# Romanizimi Hepburn

**Romanizimi Hepburn** (Japonisht: ヘボン式ローマ字, Hepburn: *Hebon-shiki rōmaji*) është sistemi më i përdorur gjerësisht i romanizimit për gjuhën japoneze. Fillimisht botuar më 1867 nga misionari amerikan James Curtis Hepburn si standard në botimin e parë të fjalorit të tij japonisht–anglisht, sistemi dallohet nga metodat e tjera të romanizimit në përdorimin e drejtshkrimit anglisht për të transkriptuar fonetikisht tinguj: për shembull, rrokja [ɕi] është shkruar si shi dhe [tɕa] është shkruar si *cha*, duke pasqyruar drejtshkrimet e tyre në anglisht (krahasoni me *si* dhe *tya* në sistemet më sistematike Nihon-shiki dhe Kunrei-shiki).

Në vitin 1886, Hepburn botoi botimin e tretë të fjalorit të tij, duke kodifikuar një version të rishikuar të sistemit që njihet sot si "Hepburn tradicional". Një version me rishikime shtesë, i njohur si "Hepburn i modifikuar", u botua në vitin 1908.

Megjithëse romanizimi Kunrei-shiki është stili i favorizuar nga qeveria japoneze, Hepburn mbetet metoda më e popullarizuar e romanizimit japonez. Mësohet nga shumica e studentëve të huaj të gjuhës dhe përdoret brenda Japonisë për romanizimin e emrave personalë, vendndodhjeve dhe informacioneve të tjera, të tilla si tabelat e trenave dhe shenjat rrugore. Për shkak se drejtshkrimi i sistemit bazohet në fonologjinë angleze në vend të një transkriptimi sistematik të rrokjes japoneze, individët që flasin vetëm anglisht ose një gjuhë romanse do të jenë përgjithësisht më të saktë kur shqiptojnë fjalë të panjohura të romanizuara në stilin Hepburn në krahasim me sistemet e tjera.

## Historia

Në vitin 1867, mjeku misionar presbiterian amerikan James Curtis Hepburn botoi fjalorin e parë japonisht-anglisht, në të cilin ai prezantoi një sistem të ri për romanizimin e japonishtes në shkronjat latine. Ai botoi një botim të dytë në vitin 1872 dhe një botim të tretë në vitin 1886, i cili paraqiti ndryshime të vogla. Sistemi i botimit të tretë ishte miratuar në vitin e kaluar nga *Rōmaji-kai* (羅馬字会, "Klubi i Romanizimit"), një grup studiuesish japonezë dhe të huaj që promovuan një zëvendësim të shkrimit japonez me një sistem të romanizuar.

Romanizimi i Hepburn, i bazuar lirshëm në konventat e ortografisë angleze (shqiptime), qëndroi në kundërshtim me romanizimin Nihon-shiki, i cili ishte zhvilluar në Japoni në vitin 1881 si një zëvendësim i shkrimit. Krahasuar me Hepburn, Nihon-shiki është më sistematik në përfaqësimin e tij të rrokjeve japoneze (*kana*), pasi secili simbol korrespondon me një fonemë. Sidoqoftë, shënimi kërkon shpjegim të mëtejshëm për shqiptimin e saktë nga folës jo-japonezë: për shembull, rrokjet [ɕi] dhe [tɕa], të cilat shkruhen si *shi* dhe *cha* në Hepburn, jepen si *si* dhe *tya* në Nihon-shiki. Pasi Nihon-shiki iu paraqit *Rōmaji-kai* në vitin 1886, filloi një mosmarrëveshje midis mbështetësve të dy sistemeve, e cila rezultoi në një bllokim dhe një ndalje eventuale të aktiviteteve të organizatës në vitin 1892.

Pas Luftës Ruso-Japoneze (1904–05), të dy fraksionet u rishfaqën si *Romaji Hirome-kai* (ローマ字ひろめ会, "Shoqëria për Përhapjen e Romanizimit"), e cila mbështeste stilin e Hepburn dhe *Nihon no Romaji-sha* (日本のローマ字社, "Shoqëria e Romanizimit të Japonisë"), e cila mbështeste Nihon-shiki. Në vitin 1908, Hepburn u rishikua nga pedagogu Kanō Jigorō dhe të tjerë të *Romaji Hirome-kai*, i cili filloi ta quante atë *Shūsei Hebon-shiki* (修正ヘボン式, "sistemi i modifikuar Hepburn") ose *Hyōjun-shiki* (式, "sistemi standard").

Që nga viti 1977, shumë organizata qeveritare përdorën Hepburn, përfshirë Ministrinë e Tregtisë dhe Industrisë Ndërkombëtare; Ministria e Punëve të Jashtme kërkon përdorimin e Hepburn në pasaporta, dhe Ministria e Tokës, Infrastrukturës, Transportit dhe Turizmit kërkon përdorimin e saj në shenjat e transportit, përfshirë shenjat rrugore dhe shenjat e stacioneve hekurudhore. Hepburn përdoret gjithashtu nga organizata private, përfshirë *The Japan Times* dhe Japan Travel Bureau.

Ish bordi i stilit të Japanese National Railways në Stacionin Toyooka. Midis dy stacioneve ngjitur, "GEMBUDŌ" ndjek sistemin e romanizimit Hepburn, por "KOKUHU" ndjek sistemin e romanizimit Nihon-shiki / Kunrei-shiki.
## Variantet

Ekzistojnë shumë variante të romanizimit në Hepburn. Dy stilet më të zakonshme janë si më poshtë:

* **Hepburn tradicionale**, siç përcaktohet në botimet e ndryshme të fjalorit të Hepburn, me botimin e tretë (1886) shpesh konsiderohet autoritativ (megjithëse ndryshimet në përdorimin e kanave duhet të llogariten). Karakterizohet nga dhënia e rrokjeve *n* si *m* përpara bashkëtingëlloreve *b*, *m* dhe *p*: për shembull, *Shimbashi* për 新橋.
* **Hepburn i modifikuar**, i njohur gjithashtu si **Hepburn i rishikuar**, në të cilin (ndër ndryshime të tjera) nuk përdoret më paraqitja e nyjeve silabike *n* si *m* para bashkëtingëlloreve të caktuara: *Shinbashi* për 新橋. Versioni i sistemit i botuar në botimet e treta (1954) dhe më vonë të Fjalorit të Ri Japonisht-Anglisht të Kenkyusha shpesh konsiderohen autoritarë; u miratua në vitin 1989 nga Libraria e Kongresit si një nga romanizimet e saj ALA-LC, dhe është varianti më i zakonshëm i romanizimit të Hepburn të përdorur sot.

## Shiko edhe

* Romanizimi i japonishtes
* Gjuha japoneze
* Gjuha klasike japoneze
* Kana
* Katakana
* Hiragana
* Kanxhi

## Referime