# Miu Glis glis

| Geri (ose Gjeri) Vargu kohor:  |
| --- |
|  |
| Statusi i ruajtjes |
|  Jo i rrezikuar  (IUCN 3.1) |
| Klasifikimi shkencor  |
| Unrecognized taxon (fix): | Glis |
| Lloji: | Template:Taxonomy/GlisGlis glis |
| Emri binomial |
| **Template:Taxonomy/Glis*Glis glis (Linnaeus, 1766) |
|  |
| Shtrirja e gerit (gjerit) evropian (përfshirë edhe një pjesë të shtrirjes së *G. persicus* gerit iranian në këndin e poshtëm djathtas) |
| Sinonimet |
| * *Sciurus glis* Linnaeus, 1766
* *Myoxus glis* (Linnaeus, 1766)
 |

Miu **Glis Glis** (në gjuhën popullore **geri** ose **gjeri)** është një brejtës, i cili është aktiv naten dhe i përket familjes se *Gliridae*. Pamja e tij i ngjan ketrit apo ketrit gri, por është dukshëm më i vogël, ka sy të mëdhenj e të zinj, veshë të rrumbullakët dhe një bisht pak pushor. Fytyra e tij nuk ka ndonjë vizatim karakteristik, por ka qime të gjata ndijore (mustaqe). Shputat e këmbëve janë gjithmonë paksa të lagështa, gjë që i lejon gerit (gjerit) të ngjitet lehtësisht në pemë dhe mure. Jetojnë deri në 9 vjet dhe arrijnë një peshë prej 70 deri në 160 gramë. Gjatësia e trupit (pa bisht) është nga 13 deri në 18 cm, ndërsa bishti shton edhe 11 deri në 15 cm të tjera.

## Habitati

Geri (Glis glis) gjendet kryesisht në pyje gjetherënëse dhe në hapësira të gjelbra të kultivuara, përfshirë kopshtije të mëdha, veçanërisht ato me pemë frutore. Shtrirja e tij përfshin pjesën më të madhe të Evropës kontinentale, duke u zgjatur deri në rajonet perëndimore të Iranit.

## Streha dhe sjellja

Për të kaluar pjesën më të madhe të ditës në gjumë, ky brejtës zgjedh vende të mbrojtura si trupe pemësh të zbrazëta, shtëpiza për shpendë, apo edhe hapësira nën çatitë e ndërtesave.

Është një kafshë kryesisht nate, që bëhet aktive pas perëndimit të diellit. Gjatë lëvizjeve të saj të natës, geri është në gjendje të prodhojë zhurma të theksuara, të cilat, për shkak të intensitetit të tyre, mund të ngatërrohen nga njerëzit me praninë e ndonjë personi – si p.sh. një hajdut – dhe jo me një kafshë të vogël sa ai vetë.

## Ushqyerja

Në vjeshtë preferon ushqime të pasura me yndyrna, për të krijuar rezervat energjetike të nevojshme për gjumë dimëror. Ushqimet më të zakonshme gjatë kësaj periudhe janë: arrat e ahut, lajthitë, gështenjat, lëvozhgat e lisit dhe farëra të tjera vajore.

Gjatë muajve të verës, dieta e tij përbëhet kryesisht nga sythe bimesh, lëvore pemësh, fruta dhe kërpudha.

Herë pas here, ushqimi plotësohet edhe me insekte, vezë shpendësh, apo edhe zogj të vegjël.

## Riprodhimi

Rreth një muaj pas zgjimit nga gjumi i gjatë dimëror, fillon periudha e çiftëzimit. Te ky gjitar, suksesi riprodhues varet kryesisht nga aftësia reale për fekondim e meshkujve, e cila nuk është gjithmonë e garantuar.

Vetëm gjatë viteve me furnizim të mirë ushqimor në vjeshtë, vërehet që testikujt e meshkujve zmadhohen ndjeshëm që në fillim të pranverës — një tregues i qartë i gatishmërisë për fekondim.

Mekanizmi se si geri është në gjendje të parashikojë kushtet e ardhshme ushqimore dhe të rregullojë kështu funksionin riprodhues, ende nuk është sqaruar plotësisht shkencërisht.

Periudha e çiftëzimit mund të zgjasë deri në fund të muajit gusht.

Pas një periudhe shtatzënie prej 30 deri në 32 ditë, femra lind zakonisht 4 deri në 6 këlyshë të verbër, më rrallë deri në 11. Kjo ndodh zakonisht nga fillimi i gushtit deri në mesin e shtatorit.

Pas 21 deri në 32 ditë, të vegjlit hapin sytë dhe fillojnë të konsumojnë ushqim të ngurtë, duke u përgatitur për gjumë dimëror, i cili afrohet shpejt. Në këtë fazë të shkurtër zhvillimi, mbijetesa e tyre varet drejtpërdrejt nga disponueshmëria e lartë e ushqimit.

## Përdorimi i gerit ne kuzhinë dhe kulturë

Geri përdorej në kuzhinën romake si ushqim. Këto kafshë rriteshin qëllimisht dhe gatuheshin në një enë të veçantë prej terrakote me formë rrethore dhe me vrima të vogla anësore për ajrosje, të quajtur glirarium.

Pasi thereshin dhe hiqejnë lëkurën, ato gatuheshin të pjekura ose të ziera dhe shërbeheshin kryesisht si ushqim i ndërmjetëm apo si snack, veçanërisht në familje të pasura, për shkak të vlerës ushqyese të ulët dhe çmimit të lartë.

Edhe në periudha më të vona ka vazhduar të përdoret si ushqim, për shembull në Slloveni, ku edhe sot konsiderohet një specialitet i rrallë. Kapja e tij me kurthe të gjalla është një traditë popullore rurale që vazhdon ende.

Në mesjetën evropiane, konsumi i gerit dhe përdorimi i yndyrës së tij për qëllime mjekësore janë dokumentuar që nga shekulli XIII. Në disa raste, kafsha është gjuajtur më intensivisht për shtesë ushqimore sezonale apo në kohë krize.

Në gjuhën angleze, emri *edible dormouse* tregon qartë se këto kafshë kanë qenë të konsumueshme në të kaluarën.

Në Itali, sidomos në rajonet e Lombardisë dhe Kalabrisë, konsumimi i gerit është një traditë e vjetër gastronomike. Megjithatë, aktualisht kjo praktikë është e ndaluar me ligj, pasi kafsha është e mbrojtur.

Pavarësisht kësaj, organizata kriminale ’Ndrangheta vazhdon të ushtrojë gjueti ilegale, për të servirur fjetës të egër si delikatesë në raste festimesh të veçanta.

## Shiko edhe

* Miu

## Referime