Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kafsha shtëpiake

Një njeri me një qen dhe një mace.
Një **kafshë shtëpiake**, ose **kafshë shoqëruese**, është një kafshë që mbahet kryesisht për shoqërinë ose argëtimin e një personi dhe jo si kafshë pune, bagëti ose kafshë laboratori. Kafshët shtëpiake të njohura shpesh konsiderohen se kanë pamje tërheqëse/të lezetshme, inteligjencë dhe personalitete të afërta, por disa kafshë shtëpiake mund të merren në shtëpi në mënyrë altruiste (siç është një kafshë endacake) dhe të pranohen nga pronari pavarësisht këtyre karakteristikave.

Dy nga kafshët shtëpiake më të njohura janë qentë dhe macet. Kafshë të tjera që mbahen zakonisht përfshijnë lepujt; ferretat; derrat; brejtësit si gerbilët, hamsterët, çinçilat, minjtë, minjtë dhe derrat e Guinesë; zogjtë si papagallët, harabelët dhe shpendët; zvarranikët si breshkat, hardhucat, gjarpërinjtë dhe iguanat; kafshët shtëpiake ujore si peshqit, kërmijtë e ujërave të ëmbla dhe kërmijtë e ujërave të kripura; amfibët si bretkosat dhe salamandrat; dhe kafshët shtëpiake artropode si tarantulat dhe gaforret eremite. Kafshët shtëpiake më të vogla përfshijnë brejtësit, ndërsa grupi i kuajve dhe gjedhit përfshin kafshët më të mëdha shoqëruese.

Kafshët shtëpiake u ofrojnë pronarëve ose kujdestarëve të tyre përfitime fizike dhe emocionale. Shëtitja e një qeni mund t'u ofrojë si njeriut ashtu edhe qenit ushtrime, ajër të pastër dhe ndërveprim shoqëror. Kafshët shtëpiake mund t'u ofrojnë shoqëri njerëzve që jetojnë vetëm ose të rriturve të moshuar që nuk kanë ndërveprim të mjaftueshëm shoqëror me njerëzit e tjerë. Ekziston një klasë e kafshëve të terapisë e miratuar nga mjekësia që sillen për të vizituar njerëz të mbyllur, siç janë fëmijët në spitale ose të moshuarit në azile pleqsh. Terapia me kafshë shtëpiake përdor kafshë të trajnuara dhe trajnerë për të arritur qëllime specifike fizike, sociale, njohëse ose emocionale me pacientët.

Njerëzit më së shpeshti marrin kafshë shtëpiake për shoqëri, për të mbrojtur një shtëpi ose pronë, ose për shkak të bukurisë ose atraktivitetit të perceptuar të kafshëve. Një studim kanadez i vitit 1994 zbuloi se arsyet më të zakonshme për të mos pasur një kafshë shtëpiake ishin mungesa e aftësisë për t'u kujdesur për kafshën shtëpiake gjatë udhëtimit (34.6%), mungesa e kohës (28.6%) dhe mungesa e strehimit të përshtatshëm (28.3%), me mospëlqimin e kafshëve shtëpiake që është më pak e zakonshme (19.6%). Disa studiues, etikë dhe organizata për të drejtat e kafshëve kanë ngritur shqetësime në lidhje me mbajtjen e kafshëve shtëpiake për shkak të mungesës së autonomisë dhe objektivizimit të kafshëve jo-njerëzore.

## Shiko edhe

* Kafshët

## Referime
# Eksperimentimi i kafshëve

Para diseksionit për qëllime edukative, kloroformi iu administrua kësaj bretkose të zakonshme rëre për të nxitur anestezi dhe vdekje.
**Testimi i kafshëve**, i njohur gjithashtu si **eksperimentimi i kafshëve**, **kërkimi i kafshëve** dhe **testimi *in vivo, është përdorimi i kafshëve jo-njerëzore në eksperimente që kërkojnë të kontrollojnë variablat që ndikojnë në sjelljen ose sistemin biologjik në studim. Kjo qasje mund të krahasohet me studimet në terren në të cilat kafshët vëzhgohen në mjediset ose habitatet e tyre natyrore. Hulumtimet eksperimentale me kafshët zakonisht kryhen në universitete, shkolla mjekësore, kompani farmaceutike, institucione mbrojtëse dhe objekte tregtare që ofrojnë shërbime të testimit të kafshëve për industrinë. Fokusi i testimit të kafshëve varion në një vazhdimësi nga kërkimi i pastër, duke u fokusuar në zhvillimin e njohurive themelore të një organizmi, tek kërkimi i aplikuar, i cili mund të fokusohet në përgjigjen e disa pyetjeve me rëndësi të madhe praktike, si gjetja e një kure për një sëmundje. Shembuj të kërkimit të aplikuar përfshijnë testimin e trajtimeve të sëmundjeve, mbarështimin, kërkimin e mbrojtjes dhe toksikologjinë, duke përfshirë testimin e kozmetikës. Në arsim, testimi i kafshëve ndonjëherë është një komponent i kurseve të biologjisë ose psikologjisë. Praktika është e rregulluar në shkallë të ndryshme në vende të ndryshme.

Është vlerësuar në vitin 2010 se përdorimi vjetor i kafshëve vertebrore - nga zebrafish tek primatët jo-njerëzor - varion nga dhjetëra në mbi 100 milionë. Në Bashkimin Evropian, speciet vertebrore përfaqësojnë 93% të kafshëve të përdorura në kërkime dhe 11.5 milionë kafshë u përdorën atje në vitin 2011. Sipas një vlerësimi, numri i minjve dhe minjve të përdorur vetëm në Shtetet e Bashkuara në vitin 2001 ishte 80 milionë. Në vitin 2013 u raportua se gjitarët (minjtë dhe minjtë), peshqit, amfibët dhe zvarranikët së bashku përbënin mbi 85% të kafshëve kërkimore. Në vitin 2022, një ligj u miratua në Shtetet e Bashkuara që eliminoi kërkesën e FDA që të gjitha barnat të testohen te kafshët.

## Shiko edhe

* Kafshët

## Referime
# Miu i murrmë i gjirizeve

| Miu i murrmë i gjirizeve |
| --- |
| Klasifikimi shkencor |
| Mbretëria: | Kafshë |
| Filumi: | Chordata |
| Klasa: | Mammalia |
| Rendi: | Rodentia |
| Familja: | Muridae |
| Gjinia: | Rattus Kerr, 1792 |

**Miu i murrmë i gjirizeve(Rattus norvegicus)* është një nga gjitarët më të njohur në Europë. Ngjyra e gëzofit është e ndryshueshme, por zakonisht është e murrme dhe me shkëlqim. Dëmton të mbjellat dhe është bartës i shumë sëmundjeve të trasmetueshme tek njerëzit dhe tek kafshët. Ai është shumë pjellor dhe përshtatet lehtësisht ndaj ndryshimeve të mjedisit. Ky lloj gjitari mund të ngatërrohet lehtë me Miun e Zi *(Rattus rattus)* veçanërisht në jug. Kjo specie është më e pranishme në zonat e ngrohta dhe mund të ketë ngjyra të ndryshme pavarësisht nga emri.

## Statusi

Nuk ka kërcënime madhore ndaj kësaj specieje. Meqënëse konsiderohet infekstues, popullatat e tij mbahen nën kontroll nga organet e shëndetësisë.

## Përhapja dhe habitati

Ndonëse origjinën e ka nga Azia, ky mi është shpërndarë prej andej në të gjithë botën. Gjendet me shumicë në vendet e Europës Qëndrore dhe Veriore dhe mund të ndeshet në të gjithë rajonin tonë. Jeton kudo ku është njeriu dhe preferon zonat rurale dhe urbane.

## Ushqimi

Ha gjithçka, konsumon çdo gjë të tretshme.

## Sjellja

Miu është një kafshë e shoqërueshme. Ai lëviz gjatë natës, është notar dhe gërmues i mirë. Folenë e ndërton me barëra, mbeturina e materiale të ngjashme, në vrimë ose në zgavër.

## Cikli i jetës

Pjell deri në 5 herë në vit. Bën deri në 12 të vegjël, të cilët maturohen mbas 3-4 muajsh. Jetëgjatësia arrin deri në 3 vjet.

## Zëri

Gërvimë

## Referimet
# Kafka

Kafka e njeriut (përballë)
Kafka e njeriut (anash)
**Kafka** është skeleti i kokës. Në fjalorin e gjuhës shqipe *Kafka* është: Tërsia e kockave të kokës që e rrethojnë trutë, kupa e kokës, kapaku i kokës, rrashti i kresë apo koka e një të vdekuri, e zhveshur nga mishrat .

Kafka ( anash )
## Ndarja e eshtrave të kokës te njeriu

* Skeleti është i ndarë në dy pjesë:
* Eshtrat kraniale (cranium)
* Eshtrat e fytyrës

#### Eshtrat kraniale(cranium)

Eshtrat kraniale formojnë një hapsirë topthore e mbuluar me eshtrat të cilat i japin formën dhe që e mbron trurin. Skeleti kranial përbëhet prej disa copa eshtrash:

* **Ashti ballor (os frontales)** përbën pjesën e përparme të kafkës. Kjo pjesë mbulon dy sytë dhe hapsirën e hundës. Në këtë asht ka zbaztira të cilat quhen sinuse ballore të cilat janë të lidhura me hapsirën hundore. Këto sinuse bashkarisht me sinuset e tjera janë shumë afër hundës quhen sinuse paranazale të kafkës.
* **Ashti muror (os parietale)** Ky asht e nderton pjesen e mesme te kubës se kafkës.Ne vijën e mesme ajo nyjëzohet me ashtin rrashtor në të kundërtën me të ashtuquajturën sutura sagitalis. Ky asht ka trajtën e një pllake katëransore, konvekse nga ana e jashtme. Pjesa më konvekse e saj quhet "tuber parietale".
* **Ashti tëmthor (os temporale)** prërbën pjesët anësore të eshtrave të kafkës. Këtu bën pjes sinusi mastoid I cili është I specializuar për kanalet e veshit, lodren e veshit si dhe gjith veshin e brendshëm dhe veshin e mesëm.
* **Ashti sitor (os ethmoidal)** është shumë I leht dhe thyhet leht, gjendet në mes të syve. Ky lloj ashti merr pjesë si mur I mesëm ne dy zbraztirat e syve.Gjithashtu ka disa dhoma ajrore që është pjesë e sinuseve paranazal. përbën edhe pjesën më të madhe të murit.
* **Ashti pykor (os sphenoidales)** gjendet në bazën e kafkës para dy eshtrave temporale.
* **Ashti zverkor (occipitale)** paraqet pjesën e pasme të kafkës. Në pjesën bazë të këtij ashti gjendet një vrimë e madhe që quhet (foramen magnum) në të cilën lidhet palca kurrizore me trurin.

#### Eshtrat e fytyrës

Eshtrat e fytyrës (pjesa e skeletit të fytyrës) përbëhet prej 15 eshtra:

* Nofulla e poshtme
* Nofulla e sipërme
* Ashti mollzor
* Ashti i hundës
* Ashti i lotit
* Vomeri
* Guaska e hundës
* Ashti i qjellzës
* Ashti i nengjuhes

## Shiko edhe

Eshtrat e njeriut
Skeleti i njeriut
Vertebra
Kafazi i krahërorit të njeriut
## Burim i të dhënave

## Lidhje të jashtme