# Konfucianizmi

**Konfucianizmi**, i njohur gjithashtu si **ruizëm** ose **klasicizëm ru**, është një sistem mendimi dhe sjelljeje me origjinë në Kinën e lashtë, dhe përshkruhet në mënyra të ndryshme si një traditë, filozofi ( humaniste ose racionaliste ), fe, teori e qeverisjes ose mënyrë jetese. . Konfucianizmi u zhvillua nga mësimet e filozofit kinez Konfuci (551–479 BC), gjatë një kohe që më vonë u referua si epoka e njëqind shkollave të mendimit . Konfuci e konsideronte veten një transmetues të vlerave kulturore të trashëguara nga Xia (c. 2070–1600 BC), Shang (c. 1600–1046 pes), dhe Zhou perëndimore (rreth 1046–771 BC) dinastitë. Konfucianizmi u shtyp gjatë dinastisë legaliste dhe autokratike Qin (221–206 para Krishtit), por mbijetoi. Gjatë dinastisë Han (206 para Krishtit – 220 Pas Krishtit), Qasjet konfuciane nxorrën "proto-taoiste" Huang–Lao si ideologji zyrtare, ndërsa perandorët i përzienin të dyja me teknikat realiste të Legalizmit.

## Vështrim

Konfucianizmi ka të bëjë me parimet e përfshira në Pesë Klasikët, parimet kryesore që duhen ndjekur për të promovuar harmoninë e familjes dhe shoqërisë në tërësi. Një ringjallje konfuciane filloi gjatë dinastisë Tang (618-907). pas Krishtit). Në Tang të vonë, konfucianizmi u zhvillua më tej në përgjigje të ndikimit në rritje të Budizmit dhe Taoizmit dhe u riformulua si Neo-Konfucianizëm . Kjo formë e rigjallëruar u adoptua si bazë e provimeve perandorake dhe filozofisë bazë të klasës dijetare-zyrtare në dinastinë Song (960–1297). Heqja e sistemit të provimit në vitin 1905 shënoi fundin e konfucianizmit zyrtar. Intelektualët e Lëvizjes Kulturore të Re të fillimit të shekullit të njëzetë fajësuan konfucianizmin për dobësitë e Kinës . Ata kërkuan për doktrina të reja për të zëvendësuar mësimet konfuciane; disa nga këto ideologji të reja përfshijnë " Tre Parimet e Popullit " me themelimin e Republikës së Kinës, dhe më pas Maoizmin nën Republikën Popullore të Kinës . Në fund të shekullit të njëzetë, etika konfuciane e punës është vlerësuar me rritjen e ekonomisë së Azisë Lindore .

Me theks të veçantë në rëndësinë e familjes dhe harmonisë sociale, në vend të një burimi të botës tjetër të vlerave shpirtërore, thelbi i konfucianizmit është humanist . Sipas konceptualizimit të filozofit amerikan Herbert Fingarette për konfucianizmin si një sistem filozofik që e konsideron " laiken si të shenjtë ", konfucianizmi e kapërcen dikotominë midis fesë dhe humanizmit, duke marrë parasysh aktivitetet e zakonshme të jetës njerëzore - dhe veçanërisht marrëdhëniet njerëzore - si një manifestim i së shenjtës, sepse ato janë shprehje e natyrës morale të njerëzimit (性; ), i cili ka një ankorim transcendent në *tian* (天;). Ndërsa koncepti konfucian i *tian* ndan disa ngjashmëri me konceptin e një hyjnie, ai është kryesisht një parim absolut jopersonal si *tao* ose *Brahman* . Shumica e studiuesve dhe praktikuesve nuk e mendojnë *tianin* si një zot, dhe hyjnitë që shumë konfucianë adhurojnë nuk e kanë origjinën nga konfucianizmi ortodoks. Konfucianizmi fokusohet në rendin praktik që jepet nga një vetëdije e kësaj bote për *tian* .

Shqetësimi i kësaj bote i konfucianizmit mbështetet në besimin se qeniet njerëzore janë thelbësisht të mira, dhe të mësueshme, të përmirësuara dhe të përsosura nëpërmjet përpjekjeve personale dhe të përbashkëta, veçanërisht vetë-kultivimit dhe vetë-krijimit. Mendimi konfucian fokusohet në kultivimin e virtytit në një botë të organizuar moralisht. Disa nga konceptet dhe praktikat themelore etike konfuciane përfshijnë *ren*, *yi*, *li* dhe *zhi* . *Ren* është thelbi i qenies njerëzore që manifestohet si dhembshuri. Është forma e virtytit e Parajsës. *Yi* është mbështetja e drejtësisë dhe prirja morale për të bërë mirë. *Li* është një sistem normash rituale dhe përshtatshmërie që përcakton se si një person duhet të veprojë siç duhet në jetën e përditshme në harmoni me ligjin e Qiellit. *Zhi* (智; ) është aftësia për të parë atë që është e drejtë dhe e drejtë, ose e kundërta, në sjelljet e shfaqura nga të tjerët. Konfucianizmi e përbuz njeriun, qoftë në mënyrë pasive apo aktive, për dështimin për të mbështetur vlerat morale kryesore të *ren* dhe *yi* .

Tradicionalisht, kulturat dhe vendet në sferën kulturore kineze janë të ndikuar fuqishëm nga konfucianizmi, duke përfshirë Kinën, Tajvanin, Korenë, Japoninë dhe Vietnamin, si dhe territore të ndryshme të vendosura kryesisht nga populli kinez Han, si Singapori . Sot, ajo është vlerësuar për formësimin e shoqërive të Azisë Lindore dhe komuniteteve kineze jashtë shtetit, dhe në një farë mase, pjesëve të tjera të Azisë. Shumica e lëvizjeve konfucianiste kanë pasur dallime domethënëse nga mësimet origjinale të epokës Zhou, dhe janë zakonisht shumë më komplekse për shkak të mbështetjes së tyre në " doktrinën e përpunuar" dhe faktorë të tjerë si traditat me histori të gjata. Në dekadat e fundit, ka pasur bisedime për një "Rilindje Konfuciane" në komunitetin akademik dhe studiues, dhe ka pasur një përhapje në bazë të llojeve të ndryshme të kishave konfuciane . Në fund të vitit 2015, shumë personalitete konfuciane themeluan zyrtarisht një kishë kombëtare konfuciane (孔圣会;孔聖會; ) në Kinë për të bashkuar shumë kongregacione konfuciane dhe organizata të shoqërisë civile.

## Shih edhe

* Konfuci
* Kultura kineze
* Historia e Kinës

## Literatura

* Adler, Joseph A. (2020) [2006]. *Confucianism as a Religious Tradition: Linguistic and Methodological Problems* (PDF). Confucianism in Dialogue with Cultures and Religions: A Conference in Honor of Professor Tu Weiming. University of California at Berkeley. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 23 janar 2022. `{{cite conference}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* William Theodore De Bary (1989). *Neo-Confucian Education: The Formative Stage*. University of California Press. fq. 455. ISBN 978-0-520-06393-8. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Billioud, Sébastien; Thoraval, Joël (2015). *The Sage and the People: The Confucian Revival in China*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-025814-6. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Billioud, Sébastien (2010). "Carrying the Confucian Torch to the Masses: The Challenge of Structuring the Confucian Revival in the People's Republic of China" (PDF). *Oriens Extremus*. **49**. Harrassowitz Verlag. JSTOR i24047714. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 10 tetor 2022. `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Clart, Philip (2003). "Confucius and the Mediums: Is There a "Popular Confucianism"?" (PDF). *T'oung Pao*. **89** (1/3). Brill: 1–38. doi:10.1163/156853203322691301. JSTOR 4528921. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 10 tetor 2022. `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Chan, Joseph (2013). *Confucian Perfectionism: A Political Philosophy for Modern Times*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-16816-6. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Chen Yong (2012). *Confucianism as Religion: Controversies and Consequences*. Brill. ISBN 978-90-04-24373-6. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Creel, Herrlee Glessner (1949). *Confucius and the Chinese Way*. New York: Harper Torchbooks. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* John W. Dardess (1983). *Confucianism and Autocracy: Professional Elites in the Founding of the Ming Dynasty*. University of California Press. ISBN 978-0-520-04733-4. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Didier, John C. (2009). "In and Outside the Square: The Sky and the Power of Belief in Ancient China and the World, c. 4500 BC – AD 200". *Sino-Platonic Papers* (192). `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
	+ *Volume I: The Ancient Eurasian World and the Celestial Pivot*.
	+ *Volume II: Representations and Identities of High Powers in Neolithic and Bronze China*.
	+ *Volume III: Terrestrial and Celestial Transformations in Zhou and Early-Imperial China*.
* Elman, Benjamin A. (2005), *On Their Own Terms: Science in China, 1550–1900*, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-01685-9 `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!).
* Fan Lizhu; Chen Na (2015). "The Religiousness of "Confucianism" and the Revival of Confucian Religion in China Today". *Cultural Diversity in China*. **1** (1): 27–43. doi:10.1515/cdc-2015-0005. ISSN 2353-7795. `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Fan Lizhu; Chen Na (18–23 mars 2015a), "Revival of Confucianism and Reconstruction of Chinese Identity", *The Presence and Future of Humanity in the Cosmos*, Tokyo: ICU `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!).
* Feuchtwang, Stephan (2016). "Chinese religions". përmbledhur nga Woodhead, Linda; Kawanami, Hiroko; Partridge, Christopher H. (red.). *Religions in the Modern World: Traditions and Transformations* (bot. 3nd). London: Routledge. fq. 143–172. ISBN 978-1-317-43960-8. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Fingarette, Herbert (1972). *Confucius: The Secular as Sacred*. New York: Harper. ISBN 978-1-4786-0866-0. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Fung Yiu-ming (2008). "Problematizing Contemporary Confucianism in East Asia". përmbledhur nga Richey, Jeffrey (red.). *Teaching Confucianism*. Oxford University Press. fq. 157–186. ISBN 978-0-19-804256-3. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Gunn, Geoffrey C. (2003), *First Globalization: The Eurasian Exchange, 1500 to 1800*, Rowman & Littlefield, ISBN 978-0-7425-2662-4 `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!).
* Haynes, Jeffrey (2008), *Routledge Handbook of Religion and Politics*, Taylor & Francis, ISBN 978-0-415-41455-5 `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!).
* Hsu, Daniel (16 nëntor 2014). "The Civil Theology of Confucius' "Tian" Symbol". *Voegelin View*. Arkivuar nga origjinali më 24 dhjetor 2019. Marrë më 25 shkurt 2018. `{{cite magazine}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Ivanhoe, Philip J. (2000). *Confucian Moral Self Cultivation* (bot. 2nd rev.). Indianapolis: Hackett Publishing. ISBN 978-0-87220-508-6. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Libbrecht, Ulrich (2007). *Within the Four Seas ...: Introduction to Comparative Philosophy*. Peeters Publishers. ISBN 978-90-429-1812-2. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Littlejohn, Ronnie (2010), *Confucianism: An Introduction*, I.B. Tauris, ISBN 978-1-84885-174-0 `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!).
* Nivison, David S. (1996). *The Ways of Confucianism: Investigations in Chinese Philosophy*. Chicago: Open Court Press. ISBN 978-0-8126-9340-9. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Payette, Alex (19–24 korrik 2014). "Shenzhen's Kongshengtang: Religious Confucianism and Local Moral Governance". *Panel RC43: Role of Religion in Political Life* (PDF). 23rd World Congress of Political Science. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 23 tetor 2017. Marrë më 9 maj 2015. `{{cite conference}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Pankenier, David W. (2013). *Astrology and Cosmology in Early China*. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-00672-0. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Rosenlee, Lisa Li-Hsiang (2012). *Confucianism and Women: A Philosophical Interpretation*. SUNY Press. fq. 164. ISBN 978-0-7914-8179-0. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Shen Qingsong; Shun Kwong-loi (2007), *Confucian Ethics in Retrospect and Prospect*, Council for Research in Values and Philosophy, ISBN 978-1-56518-245-5 `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!).
* Sinaiko, Herman L. (1998), *Reclaiming the Canon: Essays on Philosophy, Poetry, and History*, Yale University Press, ISBN 978-0-300-06529-9 `{{citation}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!).
* Tay, Wei Leong (2010). "Kang Youwei: The Martin Luther of Confucianism and His Vision of Confucian Modernity and Nation" (PDF). *Secularization, Religion and the State*. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 10 tetor 2022. `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Yang, C.K. (1961). *Religion in Chinese Society; a Study of Contemporary Social Functions of Religion and Some of Their Historical Factors*. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-01371-1. `{{cite book}}`: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Yao Xinzhong (2000). *An Introduction to Confucianism*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-64312-2. `{{cite book}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)
* Zhou Youguang (2012). "To Inherit the Ancient Teachings of Confucius and Mencius and Establish Modern Confucianism" (PDF). *Sino-Platonic Papers* (226). Arkivuar (PDF) nga origjinali më 10 tetor 2022. `{{cite journal}}`: Mungon ose është bosh parametri `|language=` (Ndihmë!)

## Referime