# Kontrolla normative

**Kontrolla normative** është një term në shkencën e informacionit që nënkupton një proces që organizon informacionin, për shembull në katalogët e bibliotekave, duke përdorur një drejtshkrim të vetëm, të veçantë të një emri (titull) ose një identifikues numerik për secilën temë. Fjala *Kontrolla normative* rrjedh nga ideja se emrat e njerëzve, vendeve, sendeve dhe koncepteve janë *të autorizuara,* dmth. ato vendosen në një formë të caktuar. Këta tituj ose identifikues të veçantë aplikohen vazhdimisht nëpër katalogë që përdorin skedarin përkatës të autoritetit, dhe aplikohen për metoda të tjera të organizimit të të dhënave si lidhjet dhe referencat e kryqëzuara . Çdo hyrje e kontrolluar përshkruhet në një *regjistër* autoriteti për sa i përket fushëveprimit dhe përdorimit të tij, dhe kjo organizatë ndihmon stafin e bibliotekës të mirëmbajë katalogun dhe ta bëjë atë të përshtatshëm për përdoruesit për studiuesit.

## Hyrje

Kataloguesit i caktojnë çdo subjekti - si autor, temë, seri ose korporatë - një identifikues të veçantë unik ose term titulli, i cili më pas përdoret vazhdimisht, në mënyrë unike dhe pa mëdyshje për të gjitha referencat për të njëjtën temë, gjë që heq variacionet nga drejtshkrimet, transliterimet e ndryshme, emra stilolapsash ose pseudonime . Titulli unik mund t'i udhëzojë përdoruesit për të gjithë informacionin përkatës, duke përfshirë subjektet e lidhura ose të përbashkëta . Regjistrimet e autoritetit mund të kombinohen në një bazë të dhënash dhe të quhen **skedar autoriteti**, dhe mbajtja dhe përditësimi i këtyre skedarëve si dhe "lidhjet logjike" me skedarët e tjerë brenda tyre është punë e bibliotekarëve dhe kataloguesve të tjerë të informacionit. Prandaj, kontrolli i autoritetit është një shembull i fjalorit të kontrolluar dhe i kontrollit bibliografik .

Ndërsa në teori çdo pjesë e informacionit është e përshtatshme për kontrollin e autoriteteve, si emrat personalë dhe të korporatave, titujt uniformë, emrat e serive dhe subjektet, kataloguesit e bibliotekave zakonisht fokusohen në emrat e autorëve dhe titujt e veprave. Titujt e lëndëve nga Biblioteka e Kongresit përmbushin një funksion të ngjashëm me të dhënat e autoritetit, megjithëse ato zakonisht konsiderohen veçmas. Me kalimin e kohës, informacioni ndryshon, duke nxitur nevojat për riorganizim. Sipas një pikëpamjeje, kontrolli i autoritetit nuk ka të bëjë me krijimin e një sistemi të përsosur pa probleme, por është një përpjekje e vazhdueshme për të vazhduar me këto ndryshime dhe për të provuar të sjellë "strukturë dhe rregull" në detyrën për të ndihmuar përdoruesit të gjejnë informacion.

## Përfitimet e kontrollit të autoritetit

* *Më mirë të hulumtosh* . Kontrolli i autoritetit i ndihmon studiuesit të kuptojnë një temë specifike me më pak përpjekje të humbura. Një katalog/bazë e të dhënave dixhitale e projektuar mirë i mundëson një studiuesi të kërkojë disa fjalë të një hyrjeje për të sjellë termin ose frazën tashmë të vendosur, duke përmirësuar kështu saktësinë dhe duke kursyer kohë.
* *E bën kërkimin më të parashikueshëm* . Mund të përdoret së bashku me kërkimin e fjalëve kyçe duke përdorur "dhe" ose "jo" ose "ose" ose operatorë të tjerë Boolean në një shfletues ueb. Rrit shanset që një kërkim i caktuar të kthejë artikujt përkatës.
* *Konsistenca e të dhënave* .
* *Organizimi dhe struktura e informacionit* .
* *Efikasiteti për kataloguesit* . Procesi i kontrollit të autoritetit nuk është vetëm një ndihmë e madhe për kërkuesit që kërkojnë një lëndë të caktuar për të studiuar, por ai mund të ndihmojë gjithashtu kataloguesit të organizojnë informacionin. Kataloguesit mund të përdorin të dhënat e autoritetit kur përpiqen të kategorizojnë artikuj të rinj, pasi ata mund të shohin se cilat regjistrime janë kataloguar tashmë dhe për këtë arsye mund të shmangin punën e panevojshme.
* *Maksimizon burimet e bibliotekës* .
* *Është e lehtë për të ruajtur katalogun* . Ai u mundëson kataloguesve të zbulojnë dhe korrigjojnë gabimet. Në disa raste, programet softuerike mbështesin punëtorët e ngarkuar me mirëmbajtjen e katalogut për të kryer detyra të vazhdueshme si pastrimi i automatizuar. Ndihmon krijuesit dhe përdoruesit e meta të dhënave.
* *Më pak gabime* . Mund të ndihmojë në kapjen e gabimeve të shkaktuara nga gabime shkrimore ose drejtshkrimore të cilat ndonjëherë mund të grumbullohen me kalimin e kohës, ndonjëherë të njohura si *zhvendosje cilësie* . Për shembull, makinat mund të kapin gabime drejtshkrimore të tilla si "Mësues të shkollës fillore" dhe "Pumpkins" të cilat më pas mund të korrigjohen nga stafi i bibliotekës.

## Autoritete standarde

Ekzistojnë standarde të ndryshme që përdorin akronime të ndryshme.

* VIAF (Skedari Normativ Ndërkombëtar Virtual)
* GND (Gjermani)
* BNF (Francë)
* CONOR.Sl (Slloveni)
* CiNii (Japoni)
* NKC (Republika Çeke)
* SUDOC (Francë)
* LIBRIS (Suedi)
* BIBSYS (Norvegji)
* NSK (Kroaci)
* ORCID (shkencat humane)
* CROSBI (bibliografia shkencore kroate)
* UNIMARC - standard normativ i formatit të skedarit

## Autoritete standarde të identifikimit

* ISAAR (CPF) – Regjistrimi i Autoritetit Arkivor Ndërkombëtar Standard për Organet e Korporatës, Personat dhe Familjet. Botuar nga Këshilli Ndërkombëtar i Arkivave
* ISNI – Identifikuesi i emrit standard ndërkombëtar
* DAI – Identifikimi dixhital i autorit, një tjetër nëngrup i *ISNI* .
* GRID – Baza e të dhënave e identifikuesve të kërkimit global
* GND – Dosja e Integruar e Autoritetit ( *Gemeinsame Normdatei* ), dosja e autoritetit për emrat personalë, organet e korporatave dhe titujt e lëndëve.
* KANTO – Të dhënat e Agjentit Kombëtar ( *finaf* ), dosje autoriteti për persona dhe organe korporative.
* LCCN - Numri i Kontrollit të Bibliotekës së Kongresit
* NDL - Biblioteka Kombëtare e Dietave
* VIAF – Virtual International Authority File, një grumbullim i dosjeve të autoritetit të fokusuar aktualisht në emrat personalë dhe të korporatave.
* WorldCat
* DOI – Identifikuesi dixhital i objektit
* ISBN – Numri Standard Ndërkombëtar i Librit
* ISSN – Numri Serial Standard Ndërkombëtar
* TGN - Getty Thesaurus i Emrave Gjeografikë

## Shih edhe

* Katalogu
* Bibliotekonomia
* Shkenca e informacionit

## Referime