prozës është i qartë, dallimi midis poezisë dhe prozës është i panjohur". Proza në thjeshtesinë e saj dhe strukturën e përcaktuar lirisht është gjerësisht e adaptueshme ndaj dialogut të folur, diskursit faktik, dhe shkrimit aktual dhe imagjinar. Është prodhuar dhe publikuar në mënyrë sistematike në literaturë, gazetari (duke përfshirë gazetat, revistat dhe transmetimet), enciklopedi, film, histori, filozofi, ligj dhe pothuajse në të gjitha format dhe proceset që kërkojnë komunikim njerëzor.

## Etimologjia

Fjala Proz rrjedh nga *proza e vjetër franceze*, e cila nga ana e saj buron në shprehjen latine *prosa oratio* (fjalë për fjalë, e drejtpërdrejtë ose e fjal direkte).

## Origjina

Isak Njutoni në Kronologjinë e Mbretërive të Lashtë shkruan: "Antikitetet greke janë plot me fictione poetike, sepse grekët nuk shkruan asgjë në prozë, përpara pushtimit të Azisë nga Kiri Persian." Pastaj Pherecydes Scyrius dhe Kadmus Milesius futën shkrimin në Prozë. Procesi i internetit më vonë shkroi: "Natyrisht Newton nuk zbuloi ndonjë ligj të natyrës gjuhësore duke mandatuar që pa marrë parasysh se sa të lirë, spontane apo të pastrukturuar një deklaratë letrare mund të jetë, ajo gjithmonë do të përmbajë elementë poetikë, ashtu si elementë jo-jonizues do të përmbajë gjithmonë elektronet, proza më e mirë përmban ngarkesën më të madhe poetike që del nga përpjekja më e vogël poetike.

## Struktura

Prozës i mungon struktura më formale metrike e vargut që mund të gjendet në poezinë tradicionale. Proza përfshin fjali të plota gramatike, të cilat pastaj përbëjnë paragrafë, ndërsa shikojnë ankesën estetike, ndërsa poezia shpesh përfshin një skemë metrike dhe / ose rimuese. Disa vepra të prozës përmbajnë gjurmë të strukturës metrike ose versifikimit dhe një përzierje të ndërgjegjshme të dy formave të literaturës të njohur si poezi prozë. Vargu konsiderohet të jetë më sistematik ose formulues, ndërsa proza është më reflektimi i fjalimit të zakonshëm (shpesh bisedor). Në këtë pikë, Samuel Taylor Coleridge kërkoi me shaka se poetët e rishtar duhet të dinë "përkufizimet e prozës dhe të poezisë, që është proza-fjalët në rendin e tyre më të mirë, poezia-fjalët më të mira në rendin e tyre më të mirë".

> Monsieur Jourdain kërkoi që diçka të shkruhej në as ajet as në prozë. Një mjeshtër i filozofisë u përgjigj se nuk ka mënyrë tjetër për të shprehur veten se sa me prozën ose vargun, për arsye të thjeshtë se çdo gjë që nuk është prozë është ajet dhe çdo gjë që nuk është ajet është prozë. Molière, Le Bourgeois Gentilhomme
>
>

> ... Unë besoj se një histori mund të shkatërrohet nga një ritëm i gabuar në një dënim - veçanërisht nëse ndodh në fund - ose një gabim në paragrafin, madje edhe pikësim. Henry James është maestro i pikëpresjes. Hemingway është një paragraf i klasit të parë. Nga këndvështrimi i veshit, Virxhinia Woolf kurrë nuk ka shkruar një dënim të keq. Unë nuk dua të nënkuptoj që unë e praktikoj me sukses atë që predikoj. Unë përpiqem, kjo është e gjitha.
>
>

## Llojet

Ekzistojnë shumë lloje të prozës, të cilat përfshijnë prozë jo proze, prozë heroike, poezi prozë, prozë polifonike, prozë gjithëpërfshirëse, prozë fiction dhe prozë të fshatit në literaturën ruse. Një poezi prozë është një përbërje në prozë që ka disa nga cilësitë e një poeme.

Shumë forma të shkrimit krijues ose letrar përdorin prozën, duke përfshirë romane dhe tregime të shkurtra. Shkrimtari Truman Capote mendonte se tregimi i shkurtër ishte "forma më e vështirë dhe disiplinuese e shkrimit të prozës që ekziston"

## Referime

## Leximi më tej

* 'Rhythm of Prose', William Morrison Patterson, Columbia University Press 1917
* Kuiper, Kathleen (2011). *Prose: Literary Terms and Concepts* (në anglisht). The Rosen Publishing Group. ISBN 1615304940. 244 pages.
* Shklovsky, Viktor (1991). *Theory of Prose* (në anglisht). Dalkey Archive Press. ISBN 0916583643. 216 pages.

## Lidhje te jashtme

 Definimi i *proza* tek WikiFjalori