# Film lufte

Poster për *Paths of Glory* (1957), film luftarak drejtuar nga Stanley Kubrick.
**Film lufte** është një zhanër filmi që merret me luftën, zakonisht për betejat detare, ajrore ose tokësore, me skena luftarake në qendër të dramës. Ajo ka qenë e lidhur fort me shekullin e 20-të. Natyra fatale e skenave të betejës do të thotë që filmat e luftës shpesh përfundojnë me to. Temat e eksploruara përfshijnë luftimin, mbijetesën dhe arratisjen, shoqërinë midis ushtarëve, sakrificën, kotësinë dhe çnjerëzimin e betejës, efektet e luftës në shoqëri dhe çështjet morale dhe njerëzore të ngritura nga lufta. Filmat e luftës shpesh kategorizohen sipas mjedisit të tyre; temat më të njohura janë Lufta e Dytë Botërore dhe Lufta Civile Amerikane. Historitë e treguara mund të jenë trillime, drama historike ose biografike. Kritikët kanë vërejtur ngjashmëri mes filmit Perëndimor dhe atij të luftës.

Kombe të tilla si Kina, Indonezia, Japonia dhe Rusia kanë traditat e tyre të filmit luftarak, të përqendruara në luftërat e tyre revolucionare, por duke marrë forma të ndryshme, nga aksioni dhe drama historike te romanca e kohës së luftës.

Nënzhanret, jo domosdoshmërisht të dallueshme, përfshijnë kundër-luftën, komedinë, propagandën dhe dokumentarin. Nënzhanre të ngjashme të filmit të luftës ka në teatro specifike si Shkretëtira Perëndimore e Afrikës së Veriut dhe Paqësori në Luftën e Dytë Botërore, Lufta e Vietnamit ose sovjet-afgane; dhe filma të vendosur në fusha specifike të luftës, si këmbësoria, ajri, në det, në nëndetëse ose në kampet e të burgosurve të luftës.

## Zhanri

Zhanri i filmit të luftës nuk është domosdoshmërisht i përcaktuar ngushtë: Instituti Amerikan i Filmit, për shembull, flet për "filma që do të përballen me Luftën e Madhe" pa u përpjekur t'i klasifikojë ato. Megjithatë, disa regjisorë dhe kritikë kanë ofruar të paktën përkufizime paraprake. Regjisori Sam Fuller e përcaktoi zhanrin duke thënë se "objektivi i një filmi lufte, pavarësisht sa personal apo emocional, është të bëjë një shikues të ndjejë luftën." John Belton identifikoi katër elementë narrativë të filmit të luftës brenda kontekstit të prodhimit të Hollivudit: a) pezullimin e moralit civil gjatë kohës së luftës, b) përparësinë e qëllimeve kolektive mbi motivimet individuale, c) rivalitetin midis burrave në grupe kryesisht meshkuj. si margjinalizimi dhe objektivizimi i grave, dhe d) përshkrimi i riintegrimit të veteranëve.

Kritiku i filmit Stephen Neale sugjeron se zhanri është në pjesën më të madhe të përcaktuar mirë dhe i pakontestueshëm, pasi filmat e luftës janë thjesht ato për luftën që po zhvillohet në shekullin e 20-të, me skena luftarake në qendër të dramës. Megjithatë, vëren Neale, filmat e vendosur në Luftën Civile Amerikane ose Luftërat Amerikane Indiane të shekullit të 19-të quheshin filma lufte në kohën para Luftës së Parë Botërore. Kritiku Julian Smith argumenton, përkundrazi, se filmit të luftës i mungojnë kufijtë formalë të një zhanri si ai Perëndimor, por që në praktikë, filmat e luftës "të suksesshëm dhe me ndikim" kanë të bëjnë me luftërat moderne, në veçanti Luftën e Dytë Botërore, me kombinimi i forcave të lëvizshme dhe vrasjet masive. Studiuesja e filmit Kathryn Kane vë në dukje disa ngjashmëri midis zhanrit të filmit të luftës dhe Perëndimor. Të dy zhanret përdorin koncepte të kundërta si lufta dhe paqja, qytetërimi dhe egërsia. Filmat e luftës zakonisht e inkuadrojnë Luftën e Dytë Botërore si një konflikt midis "të mirës" dhe "të keqes" siç përfaqësohet nga forcat aleate dhe Gjermania Naziste, ndërsa Perëndimor portretizon konfliktin midis kolonëve të qytetëruar dhe popujve të egër indigjenë.

## Nënzhanre

### Dokumentar

Autoritetet e kohës së luftës në Britani dhe Amerikë prodhuan një shumëllojshmëri të gjerë filmash dokumentarë. Qëllimet e tyre përfshinin trajnime ushtarake, këshilla për civilët dhe inkurajim për të ruajtur sigurinë. Meqenëse këta filma shpesh bartnin mesazhe, ata klasifikohen në propagandë. Në mënyrë të ngjashme, filmat e prodhuar në mënyrë komerciale shpesh kombinonin informacionin, mbështetjen për përpjekjet e luftës dhe një shkallë propagande. Newsreels, gjoja thjesht për informacion, u bënë në vendet aleate dhe të Boshtit dhe shpesh u dramatizuan. Kohët e fundit, në Luftën Iran-Irak, seria televizive *Ravayat-e Fath* (Kronikat e Fitores) e Morteza Avinit kombinoi pamjet e vijës së parë me komentet.

### Propaganda

Murgjit (gjerman) e Urdhrit Teutonik përgatitin varjen e një udhëheqësi rus të rezistencës. Pamje nga *Aleksandër Nevskij* (1938)
Drama historike e vitit 1938 e Sergei Eisenstein, *Aleksandër Nevskij*, përshkruan humbjen e Princit Aleksandër ndaj tentativës për pushtimin e qytetit rus të Novgorodit nga Kalorësit Teutonikë. Deri në prill 1939 filmi ishte parë nga 23,000,000 njerëz. Në vitin 1941 regjisori dhe tre të tjerë u nderuan me Çmimin Stalin për kontributin e tyre. Filmi përmban një partiturë muzikore nga kompozitori klasik Sergei Prokofiev, i konsideruar nga artistë të tillë si kompozitori André Previn më i miri i shkruar ndonjëherë për kinemanë. Russell Merritt, duke shkruar në *Film Quarterly*, e përshkruan atë si një "film propagandistik lufte". Një sondazh i Mondadori i vitit 1978 e vendosi *Aleksandër Nevskij* në mesin e 100 filmave më të mirë në botë.

Pamje nga seria e Frank Capra në kohën e luftës *Why We Fight*, që përshkruan gënjeshtra që transmetohen nga makina e propagandës naziste
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, filmi propagandistik u përdor gjerësisht. Kenneth Clark e këshilloi qeverinë britanike se "Nëse do të hiqnim dorë nga interesimi për argëtimin si të tillë, mund të privoheshim nga një armë e vlefshme për të kaluar propagandën tonë"; ai sugjeroi përdorimin e dokumentarëve për luftën dhe përpjekjet e luftës; festimet e britanikizmit; dhe filma për jetën dhe karakterin britanik. Michael Powell dhe Clark ranë dakord për një histori për të mbijetuarit e një ekuipazhi U-boat, të mbushur me ideologji brutale naziste, duke udhëtuar nëpër Kanada dhe duke takuar kanadezë të ndryshëm, tolerantë dhe inteligjentë, për të inkurajuar Amerikën në luftë. Filmi që rezultoi, *49th Parallel* (1941), u bë filmi më i mirë në zyrat britanike atë vit. Filmat zbavitës mund të bartin gjithashtu mesazhe për nevojën për vigjilencë, si në *Went the Day Well?* (1942) ose shmangia e "bisedave të pakujdesshme", si në *The Next of Kin* (1942).

Drama romantike Casablanca (1943) fyen nazizmin.
Në Amerikë, *Diktatori i Madh* (1940) i Charlie Chaplin satirizoi qartë fashizmin. *Casablanca* (1943) të Michael Curtiz nuk ishte thjesht një romancë mes personazheve të luajtura nga Humphrey Bogart dhe Ingrid Bergman, por fyen nazistët dhe lavdëroi rezistencën ndaj tyre. Seria *Why We Fight?* (1942–1945) i Frank Capra fitoi çmimin e Akademisë 1942 për dokumentarin më të mirë, megjithëse ishte krijuar për të "ndikuar në opinionin në ushtrinë amerikane".

Gjatë Luftës së Ftohtë, "propaganda luajti po aq rol në luftën e Shteteve të Bashkuara me Bashkimin Sovjetik sa edhe miliarda dollarët e shpenzuara për armatim." *Face to Face with Communism* (1951) dramatizoi një pushtim të imagjinuar të Shteteve të Bashkuara; filma të tjerë portretizuan kërcënime të tilla si indoktrinimi komunist.

### Komedi

Komedia e parë ushtarake: *Shoulder Arms* i Charlie Chaplin (1918)
*Shoulder Arms* i Charlie Chaplin (1918) vendosi një stil për filmat e luftës që do të vinin dhe ishte komedia e parë për luftën në historinë e filmit.

Kinemaja britanike në Luftën e Dytë Botërore shënoi evakuimin e fëmijëve nga Londra me komedi sociale si *Those Kids from Town* (1942) ku të evakuuarit shkojnë të qëndrojnë me një earl (një fisnik fshati), ndërsa në *Cottage to Let* (1941) dhe *Went the Day Well?* (1942) fshati anglez është i mbushur me spiunë. *Gasbags* (1941) ofroi komedi "të çuditshme, të pandershme, trokase" duke u tallur me gjithçka, nga balonat e breshërisë deri te kampet e përqendrimit. *Buck Privates* i Abbott and Costello (1941) ishte i suksesshëm në Amerikë, duke çuar në shumë komedi të mëtejshme të kohës së luftës.

### Animuar

*The Sinking of the Lusitania* i Winsor McCay ishte një film pa zë i Luftës së Parë Botërore. Me 12 minuta të gjatë, ishte filmi më i gjatë i animuar i realizuar në atë kohë. Ishte ndoshta filmi i parë propagandistik i animuar që u realizua; ajo mbetet drama më e hershme serioze e animuar që ka mbijetuar. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, filmat e shkurtër propagandistikë të animuar mbetën me ndikim në kinemanë amerikane. The Walt Disney Company, duke punuar me forcat e armatosura amerikane, prodhoi 400,000 metra filma propagandistikë lufte midis 1942 dhe 1945, duke përfshirë *Der Fuehrer's Face* (1943) dhe *Education for Death* (1943).

## Referime

## Referime

* Belton, John (1994). *American Cinema/American Culture* (në anglisht). McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-004466-1.
* Erickson, Hal (2012). *Military Comedy Films: A Critical Survey and Filmography of Hollywood Releases Since 1918* (në anglisht). McFarland. ISBN 978-0-7864-6290-2.
* Murphy, Robert (2005). *British Cinema and the Second World War* (në anglisht). A&C Black. ISBN 978-0-8264-7897-9.
* Neale, Stephen (2000). *War Films* (në anglisht). Psychology Press. fq. 117–124. ISBN 978-0-415-02606-2. `{{cite book}}`: Parametri `|work=` është injoruar (Ndihmë!)