Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zhdukja

Një koleksion i skeleteve të dinozaurëve të ndryshëm në një muze

| Statusi i ruajtjes marrë nga Lista e Kuqe e BNRN-së |
| --- |
|  |
| Statusi "I zhdukur" |
| * I zhdukur (EX)
* Llojet e zhdukura në natyrë (EW)
 | * (lista)
* (lista)
 |
| Statusi "I rrezikuar" |
| * Rrezik kritik (CR)
* I rrezikuar (EN)
* I cënuar(VU)
 | * (lista)
* (lista)
* (lista)
 |
| Statusi "S'ka rrezik" |
| * Afër kërcënimit (NT)
* Jo i rrezikuar (LC)
 | * (lista)
 |
|  |

**Zhdukja** është përfundimi i një lloj organizmi ose i një grupi të llojeve (takson), zakonisht një specie. Momenti i zhdukjes në përgjithësi konsiderohet të jetë vdekja e individit të fundit të specieve, megjithëse aftësia për tu shumuar dhe rimëkëmbur mund të ketë humbur para kësaj pike. Për shkak se vargu i mundshëm i specieve mund të jetë shumë i madh, përcaktimi i këtij momenti është i vështirë dhe zakonisht bëhet në mënyrë retrospektive. Kjo vështirësi çon në fenomene të tilla si taksoni Lazarus, ku një specie e supozuar e zhdukur papritmas "rishfaqet" (zakonisht në të dhënat fosile) pas një periudhe mungese të dukshme.

Më shumë se 99% e të gjitha llojeve që kanë jetuar ndonjëherë në Tokë, që arrijnë në mbi pesë miliardë lloje, vlerësohet se janë zhdukur. Është vlerësuar se aktualisht ka rreth 8.7 milion lloje eukariote në nivel global, dhe ndoshta shumë herë më shumë nëse përfshihen mikroorganizmat, si bakteret. Llojet e shquara të kafshëve të zhdukura përfshijnë dinozaurët jo-avianë, macet me dhëmbë saber, dodos, mamuthët, përtacët e tokës, tilacinet, trilobitet dhe thitëlopat e artë.

## Referime
# Bioshumëllojshmëria

**Bioshumëllojshmëria** ose **Biodiversiteti** është diversitet gjenetik i llojeve dhe ekosistemeve.

Bioshumëllojshmëria është shkurtim i shumëllojshmërisë biologjike, dhe nënkupton tërësinë e llojeve dhe ekosistemeve në një rajon në gjithë globin, ose shprehur ndryshe biodiversiteti paraqet llojshmërinë jetësore në tokë. Jeta e gjallë në tokë ka nivele të ndryshme të llojshmërisë duke filluar nga ADN-ja, llojet, popullatat dhe ekosistemi.

Sipas të dhënave shkencore në tërë botën deri me tani janë identifikuar 1,75 milion lloje. Por vlerësimet e përgjithshme të shkencës janë se ekzistojnë edhe miliona lloje të paidentifikuara si insektet dhe mikroorganizmat, shumica e të cilave gjinden në vendet tropikale (vlerësohet se numri i llojeve mundë të jetë mbi 5 milion).

## Humbja e bioshumëllojshmërisë si problem global

Biodiversiteti përbën aktualisht një ndër problemet më të mëdha në bote. Është vlerësuar se rrjedha ne këtë trend e kërcënimit të ekosistemeve natyrore do të paraqes rrezik për të ardhmen e njerëzimit dhe mund te sjell pasoja të rënda në natyrë. Ndonëse kanë kaluar 14 vite që nga nënshkrimi i Konventës ndërkombëtare për Biodiveristetin te mbajtur ne Rio de Janeiro ku nder parimet kryesore te miratuara ka qene edhe “ruajtja e vitalitetit dhe shumëllojshmërisë biologjike te jetës ne tokë dhe përdorimi racional i resurseve natyrore”, problemi i ruajtjes se biodiversitetin vazhdon te jene edhe sot shumë i theksuar. Sipas të dhënave më të reja shkencore që nga vitit 1992 kur u mbajt Samiti i Rios, rreth 11,4 % e mjediseve të paprekura në botë janë ndryshuar nga njeriu. Supozohet se vetëm ne 50 vitet e fundit, veprimet e njeriut kane ndryshuar diversitetin e jetës ne planet me tepër se çdo etape tjetër te historisë se njerëzimit. Te dhënat flasin se vetëm ne 100 vitet e fundit, zhdukja e specieve e shkaktuara nga njeriu është shtuar rreth 1000 here. Po ashtu rreth 12 % e shpendëve, 23 % e gjitarëve, 25 % e haloreve dhe 32 % e ujëtokësorëve kërcënohen për zhdukje, ndërkaq qe rezervat peshkore te botes janë reduktuar deri ne 90 % qe nga fillimi i industrisë se peshkimit.

Ekspertet supozojnë se nëse do te vazhdohet me këtë trend, humbja e biodiversitetit do te ketë pasoja fatale për njerëzimin. Vlerësimet e fundit shkencore parashikojnë se, me ritmet e sotme të shpyllëzimeve, brenda 25-30 viteve të ardhshëm do të zhduken deri ne 10 % te llojeve te njohura në planet. Pasojat e kësaj humbje do të reflektohet edhe në ekonominë botërore dhe në zhvillimet shoqërore në përgjithësi, duke pasur parasysh faktin se afro 40 % e ekonomisë botërore dhe 80 % e nevojave te njeriut plotësohen nga resurset biologjike. Ekzistojnë shumë faktorë të cilët janë shkaktarë të zhdukjes se llojeve, por më të theksuarit janë : rritja e numrit të popullsisë në botë, shkalla e lartë e shpyllëzimit të sipërfaqeve te pyjeve, tharja e moçaleve, zhvillimi i hovshëm industrial, ngrohja globale, shirat acidike etj.

## Shiko edhe

* Biologjia

## Referime
# Biogjeografia

Stampa:Portal
**Biogjeografia** studion biosferen përkatësisht në botën bimore dhe shtazore në të, shpërndarjen e tyre dhe varësinë e tyre nga mjedisi gjeografik .

Organizmat e gjallë, që e përbëjnë biosferën ndahen në dy grupe të mëdha: bimët dhe shatazët. Shpërndarja e madhe gjeografike e bimëve dhe të shtazëve, si dhe prania e një periudhe kohore shumë të gjatë në Tokë, e bëjnë një ndër faktorët kryesorqë kanë ndikuar dhe ndikojnë në pamjen e tashme të mjedisit gjeografik.

Boigjeografia varësisht nga lënda e studimit ndahet në fitogjeografi dhe zoogjeografi. Pra Fitogjeografia – greq.*phytos* - bimë, studion botën bimore ose florën kurse zoogjeografia – greq, *zoon*- shtazë, studion botën shtazore ose faunën në tokë.

Zhvillimi i biosferës është i lidhur ngushtë me evulucionin gjeologjik të zhvillimit të korës së tokës dhe ndahet në dy etapa:

* *Etapa abiogjene*, e cila përfshinë periudhën prej formiomit të korës së tokës e deri te paraqitja e jetës së parë.
* *Etapa biogjene*, e cila përfshinë periudhën prej paraqitjes së jetës në tokë dhe në vazhdimsi. Etapa biogjene pastaj ndahet në dy pjesë, deri në shfaqjen e njeriut dhe pas tij.

Biogjeografia ndahet në:

* fitogjeografi
* zoogjeografi

## Shih edhe këtë

* Biosfera

## Referime
# Biogjeografia e ishujve

Biogjeografia është shkenca që studion modelet e shpërndarjes së organizmave të gjallë dhe sesi këto modele kanë ndryshuar me kalimin e kohës. Në këtë këndvështrim biogjeografia e ishujve studion modelet e shpërndarjes dhe evolucionit të organizmave në ishuj, qofshin këta oqeanike (larg brigjve të kontinenteve) apo kontinental (pranë brigjeve të kontinenteve).

Flora dhe fauna ishullore gjithmon ka tërhequr vëmendjen e biogjeografëve dhe biologëve kudo në botë. Biologë të mëdhenj të shëkullit të XIX u intigruan nga bimët dhe kafshët e rralla në këto mjedise gjeografikisht të izoluara. Në një leksion të tij, në 1866, J. D. Hooker thekson karakteristikat kryesore dhe origjinat e florës së ishujve, ndërsa në 1880 A.R. Wallace publikoi librin e tij të titulluar: *“Island life or phenomena and causes of insular faunas and floras”.*

Endemizmi është një nga dukuritë kryesore që vrojtohet rajone biogjeografike ishullore. Flora dhe fauna e vrojtuar në këto rajone paraqet shkallë të lartë të endemizmit. Për shembull, 45% e zogjve në ishujt Kanarie janë endemike, ndrsa jo më pak se 90% e florës së ishujve Hawaian është endemike. Këta ishuj të fundit konsiderohen si rajonet floristike më të izoluarat në botë.

Gjithashtu mjaft prej specieve në rajonet biogjeografike ishullore përfaqësohen nga organizma *relikt*. Si të tillë këto organizma gjenden vetëm aty dhe askund tjetër në botë. Kjo është karakteristikë vecanërisht e ishujve që dikur kanë qënë të bashkuara  me kontinenetet.

Zhdukja e florës dhe faunës në ishuj përbën një drejtim tjetër të studimeve në biogjeografi.

### Teoria e ekulibriumit e biogjeografisë së ishujve

Proceset e zhdukjes, evoluimit dhe të të imigrimit të organizmvë të gjallë janë proceset bazë të vrojtimit të kësaj teorie.  Teoria e ekuilibriumit e studiuesve Robert. H. MacArthur dhe Edward. O. Wilson mbi biogjeografinë e ishujve u publikua fillimisht në 1963 duke marrë në konsideratë vetëm rajonet zoogjeografike të ishujve por ajo u zgjerua në 1967 duke përfshirë dhe bimët.

Sipas kësaj teorie, numri i specieve në një ishull përcaktohet si një ekulibër midis imigrimit të specieve (i cili është funksion i distancës së ishullit nga kontineti) dhe zhdukjes (e cila është funksion i madhësisë së ishullit).

Megjithese kjo teori ka ndeshur në shume kritika, ajo është zbatuar në më shumë sesa rajonet ishullore. Ajo po përshtatet me *rajonet ishullore biologjike* të florës dhe faunës në disa rajone të kontineteve, të tilla si relikte të mbetura te pyjeve të lagëta tropikale apo ishuj të tjerë biologjik si majat e maleve, pellgjet, liqenet, gropave malore etj.

Territoret ishullore do të mbeten në vazhdimësi në qendër të studimeve biogjeografie si laboratorë të rëndësishëm natyrorë.

## Referencat
# Filogjenetika

**Filogjenetika** (apo nga latinishtja mësimet mbi evolucionin) është mësimi mbi fillimin e qenjës, jetës së gjallë .

Filogjenetika është teoria kryesore e biologjisë për zhvillimin e organizmave në historinë e tokës. Së pari bashkojë botanikën dhe zoologjinë në biologji si një shkencë e përgjithshme për gjallesat dhe shpjegonte zhvillimin e njeriu (Anatomia, homenizimi). Filogjenetika ka arrit në mënyrë shkencore të depërtojë deri në njohurit mbi strukturat molekulare të trashëguara duke përfshirë kufirin me substancat inorganike. Më këtë filogjenetika nuk është vetëm një shpehje evolucioni e objekt i shkencëtarëve por edhe pasqyrë botërore e kundërthënieve, diskutimeve e sugjerimeve mbi fillimin e qënjës.

## Burimi i të dhënave
# Mbarështimi selektiv

Mutacioni dhe përzgjedhja.
 Një lopë blu belge. Defekti në gjenin e miostatinës së racës ruhet përmes mbarështimit të linjës dhe është përgjegjës për rritjen e përshpejtuar të muskujve.
 Kjo çiuaua e përzier dhe ky danez i madh tregojnë gamën e gjerë të madhësive të racave të qenve të krijuara duke përdorur mbarështimin selektiv.
 Mbarështimi selektiv i transformoi frutat e pakta të teosintes (majtas) në rreshta të misrit modern me bërthama të ekspozuara (djathtas).
**Mbarështimi selektiv** (i quajtur edhe **përzgjedhja artificiale**) është procesi me të cilin njerëzit përdorin mbarështimin e kafshëve dhe mbarështimin e bimëve për të zhvilluar në mënyrë të zgjedhur tipare të veçanta fenotipike duke zgjedhur se cilët meshkuj dhe femra tipike të kafshëve ose bimëve do të riprodhohen seksualisht dhe do të kenë pasardhës së bashku. Kafshët shtëpiake njihen si raca, të mbarështuara zakonisht nga një mbarështues profesionist, ndërsa bimët e zbutura njihen si varietete, kultivarë ose raca. Dy kafshë të racave të ndryshme prodhojnë një kryqëzim dhe bimët e kryqëzuara quhen hibride. Lulet, perimet dhe pemët frutore mund të rriten nga fillestarë dhe profesionistë tregtarë ose jotregtarë: kulturat kryesore janë zakonisht puna e profesionistëve.

Në mbarështimin e kafshëve, përzgjedhja artificiale shpesh bashkohet me teknika të tilla si incesti. Në mbarështimin e bimëve, përdoren mënyra të ngjashme. Çarls Darvini diskutoi se si mbarështimi selektiv kishte qenë i suksesshëm në prodhimin e ndryshimeve me kalimin e kohës në librin e tij të vitit 1859, *Mbi origjinën e specieve*. Kapitulli i parë i tij diskuton mbarështimin selektiv dhe zbutjen e kafshëve të tilla si pëllumbat, macet, bagëtitë dhe qentë. Darvini përdori përzgjedhjen artificiale si një analogji për të propozuar dhe shpjeguar teorinë e përzgjedhjes natyrore, por e dalloi këtë të fundit nga e para si një proces i veçantë që nuk është i drejtuar.

Shfrytëzimi i qëllimshëm i mbarështimit selektiv për të prodhuar rezultatet e dëshiruara është bërë shumë i zakonshëm në bujqësi dhe biologji eksperimentale.

Mbarështimi selektiv mund të jetë i paqëllimshëm, për shembull, si rezultat i procesit të kultivimit njerëzor; dhe mund të prodhojë gjithashtu rezultate të paqëllimta – të dëshirueshme ose të padëshirueshme. Për shembull, në disa kokrra, një rritje në madhësinë e farës mund të ketë rezultuar nga disa praktika lërimi dhe jo nga përzgjedhja e qëllimshme e farave më të mëdha. Me shumë mundësi, ka pasur një ndërvarësi midis faktorëve natyrorë dhe artificialë që kanë rezultuar në zbutjen e bimëve.

## Shiko edhe

* Mbarështimi

## Referime
# Sistematika

**Sistematika** ose **biosistematika** është një degë e biologjisë që merret me klasifikimin e qënieve të gjalla, të së kaluarës dhe të tashmes, duke bërë përshkrimin e shumëllojshmërisë së tyre sipas veçorive të përcaktuara të tyre në grupe në një sistem hierarkik të renditur. Sistematika, me fjalë të tjera, merret me studimin dhe kuptimin e zhvillimit historik të jetës në tokë.

## Historia

## Mënyra e klasifikimit

* Mbreteria (bimore,shtazore)
* Tipi
* Klasa
* Rendi
* Familja
* Gjinia
* Lloji

## Shiko edhe

* Taksonomia

## Lidhje të jashtme

* Pema e jetës, ang.
# Eugjenika

**Eugjenika** (nga greqishtja e lashtë εύ̃ *(eû)* "i mirë" dhe -γενής *(genḗs)* "rritje, zhvillim") është një bashkësi besimesh dhe praktikash që kanë si qëllim të permirësojnë cilësinë gjenetike të popullatës njerëzore. Historikisht, eugjenikanët janë përpjekur të ndryshojnë përberjen gjenetike të popullatës njerëzore të një vendi të caktuar duke përjashtuar njerëzit apo grupet më inferiore dhe duke promovuar njerëzit apo grupet më superiore. E krijuar dhe e zbatuar që në Greqinë e lashtë, eugjenika është zbatuar edhe në kohët moderne në shtetet perëndimore si ShBA-ja apo Suedia, por edhe në Gjermaninë naziste. Një mënyrë e zbatimit të parimeve të eugjenikës është i sterilizimi i detyruar. Gjithashtu bën pjesë edhe nxitja e riprodhimit nga anëtarët superiorë të popullsisë dhe e kundërta për anëtarët inferiorë. Eugjenika konsiderohet joetike dhe e pamoralshme nga një pjesë e madhe e popullsisë, prandaj ajo ka nje konotacion negativ.
# Anatomia

**Anatomia** është dega e biologjisë e lidhur me studimin e strukturës së organizmave dhe pjesëve të tyre. Anatomia është një degë e shkencës natyrore që merret me organizimin strukturor të gjërave të gjalla. Është një shkencë e vjetër, që ka fillimet e saj në kohët parahistorike. Anatomia është në thelb e lidhur me embriologjinë, anatominë krahasuese, biologjinë evolucionare dhe filogjeninë, pasi këto janë proceset me anë të të cilave gjenerohet anatomia mbi implikimet e menjëhershme (embriologjinë) dhe kohëzgjatjen e gjatë (evolucionit). Anatomia njerëzore është një nga shkencat thelbësore thelbësore të mjekësisë. Anatomia dhe fiziologjia, të cilat studiojnë (respektivisht) strukturën dhe funksionimin e organizmave dhe pjesëve të tyre, bëjnë një palë të natyrshme të disiplinave të lidhura dhe shpesh studiohen së bashku.

## Burimet
# Embriologjia

Embriologjia eshte dege e biologjis qe studion zhvillimin e gameteve (si: veza dhe spermatozoidi), fertilizimin dhe zhvillimin e embrionit. Studiuesit e embriologjis quhen embriolog. Studimun i trupit te njeriut ashtu sic perfshin anatomine , fiziologjine , histologjine , perfshine edhe embriologjine.
# Fiziologjia

**Fiziologjia** (nga greqishtja e lashtë: φύσις (*phúsis*) 'natyrë, origjina' dhe -λογία (-*logía*) 'studim i') është studimi shkencor i funksioneve dhe mekanizmave në një sistem të gjallë. Si një nëndisiplinë e biologjisë, fiziologjia fokusohet në mënyrën se si organizmat, sistemet e organeve, organet individuale, qelizat dhe biomolekulat kryejnë funksione kimike dhe fizike në një sistem të gjallë. Sipas klasave të organizmave, fusha mund të ndahet në fiziologji mjekësore, fiziologji të kafshëve, fiziologji bimore, fiziologji qelizore dhe fiziologji krahasuese.

Në qendër të funksionimit fiziologjik janë proceset biofizike dhe biokimike, mekanizmat e kontrollit homeostatik dhe komunikimi ndërmjet qelizave. Gjendja fiziologjike është kushti i funksionit normal. Në të kundërt, gjendja patologjike i referohet kushteve jonormale, duke përfshirë sëmundjet njerëzore.

Çmimi Nobel në Fiziologji ose Mjekësi jepet nga Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave për arritje të jashtëzakonshme shkencore në fiziologji që lidhen me fushën e mjekësisë.

## Historia e Fiziologjisë

### Faza para-shkencore

### Faza shkencore

### Në ditët e sotme

## Çmime nobel

## Bibliografia
# Biologjia molekulare

**Biologjia molekulare** është degë e biologjisë që merret me formimin, ndërtimin, dhe veprimtarinë e makromolekulave thelbësore për jetën, si p.sh. proteinat, acidet nukleike (ADN dhe ARN), dhe veçanërisht rolin e tyre në riprodhimin qelizor dhe përçimin e të dhënave (informacioneve) gjenetike.

## Historia e biologjisë molekulare

## Lidhjet me shkencat e tjera

* Mjekësia

## Teknikat

## Shiko edhe

* ADN
* Biologjia qelizore
* Geni
* Genomi
* Proteomi

## Lidhje të jashtme

*
# Sjellja

**Sjellja** është gama e veprimeve të individëve, organizmave, sistemeve ose entiteteve artificiale në një mjedis të caktuar. Këto sisteme mund të përfshijnë sisteme ose organizma të tjerë, si dhe mjedisin fizik të pajetë. Është përgjigja e llogaritur e sistemit ose organizmit ndaj stimujve ose inputeve të ndryshme, qofshin të brendshme ose të jashtme, të vetëdijshme ose nënndërgjegjeshme, të hapura ose të fshehta, dhe të vullnetshme ose të pavullnetshme. Ndërsa disa sjellje prodhohen në përgjigje të mjedisit të një organizmi (motivim i jashtëm), sjellja mund të jetë gjithashtu produkt i motivimit të brendshëm, i referuar edhe si "agjenci" ose "vullnet i lirë".

Duke marrë një perspektivë të informatikës së sjelljes, një sjellje përbëhet nga aktori, operacioni, ndërveprimet dhe vetitë e tyre. Kjo mund të përfaqësohet si një vektor sjelljeje.

## Shih edhe

1. Sjellje anormale
2. Sjellje altruiste
3. Sjellje parasociale
4. Sjellje raciste

## Referime
# Gjenetika molekulare

**Gjenetika Molekulare** eshte lende qe studione, aspektin molekulare te materialit gjenetik dhe sintezën e proteinave, tek bimet ose kafshet. Menyren se si jane renditure acidet nukleike ne kromozome, rendesia e saj ne tiparet fenotipike dhe gjenetike. Roli rendesia dhe funksioni i gjeneve.
# Lesbosi

**Lesbos** është një ishull grek që ndodhet në verilindje të detit Egje përballë brigjeve turke. Qendra kryesore e ishullit është Mitilene. Lesbos njihet gjithashtu edhe si vendlindja e poetes së famshme greke të shek. VII Saffo.

## Turizmi nga komuniteti LBGT

Komuniteti gay i femrave quhen *lesbo* për nder të poetes e cila mendohet ka qënë gay. Ishulli prej këtij fakti është vendi më i vizituar nga komuniteti gay i gjithë botës, ku ndër të tjera ata vizitojnë vendin ku lindi poetja lesbike greke.

### Debati

Në vitin 2008 lindi një debat midis banorve të ishullit edhe turistëve të ishullit që e kanë kthyer ishullin në një parajsë të komunitetit gay. Banorët e ishullit kundërshtojnë faktin që komuniteti gay i femrave të cilat quhen lesbike, mos ta përdorin këtë emër sepse për banorët e ishullit është ofenduese.

## Shih edhe

* Xhamia e Re (Mitilene)

## Referimet
# Skolastika

Shkollat në shek. XIV
Shtatë artet e lira - Septem artes liberales (1180)
**Skolastika** (**Skolasticizmi**) është një metodë e filozofisë mesjetare, e cila mbizotëronte mësimdhënien e universiteteve mesjetare në Evropë në periudhën mes viteve 1100 - 1700, si dhe një program i zbatimit të kësaj metode në artikulimin dhe mbrojtjen e dogmës në një mënyrë gjithnjë e më pluraliste.

## Përmbledhje

Skolastika nuk është aq shumë një filozofi ose një teologji aq sa është një metodë e të mësuarit. Mendimi skolastik njihet gjithashtu për analizën rigoroze konceptuale dhe për tërheqjen e kujdesshme të dallimeve. Për shkak të theksit të saj në metodën rigoroze dialektike, skolastika u aplikua përfundimisht në shumë fusha të tjera të studimit.

Disa nga figurat kryesore të skolastikës janë Anselmi i Kanterberit, Peter Abelard, Albertus Magnus, Duns Scotus, William Ockham, Bonaventura, Tomas Akuini, Aleksandri i Hales, etj.

Ekuivalenti i skolasticizmit në botën islame është *ilm-al-kalami* apo shkenca e diskursit e njohur ndryshe si "teologjia skolastike islamike".

Skolasticizmi ka kaluar nëpër këto faza të zhvillimit të tij e që janë:

1. Skolasticizmi i hershëm (800 - 1200)
2. Skolasticizmi i mesëm (1200 - 1350)
3. Skolasticizmi i vonshëm (1350 - 1500)
4. Skolasticizmi reformator (shek. XVI - XVIII)
5. Neoskolasticizmi - neotomizmi (shek. XIX)

## Shih edhe

* Mesjeta
* Filozofia mesjetare
* Pedagogjia humaniste

## Literatura

* Hyman, J.; Walsh, J. J., red. (1973). *Philosophy in the Middle Ages* (në anglisht). Indianapolis: Hackett Publishing. ISBN 978-0-915144-05-1.
* Schoedinger, Andrew B., red. (1996). *Readings in Medieval Philosophy* (në anglisht). New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-509293-6.
* Trueman, Carl R. and R. Scott Clark, *jt. eds*. (1999). *Protestant Scholasticism: Essays in Reassessment*. Carlisle, Eng.: Paternoster Press. ISBN 0-85364-853-0
* The genius of the scholastics and the orbit of Aristotle, article by James Franklin on the influence of scholasticism on later thought
* Medieval Philosophy, Universities and the Church by James Hannam
* ALCUIN – Regensburger Infothek der Scholastik – Huge database with information on biography, text chronology, editions.

## Referime

## Lidhje të jashtme

* Scholasticon by Jacob Schmutz
* Medieval Philosophy Electronic Resources Arkivuar 17 tetor 2012 tek Wayback Machine
* "Scholasticism". In *Encyclopædia Britannica* Online.
* *Scholasticism* Joseph Rickaby, (1908), 121 pp. (also at googlebooks)
* Scholasticism in The Catholic Encyclopedia
* Yahoo! directory category: Scholasticism
# Arkeat

Në taksonominë, Halobacterium është një gjini e Halobacteriaceae. [1]

Gjini Halobacterium ("kripë" ose "bakter i oqeanit") përbëhet nga disa lloje të Archaea me një metabolizëm aerobe që kërkon një mjedis me një përqendrim të lartë të kripës; shumë prej proteinave të tyre nuk do të funksionojnë në mjedise me kripë të ulët. Ata rriten në aminoacidet në kushtet e tyre aerobike. Muret e tyre qelizore janë gjithashtu mjaft të ndryshme nga ato të baktereve, pasi membranat e zakonshme të lipoproteineve dështojnë në përqëndrime të larta të kripës. Në formë, ato mund të jenë ose shufra ose cocci, dhe në ngjyrë, ose të kuqe ose vjollcë. Ato riprodhohen duke përdorur zbërthimin binar (me shtrëngim), dhe janë lëvizëse. Halobakteri rritet më së miri në një mjedis 42 ° C. Gjenomi i një specie Halobacterium të paspecifikuar, i sekuencuar nga Shiladitya DasSarma, përfshin 2,571,010 bp (palë bazë) të ADN-së të hartuar në tre fije rrethor: një kromozom i madh me 2,014,239 bp, dhe dy më të vegjël me 191,346 dhe 365,425 bp. Kjo specie, e quajtur Halobacterium sp. NRC-1, është përdorur gjerësisht për analiza postgenomike. Llojet e Halobakterit mund të gjenden në Liqenin e Madh të Solltanit, në Detin e Vdekur, në liqenin Magadi dhe në çdo ujë të tjera me përqendrim të lartë të kripës. Llojet e Purple Halobacterium detyrohen ngjyrën e tyre të bakeriorhodopsin, një proteinë të ndjeshme ndaj dritës që siguron energji kimike për qelizën duke përdorur rrezet e diellit për të nxjerrë protonet nga qeliza. Gradienti i protonit që rezulton në të gjithë membranën qelizore përdoret për të çuar sintezën e transportuesit të energjisë ATP. Kështu, kur këto protone rrjedhin përsëri, ato përdoren në sintezën e ATP (kjo rrjedh proton mund të emulohet me një ulje në pH jashtë qelizës, duke shkaktuar një rrjedhje të joneve H +). Proteina bakeriorhodopsin është kimikisht shumë e ngjashme me rhodopsin të pigmentit të zbuluar nga drita, që gjendet në retinë e vertebratit.