# Ivan Aivazovski

| Ivan Ajvazovski |
| --- |
| Autoportreti, 1874 |
| Lindi | Hovhannes Aivazian (u pagëzua) 29 korrik (S.V. 17 korrik) 1817 Feodosia, Taurida, Perandoria Ruse |
| Vdiq | 2 maj (S.V. 19 prill) 1900 (82 vjeç) Feodosia, Perandoria Ruse |
| Vendi i prehjes | Kisha armene Shën Sargis, Feodosia |
| Kombësia | Armenë |
| Arsimi | Akademia Perandorake e Arteve (1839) |
| Njohur për | Piktura, vizatimi |
| Lëvizjet | Romantizmi i vonëshme |
| Bashkëshorti/ja | Julia Graves (1848–77) Anna Burnazian (1882–1900) |

**Ivan Konstantinoviç Ajvazovski** (Armenisht: Հովհաննես Այվազյան *Hovhannes Ajvazjan*; Rusisht: Иван Константинович Айвазовский; 29 korrik 1817 – 2 maj 1900) ishte një piktor armen i një Romantizimi të vonë që konsiderohet si një nga mjeshtrat më të mëdhenj të artit detar. I pagëzuar si **Hovhannes Aivazian**, ai lindi në një familje armene në portin e Detit të Zi të Feodosisë në Krimea dhe ishte kryesisht i vendosur atje.

Pas arsimit të tij në Akademinë Perandorake të Arteve në Shën Petersburg, Aivazovsky udhëtoi në Evropë dhe jetoi për pak kohë në Itali në fillimin e viteve 1840. Ai më pas u kthye në Rusi dhe u emërua piktori kryesor i Marinës Ruse. Aivazovsky kishte lidhje të ngushta me elitën ushtarake dhe politike të Perandorisë Ruse dhe shpesh merrte pjesë në manovra ushtarake. Ai u sponsorizua nga shteti dhe u vlerësua mirë gjatë jetës së tij. Thënia "e denjë për furçën e Aivazovskit", e popullarizuar nga Anton Çehovi, u përdor në Rusi për të përshkruar diçka të bukur. Ai mbetet shumë i popullarizuar në Rusi në shekullin e 21-të.

Një prej artistëve më të shquar armenë të kohës së tij, Aivazovsky ishte gjithashtu i njohur jashtë Perandorisë Ruse. Ai mbajti ekspozita të shumta vetjake në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara. Gjatë karrierës së tij gati 60-vjeçare, ai krijoi rreth 6,000 piktura, duke e bërë atë një nga artistët më pjellorë të kohës së tij. Pjesa dërrmuese e punimeve të tij janë peisazhe, por ai shpesh përshkruante skena beteje, tema armene dhe portrete. Shumica e punimeve të Aivazovskit ruhen në muze ruse, ukrainase dhe armene si dhe koleksione private.

## Jeta

Njě autoportret, vitet 1830-1840
Ivan Aivazovsky lindi më 17 korrik (29 në stil të ri) 1817 në qytetin e Feodosia (Theodosia), Krimea, Perandoria Ruse. Në regjistrat e pagëzimit të Kishës Apostolike Armene të Shën Sargis, Aivazovsky ishte regjistruar si Hovnes, djali i Gevorg Aivazian (Armenisht: Գէորգ Այվազեանի որդի Յօհաննեսն). Gjatë studimit të tij në Akademinë Perandorake të Arteve, ai ishte i njohur në rusisht si Ivan Gaivazovsky (Иванъ Гайвазовскій në drejtshkrimin para vitit 1918). Ai u bë i njohur si Aivazovsky që nga 1840, ndërsa ishte në Itali. Ai nënshkroi një letër të vitit 1844 me një interpretim të italianizuar të emrit të tij: "Giovani Aivazovsky".

Babai i tij, Konstantin, ishte një tregtar armen nga rajoni Galicia. Familja e tij kishte migruar në Evropë nga Armenia Perëndimore në shekullin e 18-të. Pas konflikteve të shumta familjare, Konstantin u largua nga Galicia për në Moldavi, më vonë u transferua në Bukovina, përpara se të vendosej në Feodosia në fillim të viteve 1800. Ai fillimisht njihej si Gevorg Aivazian (Haivazian ose Haivazi), por ai e ndryshoi mbiemrin e tij në Gaivazovsky duke shtuar "-sky" polake. Nëna e tij, Ripsime, ishte një armene Feodosia. Çifti kishte pesë fëmijë - tre vajza dhe dy djem. Vëllai i madh i Aivazovskit, Gabriel, ishte një historian i shquar dhe një kryepeshkop Apostolik Armen.

### Edukimi

Aivazovsky i ri mori edukim famullitar në kishën armene të Shën Sargis në Feodosia. Ai u mësua për vizatim nga Jacob Koch, një arkitekt vendas. Aivazovsky u transferua në Simferopol me familjen e Guvernatorit të Taurida Alexander Kaznacheyev në vitin 1830 dhe ndoqi gjimnazin rus të qytetit. Në vitin 1833, Aivazovsky arriti në kryeqytetin rus, Shën Petersburg, për të studiuar në Akademinë Perandorake të Arteve në klasën e peizazhit të Maksim Vorobyov. Në vitin 1835, ai u vlerësua me një medalje argjendi dhe u emërua asistent i piktorit francez Philippe Tanneur (fr). Në shtator 1836, Aivazovsky u takua me poetin kombëtar rus Aleksandër Pushkin gjatë vizitës së këtij të fundit në Akademi. Në vitin 1837, Aivazovsky u bashkua me klasën e pikturës së betejës të Alexander Sauerweid dhe mori pjesë në stërvitjet e Flotës Baltike në Gjirin e Finlandës. Në tetor 1837, ai u diplomua në Akademinë Perandorake të Arteve me një medalje të artë, dy vjet më herët sesa ishte parashikuar. Aivazovsky u kthye në Feodosia më 1838 dhe kaloi dy vjet në vendlindjen e tij në Krimea. Në vitin 1839, ai mori pjesë në stërvitje ushtarake në brigjet e Krimesë, ku u takua me admiralët rusë Mihail Lazarev, Pavel Nahimov dhe Vladimir Kornilov.

### Vizita e parë në Evropë

Portreti i Aivazovsky nga Alexey Tyranov, 1841
Në vitin 1840, Aivazovsky u dërgua nga Akademia Perandorake e Arteve për të studiuar në Evropë. Ai së pari udhëtoi për në Venediku përmes Berlinit dhe Vjenës dhe vizitoi San Lazzaro degli Armeni, ku ishte vendosur një kongregacion i rëndësishëm katolik armene dhe vëllai i tij Gabriel jetonte në atë kohë. Aivazovsky studioi dorëshkrime armene dhe u njoh me artin armen. Ai u takua me romancierin rus Nikolai Gogol në Venedik. Ai më pas u drejtua për në Firence, Amalfi dhe Sorrento. Në Firence, ai u takua me piktorin Aleksandër Ivanov. Ai mbeti në Napoli dhe Romë midis viteve 1840 dhe 1842. Aivazovsky u ndikua shumë nga arti italian dhe muzetë e tyre u bënë "akademia e dytë" për të. Sipas Rogachevskit, lajmet për ekspozitat e suksesshme në Itali arritën në Rusi. Papa Gregori XVI e dha atë me një medalje të artë. Ai më pas vizitoi Zvicrën, Gjermaninë, Holandën dhe Britaninë, ku u takua me piktorin anglez J. M. W. Turner i cili, "u trondit aq shumë nga fotografia e Aivazovskit, *Gjiri i Napolit në një natë me hënë*, saqë ai i kushtoi një lavdi të rimuar në italisht Aivazovskit". Në një ekspozitë ndërkombëtare në Louvre, ai ishte përfaqësuesi i vetëm nga Rusia. Në Francë, ai mori një medalje të artë nga Académie royale de peinture et de sculpture. Ai më pas u kthye në Napoli përmes Marsejës dhe përsëri vizitoi Britaninë, Portugalinë, Spanjën dhe Maltën më 1843. Aivazovsky u admirua në të gjithë Evropën. Ai u kthye në Rusi përmes Parisit dhe Amsterdamit më 1844.

### Kthimi në Rusi dhe martesa e parë

### Ngritja në famë

### Udhëtime dhe vlerësime: vitet 1860–1880

### Martesa e dytë dhe jeta e mëvonshme

### Vdekja

Aivazovsky vdiq më 19 prill (2 maj në stil të ri) 1900 në Feodosia. Në përputhje me dëshirat e tij, ai u varros në oborrin e kishës armene të Shën Sargisë. Një sarkofag prej mermeri të bardhë u bë nga skulptori italian L. Biogiolli në vitin 1901. Një citim nga *Historia e Armenisë* së Movses Khorenatsi në armenishten klasike është gdhendur në gurin e tij të varrit: Մահկանացու ծնեալ անմահ զիւրն յիշատակ եթող (*Mahkanatsu tsneal anmah ziurn yishatak yetogh*), që do të thotë: "Ai lindi një i vdekshëm, la një trashëgimi të pavdekshme" ose "Lindi si i vdekshëm, la kujtesën e pavdekshme të vetvetes". Mbishkrimi rus poshtë lexon: Профессоръ Иванъ Константиновичъ АЙВАЗОВСКIЙ 1817—1900, "Profesor Ivan Konstantinovich Aivazovsky 1817-1900".

Pas vdekjes së tij, gruaja e tij Anna bëri një jetë përgjithësisht të izoluar, duke jetuar në disa dhoma që kishte mbajtur pas shtetëzimit, deri në vitin 1941. Ajo vdiq më 25 korrik 1944 dhe u varros pranë Aivazovsky. Dy nga vajzat e tij (Maria dhe Alexandra) u larguan nga Rusia pas Revolucionit të vitit 1917, ndërsa dy të tjera vdiqën menjëherë pas kësaj: Yelena në vitin 1918 dhe Zhanna në vitin 1922.

## Referime

**ShënimetCitatet**

### Bibliografia

* Newmarch, Rosa (1917). *The Russian Arts* (në anglisht). New York: E.P. Dutton & Company.
* Adamian, A (1958). "Նոր վավերագրեր նկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու մասին [New documentaries about the artist Hovhannes Ayvazovsky]". *Bulletin of the Academy of Sciences of the Armenian SSR: Social Sciences* (në armenisht) (11). Yerevan: Akademia e Shkencave Armene: 89–94. Arkivuar nga origjinali më 2 shkurt 2014. Marrë më 22 shtator 2020.
* Sarkssian, M. S. (1963). "Հովհաննես Այվազովսկին և հայ մշակույթը [Hovhannes Ayvazovsky and Armenian Culture]". *Patma-Banasirakan Handes* (në armenisht) (4). Yerevan: Armenian Academy of Sciences: 25–38. Arkivuar nga origjinali më 4 mars 2016. Marrë më 22 shtator 2020.
* Koorghinian, K. N. (1967). "Հովհաննես Այվազովսկի (Ծննդյան 150-ամյակի առթիվ) [Hovhannes Ayvazovsky]". *Patma-Banasirakan Handes* (në armenisht) (2–3). Yerevan: Armenian Academy of Sciences: 187–194. Arkivuar nga origjinali më 4 mars 2016. Marrë më 22 shtator 2020.
* Sarkissian, M. (1967). "Հովհ. Այվազովսկու տեղը և նշանակությունը հայ նկարչության մեջ [The Place and Importance of Aivazovsky in the History of the Armenian Painting of the 19th century]". *Lraber Hasarakakan Gitutyunneri* (në armenisht) (10). Armenian Academy of Sciences: 70–81. Arkivuar nga origjinali më 4 mars 2016. Marrë më 22 shtator 2020.
* Harutiunian, Gr. (1965). "Հովհաննես Այվազովսկու տոհմի ծագումնաբանությունը և ազգանվան փոփոխումը [Hovhannes Aivazovsky family genealogy and family name change]". *Bulletin of the Academy of Sciences of the Armenian SSR: Social Sciences* (në armenisht) (2). Yerevan: Armenian Academy of Sciences: 89–94. Arkivuar nga origjinali më 2 shkurt 2014. Marrë më 22 shtator 2020.
* Ghazarian, Manya (1974). "Այվազովսկի [Aivazovsky]". *Enciklopedia Sovjetike Armene* (në armenisht). Vëll. 1. Yerevan: Armenian Encyclopedia. fq. 350–351.`{{cite encyclopedia}}`: Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten (lidhja)
* Sarkissian, M. S. (1988). "Հովհաննես Այվազովսկու "Բայրոնի այցը Մխիթարյաններին Ս. Ղազար կղզում" նկարը [Hovhannes Aivazovsky's Painting "Byron's Arrival to Mekhitarists on the Island of St. Lazar".]". *Patma-Banasirakan Handes* (në armenisht) (2). Armenian Academy of Sciences: 224–226. ISSN 0135-0536. Arkivuar nga origjinali më 4 mars 2016. Marrë më 22 shtator 2020.
* Mikaelian, V. A. (1991). "И. К. Айвазовский и его соотечественники [H. K. Ayvazovsky and his compatriots]". *Lraber Hasarakakan Gitutyunneri* (në rusisht) (1). Yerevan: Armenian Academy of Sciences: 59–70. ISSN 0320-8117. Arkivuar nga origjinali më 4 mars 2016. Marrë më 22 shtator 2020.
* Cardwell, Richard (2005). *Reception of Byron in Europe* (në anglisht). London: Continuum International Publishing Group. ISBN 978-0-8264-6844-4. OCLC 646740691.
* Bolton, Roy (2010). *Views of Russia & Russian Works on Paper* (në anglisht). London: Sphinx Fine Art. ISBN 978-1-907200-05-2.
* Leek, Peter (2012). *Russian Painting*. Temptis (në anglisht). New York: Parkstone International. ISBN 978-1-85995-939-8. OCLC 795320658.
* Khachatrian, Shahen. ""Поэт моря" ["The Sea Poet"]" (në rusisht). Center of Spiritual Culture, Leading and National Research Samara State Aerospace University. Arkivuar nga origjinali më 19 mars 2014.