Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mëngjesi (periudhë)

Mëngjes në një fermë në Namibi, menjëherë pas lindjes së diellit.
**Mëngjesi** ose **Paradrekja** është periudha pak përpara lindjes së diellit deri në mesditë.

## Shih edhe

* Mesdita
* Mbrëmja
# Mbrëmja

Mbrëmje në Parambikkulam, Kerala, Indi
 Pamje në gjirin e Napolit, me pamje nga mali Vezuv në orën 7:30 pm koha lokale diellore (standarde).
**Mbrëmja** është periudha e një dite që fillon në fund të ditës dhe mbivendoset me fillimin e natës. Kohët e sakta kur fillon dhe mbaron mbrëmja janë subjektive dhe varen gjithashtu nga vendndodhja dhe koha e vitit, por përgjithësisht konsiderohet si fillimi kur Dielli është i ulët në qiell dhe zgjat deri në fund të muzgut. Mund të përdoret në mënyrë të folur për të përfshirë pasditen e fundit në rënie pak para perëndimit të diellit.

## Etimologjia

Fjala rrjedh nga anglishtja e vjetër *ǣfnung*, që do të thotë 'ardhja e mbrëmjes, perëndimi i diellit, koha rreth perëndimit të diellit', e cila e ka origjinën nga *æfnian*, që do të thotë "bëhem mbrëmje, rritem drejt mbrëmjes". Anglishtja e vjetër *æfnian* e ka origjinën nga *æfen* (evë), që do të thoshte "koha midis perëndimit të diellit dhe errësirës" dhe ishte sinonim me even (anglishtja e vjetër *æfen*), që do të thoshte fundi i ditës. Përdorimi i "mbrëmjes" daton nga mesi i shekullit XV.

## Koha e nisjes

Redaktori i *Encyclopædia Britannica* e përkufizon mbrëmjen si të ndryshme sipas dritës së ditës dhe stilit të jetesës, por thotë se shumë njerëz pajtohen me të duke filluar nga ora 17:00 (5 pm)

Në një kontekst social, Fjalori Anglez i Oksfordit e përkufizon mbrëmjen si "ora nga rreth orës 18:00 (6 pm), ose perëndimi i diellit nëse është më herët".

## Astronomi

Pavarësisht nga kushtet më pak të favorshme të ndriçimit për astronominë optike, mbrëmja mund të jetë e dobishme për vëzhgimin e objekteve që rrotullohen afër Diellit. Mbrëmja (dhe mëngjesi) shërben si koha optimale për të parë planetet inferiore Venus dhe Merkur. Është një kohë popullore për të gjuajtur kometat, pasi bishtat e tyre rriten më shumë ndërsa këto objekte i afrohen Diellit. Muzgu i mbrëmjes (dhe i mëngjesit) përdoret për të kërkuar asteroidë afër Tokës që orbitojnë brenda orbitës së Tokës. Në gjerësi të mesme, mbrëmjet e pranverës rreth kohës së ekuinoksit - domethënë, ajo e marsit në hemisferën veriore dhe ekuinoksi i shtatorit në jug të ekuatorit - janë të favorshme për të parë dritën zodiakale.

## Shiko gjithashtu

* Krepuskulare - kafshë që janë aktive kryesisht në mëngjes herët dhe në mbrëmje
* Muzgu
* Veshja e mbrëmjes (disambiguim)
* Perëndimi i diellit
* Në prag të një feste ose vigjiljeje

## Referime
# Formati i datës

Me termin **formati i datës** nënkuptohet forma, në bazë të së cilës shkruhen datat e kalendarit. Ky shkrim i datës bëhet më qëllim të regjistrimit të datave në regjistra special të seleksionuara sipas viteve, muajve dhe ditëve.

### Pak histori

Për shkrimin e datës në botë janë krijuar shumë forma të cilat ndryshojnë nga një shtet në tjetrin. Këto forma nuk mund të kombinohen në mes veti. Kështu p.sh. një datë e njëjtë e përdorur në gjuhën angleze në gjuhën shqipe mund të interpretohet me një kuptim tjetër. Për shembull forma e shkrimit të datës 01/02/03 mund të interpretohet në disa mënyra :

* 1 shkurt 2003
* 2 janar 2003
* 3 shkurt 2001

Për të arritur një bashkëpunim në këtë drejtim në mes të shteteve të ndryshme përkujdeset norma e standardizimit ISO, e cila ka mbështetjen e anëtarëve të saj.

### Standardizimi sipas normave ndërkombëtare

Në tekstin e mëposhtëm është bërë përshkrimi i standardizimit të formave të shkrimit të datës sipas normave standarde të përcaktuara në ISO, të cilat në shumicën e rasteve janë edhe norma të standardeve të Shqipërisë.

Formatet e datave të shkruara në Shqipëri janë të bazuara në normën ?

**Sipas normës së lartpërmendur, e cila përcakton përdorimin e formateve të datave, rekomandohen këto mënyra përdorimi: Mënyra e shkrimit të numrave alfanumerikë të plotë: ... ?
* Mënyra e shkrimit të numrave alfanumerikë të shkurtuar: ... ?
* Mënyra e shkrimit të numrave numerikë të plotë: ... ?
* Mënyra e shkrimit të numrave numerikë të shkurtuar: ... ?

---

**Këtu mund të bëni një krahasimin me disa shembuj përdorimi: Mënyra e shkrimit të numrave alfanumerikë të plotë: **4 korrik 2005 Mënyra e shkrimit të numrave alfanumerikë të shkurtuar: **4 Kor. 2005 Mënyra e shkrimit të numrave numerikë të plotë: **4.07.2005** ose **2005-07-04 Mënyra e shkrimit të numrave numerikë të shkurtuar: **4.07.05** ose **05-07-04**

---

**Tabelat e mëposhtme pasqyrojnë disa shembuj formatimesh:Shembull tek dita e katërt e muajit të shtatë të vitit 2005 - (4. korrik 2005)**| Treguesi i plotë |
| --- |
| 20050704 | VVVVMMDD | Formati bazë |
| 2005-07-04 | VVVV-MM-DD | Format i zgjeruar (me vizë ndarëse) |
| Treguesi jo i plotë |
| Një muaj i përcaktuar |
| 2005-04 | VVVV-MM | Formati bazë (me vizë ndarëse) |
| Një vit i përcaktuar |
| 2005 | VVVV | Formati bazë |
| **V = Viti** (Shifra e vitit) sipas kalendarit gregorian; **M = Muaj** (Shifra e muajit); **D = Ditë** (Shifra e ditës) |
| Përveç kësaj janë përcaktuar të ashtuquajturat "tregues të shkurtuar" tek shifrat e viteve pshm. (VV-MM-DD). |

#### Shtetet që përdorin formatin D/M/V (Dita, Muaji, Viti)

Argjentina, Australia, Austria, Belgjika, Bolivia, Brazili, Bullgaria, Danimarka, Ekuadori, Estonia, Finlanda, Franca, Greqia, Guajana, Holanda, Hong Kong (anglisht), India, Irlanda, Italia, Izraeli, Kanadaja, Kili, Kolumbia, Makau, Mbretëria e Bashkuar, Meksika, Norvegjia, Paraguai, Peru, Polonia, Portugalia, Republika Çeke, Republika Dominikane, Rumania, Rusia, Shqipëria, Singapori, Sllovakia, Sllovenia, Spanja, Suedia, Tailanda, Turqia, Ukraina, Uruguai, Venezuela, Zelanda e Re, Zvicra.
# Stina

**Stina** është periudhë kohore tremujore, në të cilat ndahet viti sipas klimës dhe zhvillimit të bimësisë: pranvera, vera, vjeshta dhe dimri.

Me 21 mars dhe 23 shtator toka gjate rrotullimit rreth diellit shënon pozitën kur rrezet e Diellit bien pingul në ekuator. Pozita e tille mundëson ndriçimin e njëjte te hemisferës veriore dhe te asaj jugore në menure te barabarte. Andaj, dita është e barabarte sa nata, përkatësisht sa nata dita. Ky barazim i ditës dhe i natës me 21 mars quhet ekuinoksi pranveror e me 23 shtator ekuinoksi vjeshtor.

Me 21 qershor rrezet e diellit bien pingul në rrethin tropik te veriut, përkatësisht në solsticin e qershorit. Në ketë dite hemisfera veriore është me e ndriçuar dhe ditët në ketë pjesë te Tokës janë me te gjata, kurse netët me te shkurtra. Me 21 dhjetor në pozitën kur rrezet e Diellit bien pingul në rrethin tropik te Jugut ose në solsticin e dhjetorit, hemisfera jugore ngrohet me shume. Në ketë hemisfere ditët janë me te gjata dhe netët me te shkurtra.
# Kompjuteri

*Ky artikull merret me kompjuterin si pajisje, për kompjuterin personal shiko këtu*
Superkompjuteri i NASA "Columbia.
**Kompjuteri** (lat. *computere* - mbledh, njehsoj) është një pajisje elektronike që ruan dhe përpunon të dhënat sipas një liste udhëzuese. *Kompjuter* quajmë një mekanizëm të automatizuar i cili transformon një njësi impulsive (quajtur informacion, të dhëna në hyrje) në një tjetër ose krijon një njësi të re (quajtur e dhënë, informacion në dalje).

Funksionimi i kompjuterit është rezultat i një kombinimi të mirfilltë efektiv midis elementeve harduerik dhe atyre softuerik.

Kompjuterët hasen në madhësi dhe fuqi të ndryshme, duke filluar nga superkompjuterët që i përdor ushtria ose NASA, pastaj kompjuterët personal të cilët na rrethojnë vazhdimisht, e deri te kompjuterët e dorës që janë sa madhësia e një çokollate.

## Historia e kompjuterit

## Llojet

Llojet dhe format e kompjuterve janë të ndryshme.

Ka tre lloje kompjuterash: analogë, shifrorë (ose siç quhen ndryshe digjitalë) dhe hibridë.

#### Superkompjuterët

Superkompjuterët janë kompjuterët më të fuqishëm që janë krijuar nga dora e njeriut. Ata kushtojnë dhjetëra e ndonjëherë edhe disa qindra milionë dollarë, ndërsa përdoren për gjurmimin e klimës, tërmeteve, simulimin e shpërthimeve bërthamore, të ADN-së së njeriut, etj.

#### Kompjuterët Mainframe

Këta janë kompjuterët më të mëdhenj për përdorim të përgjithshëm dhe shërbejnë për përpunimin e centralizuar dhe për ruajtjen e të dhënave. Zakonisht përdoren për qëllime afariste, por mund të shërbejnë edhe për qindra konsumatorë të cilët kanë nevojë për qasje të shpejtë të ato informata. Këta kompjutera përdoren në banka, nëpër kompani aeronautike, nëpër kompanitë e sigurimeve, në universitete, në kompani tregtare etj.

## Funksionimi

## Thënie

* *"Kontrolli i kompjuterizmit lidhet me përdoruesit"* - Brandt Allen
* *"Unë nuk druaj kompjuterët. Druaj mungesën e tyre." - Isaac Asimov*
* *"Një nga shprehjet më të frikshme në kohët moderne është Kompjuteri ka rënë"* - Norman Augustine
* *"Ndihmat elektronike, veçanërisht kompjuterët shtëpiakë, do të ndihmojnë shtegëtimin e brendshëm, zgjedhjen jashtë realitetit. Realiteti nuk po bëhet më problem përjashta, por problem brenda kokës suaj. Po bëhet njëkohësisht tregëtare dhe e pështirë."* - J. G. Ballard
* *"Unë nuk jam personi i vetëm që përdor kryesisht kompjuterin e tij për qëllimin e mashtrimit të tij me kompjuterin e tij."* - Dave Barry
* *"Fjala përdorues është fjala e perdorur nga profesionistët e kompjuterikës kur ata nënkuptojnë idiotin." - Dave Barry*

## Shiko edhe

* Laptopi
* Njësia qendrore e përpunimit
* Njësia e përpunimit të grafikës
* Memoria kompjuterike
* Disku
* Sistemi numerik

## Burime

* Arkitektura e Kompjuterit - S.Saliu, Tiranë 1992
* Introduction to Computer Systems - J. Dousa, A. Pluhacek, 2000
# Zona tropike

Zona tropike
Zona tropikeshtrihet në veri dhe në jug të zonës ekuatoriale deri në zonën subtropike. Në zonën tropike dallohen viset me reshje prej 10-3 muaj, me temperatura të larta. Varësisht prej periudhës së lagësht ndryshon edhe vegjetacioni prej pyjeve tropike deri në savane, stepe dhe shkretëstira. Pyjet tropike dhe savanet kanë dendësi më të madhe bimësh dhe më shumë lloje, ndërsa për shkak të lagështisë së vogël në shkretëtira zvogëlohet shumë si numri i bimëve ashtu edhe numri i llojeve. Në savana jetojnë barngrënësit: elefanti, gjirafa, zebra, antilopa, lopa e egër etj., ndërsa prej egërsirave: luani, leopardi, tigri, hienat etj. Në shkretëtira, jeta është zhvilluar kryesisht në oaza, ku ka burime uji, ndërsa në pjesët e tjera, aty ku mund të hapen bunare. Në oaza dhe në lugina lumore rriten palmat, hurmat, drithërat dhe bimët e tjera, ndërsa prej kafshëve ka më shumë dele, deve e dhi.
# Gjuha e vjetër angleze

(Para-)Angleze e vjetër dhe gjuhë të tjera gjermanike perëndimore rreth vitit 580 të erës sonë.
**Anglishtja e vjetër** (*Englisċ)*, ose **anglo-saksonja**, është forma më e hershme e regjistruar e gjuhës angleze, e folur në Angli dhe në Skocinë jugore dhe lindore në mesjetën e hershme. Ajo u zhvillua nga gjuhët e sjella në Britaninë e Madhe nga kolonët anglo-saksone në mesi i shekullit të 5-të, dhe veprat e para letrare të anglishtes së vjetër datojnë nga mesi i shekullit të 7-të. Pas pushtimit norman të vitit 1066, anglishtja u zëvendësua, për njëfarë kohe, nga anglo-Norman (një i afërm i frëngjishtes) si gjuhë e Kjo konsiderohet si fundi i epokës së anglishtes së vjetër, pasi gjatë kësaj periudhe gjuha angleze u ndikua shumë nga anglo-normane, duke u zhvilluar në një fazë të njohur tani si anglishtja e mesme në Angli dhe skocezët e hershme në Skoci.

Anglishtja e vjetër u zhvillua nga një grup dialektesh anglo-friziane ose ingvaeonike të folura fillimisht nga fiset gjermane të njohura tradicionalisht si Angles, Saksons dhe Jutes. Ndërsa kolonët gjermanikë u bënë dominues në Angli, gjuha e tyre zëvendësoi gjuhët e Britanisë romake: Common Brittonic, një gjuhë kelte; dhe latinisht, të sjellë në Britani nga pushtimi romak. Anglishtja e vjetër kishte katër dialekte kryesore, të lidhura me mbretëri të veçanta anglo-saksone: Mercian, Northumbrian, Kentish dhe West Sakson. Ishte saksoni perëndimor ai që formoi bazën për standardin letrar të periudhës së mëvonshme të anglishtes së vjetër, megjithëse format mbizotëruese të anglishtes së mesme dhe moderne do të zhvilloheshin kryesisht nga Mercianishtja dhe skocezët nga Northumbrian. Fjalimi i pjesëve lindore dhe veriore të Anglisë iu nënshtrua ndikimit të fortë norvegjez të vjetër për shkak të sundimit dhe vendbanimit skandinav që filloi në shekullin e 9-të.

Anglishtja e vjetër është një nga gjuhët gjermanike perëndimore, dhe të afërmit e saj më të afërt janë Frizianishtja e Vjetër dhe Saksonia e Vjetër. Ashtu si gjuhët e tjera të vjetra gjermanike, ajo është shumë e ndryshme nga anglishtja moderne dhe skocezja moderne, dhe kryesisht e pakuptueshme për folësit e anglishtes moderne ose skocezëve moderne pa studim. Brenda gramatikës së vjetër të anglishtes, emrat, mbiemrat, përemrat dhe foljet kanë shumë mbaresa dhe forma lakore, dhe rendi i fjalëve është shumë më i lirë. Mbishkrimet më të vjetra të anglishtes së vjetër u shkruan duke përdorur një sistem runik, por rreth shekullit të 8-të ky u zëvendësua nga një version i alfabetit latin.

## Shiko edhe

* Gjuha angleze
* Gjuhët angleze

## Referimet
# Gjuha daneze

| Gjuha daneze |
| --- |
| Native to | Danimarkë |
| Native speakers | 5.5 milion |
| Language family | indo-evropiane
* gjermanike
	+ gjermanike veriore
		- lindore skandinave
			* **Gjuha daneze**
 |
| Official status |
| Official language in | Danimarkë |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `da` |
| ISO 639-2 | `dan` |
| ISO 639-3 | – |

**Gjuha Daneze** (danishtja) është gjuhë zyrtare në Danimarkë. Gjuhë Indo-Evropiane i takon familjes së gjuhëve gjermane.

## Shiko dhe këtë
# Gjuha suedeze

| Gjuha suedeze |
| --- |
| Native to | Suedi, Finlandë, Estoni, Ukrainë |
| Region | Evropa veriore |
| Native speakers | 10 milion |
| Language family | indo-evropiane
* gjermanike
	+ gjermanike veriore
		- lindore skandinave
			* **Gjuha suedeze**
 |
| Official status |
| Official language in | Suedi |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `sv` |
| ISO 639-2 | `swe` |
| ISO 639-3 | – |
|  |

**Gjuha suedeze** (suedishtja) është gjuha që flitet nga rreth 10 milionë folës në Suedi dhe Finlandë në rajonet bregdetare dhe në Åland. Gjuha suedeze flitet edhe ne disa pjese te Estonisë (Nuckö) dhe Ukrainës (Gammalsvenskby). Në mënyrë të ndërsjellë kuptohet me Danishten dhe Norvegjishten. Sikurse edhe gjuhët tjera të vendeve Nordike edhe suedishtja vjen nga gjuha e lashte nordike, trung i njëjtë për popujt gjermanikë te Skandinavisë. Në Suedi fliten 5 gjuhë të ndryshme. Suedishtja, e cila është gjuha zyrtare, finlandishtja, romani, mienkeli dhe samiska.
# Gjuha holandeze

| Gjuha holandeze |
| --- |
| Native to | Holandë |
| Region | Evropë |
| Native speakers | 30 milion |
| Language family | Indoevropiane
* Gjermanike
	+ Gjermanike perëndimore
		- **Gjuha holandeze**
 |
| Official status |
| Official language in | Holandë Surinam Belgjikë |
| Regulated by | Nederlandse Taalunie |
| Language codes |
| ISO 639-1 | `nl` |
| ISO 639-2 | `dut` |
| ISO 639-3 | – |
|  |
|  |

**Gjuha holandeze** (holandishtja) i takon familjes së gjuhëve Gjermanike Perëndimore. Ajo flitet nga rreth 30 milionë njerëz. Më shumë flitet në Holandë, Belgjikë dhe Surinam, por edhe në disa rajone në Francë dhe Gjermani.
# Gjatësia gjeografike

**Gjatësia gjeografike**, (lat. *Longitude* = gjatësia), është koordinata gjeografike që pozicioni lindje-perëndim të një pike në sipërfaqen e Tokës. Është një përmasë këndore e shprehur në gradë dhe shënohet me shkronjën greke Lambda (λ). Llogaritet nga 0°-360°, pra deri 180° në lindje dhe në perendim të Grinuiçit.Largesia e nje pike te dhene (pika ku ndodhet Tirana) e shprehur ne grade nga meridiani fillestar,ne drejtim te lindjes ose perendimit quhet gjatesia gjeografike

## Shih edhe

* Gjerësia gjeografike

* Stampa:Portal
# Gjithësia

Gjithësia| Imazhi nga Hubble Ultra-Deep Field tregon disa prej galaktikave më të largëta të dukshme me teknologjinë e sotme, secili i përbërë nga miliarda yje. Diametri këndor i imazhit është përafërsisht i barabartë me një të dhjetën e një hëne të plotë, kur shihet nga Toka, ose një trembëdhjetë-milionta e sipërfaqes totale të qiellit |
| Mosha | 13.799 ± 0.021 billion years |
| Diametri | Ndoshta i pafund; të paktën 91 miliardë light-years (28×10~~^~~9 pc) |
| Masa (materia e zakonshme) | Të paktën 1053 kg |
| Dendësia mesatare | 4.5 x 10−31 g/cm3 |
| Temperatura mesatare | 2.72548 K |
| Përmbajtja kryesore | Ordinary (baryonic) matter (4.9%) Dark matter (26.8%) Dark energy (68.3%) |
| Forma | E sheshtë me vetëm 0.4% mundësi gabimi |

**Gjithësia** apo **universi** është gjithçka e kohës dhe hapësirës dhe përmbajtet e tyre. Gjithësia përfshin planetët, yjet, galaktikat, përmbajtjen e hapësirës ndërmjet galaktikave, grimca më e vogël bërthamore, dhe gjithë materia dhe energjia. *Gjithësia e vëzhgueshme (dukshme)* është rreth 28 miliardë parsecs (91 miliardë light-years) në diametër në kohën e tanishme. Madhësia e gjithë universit nuk dihet dhe mund të jetë e pafund. Vëzhgimet dhe zhvillimi i teorive fizike kanë çuar në konkluzione në lidhje me përbërjen dhe evoluimin e Universit.

## Përkufizimi

Gjithësia është përcaktuar zakonisht si gjithçka që ekziston, gjithçka që ka ekzistuar, dhe gjithçka që do të ekzistojë. Sipas të kuptuarit tonë të tanishëm, Gjithësia përbëhet nga tre përbërësve: hapësirë-koha, format e energjisë (duke përfshirë rrezatimin elektromagnetik dhe materien), dhe ligjet fizike që i lidh ato.
Gjithësia gjithashtu përfshin gjithçka të jetës, gjithçka të historisë, dhe disa filozofë dhe matematikanë madje sugjerojnë se ajo përfshinë idetë siç janë matematika dhe logjika.

## Kronologjia dhe Big Bang-u

Modeli aktual për evolucionin e universit është teoria e Big Bengut. Modeli i Big Bang thotë se gjendja më e hershme e universit ishte jashtëzakonisht e nxehtë dhe e dendur dhe se më pas u zgjerua.

## Prejardhja e Universit

Rreth 15.000 milionë vjet më parë, sipas llogaritjeve të astronomëve, ndodhi një shpërthim i madh. Shpërtheu një masë me dendësi të madhe, ku atomet ishin nën shtypje të lartë. Kjo u quajt **Big Beng** ose shpërthimi i parë më i madh. Energjia e liruar e shpërndau këtë lëndë në të gjitha drejtimet, me shpejtësi të përafërt me atë të dritës. Me kalimin e kohës, ashtu siç u larguan nga qendra e shpërthimit edhe shpejtësia u zvogëlua, masat e kësaj lënde ngelën në afërsi dhe kështu u formuan **Galaktikat**.

## Referime
# Objektet astronomike

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |
|   |
|  |
|   |
|   |
|   |
|   |

 |
| Përzgjedhje e objekteve astronomike. |

Një **objekt astronomik** ose **trup qiellor** është një entitet fizik natyror, bashkësi, ose një strukturë që shkenca aktuale ka treguar se ekziston në universin e dukshëm. Termi *objekt astronomik*, ndonjëherë, zëvendësohet me *trup astronomik*. Zakonisht, një trup astronomik (qiellor) i referohet një strukture të vetme, të bashkuar që është e lidhur së bashku nga graviteti (dhe nganjëherë nga elektromagnetizmi). Shembujt përfshijnë asteroidet, hënat, planetët dhe yjet. Objektet astronomike janë struktura të lidhura gravitacionale që janë të lidhura me një pozicion në hapësirë, por mund të përbëhet nga më shumë objekte apo trupa astronomike të pavarura. Këto objekte janë nga planetë të vetëm në grupe yjesh, nebulae apo gjithë galaktikat.

## Referime

## Lidhje të jashtme

* SkyChart, *Sky & Telescope*
* Monthly skymaps for every location on Earth Arkivuar 13 shtator 2007 tek Wayback Machine
# Transporti hekurudhor

Urë hekurudhore
**Transporti hekurudhor**. - është dega më e vjetër e transportit në botë, e cila ka shkaktuar revolucion në transport dhe ka luajtur rolin e pionierit në qarkullimet masive turistike. Në kontinetet ku është zhvilluar ky lloj i transportit rëndësia e tij varej nga kushtet objektive të atyre viseve. Në kontinentin e Amerikës veriore është zhvilluar me një shpejtësi të madhe (në Kanada dhe në SHBA) në gjysmën e dytë të shekullit XIX, për arsye të lidhjeve dhe të kolonizimit më të shpejtë të viseve të Perëndimit të Afërt dhe të Largët, përkatësisht për t’i lidhur bregdetet e Oqeanit Atlantik me ato të Paqësorit. Mirëpo, hekurudha e parë ekonomike është ndërtuar në Britani të Madhe, në vitin 1825, e cila ka lidhur qytetin Stokton me Darlington, më 1827 me hekurudhë janë lidhur Liverpuli me Mançesterin, kurse agjencia turistike e parë në botë Cook and Son, më 1841 organizoi udhëtimin turistik prej qytetit Lajçester për në Laftborou.

## Shiko edhe

* Hekurudha
* Treni

## Burime
# Ceres

Ceres
**Ceres** (simboli: ) është një planet xhuxh në sistemin tonë diellor. Orbita e saj gjendet brenda rripit të asteroidit midis orbitave të Marsit dhe Jupiterit.

**Distanca: 446.000.000 km nga Dielli

Distanca: 270 400 000 nga Toka

Diametri: 950 km

Masa: 9.43 x 0.07 × 1020 kg**
Ceres u zbulua me 1 Jan 1801 nga Giuseppe Piazzi.

Ideja se nje planet i pazbuluar mund te ekzistoje midis orbitave te Marsit dhe Jupiterit ishte sugjeruar me pare nga Johann Elert Bode ne 1772. Konsideratat e tij ishin te bazuara ne ligjin Titius-Bode, nje teori tani e braktisur, e cila kishte qene e propozuar se pari nga Johann Daniel Titius ne 1766. Ky grup ishte i drejtuar nga Franz Xaver von Zach, redaktor i *Monatliche Korrespondenz*.

Nje nga astronomet e zgjedhur per kerkimin ishte Giuseppe Piazzi ne Akademine e Palermo, Itali. Megjithate, para se te merrte ftesen e tij per t'u bashkuar me grupin, Giuseppe Piazzi zbuloi Ceres me 1 janar 1801. Ai e njoftoi ate si nje komete, por nga levizja e saj e ngadalte dhe jo uniforme, ndryshoi mendimin e tij. Ne prill, Piazzi dergoi verejtjet e tij te plota per te Oriani Bode, dhe Jerome Lalande në Paris. Informacioni u botua ne shtator 1801.

Ceres ende nuk është pare afer, por anija Dawn e NASA-s do ta vizitojne ate ne 2015.