# Marseja

| Marseja
Marselha (Ocitanisht) |
| --- |
| Prefekturë dhe Komunë |
|
Lart poshtë, majtas djathtas: pamja e arkipelagut të Frioulit prej qytetit, rrugë të ngushta afër Fort Saint-Jean, Sormiou në Parkun Kombëtar të Calanques, Porti i Vjetër dhe Notre-Dame de la Garde, Palais Longchamp, Katedralja e Marsejës |
| FlamuriCoat of arms |
| Motto(s): *Actibus immensis urbs fulget massiliensis* "Qyteti i Marsejës shkëlqen nga arritjet e tij" |
| Vendndodhja e Marseja
Marselha (Ocitanisht) |
| Shteti | Francë |
| Rajoni | Provence-Alpes-Côte d'Azur |
| Department | Bouches-du-Rhône |
| Qarku | Marsejë |
| Kantoni | 12 kantone |
| Intercommunality | Aix-Marseille-Provence Metropolis |
| Nënndarjet | 16 qarqe |
| Qeverisja |
|  • Kryetari/ja (2020–2026)  | Benoît Payan (PS) |
| Sipërfaqja**1** | 240,62 km2 (9,290 sq mi) |
|  • Urban (2020) | 1.758,2 km2 (6,788 sq mi) |
|  • Metro (2020) | 3.971,8 km2 (15,335 sq mi) |
| Popullsia (Janar 2019) | 870.731 |
|  • Rank | 2ta në Francë |
|  • Dendësia | 36/km2 (94/sq mi) |
|  • Zona urbane (Jan. 2019) | 1.614.501 |
|  • Urban density | 92/km2 (240/sq mi) |
|  • Metro (Janar 2019) | 1.873.270 |
|  • Metro density | 47/km2 (120/sq mi) |
| Emërtimet e banorëve | Marseillais (French) Marselhés (Occitan) Massiliot (i vjetër) Marsejas (Shqip) |
| Zona kohore | UTC+01:00 (CET) |
|  • Verë (DST) | UTC+02:00 (CEST) |
| INSEE/Kodi postar | 13055 /13001-13016 |
| Dialling codes | 0491 or 0496 |
| Faqja zyrtare | marseille.fr |
| **1** French Land Register data, which excludes lakes, ponds, glaciers > 1 km2 (0.386 sq mi or 247 acres) and river estuaries. |

**Marseille** (Frëngjisht: [maʁsɛj]  ( dëgjoni), vendore: [maχˈsɛjə]( listen); shkruar edhe në anglisht si *Marseilles*; Ocitan: [maʀˈsejɔ, -ˈsijɔ ]) është prefektura e departamentit francez të Grykës së Ronës dhe kryeqyteti i rajonit Provenca-Alpet-Bregu i Kaltër. I ndodhur në rajonin e Kamargës në Francën jugore, ndodhet në bregun e Gjirit të Luanit, pjesë e Detit Mesdhe, pranë grykëderdhjes së lumit Ronë. Banorët e saj quhen *Marseillais*.

## Historia

Marseille u themelua në vitin 600 para erës sonë nga helenët nga Phocaea si port tregëtarë me emrin Μασσαλία (*Massalia*). Massalia ishte porti i parë helenë në Evropën Perendimore me një popullatë mbi 1000 banorë. Ishte vendi i parë në Francë që mori statutin e qytetit.

E themeluar rreth vitit 600 para Krishtit nga kolonët grekë nga Phocaea, Marseja është qyteti më i vjetër në Francë, si dhe një nga vendbanimet më të vjetra të Evropës të banuara vazhdimisht. Ishte i njohur për grekët e lashtë si Massalia (Greqisht: Μασσαλία) dhe për romakët si *Massilia*. Emri *Massalia* ndoshta rrjedh nga *μᾶζα* (masë, gungë, tortë elbi), "gungë" është shkëmbi La Garde. Marseja ka qenë një port tregtar që nga kohërat e lashta. Në veçanti, ai përjetoi një lulëzim të konsiderueshëm tregtar gjatë periudhës koloniale dhe veçanërisht gjatë shekullit të 19-të, duke u bërë një qytet industrial dhe tregtar i begatë. Në ditët e sotme, Porti i Vjetër ndodhet ende në zemër të qytetit, ku filloi prodhimi i sapunit, savon de Marseille, rreth 6 shekuj më parë.

## Gjeografia

* Pozita gjeografike:

Qytetet e Marsejës, Ashi-në-Provencë dhe 90 komuna periferike kanë formuar që nga viti 2016 Metropolis Aix-Marseille-Provence, një autoritet metropolit i zgjedhur në mënyrë indirekte tani përgjegjës për çështje më të gjera metropolitane, me një popullsi prej 1,898,561 në 19 janar 2019, regjistrimi.

## Demografia

Marseja është qyteti i dytë më i populluar në Francë, me 870,731 banorë në 2019 mbi një territor komunal prej 241 kilometrash katrorë . Së bashku me periferitë dhe periferitë e saj, zona metropolitane e 3,972 km2, e cila kishte një popullsi prej 1,873,270 banorësh në regjistrimin e janarit 2019, e treta më e populluar në Francë pas atyre të Parisit dhe Lionit.

Që nga origjina e saj, hapja e Marsejës ndaj Detit Mesdhe e ka bërë atë një qytet kozmopolit të përkufizuar nga shkëmbimet kulturore dhe ekonomike me Evropën Jugore, Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe Azinë. Në Evropë, qyteti ka komunitetin e tretë më të madh hebre pas Londrës dhe Parisit.

## Kultura

### Muzikantë

* Rap grupi IAM
* Fonky Family
* Massilia Sound System
* Watcha Clan
* Paul Mauriat
* André Pascal
* Vincent Scotto
* Marius Petipa
* Jehro
* Kill The Thrill
* Thierry Amiel

### Filma të xhiruar

Marseille ka qenë pikë synimi xhirimit të filmave si nga kompanitë e filmit nga Hollywood gjithashtu edhe nga ato lokale franceze.

Filmat e xhiruar
* *37°2 le matin* (1986)
* *Baise-moi* (2000)
* *The Bourne Identity*  (2002)
* *Bye-Bye* (1995)
* *Comme un aimant* (2000)
* *Gomez & Tavarès* (2003)
* *La Lune dans le caniveau* (1983)
* *Love Actually* (2003)
* *Marius* (1931)
* *Marius et Jeannette* (1997)
* *Roselyne et les lions* (1989)
* *Taxi* (1998)
* *Taxi 2* (2000)
* *Taxi 3* (2003)
* *The French Connection* (1971)
* *French Connection II* (1975)
* *Trois places pour le 26* (1988)
* *The Devil Wears Prada*(2006)
* *Un, deux, trois, soleil* (1993)

### Objekte turistike dhe kulturore

Me pamje nga porti është Bazilika e Notre-Dame-de-la-Garde ose "Bonne-mère" për banorët e Marsejës, një kishë romano-bizantine dhe simboli i qytetit. Të trashëguar nga kjo e kaluar, Grand Port Maritime de Marseille (GPMM) dhe ekonomia detare janë pole kryesore të aktivitetit rajonal dhe kombëtar dhe Marseja mbetet porti i parë francez, porti i dytë mesdhetar dhe porti i pestë evropian.

## Universitetet

* EPITECH
* Insituti Politeknik i Shkencave të Avancuara
* Kedge Business School

Ajo është gjithashtu shtëpia e disa institucioneve të arsimit të lartë në rajon, duke përfshirë Universitetin e Aix-Marseille.

## Ekonomia

Mottoesrways around Marseille.
Në vitet 1990, filloi projekti Euroméditerranée për zhvillimin ekonomik dhe rinovimin urban. Infrastruktura dhe rinovime të reja u kryen në vitet 2000 dhe 2010: tramvaji, rinovimi i Hôtel-Dieu në një hotel luksoz, zgjerimi i Stadiumit Velodrome, Kulla CMA CGM, si dhe muzetë e tjerë buzë kalasë si Muzeu i Qytetërimeve të Evropës dhe Mesdheut (MuCEM). Si rezultat, Marseja është qyteti me më shumë muze në Francë pas Parisit.

## Administrimi

Marseille përbëhet nga 25 kantone:

1. Marseille-La Belle-de-Mai
2. Marseille-Belsunce
3. Kantorni Marseille-La Blancarde
4. Kantorni Marseille-Le Camas
5. Kantorni Marseille-La Capelette
6. Kantorni Marseille-Les Cinq-Avenues
7. Kantorni Marseille-Les Grands-Carmes
8. Kantorni Marseille-Mazargues
9. Kantorni Marseille-Montolivet
10. Kantorni Marseille-Notre-Dame-du-Mont
11. Kantorni Marseille-Notre-Dame-Limite
12. Kantorni Marseille-Les Olives
13. Kantorni Marseille-La Pointe-Rouge
14. Kantorni Marseille-La Pomme
15. Kantorni Marseille-La Rose
16. Kantorni Marseille-Saint-Barthélemy
17. Kantorni Marseille-Sainte-Marguerite
18. Kantorni Marseille-Saint-Giniez
19. Kantorni Marseille-Saint-Just
20. Kantorni Marseille-Saint-Lambert
21. Kantorni Marseille-Saint-Marcel
22. Kantorni Marseille-Saint-Mauront
23. Kantorni Marseille-Les Trois-Lucs
24. Kantorni Marseille-Vauban
25. Kantorni Marseille-Verduron

## Sporti

Qyteti u emërua Kryeqyteti Evropian i Kulturës në 2013 dhe Kryeqyteti Evropian i Sportit në 2017. Për më tepër, Marseja priti ndeshje në Kupën e Botës 1998 dhe Euro 2016.

## Panorama e qytetit

*
*
*
*
*

## Lidhje të jashtme

* Official website
* Official Tourism website
* Interactive Virtual Tour Arkivuar 7 shkurt 2016 tek Wayback Machine
* Metro

Stampa:Geolinks-cityscale

* Marseille City Guide

## Referime