Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Krona daneze

**Krona** është monedha zyrtare e Danimarkës, Groenlandës dhe Ishujve Faroe, e prezantuar më 1 janar 1875. Si kodi ISO "DKK" ashtu edhe shenja e monedhës "kr." janë në përdorim të zakonshëm; i pari i paraprin vlerës, i dyti në disa kontekste e ndjek atë. Monedha nganjëherë quhet kurora daneze në anglisht, pasi krona fjalë për fjalë do të thotë kurorë. Monedha krone janë prerë në Danimarkë që nga shekulli i 17-të.

Një kron është i ndarë në 100 øre (shqiptim danez; njëjës dhe shumës), emri øre ndoshta rrjedh nga fjala latine për ar. Gjithsej ka njëmbëdhjetë prerje të kronës, me më të voglën që është monedha 50 øre (gjysma e një krone). Më parë kishte më shumë monedha øre, por ato u ndërprenë për shkak të inflacionit.

Kroni është i lidhur me euron nëpërmjet ERM II, mekanizmit të kursit të këmbimit të Bashkimit Evropian. Miratimi i euros favorizohet nga disa nga partitë kryesore politike; Megjithatë, një referendum i vitit 2000 për t'u bashkuar me Eurozonën u mposht me 53.2% vota për të ruajtur koronën dhe 46.8% vota për t'u bashkuar me Eurozonën.

## Shiko edhe

* Krona norvegjeze

## Referime
# Armenët

**Armenët** (Armenisht: հայեր, "hajer" [hɑjɛɾ]) janë një grup etnik amtare në malësi armene. Armenët janë një shumicë absolute në Republikën e Armenisë dhe në Republikën de facto e pavarur Nagorni Karabah. Jashtë Republikës së Armenisë, popullsitë më të mëdha armene sot ekzistojnë në Rusi, Shtetet e Bashkuara, Franca, Gjeorgjia, Iran, Liban dhe Siri. Me përjashtime të Gjeorgjisë, Iranit, Rusisë, edhe ish-shteteve sovjetike, diaspora armene së pranishëm u formua kryesisht si pasojë e gjenocidit armen. Shumica e armenët përmbahen krishterimin, më konkretisht, Kishën armene Apostolike, një kishë jo-Kalqedone, e cila është gjithashtu *kisha më e vjetër kombëtare* në botë. Krishterimi filloi të përhapet në Armeni së shpejti pas vdekjes së Jezusit, për shkak të përpjekjeve të dy apostujve të tij, Shën Thaddeus dhe Shën Bartolomeu. Në fillim të shekullit të 4-t, Mbretëria e Armenisë u bë vendi i parë të miratojë krishterimin si fe shtetërore.

## Referime
# Prerjet konike

Preje konike në përgjithësi është lakorja që fitohet kur një sipërfaqja konike rrethore pritet me një rrafsh. Prerjet konike janë studjuar sistematikisht nga matematikani i Greqisë antike Apolloni i Pergës.

## Llojet e prerjeve konike

Llojet e prerjeve konike
Në përgjithësi ekzistojnë 3 lloje të prerjeve konike dhe ato janë hiperbola, elipsa, dhe parabola.
Rrethi konsiderohet si nënlloj i elipsës.Rrethi dhe elipsa janë lakore të mbyllura. Rrethi fitohet kur sipërfaqja konike prittet me një rrafsh i cili e pret boshtin dhe gjeneratrisën e sipërfaqes konike rrethore. Nëse sipërfaqja konike pritet me një rrafsh i cili është paralel me gjeneratrisën e saj atëherë fitohet parabola dhe nëse sipërfaqja konike pritet me një rrafsh i cili është paralel me boshtin e saj atëherë si preje konike fitohet hiperbola.

## Prerjet konike në gjeometrinë analitike

Gjeometria analitike është degë e matematikës e cila e studjon gjeometrinë me metoda algjebrike. Në një sistem koordinativ kënddrejt grafiku i një funksioni kuadratik me dy ndryshore paraqet një prerje konike. Forma e përgjithshme e barazimit kuadratik me dy ndryshore është

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ku koeficientët WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , dhe WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 , njëkohësisht nuk janë të barabartë me 0.
Atëherë kemi:

* Nëse WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 , barazimi paraqet një elipsë
* Nëse WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 dhe WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 , atëherë kemi rreth;
* Nëse WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 , barazimi paraqet një parabollë;
* Nëse WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 , atëherë kemi hiperbolë;

Duke transformuar koordinatat barazimet mund të shëndrrohen në formë kanonike:

* Rrethi: WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
* Elipsa: WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_22
* Parabola: WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_26
* Hiperbola: WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_30

Format e tilla janë simetrike në lidhje boshtin *x* ndërsa për rrethin elipsën dhe hiperbolën edhe në lidhje me boshtin *y*.

## Zbatimet

Prerjet konike janë lakore të lëmuara d.m.th ata nuk kanë thyerje apo pika infleksioni prandaj kanë zbatime në aerodinamikë në fizikë trajektorja e një pike materiale gjatë hedhjes në rafshin e tokës është parabollë. Në astronomi , orbita e dy objekteve masive bashkëvepron në pajtim me ligjin gravitacional universal të Njutonit, kjo orbitë është prerje konike nëse qendra e rëndesës është jashtë tyre. Në gjeometrinë projektive, prerjet konike në rrafshin projektiv janë ekuvalente njëri me tjetrin si transformime projektive.

## Lidhje të jashtme

* Derivations of Conic Sections at Convergence
* Conic sections at Special plane curves.
* Determinants and Conic Section Curves
* Occurrence of the conics. Conics in nature and elsewhere.
* Conics.
* Conic Sections
* Xah Lee

Conic sections
# Hotbird

**Hot Bird** është emri me të cilin njihet flota e satelitëve televiziv e drejtuar nga Eutelsat që është e vendosur në një pozicion gjeostacionar në 13 gradë lindje mbi Ekuator. Është një pozicion shumë i përshtatshëm për marrjen e stacioneve televizive në Evropë, Amerikë Veriore dhe Lindje të Mesme. Në të ndodhen shumë stacione italiane dhe franceze por edhe një seri stacionesh nga shumë vende të tjera.
# Starlink

**Starlink** është një kostelacion satelitor që po ndërtohet nga SpaceX për të siguruar qasje në internet satelitor. Konstelacioni do të përbëhet nga mijëra satelitë të vegjël të prodhuar në masë, në orbitën e ulët të Tokës (LEO), duke punuar me kombinim me transmetuesit tokësorë. SpaceX planifikon gjithashtu të shesë disa nga satelitët për qëllime ushtarake, shkencore ose eksploruese.

Janë ngritur shqetësime në lidhje me rrezikun afatgjatë të mbeturinave hapësinore që vijnë nga vendosja e mijëra satelitëve në orbita mbi 600 kilometres (370 mi) dhe një ndikim i mundshëm që mund të ketë në astronomi, edhe pse orbita e satelitëve Starlink është 550 kilometres (340 mi) dhe SpaceX raportohet se po përpiqet të zgjidhë çështjen. Në Starlink 2, një nga satelitët ka një shtresë eksperimentale për ta bërë atë më pak reflektuese, dhe duke ndikuar kështu që vëzhgimet astronomike në tokë të ndikohen më pak.

Kostoja totale e projektit dhjetëvjeçar për hartimin, ndërtimin dhe vendosjen e konstelacionit u vlerësua nga SpaceX në Maj 2018, të jetë rreth $10 miliard. Zhvillimi i tij filloi në 2015-ën, me dy satelitët e parë prototip të lëshuar në Shkurt 2018. Një grup i dytë i satelitëve provë dhe vendosja e parë e madhe e një pjese të konstellacionit u krye në 24 Maj 2019 UTC kur u nisën 60 satelitët e parë operacionalë. Baza e zhvillimit satelitor SpaceX në Redmond, Washington, ka kërkuesit shkencorë, zhvilluesit, prodhuesit dhe kontrollin në orbitë të Starlink.

Që nga 22 Prilli i vitit 2020 - me 417 satelitë të konstelacionit në orbitë - SpaceX po synon një shërbim privat beta në Veri të SHBA-së dhe Kanada deri në Gusht të vitit 2020 dhe me një shërbim publik në vijim në Nëntor 2020. SpaceX po dërgon grupe prej 60 satelitësh njëherësh, duke synuar të vendosë 1,584 të tillë prej 250 kg (550 lb) secili, për të ofruar shërbim interneti gati-global deri në fund të vitit 2021 ose 2022. Sidoqoftë, këto janë vetëm parashikime të brendshme dhe jo data të përcaktuara.
# Memento mori

Memento mori (në latinisht: "mos harro se duhet të vdesësh") është një tropik artistik ose simbolik që vepron si një kujtesë e pashmangshmërisë së vdekjes. Koncepti i ka rrënjët tek filozofët e lashtësisë klasike dhe krishterimit, dhe u shfaq në artin dhe arkitekturën funerare që nga periudha mesjetare e tutje.

Motivi më i zakonshëm është një kafkë, shpesh e shoqëruar me kocka. Shpesh kjo është e mjaftueshme për të evokuar tropikun, por motive të tjera përfshijnë një arkivol, orë rëre ose lule të vyshkura për të nënkuptuar përhershmërinë e jetës. Shpesh këto funksionojnë brenda një vepre, subjekti kryesor i së cilës është diçka tjetër, siç është portreti, por *vanitas* është një zhanër artistik ku tema e vdekjes është tema kryesore. *Danse Macabre* dhe vdekja e personifikuar me një kosë janë evokime edhe më të drejtpërdrejta të tropikut.

Kjo shprehje është përdorur nga disa filozofë të shquar si Mark Aureli.
# Antarktis

**Lua error te Moduli:Arguments te rreshti 260: table index is nil.**

|  |
| --- |
| Gjeografia dhe Infoemacione shkencore |
| Harta e Antarktis |

**Antarktis**, *(nuk duhet ngatërruar me Oqeanin Antarktik Jugor)*, është zona e Polit Jugor, e cila përfshin tokën dhe detin përreth tij.

Në qendër të kësaj zone gjendet kontinenti i Antarktikut, i quajtur ndryshe edhe Kontinenti Jugor, por për të cilin në mënyrë jo korrekte përdoret emërtimi Antarktis.

Përkufizimi i Antarktis u bë në vitin 1820 nga shkencëtarë dhe detarë, kurse statusi politik i Antarktis u vendos më 1958 nga Traktati i Antarktis

## Gjeografia

### Përmbledhje

### Ndarja

#### Detet

### Eisberge

## Klima

## Flora dhe Fauna

## Popullsia

80° 59' S, 49° 13' O

## Shih edhe

* Antarktiku
# Kometa Halley

Kometa Halley**Në vitin 1705 Edmund Halley** (1656-1742) predikonte, duke përdorur ligjet e reja të Newton-it, që kometa e parë në 1513, në 1607 pastaj në 1682 të rikthehej përsëri në 1758. Në efekt kometa u rikthye si e kishte parashikuar ai (fatkeqësisht pas vdekjës së tij) dhe kështu në nder të tij ju vu emri Kometa Halley.Sot emri i saj zyrtar njihet si **1P/Halley**.

## Historiku i saj

Periudha orbitale e Kometës Halley apo rikthimi i saj në hemisferën tonë është çdo 76 vjet, mirëpo nuk mund të bëhen llogaritje të sakta për rikthimin e saj.Hemisfera jonë e pa këtë kometë në vitin 1986. Po në këtë vit Agjencia e Hapësinore Europiane lëshoi nje sondë Giotto e cila ju afrua kometës në afërsi prej 600 Km.
,
në një mënyrë që nuk ishte bërë më parë, e cila pati mundësinë t`i fotografonte edhe bërthamën.
Kometa ka një diametër prej pak kilometrash dhe pjesa më e madhe e saj është e përbërë prej gurësh të përzier me karbon dhe akull.
Edhe kjo kometë nuk do të jetojë përgjithmonë. Ajo është duke u konsumuar gjatë rrugëtimit të saj dhe nga avujt e energjisë diellore. Aktualisht masa e saj është rreth 200 miliard ton, mirëpo rrugëtimi i saj i fundit rreth Diellit e bëri të humbasë edhe 20 tonelata tjera në sekondë. Kështu mendohet se edhe per rreth 170 mijë vjet tjera të rrugëtimit të saj, nga kjo kometë nuk do të mbetet më asnjë thërmijë e vogël. Kjo kometë mund të shihet përsëri ne vitin 2062.

## Referime
# Objektet Apollo

Objektet Apollo janë planetoidë ndër tjera si Adonisi, Hermesi, Apollo, Ikarusi etj, orbitat e të cilave prehen me atë të Tokës. Deri në shekullin e kalur kanë qenë të njohura rreth 30 soshë. Përafërsisht, çdo 100 vite, një objekt i till, i afrohet tokës në distanca të hënës dhe mesatarisht çdo 250 000 vite, një objekt i till përplaset me Tokën. Mbi sipërfaqen e Tokës, ndodhen diku rreth 1500 kraterë të mëdha, b.f. në Arizona krateri i metoritit apo në Gana, gropa e liqenit të Bonsumtuit. Krijimi i tyre është i njohur si pasojë e përplasjeve të tilla. Premja tërthore e këtyre objekteve kur përplasen për sipërfaqen e Tokës, sillet nga 1 deri 2 kilometra. Këto objekte duket të jenë përplasur dhe me Hënën, me Merkurin si dhe me Venusin.

Nga fundi i shekullit të kaluar, zhdukja e dinosaurëve dhe vdekja masive e llojeve, bazohej në një përplasje të till të objekteve Apollo apo Kometave. Duket që më afër është të ketë qenë një objek Apollo, i cili, pas përplasjes, në atmosferë ka ngritur pluhur në atë masë sa që për vite të tëra, në sipërfaqe të tokës nuk mund të depërtonin rrezet e dritës nga Dielli. Kjo kishte pasoja të rënda për lloje të panumërta të bimëve. Përnga përmbajtja e përbërjes së copave të tyre, të sentimenteve, sasia e jashtëzakonshme e platinit, iridiumit, niklit, zinkut, hekurit dhe atimonit lënë të vijmë në konkludim të kufirit të të menduarit që kemi të bëjmë me produkte jashtëtoksore.

## Burimi i të dhënave
# Oksidet

**Oksidet** janë lidhje kimike që formohen nga lidhja e oksigjenit me një element tjetër. Oksidet janë komponime të oksigjenit me elemente të tjera. Dallohen oksidet:

* Oksidet acidike
* Oksidet bazike
* Oksidet amfoterne
* Oksidet neutrale

Për një komponim themi se është oksid nëse në përbërjen e tij duhet të hyjnë atomet e elementit të dhënë dhe oksigjeni përderisa këto të fundit nuk duhet të jenë të lidhura njëra me tjetrën.Përndryshe komponimi do të jetë *peroksid* ose *superoksid*.Një ndër komponimet më të rëndësishme është uji në të cilin ndodhet hidrogjeni në një lloj izotopi me numër të masës 2 dhe shpesh herë quhet si oksidi i deuteriumit.
Oksidet mund të formohen edhe nga elemente ose substanca të thjeshta të cilat i trajtojmë si metale dhe ato që i numërojmë si jometale.Oksidet e tretshme në jometale shpesh herë me ujë na japin acide,ndërsa ato të metaleve na japin baza.Oksidet sulfurike dhe të azotit që i lëshojnë në atmosferë instalimet industriale negativisht ndikojnë ne organizmat e gjallë,përmendoret,objektet dhe gjërat tjera.Oksidet që kanë karakter acidik dhe ato që tregojnë cilësi bazike mund të hyjnë edhe në reaksione që sjellin deri te formimi i kripërave:

MgO + 2HNO3 = Mg(NO3)2 + H2O

Ca(OH)2 + CO2 = CaCO3 + H2O

CaO + SiO2 = CaSiO3

CO2 + H2O = H2CO.

## Shiko edhe

* Oksigjeni
* Kimia inorganike
# Kristalografia

Kristalografia është shkenca që studion trajtën, ndërtimin e brendshëm, përbërjen kimike, vetitë fizike dhe mënyrat e formimit të kristaleve. Në fillim ka qenë pjesë e mineralogjisë, më pas është zhvilluar si shkencë më vete dhe ndahet në: kristalografi gjeometrike, kristalokiminë, kristalofizikën dhe kristalogjenezën. Kristalografia gjeometrike studion trajtën e jashtme dhe ndërtimin e brendshëm të kristaleve si trupa të rregullt gjeometrikë. Në Shqipëri studime të tilla janë bërë për kuarcin, piritin, kalitin etj. dhe kanë ndihmuar për sqarimin e kushteve të formimit të vendburimeve të tyre.
# William Wordsworth

**William Wordsworth** (7.4.1770 – 23.4.1850) Ishte një poet i madh i periudhes romantike angleze i cili me Samuel Taylor Coleridge, ndihmoi për të nisur periudhen Romantike te vjeter ne letersine angleze  me publikimet e tyre të përbashkëta  *Baladat Lirike* (1798).

Kryevepra e Wordsworth  në përgjithësi konsiderohet të jetë *Prelud*, një poezi semiobiografike e viteve të tij të hershme që ai i rishikoji dhe zgjeroi disa herë, e cila ishte titulluar dhe botuar pas vdekjes se tij. Kjo me pare ishte e njohur si Poema e Coleridge.
Wordsworth ishte nje poet i rendsishem Britanik nga viti 1843 deri në vdekjen e tij në viti 1850.

## Jeta e hershme

Nga pesë fëmijët ai ishte femija i dyte i Gjoni Wordsworth dhe Ann Cookson, William Wordsworth ka lindur më 7 prill te vitit 1770 në Wordsworth në Cockermouth, Cumberland, Nje rajon piktoresk në veriperëndim të Anglisë e njohur si Liqeni i Qarkut. Me motrën e tij, poeti dhe diaristi Dorothy Wordsworth, me të cilin ai ishte i  afërt gjate gjithë jetës se tij, e cila kishte lindur nje vite pas tij, dhe të dy ishin pagëzuar së bashku. Ata kishin tre vëllezër e motrat te tjera: Richard,ishte femiu me i madh, i cili u bë avokat; Gjoni lindi pas Doroth-it, i cili shkoi në det dhe vdiq në anijen ku ai ishte kapiten ne vitin 1805, *Konti i Abergavenny*, u përmbyt larg brigjeve jugore të Anglisë, dhe Christopher, më i riu, hyri në kishë dhe u arriti te behet Master i Trinity College, Cambridge.

Wordsworth i ati ishte një përfaqësues ligjor i James Lowther, 1 Konti i Lonsdale dhe, përmes lidhjet e tij, jetonte në një rezidencë të madhe në qytetin e vogël. Ai ishte shpesh larg shtëpisë për punë, kështu që e vegjël, William dhe vëllezërit e motrat e tij të kishin pak angazhimin e tij dhe të mbetet i largët prej tij deri në vdekjen e tij në vitin 1783. Megjithatë, ai e ka inkurajuar William në leximin e tij, dhe, në veçanti, të vendosur atë për të kryer të kujtesës të madhe pjesë e vargut, duke përfshirë punime nga Milton, Shekspiri dhe Spenser. William ishte gjithashtu i lejohet të përdorë të atit të tij bibliotekës.
William edhe shpenzuar kohë në të nënës së tij në shtëpinë e prindërve në Penrith, Cumberland, ku ai ishte i ekspozuar ndaj moors, por nuk e ka marrë së bashku me gjyshërit e tij ose të xhaxhait të tij, të cilët gjithashtu jetonin atje. E tij armiqësore e bashkëveprimit me ta shqetësuar atë deri në pikën e mendojnë të bëjnë vetëvrasje.
# 1764

|  |
| --- |
| **Muajt** |
| Janari | Korriku |
| Shkurti | Gushti |
| Marsi | Shtatori |
| Prilli | Tetori |
| Maji | Nëntori |
| Qershori | Dhjetori |

Mbi vitin **1764**.

## Ngjarje

## Lindje

## Vdekje
# 21 shkurt

|  |
| --- |
| **Muajt** |
| Janari | Korriku |
| Shkurti | Gushti |
| Marsi | Shtatori |
| Prilli | Tetori |
| Maji | Nëntori |
| Qershori | Dhjetori |

|  |
| --- |
| **Ditët historike** |
| Janari · Shkurti · Marsi |
| ~~0~~1 | ~~0~~2 | ~~0~~3 | ~~0~~4 | ~~0~~5 | ~~0~~6 | ~~0~~7 |
| ~~0~~8 | ~~0~~9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | (30) |

## Ngjarje

* 1272 - U themelua Mbretëria e Arbërisë
* 1440 - U formua Konfederata Prusiane.
* 1842 - John Greenough fitoi patentën e parë për makinën për qepje.
* 1848 - Karl Marx dhe Friedrich Engels botuan në Londër Manifestin Komunist.1848: Titelseite des *Kommunistischen Manifests*
* 1878 - Libri i parë me numra telefonik u paraqit në New Haven, Connecticut.
* 1916 - Lufta e Parë Botërore: në Verdun, fillon lufta në mes gjermanëve dhe francezëve që merret si fillim i Luftës I Botërore.
* 1936 - Demonstrata e bukës shpërtheu në Korçë, e cila në historinë tonë ka hyrë si një nga revoltat më të medha popullore.
	+ 1945 - vritet Shaban Polluzhae Mehmet Gradica.
* 1948 - U inkorporua NASCAR.
* 1953 - Francis Crick dhe James D. Watson zbuluan strukturën e molekulave të ADN-së.
* 1958 - Gamal Аbdel Naser është zgjedhur për kryetarë tw parë së Republikës së Bashkuar Arabe, federatës së Egjyptit dhe Sirisë.
* 1965 - Malcolm X u vra në Audubon Ballroom në New York City nga antarët e organizatës Kombi Islam.
* 1974 - Në Kuvendin e RSFJ është aprovuar Kushtetuta e re. Kosova shpallet Krahinë Socialiste Autonome.
* 1975 - U burgosën ish gjenerali amerikan John N. Mitchell dhe ish puntorët e Shtëpisë së Bardhë H. R. Haldeman dhe John Ehrlichman..
* 2008 - Estonia, Italia, Danimarka dhe Luksemburgu e njohën Kosovën si shtet i pavarur.

## Lindje

* 1728 - Peter III, perandor rus († 1762)
* 1832 - Haxhi Zeka, luftëtar shqiptarë
* 1914 - Andrea Varfi, shkrimtar shqiptarë
* 1946 - Anthony Daniels, aktor anglez
* 1955 - Allen Grammer, aktor amerikan
* 1962 - Artur Gorishti, aktor dhe regjisor shqiptarë
* 1987 - Ellen Page, aktore kanadeze

## Vdekje

* 1072 - Shën Pjetër Damiani, kardinal i kishës katolike
* 1513 - Papa Julius II (l. 1443)
* 1730 - Papa Benedict XIII (l. 1649)
* 1945 - Shaban Polluzha
* 1984 - Mihail Šolohov, shkrimtar rus, nobelist

## Festa dhe përvjetore
# Afrika Perëndimore

**Afrika Perëndimore** është term i cili përdoret për përcaktimin e rajonit perëndimor në kontinentin afrikan. Ky rajon sipas dokumenteve me të cilat punon apo e ndanë në rajone Afrikën OKB-ja përbëhet nga shtatëmbdhjetë shtete afrikane, njëri ndër të cilët është ende pjesë e Britanisë së Madhe.

Sipërfaqja e përgjithshme e këtij regjioni është diku 2.604.603 km² apo një e pesta e Afrikës. Elementi gjeografik që përbën uniformitetin e ketij rajoni të Afrikës, është karakteri bregdetar. Oqeani Atlantik dhe gjiri i Guinesë lagin 13 nga 14 vendet që shtrihen në këtë rajon.

Dalja në Oqeanin Atlantik bën që ky rajon të ketë një pozicion të favorshëm gjeografik. Pjesën më të madhe të siperfaqes e zënë ultësirat dhe pllajat. Ultësirat shtrihen gjatë bregdetit duke formuar aluvionet e lumenjve. Në pjesën veriore, relievi ngrihet dhe fushat ja lënë vendin krahinës kordinore-malore Futa Xhalon dhe maleve të Guinesë (1400 m të lartë). Pjesa më e madhe e Afrikës Perëndimore ka klimë ekuatoriale. Temperaturat e larta dhe rreshjen e shumta, kanë favorizuar pyjet ekuatoriale. Në pjesën veriore, pylli me kate ja lë vendin zonës së savanave, që shtrihen në një pjesë të Senegalit, në Burkina Faso dhe Nigeri. Rrjeti hidrografik i Afrikës Përendimore dallohet me numër të madh lumenjsh. Nyja kryesore e këtij rajoni ndodhet në malin e Guinesë.

Lumenjtë më të njohur të këtij rajoni janë: Nigeri, Senegali, Gambia dhe Volta, të pasur me potenciale të mëdha hidroenergjitike. Në veri të Afrikës Perëndimore gjendet Shkretëtira e Saharasë.

|  |
| --- |
| Rajonet në Afrikë:
  Afrika veriore
  Afrika perëndimore
  Afrika qendrore
  Afrika lindore
  Afrika jugore |

| Vendet | Sipërfaqja (km²) | Popullsia (2002 llog.) | Densiteti (për km²) | Kryeqyteti |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Benini | 112,620 | 6,787,625 | 60.3 | Porto-Novo |
|  Burkina Faso | 274,200 | 12,603,185 | 46.0 | Ouagadougou |
|  Kepi i Gjelbër | 4,033 | 408,760 | 101.4 | Praia |
|  Bregu i Fildishtë | 322,460 | 16,804,784 | 52.1 | Abidjan, Yamoussoukro |
|  Gambia | 11,300 | 1,455,842 | 128.8 | Banjul |
|  Gana | 239,460 | 20,244,154 | 84.5 | Accra |
|  Guineja | 245,857 | 7,775,065 | 31.6 | Conakry |
|  Guineja Bizare | 36,120 | 1,345,479 | 37.3 | Bissau |
|  Liberia | 111,370 | 3,288,198 | 29.5 | Monrovia |
|  Mali | 1,240,000 | 11,340,480 | 9.1 | Bamako |
|  Mauritania | 1,030,700 | 2,828,858 | 2.7 | Nouakchott |
|  Nigeri | 1,267,000 | 10,639,744 | 8.4 | Niamey |
|  Nigeria | 923,768 | 129,934,911 | 140.7 | Abuja |
| Stampa:Country data Saint Helena Shën Helena (B. M.) (së bashku me Ishujt e Ashensionit dhe Tristan da Cunha) | 410 | 7,317 | 17.8 | Jamestown |
|  Senegali | 196,190 | 10,589,571 | 54.0 | Dakar |
|  Siera Leone | 71,740 | 5,614,743 | 78.3 | Freetown |
|  Togo | 56,785 | 5,285,501 | 93.1 | Lomé |

## Shiko edhe

* Afrika
* Senegambia
* Angola-Loango Holandeze
* Bregu i Artë
* Bregu i Skllevërve
* Afrika Lindore
* Afrika Jugore
* Afrika Veriore
* Afrika Qendrore

## Referencat
# Gjuha izoluese

Një **gjuhë izoluese** është një lloj i gjuhës me raport morfemë për fjalë prej njërit dhe pa morfologjinë flektive. Në rastin ekstrem, secila fjalë përmban një morfemë të vetme. Shembuj të gjuhëve izoluese të folura gjerësisht janë Jorubishtja në Afrikën Perëndimore dhe Vietnamishtja (veçanërisht regjistri i saj bisedor) në Azinë Juglindore.

Një koncept i lidhur ngushtë është ai i një gjuhe analitike, e cila përdor pak ose aspak lakim për të treguar marrëdhëniet gramatikore. Gjuhët izoluese dhe analitike priren të përkojnë dhe shpesh identifikohen. Sidoqoftë, gjuhët analitike si anglishtja mund të përmbajnë akoma fjalë polimorfike pjesërisht për shkak të pranisë së morfemave derivative.

Gjuhët izoluese janë në kontrast me gjuhët sintetike, ku fjalët shpesh përbëhen nga morfema të shumta. Ai klasifikim gjuhësor ndahet në klasifikimet flektive, aglutinative dhe polisintetike, të cilat bazohen në mënyrën e kombinimit të morfemave.

## Shiko edhe

* Gjuha analitike
* Tipologjia gjuhësore
* Gjuha sintetike
* Gjuha e shënjimit zero

## Referime

## Leximi më tej

* Sapir, Edward (1921). Kapitulli 6: "Llojet e strukturës gjuhësore" . Në *gjuhë: Një hyrje në studimin e të folurit* .
# Gjuha standarde

**Gjuhë standarde** (apo **dialekt standard**, **dialekt i standardizuar**) quhet një varietet i veçantë gjuhësor i një gjuhe, i cili ka prestigj të lartë brenda një komuniteti gjuhësor. Edhe pse shpesh bazohet në të folurën e një zone të caktuar gjeografike, si p.sh. të kryeqytetit apo qendrës kulturore, standardi i kapërcen kufijte linguistikë dhe bëhet mjet gjithëpërfshirës i komunikimit. Në të shumtën e rasteve standardi institucionalizohet, shpesh duke i dhënë status ligjor, dhe mandej përdoret si normë në mas media, arsim, edukim dhe në institucione tjera publike. Përfshin zbatimin e përpiket të rregullave: fonetike, leksikore dhe gramatike. Gjuha shqipe eshte shume e rendesishme per kulturen e shqiperise dhe jo vetem.

## Shih edhe

* Gjuha
* Gjuhësia

## Shënime

## Bibliografi

* Crystal, David. 1997. "A Dictionary of Linguistics and Phonetics" 4th ed. (Oxford: Blackwell)
# Choi Kyu-ha

**Choi Kyu-hah** (16 korrik 1919 - 22 tetor 2006), i shkruar gjithashtu **Choi Kyu-ha** ose **Choi Gyu-ha**, ishte një politikan korean jugor i cili shërbeu si presidenti i katërt i Koresë së Jugut nga 1979 deri në 1980.

## Referenca

*
*  Arkivuar 26 tetor 2022 tek Wayback Machine

## Lidhje të jashtme

* President Choi Kyu-ha
* Stampa:FAG