Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ora e dorës

Një orë dore moderne me karikim diellor dhe aftësi Bluetooth.
Një **orë dore** është një **sahat portativ** i destinuar për t'u mbajtur ose mbajtur nga një person. Ai është krijuar për të mbajtur një lëvizje të qëndrueshme pavarësisht nga lëvizjet e shkaktuara nga aktivitetet e personit. Një orë dore është projektuar për t'u veshur rreth kyçit të dorës, e lidhur me një rrip ore ose një lloj tjetër byzylyk, duke përfshirë shiritat metalikë, rripat lëkure ose çdo lloj byzylyku tjetër. Një orë xhepi është projektuar që një person ta mbajë në një xhep, shpesh të lidhur me një zinxhir.

Orët u zhvilluan në shekullin e 17-të nga orët me energji pranverore, të cilat u shfaqën qysh në shekullin e 14-të. Gjatë pjesës më të madhe të historisë së saj, ora ishte një pajisje mekanike, e drejtuar nga ora, e mundësuar nga mbështjellja e një burimi kryesor dhe që mbante kohën me një rrotë balancuese lëkundëse. Këto quhen orë mekanike. Në vitet 1960 u shpik ora elektronike e kuarcit, e cila mundësohej nga një bateri dhe mbante kohën me një kristal kuarci vibrues. Në vitet 1980, ora e kuarcit kishte marrë pjesën më të madhe të tregut nga ora mekanike. Historikisht, ky quhet revolucioni i kuarcit (i njohur edhe si kriza e kuarcit në Zvicër). Zhvillimet në vitet 2010 përfshijnë orët inteligjente, të cilat janë pajisje elektronike të përpunuara të ngjashme me kompjuterin, të dizajnuara për t'u veshur në dore. Në përgjithësi ato përfshijnë funksione të matjes së kohës, por këto janë vetëm një nëngrup i vogël i pajisjeve të orës inteligjente.

Në përgjithësi, orët moderne shpesh shfaqin ditën, datën, muajin dhe vitin. Për orët mekanike, ndonjëherë përfshihen veçori të ndryshme shtesë të quajtura "komplikime", të tilla si ekranet e fazës së hënës dhe llojet e ndryshme të turbullirave. Shumica e orëve elektronike kuarci, nga ana tjetër, përfshijnë veçori të lidhura me kohën si kohëmatës, kronografi dhe funksione alarmi. Për më tepër, disa orë moderne (si orët inteligjente) madje përfshijnë kalkulatorë, teknologji GPS dhe Bluetooth ose kanë aftësi të monitorimit të rrahjeve të zemrës, dhe disa prej tyre përdorin teknologjinë e orës radio për të korrigjuar rregullisht kohën.

Shumica e orëve që përdoren kryesisht për matjen e kohës kanë lëvizje kuarci. Megjithatë, orët e shtrenjta të koleksionit, të vlerësuara më shumë për mjeshtërinë e tyre të hollësishme, tërheqjen estetike dhe dizajnin magjepsës sesa për matjen e thjeshtë të kohës, shpesh kanë lëvizje mekanike tradicionale, pavarësisht se janë më pak të sakta dhe më të shtrenjta se homologët e tyre elektronikë. Që nga viti 2018, ora më e shtrenjtë e shitur ndonjëherë në ankand ishte Patek Philippe Henry Graves Supercomplication, ora mekanike më e ndërlikuar në botë deri në vitin 1989, duke shitur 24 milionë dollarë (23,237,000 CHF) në Gjenevë më 11 nëntor 2014. Që nga 20 dhjetori Ora më e shtrenjtë e shitur ndonjëherë në ankand (dhe ora e dorës) ishte Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A-010, duke marrë 31,19 milionë dollarë (31,000,000 CHF) në Gjenevë më 9 nëntor 2019.

## Shiko edhe

## Referimet
# Argoni

Stampa:Infobox Argoni
**Argoni** (greq. 'αργό) është një element kimik i cili në sistemin periodik e gjejmë me simbolin **Ar** dhe me numrin rendor **18.**

Argoni është gaz i plogët, i rrallë, pa ngjyrë e pa erë (aromë), i cili gjendet në ajrin e atmosferës (1% e ajrit) dhe zakonisht përdoret për mbushjen e llambave elektrik.

## Histori

Argoni u zbulua nga Lord Rayleigh dhe Sir William Ramsay më vitin 1894. Zbulimi i këtij elementit nis që nga viti 1785 duke u bazuar në zbulimet e mëparshme të Henry Cavendish.

## Karakteristikat

Argoni tretet shumë mirë në ujë, njejt sikur Oksigjeni (O). Shkrirje me metale nuk është i patretshëm. Varësisht nga ngarkimi i gazrave dhe presionit të brendshëm të tyre, argoni shkëlqen në ngjyra të ndryshme, siç janë vjollce, kaltër ose kaltër ngjyrë qielli. Për shkak të valencës së saj që ka, pothuajse nuk reagon aspak me elementet e tjera.

Sistemi periodik i elementeve

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| H |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc |  | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga |
Ge
 | As |
Se
 | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y |  | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn |
Sb
 | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi |
Po
 |
At
 | Rn |
| Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Metalet alkaline | Metalet alkaline tokësore | Lantanoidet | Aktinidet | Metalet kalimtare | Metalet tjera | Jometale | Jometale tjera | Halogjene | Gazrat fisnike |

Elementet kimike:
Ac | Ag | Al | Am | Ar | As | At | Au |
B | Ba | Be | Bh | Bi | Bk | Br |
C | Ca | Cd | Ce | Cf | Cl | Cm | Cn | Co | Cr | Cs |
Cu |
Db | Ds | Dy |
Er | Es | Eu |
F | Fe | Fl | Fm | Fr |
Ga | Gd | Ge |
H | He | Hf | Hg | Ho | Hs |
I | In | Ir |
K | | Kr |
La | Li | Lr | Lu | Lv |
Mc | Md | Mg | Mn | Mo | Mt |
N | Na | Nb | Nd | Ne | Nh | Ni | No | Np |
O | Og | Os |
P | Pa | Pb | Pd | Pm | Po | Pr | Pt | Pu |
Ra | Rb | Re | Rf | Rg | Rh | Rn | Ru |
S | Sb | Sc | Se | Sg | Si | Sm | Sn | Sr |
Ta | Tb | Tc | Te | Th | Ti | Tl | Tm | Ts |
U |
V |
W |
Xe |
Y | Yb |
Zn | Zr

Stampa:Kimi-cung
# Chrysler Building

Chrysler Building
**Chrysler Building** është rrokaqiell në New York City të ShBA-ve. Ajo është 319 metra e lartë dhe ka 77 kate. Është ndërtuar në vitin 1931 dhe është një nga ndërtesat më të larta në botë. Ishte ndërtesa më e lartë në botë nga viti 1930 deri më 1931.
Pas ndërtimit të saj një vit më vonë u ndërtuan rrokaqiejt Trump Building dhe Empire State Building, që u bënë ndërtesat më të larta në botë. Chrysler Building është ende ndërtesa më e lartë në botë, që është ndërtuar me tulla.
# Guri i çmuar

Grup gurësh të çmuar dhe gjysmë të çmuar—si të paprerë ashtu edhe të fasetuar—duke përfshirë (në drejtim të akrepave të orës nga lart majtas) diamant, safir sintetik të paprerë, rubin, smerald të paprerë dhe grumbull kristalesh ametisti.
Një **gur i çmuar** ose **xhevahir** është një copë kristali mineral i cili, kur pritet ose lëmohet, përdoret për të bërë bizhuteri ose zbukurime të tjera. Disa shkëmbinj (si lapis lazuli, opal dhe obsidiani) dhe herë pas here materiale organike që nuk janë minerale (si qelibari, squfuri dhe perla) mund të përdoren gjithashtu për bizhuteri dhe për këtë arsye shpesh konsiderohen edhe si gurë të çmuar. Shumica e gurëve të çmuar janë të fortë, por disa minerale më të butë si brazilianiti mund të përdoren në bizhuteri për shkak të ngjyrës ose shkëlqimit të tyre ose vetive të tjera fizike që kanë vlerë estetike. Megjithatë, në përgjithësi, mineralet e buta nuk përdoren zakonisht si gurë të çmuar për shkak të brishtësisë dhe mungesës së qëndrueshmërisë së tyre.

Industria e gurëve të çmuar me ngjyra (domethënë çdo gjë tjetër përveç diamanteve) e gjetur në të gjithë botën aktualisht vlerësohet në 1.55 miliardë dollarë amerikanë që nga viti 2023 dhe parashikohet të rritet vazhdimisht në një vlerë prej 4.46 miliardë dollarësh deri në vitin 2033.

Një ekspert i gurëve të çmuar është një gemolog, një prodhues gurësh të çmuar quhet lapidarist ose prerës gurësh të çmuar; Një prerës diamanti quhet diamantaire.

## Shiko edhe

* Xhevahiri

## Referime
# Koha e Hekurit

Rindërtimi i një shtëpie nga epoka e hekurit.
**Koha e hekurit** është një periudhë kohore e cila karakterizohet nga përdorimi i metalurgjisë së hekurit e cila ndodhi në përgjithësi pas Kohës së Bronzit. Megjithatë, afatet e Epokës së Hekurit ndryshojnë në mënyrë të konsiderueshme nga zona kulturore dhe gjeografike në fjalë. Pra, mund të konsiderohet si Prehistorike, Histori e hershme ose Histori në varësi të zonave gjeografike.

Koha e hekurit filloi rreth vitit 1100 para Krishtit në mesdhe, afër 800 deri 700 para Krishtit në veri të Evropës dhe rreth -500 në Afrikë.

Metalurgjia e hekurit kërkonte një temperaturë më të lartë se ajo e bronzit e arritshme nëpërmjet evolucionit teknologjik të furrave.

## Historiku

Ekzistenca e një Kohe të Hekurit është përmendur edhe tek *De natura rerum* nga Lukreci, por si hipotezë e thjeshtë filozofike.

Shpikja e shprehjes « koha e hekurit » është caktuar nga kërkuesi danez C. J. Thomsen. Bazohet në ide të vjetra, duke përfshirë edhe ato të historianit Lauritz Schebye Vedel Simonsen, një profesor nga Universiteti i Kopenhagës, i cili kishte parashikuar në vitin 1813 se mjetet e popujve të lashtë skandinavë ishin në fillim nga druri dhe guri para se të bëheshin nga bakri dhe hekuri. · Thomsen kishte intuitë, në 1816, për përdorimin njëpasnjëshëm të gurit, bronzit dhe hekurit nga njerëzimi, atëherë ai duhej të klasifikonte antikitetet kombëtare daneze. Ai pohon teorinë e tij të tri kohërave parahistorike — kohën e gurit, kohën e bronzit dhe kohën e hekurit —, në vitin 1836 në *Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed* (Udhëzues i antikiteteve nordike).

Sot, është e njohur se kjo periudhë është pasuese, në Evropë dhe në Lindjen e mesme, e Kohës së bronzit dhe paraprin hyrjen e civilizimeve të përfshira në histori. Disa zona nuk e kanë njohur kurrë kohën e hekurit duke njohur shumë më herët disa karakteristika të një zhvillimi social dhe / ose teknika të rëndësishme. Ështe rasti për shembull i civilizimeve prekolimbiane të cilët njihnin një metalurgji të arit dhe bakrit deri në pushtimin spanjoll. Afrika, nga ana tjetër, nuk ka njohur kohën e bronzit, por direkt atë të hekurit; metalurgjia e bakrit dhe e bronzit (Ife, Benin…) është shumë posteriore.

## Shih edhe

* Historia
* Kronologjia
* Historiografia

## Referime

## Lidhje të jashtme

Gjenerale
* Një faqe me fokus mbi Britaninë e Hekurit Arkivuar 18 shkurt 2007 tek Wayback Machine nga resourcesforhistory.com
* Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, Muzeu Kombëtar i Historisë Natyrore (Gusht 2016).

Publikime
* Andre Gunder Frank and William R. Thompson, Zgjerimi dhe tkurrja ekonomike e hershme e hekurit e rishqyrtuar. Instituti Amerikan i Arkeologjisë, San Francisco, Ca., Janar, 2004.

Lajme
* Mass burial suggests massacre at Iron Age hill fort. Arkeologët kanë gjetur dëshmi për një masakër të lidhur me luftën e Epokës së Hekurit në Fin Cop në Derbyshire. BBC. 17 prill 2011
# Selena (mitologji)

Statuja e Selenës, e shfaqur e veshur me gjysmëhënën në ballin e saj dhe duke mbajtur një pishtar në dorën e saj të djathtë, ndërsa velloja e saj ngrihet mbi kokë
**Selena** në mitologjinë greke është perëndesha e Hënës. Ajo është e bija e titanëve, Hyperion dhe Theia, motra e perëndisë së diellit Helios dhe perëndeshës së agimit Eos.

## Përmbledhje

Selena konsiderohej se drejton qerren e saj hënore nëpër qiej. Disa të dashuruar i atribuohen asaj në mite të ndryshme, duke përfshirë Zeusin, Panin dhe Endymionin e vdekshëm. Në kohët klasike, Selena shpesh identifikohej me Artemisin, ashtu si vëllai i saj, Helios, identifikohej me Apollonin. Selena dhe Artemida u shoqëruan gjithashtu me Hekatën dhe të tre u konsideruan si perëndesha të hënës dhe gjysëmhënës, por vetëm Selena u konsiderua si personifikimi i vetë Hënës. Ekuivalenti i saj romak është Luna.

Etimologjia e *Selenës* është e paqartë, por nëse emri është me origjinë greke, ka të ngjarë të lidhet me fjalën *selas* (σέλας), që do të thotë "dritë".

Selena quhej gjithashtu *Mene* Fjala *burra* ( *mene* femërore), nënkuptonte hënën dhe muajin hënor. Ajo ishte gjithashtu emri frigjian i perëndisë së hënës Men.

Tregimi i zakonshëm i origjinës së Selenës jepet nga Hesiod . Në *Teogoni*, perëndia e diellit Hyperion përkrahu motrën e tij Theia, e cila lindi "Heliosin e madh dhe Selenën e pastër dhe Eosin që shkëlqen mbi gjithçka që është në tokë dhe mbi perënditë e pavdekshme që jetojnë në qiellin e gjerë". *Himni Homerik për Helios* ndjek këtë traditë: "Hyperion u martua me Euryphaësën e lavdishme, motrën e tij, e cila i lindi fëmijë të bukur, Eos me krahë rozë dhe Selenën e pasur dhe Heliosin e palodhur." Këtu *Euryphaëssa* ("shkëlqimgjerë") është ndoshta një epitet i Theias.

## Shiko gjithashtu

* Luna
* Seleni
* Mitologjia
* Mitologjia ilire
* Mitologjia greke
* Ylli dhe gjysmëhëna

## Referimet
# Mnemoteknika

Teknikë mnemonike për mbajtjen në mend të numrit të ditëve për çdo muaj të Kalendarit Gregorian.
 Detaj i statujës së Giordano Brunos në Romë. Bruno ishte i famshëm për mnemoteknikat e tij, disa prej të cilave i përfshiu në traktatet e tij *De umbris idearum* dhe *Ars Memoriae*.
**Mnemoteknika** është një lloj **pajisje** e **kujtesës,** e që njëkohësisht paraqet edhe një teknikë mësimore të mbamendjes, ruajtjes së informacionit ose rikthimit (në mend) në kujtesë (memorie). Mnemoteknika përdor dekodimin elaborativ, sugjerimet e marrjes dhe imazhet si mjete specifike për të koduar dhe dekoduar çdo informacion të dhënë në një mënyrë që lejon ruajtjen dhe rikujtimin efikas. Mnemoteknika ndihmon informacionin origjinal për t'u lidhur me diçka më të arritshme ose më kuptimplot - e cila, nga ana tjetër, siguron mbajtjen ose ruajtjen më të mirë të informacionit.

Teknika "mnemonike" rrjedh nga fjala e greqishtes së lashtë μνημονικός ( *mnēmonikos* ), që do të thotë "e kujtesës, ose që ka të bëjë me kujtesën" dhe si e tillë ajo është e lidhur me figurën mitologjike të perëndeshës Mnemosina ("perëndesha e kujtesës"), në mitologjinë e lashtë greke. Të dyja këto fjalë rrjedhin nga *μνήμη* (*mnēmē*), "kujtesë". Mnemonika në antikitet konsiderohej më shpesh në kontekstin e asaj që sot njihet si arti i kujtesës .

Sistemet mnemonike janë teknika ose strategji të përdorura me vetëdije për të përmirësuar kujtesën. Ato ndihmojnë në përdorimin e informacionit të depozituar tashmë në memorje afatgjatë për ta bërë memorizimin një detyrë më të lehtë.

## Shih edhe

* Mësimi
* Mnemosina
* Të mësuarit
* Kujtesa
* Assembly

## Referime
# Shigjetari (yjësia)

**Shigjetari** është njëra nga yjësitë e horoskopit.
Është një nga 48 yjësitë e paraqitura nga astronomi grek i shekullit II Ptolemeu dhe gjendet edhe në listën me 88 yjësitë moderne.
Emri latin është **Sagittarius** dhe simbolin e ka  (♐).
Gjendet mes Akrepit në përëndim dhe Bricjapit në lindje.

Shigjetari
# Kalendari gregorian

Papa Gregori i XIII në një gravurë të fillim shekullit të XVII-të
**Kalendari Gregorian** ose *kalendari i ri*, është kalendari që përdoret në botën perëndimore. Kalendari gregorian është një modifikim i kalendarit julian dhe e merr emrin nga papa Gregori XIII, i cili e miratoi në vitin 1582.
Kalendari gregorian shton një kusht tjetër për vitet e brishta.
Ndër vitet që pjesëtohen me 100, vetëm ata që pjesëtohen edhe me 400 janë vite të brishta.
Për shembull, për mijëvjeçarin e kaluar, 1600 dhe 2000 qenë vite të brishta, ndërsa 1700, 1800 dhe 1900 jo.

## Fillimet

Kalendari Gregorian ose kalendari i ri, është kalendari që përdoret në botën perëndimore. Kalendari gregorian është një modifikim i kalendarit julian dhe e merr emrin nga papa Gregori XIII, i cili e miratoi në vitin 1582. Kalendari gregorian shton një kusht tjetër për vitet e brishta. Ndër vitet që pjesëtohen me 100, vetëm ata që pjesëtohen edhe me 400 janë vite të brishta. Për shembull, për mijëvjeçarin e kaluar, 1600 dhe 2000 qenë vite të brishta, ndërsa 1700, 1800 dhe 1900 jo.

## Historia

## Aplikimi i tij në Shqipëri

Kalendari gregorian u vendos në Shqipëri në dhjetor te vitit 1912. Kisha ortodokse nuk e përdor kalendarin gregorian për llogaritjen e Pashkëve, prandaj Pashkët katolike dhe ato ortodokse nuk janë në të njëjtën ditë.

## Referime

## Shiko edhe

* Kalendari Julian
# Eklipsi i Hënës

Fazat e fundit të eklipsit të pjesshëm hënor më 17 korrik 2019 të marra nga Gloucestershire, Mbretëria e Bashkuar
Një **eklips hënor** është një ngjarje astronomike që ndodh kur Hëna lëviz në hijen e Tokës, duke bërë që hëna të errësohet. Një rreshtim i tillë ndodh gjatë një sezoni eklipsi, afërsisht çdo gjashtë muaj, gjatë fazës së hënës së plotë, kur rrafshi orbital i Hënës është më afër planit të orbitës së Tokës .

Kjo mund të ndodhë vetëm kur Dielli, Toka dhe Hëna janë saktësisht ose shumë afër (në syzigji ) me Tokën midis dy të tjerëve, gjë që mund të ndodhë vetëm në natën e hënës së plotë kur Hëna është afër njërës prej nyjeve hënore . Lloji dhe gjatësia e një eklipsi hënor varet nga afërsia e Hënës me nyjen hënore.

Kur hëna eklipset plotësisht nga Toka, ajo merr një ngjyrë të kuqërremtë që shkaktohet nga planeti kur bllokon plotësisht rrezet e diellit direkte që të arrijnë në sipërfaqen e Hënës, pasi vetëm drita e reflektuar nga sipërfaqja hënore është thyer nga atmosfera e Tokës . Kjo dritë duket e kuqërremtë për shkak të shpërndarjes së Rayleigh të dritës blu, e njëjta arsye pse lindja dhe perëndimi i diellit janë më portokalli sesa gjatë ditës.

Ndryshe nga një eklips diellor, i cili mund të shihet vetëm nga një zonë relativisht e vogël e botës, një eklips hënor mund të shihet nga kudo në anën e natës së Tokës. Një eklips total hënor mund të zgjasë deri në gati 2 orë, ndërsa një eklips total diellor zgjat vetëm deri në disa minuta në çdo vend të caktuar, sepse hija e Hënës është më e vogël. Gjithashtu ndryshe nga eklipset diellore, eklipset hënore janë të sigurta për t'u parë pa asnjë mbrojtje për sytë ose masa paraprake të veçanta.

Simboli për një eklips hënor (ose në të vërtetë çdo trup në hijen e një tjetri) është</img> (U+1F776 🝶).
# Trupat e Marinës së Shteteve të Bashkuara

Stema e Trupave të Marinës së Shteteve të Bashkuara.
**Trupat e Marinës së Shteteve të Bashkuara** (**USMC**), të referuar edhe si **Marinsat e Shteteve të Bashkuara**, është dega e shërbimit të forcës tokësore detare të Forcave të Armatosura të Shteteve të Bashkuara përgjegjëse për kryerjen e operacioneve ekspeditare dhe amfibe përmes armëve të kombinuara, duke zbatuar forcat e tyre të këmbësorisë, artilerisë, ajrore dhe operacioneve speciale. Trupat e Marinës së SHBA-së janë 1/8 shërbimet e uniformuara të Shteteve të Bashkuara.

Trupat e Marinës ka qenë pjesë e Departamentit të Marinës së SHBA që nga 30 qershor 1834 me shërbimin e saj simotër, Marinën e Shteteve të Bashkuara. USMC operon instalime në tokë dhe në bordin e anijeve luftarake amfibe detare në mbarë botën. Për më tepër, disa prej skuadroneve të aviacionit taktik të marinsave, kryesisht skuadriljet e sulmeve luftarake Detare, janë gjithashtu të ngulitura në krahët ajror të transportuesit të marinës dhe operojnë nga transportuesit e avionëve.

Historia e Trupave Detare filloi kur dy batalione të marinsave kontinentale u formuan më 10 nëntor 1775 në Filadelfia si një degë shërbimi e trupave të këmbësorisë të aftë për të luftuar si në det ashtu edhe në breg. Në teatrin e Paqësorit të Luftës së Dytë Botërore, Korpusi mori drejtimin në një fushatë masive të luftës amfibe, duke përparuar nga ishulli në ishull. Që nga viti 2022, USMC ka rreth 177,200 anëtarë aktivë në detyrë dhe rreth 32,400 personel në rezervë.

## Shiko edhe

* Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara të Amerikës

## Referimet
# Gjuha hungareze

| Hungarisht |
| --- |
| Zonat e Evropës qendrore ku hungarishtja flitët në shumicë (blu i errët), ose në pakicë (blu i zbehtë). |
| Pronunciation | ˈmɒɟɒr |
| Native to | Hungari, zona të Austris, Kroaci, Poloni, Romani, Serbi veriore, Sllovaki jugore, Slloveni, Ukrain perëndimore. |
| Region | Evropa qendrore |
| Native speakers | 13 milion |
| Language family | Gjuhët uralike
* Gjuhët fino-ugrike
	+ **Hungarisht**
		- **Hungarisht**
 |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `hu` |
| ISO 639-2 | `hun` |
| ISO 639-3 | – |
| *Glottolog* | `hung1274` |

**Gjuha hungareze** (hungarishtja) është një gjuhë e familjes se Uraleve, që flitet nga 16 milionë njerëz.
Është një gjuhë e ndarë nga trungu i saj me largimin e magjarëve prej Uraleve rreth 3000 vjet më parë. Ka lidhje të largëta me gjuhën finlandeze, estoneze, dhe disa gjuhë minoritetesh në Rusinë e sotme.

Për herë të parë hungarishtja është shkruar në shekullin e 10-të, me alfabetin e saj arkaik, mbi pjata druri. Me ardhjen e Katolicizmit ndër magjarë, u adoptua alfabeti latin.
Alfabeti ka 14 zanore dhe 25 bashkëtingëllore. Në bazë të shqiptimit, hungarishtja klasifikohet si gjuhë aglutinative.
Emrat në morfologji, lakohen deri në 18 rasa. Mbiemri vendoset përpara emrit.
Foljet kanë dy zgjedhime: të shquar dhe të pashquar.
Parafjalët shkruhen në fund të emrit (jo "pranë tavolinës" po "tavolinës pranë"), prandaj dhe quhen prapafjalë.
Për sa i përket origjinës së fjalëve (etimologjisë) se hungarishtes, rreth 1/3 e tyre vijnë nga burime të panjohura ose të paqarta. 21 % rrjedhin prej familjes Uralike, 11% prej gjermanishtes, gjuhet sllavë, etj.
# Mozambiku

**Mozambiku** ndodhet në pjesën jugore të Afrikës dhe përgjatë tërë vijës kufitare në lindje ka dalje në Oqeanin Indian. Pjesa tokësore e kufirit përshkohet nga kufiri me Republikën Afrika Jugore në jug, pastaj në perëndim me Zambian e Malevin dhe në veri me Tanzaninë.

## Historia

## Politika

## Gjeografia

Artikulli kryesorë : Gjeografia e Mozambikut
Sipërfaqja e përgjithshme e Mozambikut është 801,590 km2 prej së cilës 17,500 km2 janë ujë. Mozambiku shtrihet rreth koordinatave gjeografike 18 15 ‘‘‘J’’’, 35 00 ‘‘‘L’’’.

Mozambiku ka një vijë bregdetare 2,470 km të gjatë dhe vijë kufitare 4,571 km që e ndanë atë nga : Malevia 1,569 km, Afrika e Jugut 491 km, Suazilandia 105 km, Tanzania 756 km, Zambia 419 km dhe Zimbabvea 1,231 km

Klima në Mozambik është tropikale gjerë më sub-tropikale.

Relievi i Mozambikut në pjesën bregdetare është terren i ulët dhe i rrafshët, në pjesën qendrore paksa më i ngritur, në pjesën verilindore gjenden rrafshnaltat dhe në perëndim është kryesisht terren malorë.Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Indian dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,436 metrave në majën Binga (ang.: Monte Binga), në veriun e largët të vendit, afër kufirit me Tanzaninë.

## Ekonomia

## Kultura

Kultura e Shtetit

## Të tjera

* Telekomunikacioni
* Transporti
* Ushtria
* Pushime

## Lidhje të jashtme

---

* The Mozambique News Agency
# Sionizmi

Theodor Herzl ishte themeluesi i lëvizjes moderne sioniste. Në pamfletin e tij të vitit 1896 *Der Judenstaat*, ai parashikoi themelimin e një shteti të ardhshëm hebre të pavarur gjatë shekullit të 20-të.
**Sionizmi** ose **Cionizmi** (hebraisht: ציונות‎, *Tsiyyonut*) është një lëvizje nacionaliste që u shfaq në shekullin e 19-të për të përkrahur mbështetjen për krijimin e një atdheu për popullin jehud në Palestinë, një rajon që përafërsisht korrespondon me Tokën e Izraelit në traditën hebraike. Pas krijimit të Izraelit, sionizmi u bë një ideologji që mbështet "zhvillimin dhe mbrojtjen e Shtetit të Izraelit".

Sionizmi fillimisht u shfaq në Evropën Qendrore dhe Lindore si një lëvizje ringjalljeje kombëtare në fund të shekullit të 19-të, si në reagim ndaj valëve më të reja të antisemitizmit dhe si një përgjigje ndaj Haskala, ose iluminizmit hebre. Menjëherë pas kësaj, shumica e udhëheqësve të lëvizjes e lidhën qëllimin kryesor me krijimin e atdheut të dëshiruar në Palestinë, atëherë një zonë e kontrolluar nga Perandoria Osmane. Ky proces u pa nga Lëvizja Sioniste si një "mbledhje e mërgimtarëve" (*kibbutz galuyot*), një përpjekje për t'i dhënë fund eksodeve dhe persekutimeve që kanë shënuar historinë hebraike duke e kthyer popullin hebre në atdheun e tyre historik.

## Shiko edhe

* Jehudizmi
* Hasidizmi
* Haskala

## Referime

## Bibliografia

* Motyl, Alexander J. (2001). *Encyclopedia of Nationalism, Volume II* (në anglisht). Academic Press. ISBN 978-0-12-227230-1.