# Shkrim-leximi

Fushat e trurit të përfshira në procesin e përvetësimit të shkrim-leximit
 Fatura e shitjes së një skllavi mashkull dhe një ndërtese në Shuruppak, tabletë Sumeriane, rreth vitit 2600 p.e.s.
**Shkrim-leximi** (i njohur ndryshe edhe si **lexim-shkrimi**, në fjalorët e vjetër edhe si **shkrim-këndimi**) nga fjalorët përcaktohet tradicionalisht si aftësia për të shkruar dhe lexuar, megjithëse ekzistojnë edhe interpretime tjera më të gjera të cilat insistojnë që çdo shembull i veçantë i leximit dhe shkrimit gjithmonë ndodh në një kontekst specifik, siq janë koncepte të tilla si "shkrim-leximi fillestar, shkrim-leximi bazë ose konvencional, shkrim-leximi funksional, shkrim-leximi dixhital, shkrim-leximi mediatik, shkrim-leximi ligjor, shkrim-leximi kompjuterik dhe shkrim-leximi informativ".

## Përmbledhje

Konsensusi i përgjithshëm midis studiuesve është që shkrim-leximi gjithnjë përfshin elemente shoqërore dhe kulturore gjë që pasqyrohet edhe nga përfshirja në përkufizimin e UNESCO-së mbi shkrim-leximin, të numrave, imazheve, mediave dixhitale, vetëdija kulturore dhe mjetet e tjera të të kuptuarit, komunikimi, përfitimi i njohurive të dobishme, zgjidhja e problemeve dhe sistemet simbolike mbizotëruese të një kulture të caktuar. Koncepti i shkrim-leximit është duke u zgjeruar në të gjithë vendet e OECD -së për të përfshirë aftësitë për qasje në njohuri përmes teknologjisë dhe aftësisë për të vlerësuar kontekstet komplekse.

Çelësi i shkrim-leximit është zhvillimi i leximit, një përparim i aftësive i cili fillon me aftësinë për të kuptuar fjalët e folura dhe deshifrimin e fjalëve të shkruara, dhe që kulmon në kuptimin e thellë të tekstit. Zhvillimi i të lexuarit përfshin një varg të mbështetjes komplekse të gjuhës, duke përfshirë ndërgjegjësimin e tingujve të të folurit (fonologjia), modelet drejtshkrimore (ortografia), kuptimin e fjalës (semantika), gramatikën (sintaksa) dhe modelet e formimit të fjalëve (morfologjia), të gjitha këto ofrojnë një platformë të domosdoshme për lexim të rrjedhshëm dhe të kuptueshëm.

Pasi të fitohen këto aftësi, një lexues mund të arrijë njohuri të plotë gjuhësore, e cila përfshin aftësitë për të aplikuar në analizën kritike, konkluzionet dhe sintezën e materialit të shtypur; të shkruajë me saktësi dhe koherencë; dhe të përdorë informacionet dhe njohuritë nga teksti si bazë për vendime të informuara dhe mendim krijues.   Pamundësia për ta bërë këtë quhet "analfabetizëm".

Ekspertët në një takim të UNESCO-së kanë propozuar përcaktimin e shkrim-leximit si "aftësi për të identifikuar, kuptuar, interpretuar, krijuar, komunikuar dhe njehësuar, duke përdorur materiale të shtypura dhe të shkruara të shoqëruara me kontekste të ndryshme". Ekspertët vërejnë se: "Shkrim-leximi përfshin një vazhdimësi të të nxënit dhe mësimit në aftësimin e individëve për të arritur qëllimet e tyre, për të zhvilluar njohuritë dhe potencialin e tyre dhe për të marrë pjesë plotësisht në komunitetin dhe shoqërinë më të gjerë".

## Shiko gjithashtu

* Arsimi
* Leximi
* Shkrimi
* Abetarja
* Njehsimi
* Abetarja shqipe
* Analfabetizmi funksional
* Dita Evropiane e Gjuhëve
* Dita Ndërkombëtare e Gjuhës Amtare
* Dita Ndërkombëtare e Shkrim-Leximit

## Literatura

* Graff, Harvey J. *The legacies of literacy : continuities and contradictions in western culture and society* (Indiana University Press, 1986)
* Graff, Harvey J. *The Literacy Myth: Literacy and Social Structure in the Nineteenth Century City* (Academic Press, 1979).
* Guzzetti, Barbara, ed. *Literacy in America: An Encyclopedia of History, Theory, and Practice* (ABC-CLIO, 2002)
* Hunter, Carman St. John, and David Harman. *Adult Illiteracy in the United States: A Report to the Ford Foundation* (McGraw-Hill Book Company, 1979).
* Mustafa, Ghulam (30 tetor 2022). "The Pakistani Education System – An Overview of the Current Situation". *Waziranlost* (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 5 nëntor 2022.
* Roser, Max; Ortiz-Ospina, Esteban (2016). "Literacy". *Our World in Data* (në anglisht).

## Referime

## Linqe të jashtme

* UNESCO Literacy Portal
* UNESCO Effective Literacy Practice Database
* Our World In Data – Visualizations of how literacy around the world has changed historically (by Max Roser and Esteban Ortiz-Ospina). Includes literacy rates for different age groups. Charts for all countries, world maps, and links to more data sources.
* Literacy Assessment
* The Digital Archive of Literacy Narratives
* National Literacy Trust