Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# JSON

| JSON |
| --- |
|  |
| Filename extension | Stampa:Monodiv |
| Internet media type | Stampa:Monodiv |
| Type code | TEXT |
| Uniform Type Identifier (UTI) | public.json |
| Type of format | Data interchange |
| Extended from | JavaScript |
| Standard | RFC 7159, ECMA-404 |
| Website | json.org |

**JSON** (është shkurtimi për **JavaScript Object Notation**), është një format me standard të hapur që përdor tekst të lexueshëm-nga-njeriu për të transferuar objekte të të dhënave të përbëra nga çifte atribut-vlerë. Është formati primar i të dhënave që përdoret në komunikimin asinkron shfletues/server (AJAJ), kryesisht duke zëvendësuar XML (i përdorur nga AJAX).

## Llojet e të dhënave, sintaksa dhe shembuj

### Shembull

Shembulli i mëposhtëm tregon një përshkrim të mundshëm në JSON për një person.

```
{
 "emri": "Filan",
 "mbiemri": "Fisteku",
 "aJeton": true,
 "mosha": 25,
 "adresa": {
 "numriRrugës": "Rruga NN nr.21",
 "qyteti": "Tiranë",
 "shteti": "Shqipëri",
 "kodiPotar": "1234"
 },
 "nrTelefonit": [
 {
 "lloji": "shtëpi",
 "numri": "212 555-1234"
 },
 {
 "lloji": "zyrë",
 "numri": "646 555-4567"
 }
 ],
 "fëmijë": [],
 "bashkëshortë": null
}

```

## Referime

## Lidhje të jashtme

* Web-Faqja e formatit
* The JavaScript Object Notation (JSON) Data Interchange Format (RFC 7159)
* ECMA-404—The JSON Data Interchange Format
* JSON.com Arkivuar 1 nëntor 2015 tek Wayback Machine
* qdFoxJSON Arkivuar 4 mars 2016 tek Wayback Machine—a JSON implementation for Visual FoxPro
* CBOR—A binary encoding for JSON
# Gjuhët sllave

| Sllavisht |
| --- |
| Shtetet ku fliten gjuhë sllave në Europë |
| Region | Evropa qendrore, Evropa lindore dhe Rusia |
| Language family | Gjuhët indo-evropiane
* Gjuhët balto-sllavike
	+ **Gjuhët sllave**
		- **Sllavisht**
 |
| Language codes |
| ISO 639-2 | `sla` |
| ISO 639-3 | – |
| *Glottolog* | `slav1255` |

**Gjuhët sllave** janë një degë e familjes indo-evropiane të folur në mënyrë të natyrshme në pjesën më të madhe të botës, si në Evropë, Azinë jugperëndimore, Azinë qendrore, dhe Azinë jugore.

* Gjuha sllave e përbashkët†
	+ Lindore
		- Rusishtja (Rusishtja e madhe)
		- Bjellorusishtja (Rusishtja e bardhë)
		- Ukrainishtja (Rusishtja e vogël)
		- Rusinishtja
	+ Perëndimore
		- Gjuhët çekosllovake
			* Çekishtja
				+ Moraviane
			* Sllovakishtja
		- Gjuhët sorbiane (serbo-lusaziane)
			* Sorbianishtja e epërme
			* Sorbianishtja e poshtme
		- Gjuhët lekitike
			* Polonishtja
			* Polabishtja\*
			* Kashubishtja
			* Sllovince\*
	+ Jugore
		- Sllovenishtja
			* Prekmurishtja
		- Serbokroatishtja
			* Boshnjakishtja
			* Kroatishtja
			* Malazezishtja
			* Serbishtja
		- Maqedonishtja
		- Bullgarishtja
		- Sllavishtja e lashte kishtare
	+ Artificiale
		- Ndërsllavishtja
# Gjuhët indo-ariane

| Indo-arian |
| --- |
| Shpërndarja e gjuhëve indo-ariane:
  Qendrore
  Dardike
  Lindore
  Veriore
  Veri-perëndimore
  Jugore
  Perëndimore |
| Region | Azi Jugore |
| Language family | Gjuhët indo-evropiane
* Gjuhët indo-iraniane
	+ **Gjuhët indo-ariane**
		- **Indo-arian**
 |
| Language codes |
| ISO 639-2 | `inc` |
| ISO 639-3 | – |

**Gjuhët indo-ariane** janë një degë e familjes indo-evropiane të folur në subkontinentin indian. Bashkë me degën iraniane, ata i përkasin grupit gjuhësor indo-iranian.

Folësit e gjuhëve indo-ariane janë gati gjysmën e të gjithë folësve e gjuhëve indo-evropiane (rreth 1.5 nga 3 miliard). Flitën kryesisht në Azinë e jugut, por ka disa grupe indo-ariane edhe në Evropë dhe në Lindje të Mesme.
# Gjuha çeke

**Gjuha Çeke** (çekishtja) është një gjuhë indo-evropiane e familjes së gjuhëve sllave. Flitet kryesisht në Republikën Çeke dhe si gjuhë minoritare në Sllovaki. Është një nga 24 gjuhët zyrtare të Bashkimit Evropian.

## Shiko dhe këtë
# Kllapa

**Kllapat** shënojnë një pushim të shkurtër si presja e shërbejnë për të dalluar, shquar dhe veçuar një grup fjalësh që shprehin një sqarim ose një mendim të ndërshtënë :

Te fusha e kuqe ---( ajo quhej keshtu , se në mes të saj një shkëmb i kuq )--- Dritën e priste Agimi .

## Shih edhe

* **Historia e matematikës shqiptare**
# Ndajshtesa

Stampa:Ndajshtesat

Shembuj të fjalëformimit ndajshtesor në shqip
Në gjuhësi, **ndajshtesa** është një morfemë që i bashkëngjitet një stemi të fjalës për të formuar një fjalë të re ose formë të re fjale. Ndajshtesat mund të jenë derivacionale (fjalëformuese), si *-or* dhe *para-,* ose infleksionale (trajtëformuese), si shumësi *-inj* dhe pjesorja *-ur.* Ato janë morfema të lidhura sipas përkufizimit; parashtesat dhe prapashtesat mund të jenë ndajshtesa të ndara. Ndajshtesimi është procesi gjuhësor që folësit përdorin për të formuar fjalë të ndryshme duke shtuar morfema në fillim (parashtesa), mes (messhtesa) ose në fund (prapashtesa) të fjalëve.

## Ndajshtesat leksikore

*Ndajshtesat leksikore* (ose *ndajshtesat semantike*) janë elemente të lidhura që shfaqen si ndajshtesa, por funksionojnë si emra të përfshirë brenda foljeve dhe si elemente të emrave. Me fjalë të tjera, ato janë të ngjashme me rrënjën/stemin e fjalëve në funksion, por të ngjashme me ndajshtesat në formë. Edhe pse të ngjashme me emrat e përfshirë, ndajshtesat leksikore ndryshojnë në atë që nuk ndodhin kurrë si emër i pavarur, d.m.th. ato gjithmonë paraqiten si ndajshtesa.

## Ndajshtesat ortografike

Në ortografi, termat për ndajshtesat mund të përdoren për elementet më të vogla të karaktereve lidhëse. Për shembull, glyphs Maya janë përgjithësisht përbërës të një *shenje kryesore* dhe *ndajshtesat* më të vogla të bashkuara në kufijtë e saj. Këto quhen *parashtesa, mbishtesa, prapashtesa,* dhe *nënshtesa* sipas pozicionit të tyre në të majtë, në majë, në të djathtë ose në fund të glyph kryesor. Një glyph i vogël i vendosur brenda një tjetri quhet *ndërshtesë.*

## Referime

## Lidhje të jashtme

* Referencë gjithëpërfshirëse dhe e kërkueshme e fjalorit të ndajshtesave
# Biblioteka

**Biblioteka** nga greqishtja e lashtë *kthinë për ruajtje*, **kthinë e librave** nën pronë private apo publike, në të cilën rregullisht bëhet ruajtja dhe mbledhja e librave. Për bibliotekë po ashtu merret edhe ndërtesa me këso kthina të librave.

Zakonisht, bibliotekat publike gjenden nën qeverisjen shtetërore, lokale apo gjendet nën mbikëqyrjen e organeve të dala sipas ligjeve të caktuara. Bibliotekave në të cilat ruhen libra nga lëmi apo fusha të posaçme zakonisht emërtohen sipas tyre. Janë të parapara për zhvillimin mendor, për qëllime kërkimore dhe studimore si dhe për mbajtjen e librave për të ardhmen (arkivimi i librave). Në anën tjetër bibliotekat publike janë të hapura për edukim të përgjithshëm (libra shkollor). Bibliotekat e përgjithshme apo universale (kombëtare, shtetërore, dhe B. universitare) zakonisht zgjedhin fusha të posaçme studimi, specializimi apo profesionalizimi (nëpërmjet instituteve, punishteve, zyrave).

## Historia

Bibliotekat më të vjetra të njohura gjatë kohës së lashtë duket të kenë qenë të zhvilluar tek babilonët. Për shkencëtarët janë të njohura përmbajtjet e ruajtura në tablo lloçi babilone gjegjësisht të mbretit të asyrve Asubranipal (vdiq 626 p.e.sonë) në *Ninive*. Biblioteka të rëndësishme të grekëve të lashtë duket të kenë qenë biblioteka e Aleksanduras dhe biblioteka e Pergamonaras. Ndërsa tek romakët, në vitin 39 p.e.sonë, Asinius Pollio hapi bibliotekën e parë publike në Romë. Zakonisht njohurit për bibliotekat e kohës së lashtë janë ngushtë të lidhura me njohurit mbi tempujt.

## Llojet

* Biblioteka Akademike
* Biblioteka Popullore

## Shiko dhe këtë

* Lista e bibliotekave
* Bibliografia
* Bibliopedagogjia
# Disleksia

**Disleksia** e njohur edhe si çrregullim leximi, karakterizohet nga probleme me leximin pavarësisht nga inteligjenca normale. Njerëz të ndryshëm preken në shkallë të ndryshme. Problemet mund të përfshijnë vështirësi në leximin e fjalëve, lexim i nxituar (i shpejtuar), duke shkruar fjalë, duke "fryrë" fjalët në kokë, duke shqiptuar fjalë kur lexojnë me zë të lartë dhe kuptojnë atë që lexon. Shpesh këto vështirësi vërehen së pari në shkollë. Kur dikush që më parë mund të lexonte humb aftësinë e tyre, njihet si aleksia. Vështirësitë janë të pavullnetshme dhe njerëzit me këtë çrregullim kanë një dëshirë normale për të mësuar.

## Shih edhe

* Belbëzimi
* Disgrafia
* Dislalia
* Pedagogjia speciale
# Stigma shoqërore

**Stigma**, fillimisht duke iu referuar shënjimit të dukshëm të njerëzve të konsideruar inferiorë, është zhvilluar në shoqërinë moderne në një koncept shoqëror që zbatohet për grupe ose individë të ndryshëm bazuar në karakteristika të caktuara si statusi socio-ekonomik, kultura, gjinia, raca, feja ose statusi shëndetësor. Stigma sociale mund të marrë forma të ndryshme dhe varet nga koha dhe vendi specifik në të cilin lind. Pasi një person stigmatizohet, ai shpesh shoqërohet me stereotipe që çojnë në diskriminim, margjinalizim dhe probleme psikologjike.

Ky proces stigmatizimi jo vetëm që ndikon në statusin shoqëror dhe sjelljen e personave të stigmatizuar, por gjithashtu formon vetëperceptimin e tyre, gjë që mund të çojë në probleme psikologjike si depresioni dhe vetëvlerësimi i ulët. Njerëzit e stigmatizuar shpesh janë të vetëdijshëm se ata perceptohen dhe trajtohen ndryshe, gjë që mund të fillojë që në moshë të hershme. Hulumtimet tregojnë se fëmijët janë të vetëdijshëm për stereotipet kulturore që në moshë të hershme, gjë që ndikon në perceptimin e tyre për identitetin e tyre dhe ndërveprimet e tyre me botën përreth tyre.

## Shiko edhe

* Kompleksi i inferioritetit

## Referime
# Frëngjishtja e vjetër

**Frëngjishtja e vjetër** (*franceis*, *françois*, *romanz*, *français* franceze moderne) ishte gjuha e folur në Francën Veriore nga shekulli VIII deri në shekullin e XIV-të. Në shekullin e XIV-të, këto dialekte u njohën kolektivisht si *langue d'oïl*, në kontrast me *langue d'oc* ose gjuhës oksitane në jug të Francës. Mesi i shekullit të XIV-të merret si periudhë kalimtare në frëngjishten e mesme, gjuha e Rilindjes Franceze, e bazuar në mënyrë të veçantë në dialektin e rajonit të Île-de-France.

Vendi dhe zona ku frëngjishtja e vjetër u fol në mënyrë të natyrshme përafërsisht e shtrirë në Mbretërinë historike të Francës dhe të vasaleve të saj (përfshirë pjesët e Perandorisë Anzhuine, të cilat gjatë shekullit të XII-të mbetën nën sundimin anglo-norman) dhe Burgundia, Lorraine dhe Savoja në Lindje të Lindjes (që korrespondon me veriun qendror të Francës, Valonisë Belge, Zvicrës perëndimore dhe Italisë veriperëndimore), por ndikimi i frëngjishtes së Vjetër ishte shumë më i gjerë, siç ishte transportuar në [[Anglia|Angli[[, Siçili dhe Shtetet Kryqtare si gjuhë e elitës feudale dhe e tregtisë.

## Shiko edhe

* Gjuha frënge
* Mbretëria e Francës
* Langues d'oïl
* Languedoc
* Gjuha oksitane
* Gjuhët neolatine

## Burimet
# Kolonializmi

Si rregull kolonializmi ka të bëjë me një marrëdhënie mes kollektivevev, në të cilën vendimet kyçe janë vendosur mbi jetën te kolonizuaarve nga një kulturore të ndryshme dhe jo me deshire per tu pershatur pakicë e sundimit kolonial në lidhje me interesat e tyre kryesore. Në kohët moderne ende të vijnë sendungsideologische shtuar doktrinat e justifikim nga zotërit kolonial të cilët janë të bindur për superioritetin e tyre kulturor.

## Shih edhe

* Helenocentrizmi

## Lidhje interneti

* Stampa:SEP
* Deutsches Koloniallexikon im Internet Arkivuar 9 dhjetor 2008 tek Wayback Machine
* Frank Holl: Alexander von Humboldt - „Geschichtsschreiber der Kolonien” (PDF-Datei; 214 kB)
* DEPO (deutschland-postkolonial - erinnern und versöhnen)

## Burime

Stampa:Navigationsleiste der Kolonialmächte
# Kilometri

**Kilometri** (gr. *χίλιοι*= mijë dhe *gr. μέτρον* = matës, masë ) është njësi matëse e gjatësisë që rrjedhë nga Sistemi SI dhe përbëhet nga njësia bazë metri dhe parashtesa për njësi kilo. Është njëmijë fishi i metrit dhe shkruhet me simbolin **km** ose **Km**.
Kilometri si shprehje përdoret në lëmi të ndryshme të shkencës dhe në jetën e përditshme kur flitet për gjatësi të nivelit më të mëdha së metri. Këtu përdoren edhe shprehjet si gjatësi të nivelit kilometrike.

Konvertimi i gjatësisë së shprehur në kilometra, në metra bëhet duke marrë për bazë: një kilometër i përgjigjet njëmijë fishit të metrit.

**1 km = 10 hm = 103 m = 1000 m** dhe **1 m = 10 -3 km = 0,001 km**.

## Shiko dhe këtë

* Sistemi SI
* Gjatësia
* Metri
* Parashtesat e Sistemit SI

## Lidhje të jashtme

* Llogaritja (konvertimi) e njësive të gjatësisë (Online) Arkivuar 7 maj 2005 tek Wayback Machine
# Panxhab, Pakistan

| Punjab
پنجاب |
| --- |
| Provincë |
| Xhamia Badshahi në Lahore |
| Flamuri |
|  |
| Popullsia |
|  • Total | 101.391.000 |
| Faqja zyrtare | www.punjab.gov.pk |

**Punjab** (Urdu: **پنجاب**) është provinca e dytë më e madhe sipas sipërfaqes pas Balochistan me 205,344 kilometra katrorë. Kufizohet me Sindin në jug, me Balochistan në jugperëndim dhe me Khyber Pakhtunkhwa në perëndim. Afër 60% të popullsisë të Pakistanit jetojnë në Punjab.

## Religjioni

97.21% të popullsisë së Punjabit janë muslimanë, shumica e muslimanëve janë sunni dhe hanefi dhe pakica janë shia. 2.31% të popullësisë janë krishterë.

## Qytetet të mëdhaja

| **Lista e qyteteve të mëdhaja në Punjab** |
| --- |
| Vendi | Qyteti | population\_total |
| 1 | **Lahore** | 14,500,000 |
| 2 | **Faisalabad** | 7,380,000 |
| 3 | **Rawalpindi** | 5,891,656 |
| 4 | **Multan** | 5,206,481 |
| 5 | **Gujranwala** | 4,769,090 |
| 6 | **Sargodha** | 4,557,514 |
| 7 | **Bahawalpur** | 2,443,929 |
| 8 | **Sialkot** | 1,910,863 |
| 9 | **Sheikhupura** | 426,980 |
| 10 | **Jhang** | 372,645 |
| 11 | **Gujrat** | 530,645 |
| 12 | **Dera Ghazi Khan** | 630,645 |
| **Kjo lista e qyteteve është sipas popullsisë urbane** |
# Deti i Kinës Jugore

Pretendimet e ishujve në Detin e Kinës Jugore.
**Deti i Kinës Jugore** është një det margjinal i Oqeanit Paqësor Perëndimor. Kufizohet në veri me Kinën Jugore, në perëndim nga Gadishulli Indokinez, në lindje nga ishujt e Tajvanit dhe Filipinet veriperëndimore (kryesisht Luzon, Mindoro dhe Palawan), dhe në jug nga ishujt indonezianë të Borneos, në lindje. Sumatra dhe Ishujt Bangka Belitung, që përfshijnë një sipërfaqe prej rreth 3,500,000 km2. Ai komunikon me Detin e Kinës Lindore nëpërmjet ngushticës së Tajvanit, detin e Filipineve nëpërmjet ngushticës Luzon, detin Sulu nëpërmjet ngushticave rreth Palawan dhe detin Java nëpërmjet ngushticës Karimata dhe Bangka. Gjiri i Tajlandës dhe Gjiri i Tonkinit janë pjesë e Detit të Kinës Jugore.

3.4 trilion dollarë nga transporti detar i botës prej 16 trilion dollarësh kaluan përmes Detit të Kinës Jugore në 2016. Rezerva të naftës dhe gazit natyror janë gjetur në zonë. Paqësori Qendror Perëndimor përbënte 14% të peshkimit komercial në botë në vitin 2010.

Ishujt e Detit të Kinës Jugore, që së bashku përbëhen nga disa grupime arkipelagesh të ishujve kryesisht të vegjël të pabanuar, ishujve (kays dhe bregut), shkëmbinj nënujorë/atolet dhe malet detare që numërohen në qindra, janë subjekt i pretendimeve konkurruese për sovranitet nga disa vende. Këto pretendime pasqyrohen gjithashtu në shumëllojshmërinë e emrave të përdorur për ishujt dhe detin.

## Shiko edhe

* Deti i Kinës Lindore

## Referime
# Shteti i pavarur

Shtetet anëtare të Kombeve të Bashkuara, të cilat janë shtetet sovrane, edhe pse jo të gjitha shtetet sovrane janë domosdoshmërisht anëtarë.
Në ligjin ndërkombëtar, një **shtet sovran** apo **shtet i pavarur** është një entitet juridik jofizik që përfaqësohet nga një qeveri qendrore që ka sovranitet mbi një zonë gjeografike. Ligji ndërkombëtar (i njohur ndryshe "e drejta ndërkombëtare") përcakton shtetet sovrane si të paturit e një popullsie të përhershme, territor të përcaktuar, një qeveri, dhe aftësinë për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera sovrane.
Është gjithashtu e kuptueshme normalisht se një shtet nuk është as i varur nga dhe i nënshtrohet ndonjë pushteti ose shteti tjetër.

Ekzistenca ose zhdukja e një shteti është një çështje fakti. Ndërsa sipas teorisë deklarative shtetformuese një shtet sovran mund të ekzistojë pa u njohur nga shtetet e tjera sovrane, shtetet e panjohura shpesh do të gjejnë të vështirë për të ushtruar fuqi të plotë në bërjen e marrëveshjeve dhe të angazhohen në marrëdhënie diplomatike me shtetet e tjera sovrane.

## Shfaqja e shteteve

Shtetet erdhën në ekzistencë pasi njerëzit "transferuan gradualisht besnikërinë e tyre nga një sovran individual (mbret, dukë, princ) në një subjekt politik territorial por jo-material, të shtetit". Shtetet janë vetëm një nga disa urdhra politike që dolën nga Evropa feudale (të tjerët duke u bërë qytet shtete, lidhje, dhe perandori me me pretendimet universaliste ndaj autoritetit).

## Njohja

Njohja e shtetit nënkupton vendimin e një shteti sovran për të trajtuar një entitet tjetër, si një shtet sovran. Njohja mund të jetë ose shprehur ose e nënkuptuar dhe zakonisht është në mënyrë retroaktive në efektet e saj. Kjo jo domosdoshmërisht nënkupton një dëshirë për të krijuar apo mbajtur marrëdhënie diplomatike.

Nuk ka asnjë përkufizim që është i detyrueshëm për të gjithë anëtarët e komunitetit të kombeve mbi kriteret e shtetformimit. Në praktikën aktuale, kriteret janë kryesisht politike, jo ligjore. L.C. Green ka cituar njohjen Polonisë dhe Çekosllovakisë, shtete të palindura në Luftën e Parë Botërore dhe shpjegoi se "pasi që njohja e shtetformimit është një çështje e gjykimit, ajo është e hapur për çdo shtet ekzistues për të pranuar si shtet çdo ent që dëshiron, pavarësisht ekzistencës së territorit apo të një qeverie të vendosur".

Megjithatë, në ligjin ndërkombëtar, ka disa teori nga se kur një shtet duhet të njihen si sovran.

## Marrëdhënia në mes të shtetit dhe qeverisë

Edhe pse termat "shteti" dhe "qeveria" janë përdorur shpesh në vend të njëra-tjetrës, ligji ndërkombëtar bën dallimin ndërmjet një shteti jo-fizike dhe qeverisë së tij; dhe në fakt, koncepti i "qeverisë në mërgim" është presupozuar mbi këtë dallim. Shtetet janë entitete jo-fizike juridike, dhe jo organizata të çdo lloji. Megjithatë, zakonisht, vetëm qeveria e një shteti mund të detyrojë apo lidh shtetin, për shembull me traktat.

## Referime