# Gjuha ruse

| Rusisht |
| --- |
| Native to | Bjellorusi, Estoni, Gjeorgji, Izrael, Kazakistan, Kirgizstan, Letoni, Lituani, Moldavi, Rusi, SHBA, Ukrainë etj. |
| Region | Rusia |
| Native speakers | Gjuhë amëtare: 150 milionë, Gjuhë dytësore: 260 milionë |
| Language family | Gjuhët indo-evropiane
* Gjuhët sllave
	+ **Rusisht**
		- **Rusisht**
 |
| Official status |
| Regulated by | Instituti Rus i Gjuhës në Akademinë Ruse të Shkencave |
| Language codes |
| ISO 639-2 | `rus` |
| ISO 639-3 | – |
|  |

**Gjuha ruse** ose **rusishtja**, (русский язык, shqiptimi: *ruskij jazëk*) është gjuha më e përhapur gjeografikisht e Evroazisë, dhe më e folura nga gjuhët sllave.

Është gjuhë zyrtare në Rusi, Bjellorusi, Kazakistan dhe Kirgistan. Flitet gjithashtu edhe në Ukrainë, Letoni, Estoni dhe në një pjesë të madhe të republikave ish-sovjetike.

Rusishtja bën pjesë në familjen e gjuhëve indo-evropiane, dhe është një nga tre gjuhët sllavo lindore, sëbashku me bjellorusishten dhe gjuhën ukraine.

Dëshmitë e shkrimit të gjuhës ruse datojnë që nga shekulli i 10-të. Sot rusishtja përdoret gjerësisht edhe jashtë Rusisë. Mbi një e katërta e literaturës shkencore botërore botohet në rusisht.

## Klasifikimi

I përket gjuhëve Sllave lindore dhe ndan shumë ngjashmeri me Bjellorusihten (ku gjuha ka status zyrtar) dhe Gjuhën ukraine. Në Bjellorusi dhe në Ukrainën lindore, rusihtja është gjuha amëtare e një pjese të madhe të popullsisë.

Gjuha ruse ka elemente të përbashkëta me greqishten, anglishten frengjishten dhe italishten.

## Rusishtja Standarde

Rusishtja standarde (ose moderne) u zhvillua nga dialekti i Moskës në shekullin e 18-të. Libri i parë i gramatikës ruse u publikua ne 1755 dhe fjalori i parë në 1783.

Rusishtja standarde u përhap me ndihmën e letërsisë ruse dhe shkrimtarëve të njohur si Dostoevskij dhe Tolstoj të cilat intersuan publikun ndërkombëtar dhe popullin rus.

Deri në shekullin e 20-të, gjuha standarde flitej vetëm nga aristokratët dhe klasa e lartë. Fshatarët që gjendeshin jashtë Moskës dhe Shën Pjetërburgut, qytetet e vetme të industrializuara në atë kohë, flisnin dialektet e tyre.

Mbas arsimit të detyruar të shtetit të ri sovjetik, dialektet u larguan nga gjuha ruse. Sot, gjuha ruse standarde flitet në të gjithë shtetin dhe përmban pak variante dialektale të cilat nuk përdoren as në gjuhën e folur.

E kaltër: Vendet ku rusishtja flitet nga shumica
E kaltër e bardhë: Vende ku rusishtja flitet nga pakica

## Shpërndarja gjeografike

Gjuha ruse flitet nga 259.8 miljon njerëz: 137.5 në Rusi, 93.7 në republikat Baltike dhe vëndet CIS, 93.7, 12.9 në Evropën lindore dhe në Ballkan, 7.3 në Evropën Perëndimore, etj.

## Alfabeti

Alfabeti rus bazohet në alfabetin cirilik dhe ka 33 shkronja.

| Shkronja | Në alfabetin latin | Shqiptimi |
| --- | --- | --- |
| А а *А а* | A | *a* |
| Б б *Б б* | B | *b* |
| В в *В в* | V | *v* ose *f në fund të fjalës* |
| Г г *Г г* | G | *g* |
| Д д *Д д* | D | *d* |
| Е е *Е е* | E | *je* |
| Ё ё *Ё ё* | Ё | jo |
| Ж ж *Ж ж* | Ž | zh |
| З з *З з* | Z | *z* |
| И и *И и* | I | *i* |
| Й й *Й й* | J | *j* |
| К к *К к* | K | *k* |
| Л л *Л л* | L | *l* |
| М м *М м* | M | *m* |
| Н н *Н н* | N | *n* |
| О о *О о* | O | *o* e zgjatur |
| П п *П п* | P | *p* |
| Р р *Р р* | R | *r* |
| С с *С с* | S | *s* |
| Т т *Т т* | T | *t* |
| У у *У у* | U | *u* |
| Ф ф *Ф ф* | F | *f* |
| Х х *Х х* | H | *h* si Bach në gjermanisht |
| Ц ц *Ц ц* | C | *c* |
| Ч ч *Ч ч* | Č | *ç* |
| Ш ш *Ш ш* | Š | sh |
| Щ щ *Щ щ* | ŠČ | shç ose shq |
| Ъ ъ *Ъ ъ* | ” | nuk shqiptohet |
| Ы ы *Ы ы* | Y | ≈ë /ɨ/ |
| Ь ь *Ь ь* | ' | nuk shqiptohet |
| Э э *Э э* | Ė | *e* |
| Ю ю *Ю ю* | JU | *ju* |
| Я я *Я я* | JA | *ja* |

Alfabeti IPA:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А/a/ | Б/b/ | В/v/ | Г/ɡ/ | Д/d/ | Е/je/ | Ё/jo/ | Ж/ʐ/ | З/z/ | И/i/ | Й/j/ |
| К/k/ | Л/l/ | М/m/ | Н/n/ | О/o/ | П/p/ | Р/r/ | С/s/ | Т/t/ | У/u/ | Ф/f/ |
| Х/x/ | Ц/ts/ | Ч/tɕ/ | Ш/ʂ/ | Щ/ɕː/ | Ъ/-/ | Ы/ɨ/ | Ь/ʲ/ | Э/e/ | Ю/ju/ | Я/ja/ |

## Shiko dhe këtë

* Alfabeti rus

## Lidhje të jashtme

* Fjalor shqip rusisht