# Biologjia detare

Biologjia detare studion speciet (jeta detare) që jetojnë në habitatet detare (habitatet e bregdetit dhe oqeaneve të hapura). Në kah orar nga lartë majtas: pellg baticor në Santa Cruz, Shtetet e Bashkuara; grup barrakudash në ishullin Pom Pom, Malajzi; lloj midhjeje në një lëndinë bari detar në Mesdhe; nëndetëse studimore për kërkime detare.
**Biologjia detare** është studimi shkencor i biologjisë së jetës detare, organizmave që banojnë në det. Duke parë se në shumë file biologjike, familje dhe gjini kanë disa specie që jetojnë në det dhe të tjera që jetojnë në tokë, që biologjia detare i klasifikon sipas mjedisit në vend të taksonomisë.

Një pjesë e madhe e gjithë jetës në Tokë banon në oqeane. Madhësia e saktë e kësaj "pjese të madhe" është e panjohur, pasi shumë specie oqeanike janë akoma të pazbuluara. Oqeanet janë një botë e ndërlikuar tre-përmasore, duke zënë afërsisht 71% të sipërfaqes së Tokës. Habitatet e studiuara në biologjinë detare përfshijnë gjithëçka, nga shtresat e vogla të sipërfaqes ujore në të cilat organizmat dhe sendet abiotike mund të ngecin në tensionin sipërfaqësor midis oqeaneve dhe atmosferës, deri në thellësitë e hendeqeve oqeanike, ndonjëherë 10,000 metra ose më shumë poshtë sipërfaqes. Habitate specifike përfshijnë grykëderdhjet lumore, barrierat koralore, pyjet e algave, lëndinat e barit detar, rrethinat e maleve detare dhe burimeve termale, pellgjet baticore, fundet baltore, ranore dhe shkëmbore, si dhe zonat pelagjike të oqeanit të hapur, ku sendet solide janë të rralla dhe sipërfaqja ujore është vetëm kufiri i dukshëm. Organizmat e studiuar variojnë nga fitoplanktonet mikroskopike dhe zooplanktonet deri te cetacet e stërmëdha (balenat) 25–32 m (82–105 ft) të gjata. Ekologjia detare është studimi se si organizmat detare ndërveprojnë me njëri-tjetrin dhe mjedisin.

Jeta detare është një burim i madh, duke ofruar ushqim, mjekime dhe lëndë të para, përveç ndihmës për të mbështetur rekreacionin dhe turizmin përgjatë botës. Në një nivel themelor, jeta detare ndihmon në përcaktimin e natyrës së vërtetë të planetit tonë. Organizmat detare kontribuojnë në mënyrë domethënëse në ciklin e oksigjenit dhe përfshihen në rregullimin e klimës së Tokës. Vijat bregdetare pjesërisht kanë marrë formë dhe mbrohen nga jeta detare, si dhe disa organizma detare madje ndihmojnë në krijimin e tokave të reja.

Shumë specie janë të rëndësishme ekonomikisht për njerëzit, duke përfshirë si peshqit dhe guaskat. Gjithashtu po kuptohet se mirëqenia e organizmave detare dhe organizmave të tjera është e lidhur në mënyra themelore. Dituria njerëzore në lidhje me marrëdhënien midis jetës në det dhe cikleve të rëndësishme është duke u rritur me shpejtësi, me zbulime të reja që kryhet gati çdo ditë. Këto cikle përfshijnë ato të lëndës (siç është cikli karbonik detar) dhe të ajrit (siç ësthë ajrimi i Tokës, dhe qarkullimi i energjisë përmes ekosistemeve duke përfshirë oqeanet). Zona të mëdha poshtë sipërfaqes oqeanike mbent akoma efektivisht të pa eksploruara.

## Oqeanografia biologjike

Dy pamje të oqeaneve nga hapsira. Biologjia detare studion speciet që jetojnë në habitatet detare. Shumica e sipërfaqes së Tokës është e mbuluar nga oqeanet, që janë bartës të jetës detare. Oqeanet janë mesatarisht gati katër kilometra të thellë dhe skajet me vijat bregdetare që shtrihen rreth 360,000 km.
Biologjia detare mund të krahasohet me oqeanografinë biologjike. Jeta detare është një fushë studimore si në biologjinë detare ashtu dhe në oqeanografinë biologjike. Oqeanografia biologjike është studimi se si organizmat ndikojnë dhe ndikohen nga fizika, kimia dhe gjeologjia e sistemit oqeanografik. Ajo përqëndrohet më së shumti te mikro-organizmat brenda oqeaneve; duke ndjekur se si ato ndikohen nga mjedisi i tyre dhe se si ai ndikon krijesat detare dhe ekosistemin e tyre. Oqeanografia biologjike është e ngjashme me biologjinë detare, por ajo e studion jetën oqeanike nga një këndvështrim i ndryshëm. Ajo ka një qasje nga poshtë – lartë në aspektin e rrjetës ushqimore, ndërsa biologjia detare e studion atë nga një këndvështrim nga lartë - poshtë. Oqeanografia biologjike fokusohet kryesisht te ekosistemi oqeanik me qendrën te planktonet: larmia e tyre (morfologjia, burimet ushqyese, motiliteti dhe metabolizmi); prodhimtaria e tyre dhe se si ajo luan një rol në ciklin karbonik global; dhe shpërndarja e tyre (predatorizmi dhe cikli jetësor). Ajo heton gjithashtu rolin e mikrobeve në rrjetat ushqimore, si dhe se si njerëzit e ndikojnë ekosistemin oqeanik.

Barrierat koralore mundësojnë habitate detare për tubat sfungjerore, që nga ana tjetër bëhen habitate për peshqit
## Habitatet detare

Habitatet detare mund të ndahen në habitate bregdetare dhe të hapura oqeanike). Habitatet bregdetare gjenden në zonat që shtrihen nga vija bregdetare deri në kufirin e shelfeve kontinentale. Shumica e jetës detare gjendet në habitatet bregdetare, megjithëse zona e shelfit zë vetëm shtatë përqind të hapsirës së përgjithshme oqeanike. Habitatet e hapura oqeanike gjenden në oqeanin e thellë, përtej kufirit të shelfit kontinental. Në mënyrë alternative, habitatet detare mund të ndahen në habitate pelagjike dhe demersale. Habitatet pelagjike gjenden afër sipërfaqes ose në kolonën e hapur ujore, largë nga fundi oqeanik dhe të prekshme nga rrymat oqeanike, ndërsa habitatet demersale ndodhen afër ose në fundin oqeanik. Habitatet detare mund të modifikohen nga banorët e tyre. Disa organizma detare, si koralet, algat e detit dhe barërat detare, janë inxhinerë ekosistemikë, që i japin formë mjedisit detar deri në pikën që ata krijojnë habitate të mëtejshme për organizmat e tjera.

### Zona ndërbaticore dhe afër bregut

Pellgje baticore me yje deti dhe anemonë deti
Zonat ndërbaticore, zona që janë afër bregut, janë vazhdimisht të ekspozuara dhe të mbuluara baticat oqeanike. Brenda këtyre zonave mund të gjendet një grumbull i madh jete. Habitatet bregdetare shtrihen nga zonat e sipërme ndërbaticore deri në zonën, ku bimësia tokësore bëhet mbizotëruese. Ajo mund të jetë nën ujë kudo, nga të përditshme deri në të rralla. Shumë specie aty janë kërmëngrënës, duke jetuar me jetën detare që nxiret në breg. Shumë kafshë tokësore gjithashtu i përdorin shumë habitatet bregdetare dhe ndërbaticore. Një nëngrup organizmash në këtë habitat bart gërryen shkëmbin e ekspozuar përmes proçesit të bioerozionit.

Grykëderdhjet kanë flukse të ndryshueshme të ujit të detit dhe të atij të ëmbël
### Grykëderdhjet

Grykëderdhjet janë gjithashtu afër bregut dhe ndikohen nga baticat. Një grykëderdhje është një masë bregdetare pjesërisht e mbyllur ujore me një ose më shumë lumenj që rrjedhin në të dhe me një lidhje të lirë me detin e hapur. Ato formojnë një zonë të ndërmjetme midis mjedisit me ujë të ëmbël lumor mjedisit me ujë të kripur detar. Ato janë subjekt si i ndikimeve detare—siç janë baticat, valët dhe fluksit të ujit të kripur—ashtu dhe ndikimeve lumore—siç janë rrjedhjet e ujit të ëmbël dhe sedimenteve. Flukset ndryshuese si të ujit të detit ashtu dhe të ujit të ëmbël mundësojnë nivele të larta ushqyesish si në kolonën ujore ashtu dhe në sedimente, duke i bërë grykëderdhjet mes habitateve natyrore më prodhimtare në botë.

### Shkëmbinjtë koralorë

Barrierat koralore formojnë eksosisteme komplekse detare me biodiversitet të jashtëzakonshëm
Shkëmbinjtë koralorë përfshijnë disa nga habitatet më të dendura dhe më të larmishme në botë. Llojet më të mirë-njohura janë barrierat koralore tropikale, që ekzistojnë në shumicën e ujërave tropikale; megjithatë, shkëmbinjtë koralorë ekzistojnë edhe në ujëra të ftohta. Ata ndërtohen nga koralet dhe kafshë të tjera kalcium-depozituese, zakonisht në majë të një shkëmbi në shtratin e oqeanit. Ata mund të rriten edhe në sipërfaqe të tjera, që janë mundësuar për të krijuar barriera artificiale koralore. Barrierat koralore mbështesin edhe një bashkësi të stërmadhe jetësore, duke përfshirë koralet vetë, zooxanthellae-t e tyre simbiotike, peshq tropikalë dhe shumë organizma të tjerë.

Në biologjinë detare shumë vëmendje i kushtohet barrierave koralore dhe dukurisë [[meteorologjia|meteorologjike të El Niño-s. Në vitin 1998, barrierat koralore pësuan ngjarjet më të ashpra të zbardhimit në masë që janë regjistruar, kur shtrirje të mëdha shkëmbinjsh koralorë përgjatë botës u shuan si rrjedhojë e ngritjes së temperaturës së sipërfaqes detare mjaft mbi normalen. Disa nga barrierat koralore po rikuperohen, por shkencëtarët thonë se midis 50% dhe 70% të barrierave koralore botërore tani janë të rrezikuara dhe parashikojnë se ngrohja globale mund ta ndërpresë këtë prirje.

Disa përfaqësues të jetës shtazore oqeanike në habitatet e tyre të përcaktuara nga thellësia. Mikroorganizmat detare ekzistojnë në sipërfaqe dhe brenda indeve dhe organeve të ndryshme jetësore në të gjitha habitatet oqeanike.
### Oqeani i hapur

Oqeani i hapur është zona e detit të thellë përtej shelfeve kontinentale
Oqeani i hapur është relativisht jo prodhimtar si pasojë e mungesës së ushqyesve, megjithatë pasi është kaq i gjerë, në përgjithësi ai jep shumicën e prodhimit parësor. Oqeani i hapur ndahet në zona të ndryshme, të cilat kanë ekologji të ndryshme. Zonat të cilat variojnë sipas thellësisë së tyre përfshijnë zonat epipelagjike, mezopelagjike, batipelagjike, abisopelagjike dhe hadopelagjike. Zonat që variojnë sipas sasisë së dritës që depërton përfshijnë zonat fotike dhe afotike. Shumë nga energjia e zonës afotike furnizohet nga oqeani i hapur në formën e detriteve.

### Deti i thellë dhe transhetë

Një kimerë e detit të thellë. Turiri i saj është i mbuluar me pore të vogla, të afta për të ndjerë kafshët nga turbullimet e fushës elektrike.
Trasheja më e thellë oqeanike e regjistruar, e matur deri tani është Gropa Mariane, afër Filipineve, në Oqeanin Paqësor në 10,924 m (35,840 ft). Në këtë thellësi, trysnia ujore është e skajshme dhe drita e diellit nuk depërton, por megjithatë ekzistojnë disa forma jete. Një pleuronektoid i bardhë, një karkalec deti dhe një kandil deti u panë nga ekuipazhi i batiskafit *Trieste*, kur ai u zhyt në fundin e detit në vitin 1960, që çoi në debatin shkencor që rrethoi mundësinë që një peshk kockor të mbijetoi në thellësi të tilla ujore. Konsensusi i përgjithshëm shkencor e ka diskredituar mundësinë e shikimit të një pleuronektoidi në thellësi të tilla.

Në përgjithësi, deti i thellë konsiderohet se fillon në zonën afotike, pika ku drita e diellit e humbet fuqinë e saj të transferimit përgjatë ujit. Shumë forma jete që gjenden në këto thellësi kanë aftësinë për të krijuar dritën e tyre, të njohur si bio-luminishencë. Jeta detare lulëzon rreth maleve detare që ngrihen nga thellësitë, ku peshqit dhe organizma të tjerë grumbullohen për të lëshuar vezët ose për tu ushqyer. Burimet hidrotermale përgjatë qendrave në zgjerim të kreshtave mesoqeanike veprojnë si oaze, siç veprojnë dhe të kundërtit e tyre, burimet e ftohta. Këto vende mbështesin bioma unike dhe shumë mikrobe të reja dhe forma të tjera jete janë zbuluar në këto vende. Ka shumë për tu mësuar rreth pjesëve më të thella oqeanike.

kopepodylli detar *kurora e gjembave*Salmon i rritur me sëmundje fungalebreshka *Chelonia mydas*Albatrosi duke qëndruar pezull mbi oqean në kërkim të presëlundra detare
## Jeta detare

Në biologji, shumë file, familje dhe gjini kanë disa specie që jetojnë në det dhe të tjera që jetojnë në tokë. Biologjia detare i klasifikon speciet bazuar në mjedisin e tyre në vend të taksonomisë së tyre. Për këtë arsye, biologjia detare përfshin jo vetëm organizmat që jetojnë vetëm në një mjedis detar, por edhe organizma të tjerë, jetët e të cilëve vërtiten rreth detit.

### Jeta mikroskopike

Si banorët me mjediseve më të mëdha të Tokës, sistemet mikrobike detare shkaktojnë ndryshime në çdo sistem global. Mikrobet janë përgjegjës, virtualisht, për të gjithë fotosintezën që zhvillohet në oqeane, ashtu dhe për ciklin e karbonit, azotit, fosforit dhe ushqyesit e tjerë dhe elementet gjurmore.

Jeta mikroskopike nënujore është pabesueshmërisht e larmishme dhe akoma e kuptuar pak. Për shembull, roli i viruseve në ekosistemet detare është pak i eksploruar edhe në fillim të shekullit të XXI.

Roli i fitoplanktoneve është kuptuar më mirë për shkak të pozicionit të tyre kritik si prodhuesit më të shumtë parësorë në Tokë. Fitoplanktonet karakterizohen në cianobactere (të quajtura edhe alga blu të gjelbra), lloje të ndryshme algash (të kuqe, të gjelbra, kafe dhe të verdha në të gjelbër), bacillariofceat, dinoflaxhelatët, euglenoidët, kokolitoforidët, kriptomonadët, krisofitët, klorofitët, prasinofitët dhe silikoflagellatët.

Zooplanktonet priren të jenë disa më të mëdhenj dhe nuk janë të gjithë mikroskopikë. Shumë protozoa janë zooplanktone, duke përfshirë dinoflagelatët, zooflagelatët, foraminiferanët dhe radiolarianët. Disa prej tyre (si dinoflagelatët) janë edhe fitoplanktone; dallimi midis bimëve dhe kafshëve shpesh ndahet në organizma shumë të vegjël. Zooplanktone të tjera përfshijnë knidarianët, ktenoforët, ketognathët, molusqet, këmbënyjorët, urokordatët dhe anelidët si poliketët. shumë kafshë të mëdha e fillojnë jetën e tyre si zooplanktone, para se të bëhen të mëdhenj mjaftueshëm për të marrë formën e tyre të zakonshme. Dy shembuj të tillë janë larvat e peshqve ( të quajtur edhe iktioplanktone) dhe yjet detare.

### Bimët dhe algat

Algat mikroskopike dhe bimët mundësojnë habitate të rëndësishme për organizmat e gjalla, ndonjëherë duke vepruar si vende fshehjeje për format larvore të peshqëve të mëdhenj dhe vende ushqimi për invertebrorët.

Jeta algore është e shtrirë gjerësisht dhe shumë e larmishme nën oqean. Algat mikroskopike fotosintetike kontribuojnë një pjesë më të madhe prodhimi fotosintetik planetar sesa të gjitha pyjet tokësore së bashku. Shumica e nikeve të zëna nga nën bimë në tokë, faktikisht zihen nga algat makroskopike oqeanike, si *sargasët* dhe *kelpet*, që njihen zakonisht si alga deti që krijojnë pyjet e kelpit apo të algave.

Bimët që mbijetojnë në det shpesh gjenden në ujëra të cekta, si bari detar (shembuj të të cilit janë bari i ngjalave, *zostera*, dhe bari i breshkave, *thalasia*). Këto bimë janë përshtatur me mjedise detare me kripësi të lartë. Zona ndërbaticore është gjithashtu një vend i mirë për të gjetur jetë bimore në det, ku mund të rriten mangrovet, bari litar ose bari i plazhit (amofila - poaceae).

### Invertebrorët

Si në tokë, invertebrorët, ose kafshët që u mungon një shtyllë kurrizore, përbëjnë një pjesë të madhe të të gjithë jetës detare. Jeta invertebrore detare përfshin knidariat si kandili i detit dhe anemonët detarë; ktenoforët; krimbat detarë, duke përfshirë filin platihelminte, nemertea, anelida, sipunkula, ekiura, ketognatha dhe foronida; molusqet përfshijnë guaskat, kallamarët, oktapodët; artropodët duke përfshirë keliceratët dhe krustacet; poriferët; briozorët; ekinodermatët duke përfshirë yjet detarë; dhe urokordatët, duke përfshirë ashidiaceat ose tunikatët.

### Kërpudhorët

Njihen më shumë se 10,000 specie kërpudhash nga mjediset detare. Ato parazitojnë ndaj algat detare ose kafshët, ose janë saprofite ndaj algave, koraleve, çisteve protozoare, barërave detarë, drurëve dhe substrateve të tjera. Ato mund të gjendet në shkumën e detit. Sporet e shumë specieve kanë ngjitës specialë që lehtësojnë ngjitjen me substratin. Një gamë shumë e larmishme metabolitësh dytësorë prodhohet nga kërpudhat detare.

### Vertebrorërt

#### Peshqit

Raportohet se deri në vitin 2016 janë përshkruar rreth 33,400 specie peshqish, duke përfshirë osteikthjetët dhe kondrikthjetët, më shumë se vertebrorët e tjerë së bashku. Rreth 60% e specieve të peshqëve jetojnë në ujë të kripur.

#### Zvarranikët

Zvarranikët që jetojnë ose e frekuentojnë detin përfshijnë breshkat e detit, gjarprinjtë e detit, iguanat detare dhe krokodilët e ujërave të kripur. Shumica e zvarranikëve ekzistues detarë, përveç disa gjarprinjëve, janë oviparë dhe kënë nevojë të kthenen në tokë për të lënë vezët e tyre. Kështu, shumica e specieve, duke përjashtuar breshkat e detit, e kalojnë shumicën e jetës së tyre në tokë ose afër saj në vend të oqeanit. Megjithë përshtatjet e tyre detare, shumica e gjarprinjve detarë parapëlqejnë ujërat e cekta afër tokës, rreth ishujve, veçanërisht ujërat që janë disi të rrethuar, ashtu si dhe afër grykëderdhjeve. Disa zvarranikë të zhdukur, si iktjosaurët, evoluan për të qenë viviparë dhe nuk kishin nevojë për tu kthyer në tokë.

#### Shpendët

Shpendët që janë përshtatur për të jetuar në mjediset detare shpesh quhet shpendë detarë. Shembuj të shpendëve detarë përfshijnë albatrosin, pinguinin, morët dhe alcidët. Megjithëse ata e kalojnë shumicën e jetës së tyre në oqean, specie si pulëbardhat, shpesh mund të gjenden mijëra kilometra në brendësi të tokës.

#### Gjitarët

Ka pesë lloje kryesore gjitarësh detarë: cetacet (balenat me dhëmbë dhe balenat me mustaqe dhe balenat me sqep); lopët e detit si lamantinat; fokat duke përfshirë trikekët; lundrat detare; dhe ariu polar. Të gjithë gjitarët detarë marrin frymë me mushkri, që do të thotë se ndërsa disa lloje si kashaloti mund të kalojnë periudha të zgjatura të zhytur, prapë u duhet të dalin në sipërfaqe për të marrë frymë.

## Nën-degët

Ekosistemi detar është i madh dhe në këtë mënyrë ekzistojnë shumë nën-degë të biologjisë detare. Shumica përfshijnë specializimin e studimeve të një grupi të veçantë organizmash, si alologjia, zoologjia invertebrore dhe iktjologjia. Nën-degë të tjera studiojnë efektet fizike të zhytjes së vazhdueshme në ujin detar dhe oqean në përgjithëse, përshtatjen me një mjedis të kripur dhe efektet e ndryshimit të vetive të ndryshme oqeanike në jetën detare. Një nën-degë e biologjisë detare studion marrëdhënien midis oqeaneve dhe jetës oqeanike, si dhe ngrohjen globale dhe çështjet mjedisore (si zhvendosja e dioksidit karbonik). Bioteknologjia e tanishme detare është përqëndruar më së shumti te biomolekulat detare, veçanërisht proteinat, që mund të përdoren në mjeksi ose inxhinieri. Mjediset detare janë streha e shumë lëndëve biologjike ekzotike që mund të frymëzojnë bionikën dhe lëndët biomimetike.

Nëpërmjet monitorimit të vazhdueshëm të oqeaneve, është zbuluar jetë detare që mund të përdoret për të krijuar mjekime për disa sëmundje si kanceri dhe leuçemia. Gjithashtu, zikonotida, një mjekim i miratuar për të trajtuar dhimbjet, u krijua nga një kërmill që gjendej në oqean.

### Fushat e lidhura

Biologjia detare është një degë e biologjisë. Ajo është ngushtësisht e lidhur me oqeanografinë, veçanërisht me atë biologjike dhe mund të konsiderohet si nën-degë e shkencave detare. Ajo përfshin edhe shumë ide nga ekologjia. Studimet e peshkimit dhe konservimit detar mund të konsiderohen pjesërisht si nën-degë të biologjisë detare (ashtu si studimet mjedisore). Kimia detare, oqeanografia fizike dhe shkencat atmosferike janë gjithashtu ngushtësisht të lidhura me këtë fushë.

## Faktorët e shpërndarjes

Një temë aktive kërkimore në biologjinë detare është zbulimi dhe hartografimi i cikleve jetësore të specieve të ndryshme dhe ku ato e kalojnë kohën e tyre. Teknologjitë që ndihmojnë në këtë zbulim përfshijnë njoftime satelitore të etiketave arkivore, etiketa akustike dhe një larmi rregjistruesë të dhënash. biologët detarë studiojnë se si rrymat oqeanike, baticat dhe shumë faktorë të tjerë oqeanikë prekin format jetësore të oqeaneve, që përfshijnë rritjen, shpërndarjen dhe mirëqenien e tyre. Kjo është bërë e mundur vetëm në kohët e fundit, me përparime në GPS dhe mjetet më të reja vizuale nënujore.

Shumica e jetës oqeanike riprodhohet në vende të veçanta, folenizon në të tjera, e kalon kohën rinore në të tjera akoma, dhe në maturitet në të tjera akoma. Shkencëtaqrët dinë pak rreth çështjes së ku i kalojnë shumë specie pjesë të ndryshme të ciklit të tyre jetësor, vençanërisht në kohën e foshnjërisë dhe rinisë. Për shembull, është akoma gjerësisht e panjohur ku qëndrojnë breshkat e reja detare dhe disa peshkaqenë në vitet e para të udhëtimit të tyre jetësor. Përparimet e fundit në mjetet gjurmuese nënujore po e ndriçojnë atë që dimë rreth organizmave detarë që jetojnë në thellësitë e mëdha oqeanike. Informacioni që njoftohet nga etiketat arkivore satelitore ndihmonë në hollësitë fundore për disa kohë të vitit dhe zhvillimin e zonave të mbrojtura detare. Këto të dhëna janë të rëndësishme si për shkencëtarët ashtu dhe për peshkatarët, pasi ata po zbulojnë se, duke kufizuar peshkimin komercial në një zonë të vogël, mund të kenë një ndikim të madh në ruajtjen e një popullsie peshqish të shëndetëshme në një zonë më të madhe.

## Historia

Aristoteli rregjistroi se embrioni i *Mustelus canis* ishte i lidhur me një lloj rripi plaçente (qeska embrionale).
Studimi i biologjisë detare daton që nga Aristoteli (384–322 p.e.s.), që kreu shumë vrojtime të jetës detare rreth Lesbosit, duke vendosur themelet për shumë zbulime të ardhshme. Në vitin 1768, Samuel Gottlieb Gmelin (1744–1774) publikoi *Historia Fucorum*, vepra e parë kushtuar algave detare dhe libri i parë mbi biologjinë detare për të përdorur nomenklaturën binomiale të Karl Lineut. Ai përfshinte ilustrime të përpunuara të algave detare dhe gjethe të mbështjella. Natyralisti britanik Edward Forbes (1815–1854) përgjithësisht konsiderohet si themelues i shkencës së biologjisë detare. Përparimet e studimeve oqeanografike dhe të biologjisë detare u nxituan mjaft gjatë periudhës së shekullit të XIX.

*HMS Challenger* gjatë ekspeditës së saj pionere të viteve 1872–1876
Vrojtimet e bëra në studimet e para të biologjisë detare nxitën epokën e zbulimeve dhe eksplorimet që vijuan. Gjatë kësaj kohe, një sasi e madhe diturie u arrit rreth jetës që ekzistonte në oqeanet e botës. Shumë udhëtime kontribuan në mënyrë domethënëse në këtë masë diturie. Midis më domethënësve ishin udhëtimet e anijes *HMS Beagle*, ku Çarls Darvini u frymëzua me teoritë e tij të evolucionit dhe mbi formimin e barrierave koralore. Një tjetër ekspeditë e rëndësishme u ndërmor nga anija *HMS Challenger*, ku u zbuluan në mënyrë të papritur një shumë-llojshmëri e madhe species mes faunës duke nxitur teorizime të mëtejshme nga ekologjistët se si një larmi e tillë jete mund të mbahej në atë që mendohej se ishte një mjedis armiqësor. Kjo periudhë ishte e rëndësishme për historinë e biologjisë detare, por natyralistët ishin akoma të kufizuar në studimet e tyre pasi u mungonte teknologjia që do tu lejnonte ti shqyrtonin në mënyrë të përshtatshme speciet që jetonin në pjesët e thella të oqeaneve.

Krijimi i laboratorëve detarë ishte i rëndësishëm pasi lejoi që biologët detarë të zhvillonin kërkime dhe të proçesonin kampjonë nga ekspeditat. Laboratori më i vjetër detar në botë, *Station biologique de Roscoff*, u krijua në Concarneau të Francës, i themeluar nga Kolegji i Francës në vitin 1859. Në Shtetet e Bashkuara, *Scripps Institution of Oceanography* daton nga viti 1903, ndërsa *Woods Hole Oceanographic Institute* i shquar u themelua në vitin 1930. Zhvillimi i teknologjisë si Sonari, mjetet e zhytjes nënujore, nëndetëset dhe mjetet nënujore të manovruara në largësi u lejuan biologëve detarë të zbulonin dhe eksploronin jetën në thellësitë e oqeaneve, që dikur mendohej se nuk ekzistonte. Interesi publik në këtë fushë vijoi të rritej në vitet e pas-luftës me publikimin e triologjisë detare të Rachel Carson (1941–1955).

Në vitin 1960, batiskafi Trieste u zhyt deri në pikën më të thellë që njeriu kishte zbritur deri atëherë, duke arritur thellësinë *Challenger* prej 35,797 ft (10,911 m). Mjeti drejtohej nga Jacques Piccard dhe Don Walsh, zbulimet e të cilëve në fundin e oqeanit nxitën diskutimin dhe interesin shkencor rreth jetës në zonën hadale.

## Shiko edhe

* Kimia detare
* Acidifikimi i oqeanit
* Jeta detare
* Oqeanografia fizike
* Oqeanografia biologjike
* Gjeologjia detare
* Ciklet biogjeokimike detare
* Kalçifikimi biogjenik detar
* Cikli karbonik detar
* Ç'oksigjenimi oqeanik

## Referime

## Bibliografia

* Amend, Anthony; Burgaud, Gaetan; Cunliffe, Michael; Edgcomb, Virginia P.; Ettinger, Cassandra L.; Gutiérrez, M. H.; Heitman, Joseph; Hom, Erik F. Y.; Ianiri, Giuseppe; Jones, Adam C.; Kagami, Maiko (5 mars 2019). "Fungi in the Marine Environment: Open Questions and Unsolved Problems". *mBio* (në anglisht). **10** (2). doi:10.1128/mBio.01189-18. PMC 6401481. PMID 30837337. S2CID 73481006.`{{cite journal}}`: Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar (lidhja)
* A. Apprill (2017). "Marine animal microbiomes: toward understanding host–microbiome interactions in a changing ocean". *Frontiers in Marine Science* (në anglisht). **4** (222). doi:10.3389/fmars.2017.00222.`{{cite journal}}`: Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar (lidhja)
* D. Bryant; L. Burke; J. McManus (1998). *Reefs at risk: a map-based indicator of threats to the world's coral reefs* (në anglisht). et al. Uashington, D.C.: World Resources Institute.
* Charette, Matthew; Walter H. F. Smith (2010). "The volume of Earth's ocean". *Oceanography* (në anglisht). **23** (2): 112–114. doi:10.5670/oceanog.2010.51. hdl:1912/3862.
* Foley, Jonathan A.; Taylor, Karl E.; Ghan, Steven J. (1991). "Planktonic dimethylsulfide and cloud albedo: An estimate of the feedback response". *Climatic Change* (në anglisht). **18** (1): 1. Bibcode:1991ClCh...18....1F. doi:10.1007/BF00142502. S2CID 154990993.
* John D. Gage; Paul A. Tyler (1991). *Deep-sea biology: a natural history of organisms at the deep-sea floor* (në anglisht). Vëll. 1. Kembrixh: Cambridge University Press.
* Samuel Gotlieb Gmelin (1768). *Historia Fucorum* (në anglisht). St. Petersburg: Ex typographia Academiae scientiarum.
* T. J. Goreau (1992). "Bleaching and Reef Community Change in Jamaica: 1951 - 1991". *American Zoology* (në anglisht). **32** (6): 683–695. doi:10.1093/icb/32.6.683.
* Hulbert, Ian A. R.; French, John (21 dhjetor 2001). "The accuracy of GPS for wildlife telemetry and habitat mapping: GPS for telemetry and mapping". *Journal of Applied Ecology* (në anglisht). **38** (4): 869–878. doi:10.1046/j.1365-2664.2001.00624.x.
* K. D. Hyde; E. B. J. Jones (1989). "Spore attachment in marine fungi". *Botanica Marina* (në anglisht). **32** (3): 205–218. doi:10.1515/botm.1989.32.3.205. S2CID 84879817.
* K. D. Hyde; E. B. J. Jones; E. Leaño; S. B. Pointing; A. D. Poonyth; L. L. P. Vrijmoed (1998). "Role of fungi in marine ecosystems". *Biodiversity and Conservation* (në anglisht). **7** (9): 1147–1161. Bibcode:1998BiCon...7.1147H. doi:10.1023/A:1008823515157. S2CID 22264931.
* Jamieson, Alan J.; Yancey, Paul H. (qershor 2012). "On the Validity of the Trieste Flatfish: Dispelling the Myth". *The Biological Bulletin* (në anglisht). **222** (3): 171–175. doi:10.1086/BBLv222n3p171. ISSN 0006-3185 – nëpërmjet University of Chicago Press Journals.
* K. Kaschner; D. P. Tittensor; J. Ready; T. Gerrodette; B. Worm (2011). "Current and Future Patterns of Global Marine Mammal Biodiversity". *PLOS ONE* (në anglisht). **6** (5): e19653. Bibcode:2011PLoSO...619653K. doi:10.1371/journal.pone.0019653. PMC 3100303. PMID 2162543.`{{cite journal}}`: Mirëmbajtja CS1: Numri i artikullit si numër faqeje (lidhja)
* P. M. Kirk; P. F. Cannon; D. W. Minter; J. Stalpers (2008). *Dictionary of the Fungi* (në anglisht) (bot. i 10-të). CABI.
* Carol M. Lalli; Timothy R. Parsons (1993). "Introduction". *Biological Oceanography: An Introduction* (në anglisht). Tarrytown, Nju Jork: Pergamon. fq. 7–21.
* Armand Marie Leroi (2014). *The Lagoon: How Aristotle Invented Science* (në anglisht). Bloomsbury. ISBN 978-1-4088-3622-4.
* Jane Maienschein (1989). *100 years exploring life, 1888-1988: the Marine Biological Laboratory at Woods Hole* (në anglisht). Boston: Jones and Bartlett Publishers. fq. 189-192.
* Malve, Harshad (2016). "Exploring the ocean for new drug developments: Marine pharmacology". *Journal of Pharmacy & Bioallied Sciences* (në anglisht). **8** (2): 83–91. doi:10.4103/0975-7406.171700. PMC 4832911. PMID 27134458.
* D. S. McLusky; M. Elliott (2004). *The Estuarine Ecosystem: Ecology, Threats and Management* (në anglisht). Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-852508-0.
* Menden-Deuer, Susanne. "Course Info, OCG 561 Biological Oceanography" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 29 janar 2018. Marrë më 19 mars 2021.
* Miller, Charles B.; Patricia A. Wheeler (2012). *Biological Oceanography* (në anglisht) (bot. i 2-të). Chinchester, West Sussex: John Wiley & Sons.
* Mills, Eric L. (1995). "From marine ecology to biological oceanography". *Helgoländer Meeresuntersuchungen* (në anglisht). **49** (1–4): 29–44. Bibcode:1995HM.....49...29M. doi:10.1007/BF02368334. S2CID 22149101.
* Philip V. Mladenov (2020). *Marine Biology: A Very Short Introduction* (në anglisht) (bot. i 2-të). Oxford. Marrë më 21 qershor 2020.`{{cite book}}`: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
* J. Morrissey; J. Sumich (2011). *Introduction to the Biology of Marine Life* (në anglisht). Jones & Bartlett Publishers. ISBN 978-076378160-6.
* P. B. Moyle; R. A. Leidy (1992). "Loss of biodiversity in aquatic ecosystems: Evidence from fish faunas". përmbledhur nga P. L. Fiedler; S. A. Jain (red.). *Conservation Biology: the theory and practice of nature conservation, preservation, and management* (në anglisht). Chapman and Hall. fq. 128–169.
* Norman Polmar; Lee J. Mathers (janar 2020). "The First Deepest Dive". *U.S. Naval Institute Proceedings* (në anglisht). **146** (1.1): 403.
* S. Pompa; P. R. Ehrlich; G. Ceballos (16 gusht 2011). "Global distribution and conservation of marine mammals". *Proceedings of the National Academy of Sciences* (në anglisht). **108** (33): 13600–13605. Bibcode:2011PNAS..10813600P. doi:10.1073/pnas.1101525108. PMC 3158205. PMID 21808012.
* Priede, Imants G. (10 gusht 2017). *Deep-Sea Fishes: Biology, Diversity, Ecology and Fisheries* (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-110708382-0.
* D. W. Pritchard (1967). "What is an estuary: physical viewpoint". përmbledhur nga G. H. Lauf (red.). *Estuaries*. A. A. A. S. Publ. (në anglisht). Vëll. 83. Washington, DC.`{{cite book}}`: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
* A. San-Martín; S. Orejanera; C. Gallardo; M. Silva; J. Becerra; R. Reinoso; M. C. Chamy; K. Vergara; J. Rovirosa (2008). "Steroids from the marine fungus Geotrichum sp". *Journal of the Chilean Chemical Society* (në anglisht). **53** (1): 1377–1378. doi:10.4067/S0717-97072008000100011.
* K. P. Sebens (1994). "Biodiversity of Coral Reefs: What are We Losing and Why?". *American Zoology* (në anglisht). **34**: 115–133. doi:10.1093/icb/34.1.115.
* P. C. Silva; P. W. Basson; R. L. Moe (1996). *Catalogue of the Benthic Marine Algae of the Indian Ocean* (në anglisht). University of California Press. ISBN 978-052091581-7.
* Sousa, Wayne P. (1986) [1985]. "7, Disturbance and Patch Dynamics on Rocky Intertidal Shores". përmbledhur nga Pickett, Steward T. A.; P. S. White (red.). *The Ecology of Natural Disturbance and Patch Dynamics* (në anglisht). Academic Press. ISBN 978-0-12-554521-1.
* J. Stidworthy (1974). *Snakes of the World* (në anglisht). Grosset & Dunlap Inc. fq. 160. ISBN 0-448-11856-4.
* C. A. Suttle (2005). "Viruses in the Sea". *Nature* (në anglisht). **437** (9): 356–361. Bibcode:2005Natur.437..356S. doi:10.1038/nature04160. PMID 16163346. S2CID 4370363.
* Ritchie R. Ward (1974). *Into the ocean world; the biology of the sea* (në anglisht). Nju Jork: Knopf. fq. 161.
* C. R. Wilkinson; R. W. Buddemeier (1994). "Global Climate Change and Coral Reefs: Implications for People and Reefs". *Report of the UNEP-IOC-ASPEI-IUCN Global Task Team on the Implications of Climate Change on Coral Reefs* (në anglisht). Gland, zvicër: IUCN.
* Yancey, Paul H.; Gerringer, Mackenzie E.; Drazen, Jeffrey C.; Rowden, Ashley A.; Jamieson, Alan (25 mars 2014). "Marine fish may be biochemically constrained from inhabiting the deepest ocean depths". *Proceedings of the National Academy of Sciences* (në anglisht). **111** (12): 4461–4465. doi:10.1073/pnas.1322003111. ISSN 0027-8424. PMC 3970477.

## Lidhje të jashtme

* Smithsonian Ocean Portal Arkivuar 23 qershor 2010 tek Wayback Machine
* Marine Conservation Society Arkivuar 31 korrik 2008 tek Wayback Machine
* Marine Ecology – an evolutionary perspective
* Free special issue: Marine Biology in Time and Space Arkivuar 30 qershor 2017 tek Wayback Machine
* Creatures of the deep ocean – *National Geographic* documentary, 2010. Arkivuar 12 nëntor 2013 tek Wayback Machine
* Exploris Arkivuar 7 shkurt 2006 tek Wayback Machine
* Freshw[ater and Marine Image Bank – From the University of Washington Library. Arkivuar 8 tetor 2013 tek Wayback Machine
* Marine Training Portal – Portal grouping training initiatives in the field of Marine Biology. Arkivuar 30 qershor 2016 tek Wayback Machine