# Albert Ajnshtajni

| Albert Ajnshtajn |
| --- |
| Einstein in 1921 |
| Lindi | 14 mars 1879 Ulm, Mbretëria e Vyrtembergut, Perandoria Gjermane |
| Vdiq | 18 prill 1955 (76 vjet) Princeton,Nju Xhersi, Shtetet e Bashkuara |
| Arsimi | * Shkolla Federale Politeknikel në Zyrih (diplomë federale e mësimit, 1900)
* Universiteti i Zyrihut (PhD, 1905)
 |
| Njohur për | * Relativiteti i përgjithshëm
* Teoria speciale e relativitetit
* Fotoefekti
* *E=mc2* (ekuivalenca masë-energji)
* *E=hf* (lidhja Planck–Ajnshtajn)
* Teoria e lëvizjes Brouniane
* Ekuacionet e fushës Ajnshtajn
* Statistikat Bose–Ajnshtajn
* Kondesata Bose–Ajnshtajn
* Vala gravitacionale
* Konstanta kozmologjike
* Teoria e unifikuar e fushës
* Paradoksi EPR
* Seti i interpretimit
* Lista e koncepteve të tjera
 |
| Bashkëshorti/ja | Mileva Marić (m.1903; div.1919 Elsa Löwenthal(m.1903; vdiq më 1936) |
| Fëmijë | Lieserl Einstein Hans Albert Einstein Eduard "Tete" Einstein |
| Çmimet | * Medalja Barnard (1920)
* Çmimi Nobel në Fizikë (1921)
* Medalja Matteucci (1921)
* ForMemRS (1921)
* Medalja Copley (1925)
* Medalje e Artë e Shoqërisë Mbretërore Astronomike (1926)
* Medalja Max Planck (1929)
* Anëtar i Akademisë Kombëtare të Shkencave (1942)
* *Time* Person i Shekullit (1999)
 |
| **Karriera shkencore** |
| Fushat | Fizika, Filozofia |
| Teza | **Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen* (A New Determination of Molecular Dimensions)* (1905) |
| Këshilltarët e doktoraturës | Alfred Kleiner |
| Këshilltarë të tjerë akademik | Heinrich Friedrich Weber |
| Influences | * Arthur Schopenhauer
* Baruk Spinoza
* Bernhard Riemann
* David Hume
* Ernst Mach
* Hendrik Lorentz
* Hermann Minkowski
* Isak Njutoni
* Xhames Klerk Maxwell
* Michele Besso
* Moritz Schlick
* Thomas Young
 |
| Influenced | * Pothuajse e gjithë fizika moderne
 |
|  |
| Nënshkrimi |
|  |

**Albert Einstein** (shqip: **Albert Ajnshtajn**, 14 mars 1879 – 18 prill 1955) ishte një fizikant i cili llogaritet si një nga shkencëtarët më të rëndësishëm të shekullit XX. Ai përcaktoi teorinë e relativitetit dhe dha shumë kontribute në fushat e mekanikës kuantike, mekanikës statistikore dhe kozmologjisë. Në vitin 1921 fitoi çmimin Nobel për fizikë për shpjegimin e efektit fotoelektrik dhe për shërbimin në fushën e "fizikës teorike". Ai cilësohet gjërësisht si një nga njerëzit më të mënçur në botë dhe gjeniu i shekullit XX, duke zbuluar formulën më të njohur në botë, atë që lidh energjinë me masën.

Ai vdiq në Princeton, New Jersey, SHBA më 18 prill1955, në moshën 76 vjeç.

## Biografia

Kur mbushi pesë vjeç, i ati i dha një busull, që menjëherë i ngjalli djalit një interes të paparë për gjilpërën magnetike dhe dukuritë natyrore që shkaktonin lëvizjen e saj në të njëjtin drejtim. I ati i shpjegoi se kjo shkaktohej nga fusha magnetike dhe forca e rëndesës. Ajnshtajni e kishte të vështirë të kuptonte koncepte të tilla në atë moshë.

Në komentet e tij për vitet e fëmijërisë, Albert Ajnshtajn kujtonte se nuk e kishte me qejf shkollën. Metoda e prerë mësimore, ku nxënësve nuk u lejohej të bënin pyetje e bënte atë të ndjehej si i burgosur.

Por me kalimin e viteve, fizikani i ardhshëm zhvilloi një dashuri të madhe për matematikën. Ai filloi të mësonte logaritmet dhe pjesë të tjera të vështira të matematikës, ndërkohë që moshatarët e tij ende mësonin aritmetikën e thjeshtë. Albert Ajnshtajn ndoqi më pas Institutin Politeknik në Zyrih të Zvicrës, ku studioi fizikë dhe matematikë. Pas diplomimit ai punoi për qeverinë zvicerane si inspektor patentash për shpikjet e reja. Gjatë kësaj periudhe ai filloi punën për teoritë e tij të ardhshme shkencore.

Në një nga punimet e tij shkencore ai shpjegon se drita lëviz përmes valëve dhe pjesëzave, një nga elementët e rëndësishëm të teorisë së tij kuantike.

Në një tjetër punim ai flet për pjesëza të vogla që pluskojnë në lëngje apo në trupa të gaztë, e cila mbështet teorinë e përbërjes atomike të materies.

Por teoria më e rëndësishme është ajo e relativitetit, ku Ajnshtajni shpjegon se drita lëviz gjithmonë me të njëjtën shpejtësi, pavarësisht nga burimi i saj. Por ai shtoi se koha dhe masa mund të ndryshojnë dhe varen nga vend-ndodhja e një personi në raport me një objekt apo një ngjarje.

Ajnshtajn botoi në vitin 1905 veprën e tij më të rëndësishme, dhe një nga dokumentet më të rëndësishme shkencore në histori të titulluar Teoria e Relativitetit. Dhjetë vjet më pas ai botoi një vëllim të zgjeruar të kësaj vepre me titullin Teoria e Përgjithshme e Relativitetit, ku përfshin ide themelore që përdoren për të përshkruar fenomene natyrore lidhur me kohën, hapësirën, masën, lëvizjen dhe forcën e rëndesës. Ajnshtajni thotë se objektet humbasin masë kur emetojnë dritë, pasi drita është një formë energjie.

Letra e Ajnshtajnit dërguar ShBA-ve.
Në vitin 1921 Ajnshtajni fitoi Çmimin Nobel në Fizikë për zbulimin e ligjit të efektit fotoelektrik. Ky ligj shkencor shpjegon përse disa metale emetojnë elektrone pasi mbi sipërfaqen e tyre bie drita. Ky zbulim çoi në zhvillimin e elektronikës, përfshirë edhe radios dhe televizionit.

Ajnshtajn punoi si pedagog në Zvicër dhe Gjermani. Ai u largua nga Evropa kur në 1933 erdhi në pushtet Adolf Hitleri. Fizikanti u vendos në Shtetet e Bashkuara ku vazhdoi punën e tij shkencore në Institutin për Studime të Avancuara në Princeton, Nju Xhersi. Megjithë famën e tij, Ajnshtajni ishte një njeri i thjeshtë, i veshur me rroba të vjetra dhe me flokë që dukeshin të pakrehur. Studentët e tij tregojnë se ai kishte aftësinë të ilustronte ide shumë të vështira me figura dhe krahasime që i bënin ato shumë të kuptueshme.

Megjithëse ishte kundër luftës, Ajnshtajni i shkroi presidentit amerikan Franklin Roosevelt në vitin 1939 për ta nxitur që Shtetet e Bashkuara të prodhonin bombën bërthamore para Gjermanisë. Albert Ajnshtajni vdiq në moshën 76 vjeçare në vitin 1955.

## Thënie të Ajnshtajnit

 **Wikiquote**: Citate tek: **Albert Ajnshtajn**

Ai i cili asnjëherë nuk ka gabuar, asnjëherë s’ka provuar diçka të re.

Çmenduria: të bësh të njëjtën gjë përsëri e përsëri dhe të presësh rezultate të ndryshme.

Bota është një vend i rrezikshëm për të jetuar; jo për shkak të njerëzve që bëjnë gjëra të këqija, por për shkak të njerëzve që i shohin ata dhe nuk bëjnë asgjë.

Logjika do të të çojë nga A në B. Imagjinata do të të çojë kudo.

Nëse s’mund ta shpjegosh thjeshtë, atëherë s’e ke kuptuar si duhet.

* Gjëja më e rëndësishme është të mos reshtim kurrë së pyeturi, kurioziteti ka shkakun e tij se pse ekziston.
* Të biesh në dashuri nuk është ndonjë budallalëk i madh, e për këtë gravitacioni nuk është përgjegjës.
* Përfytyrimi është më i rëndësishëm se dituria, sepse dituria ka kufi, ndërsa përfytyrimi rrok të gjithë botën, duke nxitur përparimin, e duke i dhënë jetë zhvillimit.
* Pervoje më e bukur që ne mund të kalojmë është misteri. Është emocioni themelor që qëndron në djepin e artit dhe shkencës së vërtetë...

## Referime