Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maktabad

Maktabad
**Maktabad** waa meel Buug laga soo gato ama laga deensado.
Maktabada sideedaba waa meel degen, oo dadka aamusan, oo wax lagu akhrista. Maktabada waxaa laga soo gattaa ama laga deensadaa, Buugaagta taariikhiga ah ama kuwa sheekada ah, waxaana laga soo deensa karaa, filmaha CD'yasha, kuwii hore, ama heesaha. maktabada waxaa kale oo lagu isticmaali karaa, Kombuyuutarada, oo lagu cayaari karo ama internetka lagu gali karo.

* Libraries—Gateways to Knowledge
* Ten Million Books in a Glass House (National Library of France)
* A Library at Nineveh
* The Library of Alexandria Lives Again (Masar)
# Gumeysi

*Haku khaldin "Adoonsi"*
Sanadkii 1541 wakhtigaasi oo ku beegan goortii gumeystuhu gaadhay xeebta Jili
**Gumeysi** (Af Ingiriis: *Colonialism*; Af Carabi: استعمارية) waa siyaasada wadan ama dowlad ku qabsato maamulka deegaano kale oo ka baxsan xadkeeda halkaasi ooy ku dhaqan yihiin dad dhaqan, diin, hab-nololeed ka duwan leh. Si ka duwan adoonsiga, gumeysigu waa markaa maamul qabsado talada iyo maamulka deegaan kale halkaas ooy ka leeyihiin ujeedo dhaqaale, ganacsi, urursiga kheyraad dabiici ah iyo arimo kale oo badan.

## Hordhac

Gumeysigu waa marka deegaan ay qabsadaan awood kale oo markaas wadata ujeedo u gaar ah. Sida qaalibka ah, gumeystuhu wuxuu sameeystaa nidaam iyo sharciyo u adeegaya danahiisa iyo hadafkiisa kuwaasi oo si xaqdaro ah u siiya faa'iido badan gumeystaha halka dadka deegaanka loogu yimid u baa'ba'aan macaluul, daranyo iyo dhibaato leh dhimasho taasi oo uu si toos ah ama si dadban u keenay gumeystuhu.

## Gumeysiga iyo Adoonsiga

Dad la qafaashayo si loo adoonsado
Adoonsi (Af Ingiriis: *slavery*; Af Carabi: عبودية) waa qof nool oo xoriyada ka qaadeen qof ama tiro dad ka awood badan, kuwaasi oo u isticmaalaya sida ay ayagu ku qanacsan yihiin.]], Adoonsi waxaa lagu sharaxaa "Marka qof loo isticmaalo in lagu shaqeeysto ayadoo wax faa'iido ah ugu jirin qofka la adoonsanayo; sidoo kale waa qof loola dhaqmayo sida wax la leeyahay oo kale, kaasi oo la iibin karo, la iibsan karo, la calaamadaysan karo, la xoogi karo, xataa la dili karo."

## Taariikh

Inkastoo adoonsigu ka jiray aduunyada wakhti aad u dheer, gumeysigu wuxuu bilaabmey horaantii qarnigii 16aad wakhtigaasi oo wadano reer Yurub ah si badheedh ah ugu soo duuleen qaaradaha Afrika iyo Aasiya halkaasi ooy u kala qeeybsadeen gobolo iyo deegaano u gaar ah gumeystihii reer Yurub. Sidoo kale, gumeysigu wuxuu aduunyada ka jiray ilaa badhtamihii qarnigii 20aad oo wadana intooda ugu badan qaateen xornimada.
Gumeystihii reer Yurub wuxuu masuul ka ahaa dhimashada dad badan iyo burburka maamulo badan oo ka talinayay deegaanada ay qabsadeen. Wadanada ugu darnaa ee gumeeysiga ugu balaadhan aduunka ku lahaa waxaa ugu horeeya Boqortooyada Ingiriiska iyo Faransiiska.

## Sidoo kale fiiri

* Gumeystihii reer Yurub

## Xigasho
# Kiilomitir

**Kiilomitir**

Kani waa maqaal ku saabsan Halbeeg cabirka Dhererka.  adeegsi kale, eeg Kiilomitir (faah faahin).
Halbeega dhererka ee Kiilomitir wuxuu u dhigmaa 0.62137 Mayl.
**Kiilomitir** waa qiyaas caalamiha oo lagu qiyaaso dhererka iyo masaafada labo barood.
Kiilomitir summaddiisu waa km
, waxayna ka mit tahay Nidaamka Caalamiga ee Halbeega.

# Halbeega Kiilomitir

* 1 km = 1000 Mitir

* 1 km = 0.621 Mayl

* 1 km = 1094 Yaardi

* 1 km = 3,281 Cag (halbeeg)

* 1 km = 0.540 Mayl-badeed

* 1 km = 6.68 × 109 Cabirka cilmi dayaxeed

* 1 km = 1.057 × 1013 Ileys sanadeed

* 1 km = 3.24 × 1014 Isu Socodka meerayaasha
# Dowlad madax banaan

wadanada madaxa banaan leh ee aduunka
**Dowlad madax banaan** ama **wadan madax banaan**(Af Ingiriis: *Sovereign state*; Af Carabi: دولة ذات سيادة) waa dowlada ka talisa dhul cayiman, gude iyo dibadba ku madax banaan, qaanuun iyo degaan joogto ahna leh. Dowladaha madaxa banaan ee caalamka waxay intooda ugu badan xubin ka yihiin Ururka Qaramada Midoobay.

## Eeg sidoo kale

* wadan
* dowlad
* aduunka
* madax banaani
* qaarad
* dastuur
* juqraafi
* dhul

## Tixraac
# Belarus

| Republic of BelarusРэспубліка Беларусь (Af-Beleruusiyaan) Республика Беларусь (Af-Ruush) |
| --- |
|
Calanka

National emblem

 |
| **Heesta qaranka: Дзяржаўны Гімн Рэспублікі Беларусь (Af-Beleruusiyaan)
* *Dziaržaŭny Himn Respubliki Bielaruś*
* (Af Ingiriis: *State Anthem of Belarus*)

 |
| Show globeShow map of EuropeLocation of Belarus (green)in Europe (dark grey)  –  [Legend] |
| Caasimadda | Minsk ﻿ / ﻿ |
| Luuqadaha rasmiga ah | * Belarusian
* Russiana
 |
| Qaybaha qowmiyadaha  | * 83.7% Belarusians
* 8.3% Russians
* 3.1% Poles
* 1.7% Ukrainians
* 3.2% Other
 |
|  Dadka | Belarusian |
| Dawladda | Unitary presidential republic |
|  |
| • President  | Alexander Lukashenko |
| • Prime Minister  | Andrei Kobyakov |
|  |
| Sharci-dejinta | National Assembly |
| • Aqalka sare | Council of the Republic |
| • Aqalka hoose | House of Representatives |
| Formation |
|  |
| • Principality of Polotsk  | 987 |
| • Grand Duchy of Lithuania  | c. 1236 |
| • Polish–Lithuanian Commonwealth  | 1 July 1569 |
| • Russian Empire  | 1795 |
| • Independence from the Russian SFSR; Belarusian People's Republic  | 25 March 1918 |
| • Lithuanian-Byelorussian SSR  | 17 February 1919 |
| • Byelorussian SSR  | 31 July 1920 |
| • Annexation of West Belarus  | 15 November 1939 |
| • State Sovereignty Declaration  | 27 July 1990 |
| • Independence from the USSR | 25 August 1991 |
| • CIS Declaration  | 8 December 1991 |
| • Independence recognized  | 26 December 1991 |
| • Current constitution  | 15 March 1994 |
|  |
| Bedka |
| • Wadarta | 207,595 km2 (80,153 sq mi) (84th) |
| • Biyo (%) | 1.4% (2.830 km2 or 1.093 sq mi)b |
| Dadka |
| • Qiyaastii 2018 | 9,491,800  (93rd) |
| • Cufnaanta | 45.8/km2 (118.6/sq mi) (142nd) |
| Wax soo saar (PPP) | Qiyaastii 2018  |
| • Wadarta | $188 billion |
| • Qofkiiba | $20,008 |
| Wax soo saar (magac ahaan) | Qiyaastii 2018  |
| • Wadarta | $59 billion |
| • Qofkiiba | $6,301 |
| Qaybsiga (2015) |  26.7 sinnaan la'aan hoose |
| Kobaca (2015) |  0.796 sarreeya (52nd) |
| Lacagta | Belarusian ruble (BYN) |
| Saacadda | UTC+3 (FET) |
| Qaabka taariikhda | dd.mm.yyyy |
| Koodhka wicitaanka | +375 |
| Koodhka ISO 3166 | BY |
| Furaha Internetka | * .by
* .бел
 |
| **Websaydhka** belarus.by |
| 1. **^** Template:Belarus Constitution
2. **^** "FAO's Information System on Water and Agriculture". FAO. Archived from the original on 26 January 2012. Retrieved 16 February 2013.
 |

**Belarus** (be: **Беларусь**) waa wadan Dhul xiran oo ku yaalo bariga Yurub. Dadka ku nool dalka 9,498,700 (2016).

Plaça de la Victòria la nuèch
* Franciszek Skaryna
* Łukasz Dziekuć-Malej
* Hawlgalka Woqooyi
# Dhaqan-mahiibso

Naag dhar Amerindi gashanyso, iyadoo Amerindi ahayn.
**Dhaqan-mahiibso** (Af Ingiriis: **cultural appropriation**; ) waa qaadashada dhaqan khaas ah, iyagoo loo la ansixinaynin goobta ay dhaqankaas ka timid. Tani waxay si gaar ah u noqonkarta mid xasarado abuurta marka xubnaha dhaqan dadabsi badan leh ama nashiro leh ay ka soo amaahdaan dhaqamada umadaha tiro yar. Marka xubnaha dhaqamada gacansaraya leh ay nuqul ka sameeyaan qaybaha dhaqamada kooxaha tiro yar, isla markaana qaybahaas loo isticmaalo meel ka baxsan macnaha dhaqanka asalka ah – mararka qaarkoodna si ka soo horjeeda rabitaanka xubnaha dhaqanka soo saaray – falka dhaqan-mahiibsiga inta badan waxaa loo arkaa fal taban. Dhaqan-mahiibsiga waxay ka mid noqon kartaa dhiigmiirto, ama tunjileecsi ku aadan, dhaqanka diinta, talaabooyinka qoob-ka-ciyaarka, moodada, astaamaha, luqadda, taariikhda iyo muusiga dhaqanka kale.
# Tomas Edison

**Thomas Alva EdisonA Day with Thomas Edison* (1922)
**Thomas Alva Edison** 1847-1931 waxa uu ahaa ikhtiraacaa mareykanka udhashay oo salkiisi kasoo jeedo wadan Holland, waxa uu kudhashay tuulo lagu magaaco milan oo ka tirsan gobolka Ohio yaraantiisii waxba kamuu baranican u xanaanysay hooyadii kadib tomas waxa uu muujiyay fariidnimo iyo maskax badni halkaas oo uu caalamka kusoo kordhiyay waxyaabo badan oo maanta la aantood aan la joogi karin waxyaabaha uu toams edison alifay waxa kamida lambada.mekrifoonka, madbacada maanta wax lagu daabaco waana qofkii ugu horeeyay ee sameeya sawirada maanta looyaqoono kartoonka ee tvga kasoo baxa
waxa uu edison alifay in kaban kun shay. waxa uu guursaday laba jeer naagtiisii hore waxa ay dhimatay iyada oo yar.waxaanuu dhalay lix caruur ah waxa uu dhinatay sanadii 1931dii.

## Noloshiisii

Tomas edison waxa uu kudhasahy tuulada milan ee gobolka Ohio ee wadanka mareykanka 11-04-1847 waxa uu kabilaabay shaqada iibinta joornaalada oo uu ku iibinjiray barta ay tareenadu ka baxaan. waxa uu arkay oo soojiitay daabacaada iyo sida waxloodaabaco wuu u samray waanuu bartay sanadii 1862 ayaa waxa uu bilaabay in uu soosaaro jariidad uu ugu magacdaray (Grand Trunk Herald)
wax kasta oo uu sameeyana waxaa mudnaanta koobaad lahayd hooyadii marwo maari taas oo ahayd macalin bara dadka suugaanta iyo gabayada iyo sida wax loo akhriyo.hooyadan aadka u fiicane ayadaa wiilkeeda waxbartay kadib markii macalimiintii dugsigu soo eryeen iyagoo kusheeg dabaal aan waxba baranayn hooyadii waxay u jecleyd si aada.

Thomas Edison oo yar
Waxa kale oo uu kasoo sheqeeyay goob laga diro tilifoonada oo kutaala boosteejada tareenada taas oo u sahashay in uu sameeyo aaladii uguhoraysay ee tiligaraaf ah guulo ayuu ka gaadhay shaqadiisa kadib waxa uu u guuray magaalda Boston ee gobolka Massachusetts waxaanuu sanadii 1876 halkaas ka aasaasay xarun cilmi baadhis waxaanuu ku ikhtiraacay aalada looyaqaano Phonograph kaas oo sameeya duubiska codka kadib labo sano waxa uu ikhtiraacay ikhtiraaciisii ugu waynaaa ee ilaa hada lagu xasuusto kaas oo ahaa laambada Lamp (electrical component) dhab ahaantii waxa uu bedelay edeson waxyaabo badan caalamku ediso kahor lambad muulahayn
# Astaamayn

**Asto qoraaleed**
Sida aynu wada ognahay, waxa jira in af soomaaliga uu sii dhimanayo walaw la hirgaliyay astaamayntiisa waxaana u sabab ah qoris la'anta af soomaaliga iyo bahda saxaafadda oo qora waxyaaba qalad ah; waxaa kaloo jira dadkii afkeena maalayay oo aan awood u wada lahayn Afka qorshayntiisa iyo astaamayntiisa.

Astaamaynta afka maaha mid la iska maleeyo, ee waa mid lagu habeeyo aqoon cilmi ah, kadibna uu qof kasto baran karo.

**Faa'iidooyinka Asto qoraaleedkaAsto waa summad ama wax shay lagu garanayo.Faa'iidooyinka asto-qoraalAstooyinka qoraalku waxa ay kala hagaan ereyada, weeraha iyo meerisyada. Sida boolisku u kala hagaan baabuurta waddada maraysa si aanay shil u gelin ayaa asto qoraalku u kala hagtaa ereyada iyo weeraha. Faa'iidooyinka Asto qoraalka waxaa ka mid ah:-

1. Qurxinta qoraalka

2. Kala haridda qoraalka

3. Soo hoorinta hadalka iyo joojintiisa

4. Muujinta xoogga iyo dareenka

5. Muujinta nooca weedha

5. Kala soocida hadalka dadka

6. Muujinta nooca weerta.

7. Muujinta eray sharraxaadeedka.

**Qaybaha Asto qoraalka**

1. Astaan hakad (,) waxaa loo isticmaalaa:-

Astaanta Hakad waxay qabataa shaqo wayn oo u gaar ah. waxayna kala hakisaa hadalka,waxaa kale oo loo adeegsadaa kala xadaynta waxyaalo badan oo la tirinayo ama la taxaayo.

2. Dhibic hakad (;) waxaa kale oo loo yaqaanaa (Hakad heeg) waxaana loo adeegsadaa, Astaanta dhibic iyo hakad oo laysku daray oo lays ku daray waxaa la adeegsadaa marka la doonayo in warka la sii caddeeyo, waxa ayna gashaa hakadka iyo joojiska dhexdooda.

3. Astaanta Joojis (.)
Astaanta joogsigu waxa ay la fal gashaa weeraha oo ay kala qoqobtaa. Haddii aanuu jiri lahayn joojisku, hadalku waxa uu noqon lahaa, wax sn suma; weeraha ayaa isku dhici lahaa sida haddii la waayo ciidanka nabadgelyada waddoonyinka baabuurta ay isugu dhici karaan baabuurta.

### Astaamaha gaarka ah

* Laba kolmood ( " " )
* Kolmo ( ' ' )
* Maxamad
# Thiin (lambar)

The ten digits of the Western Arabic numerals, in order of value.
Maaxda ama kaalinta thiinka ama tiro waa habdhiska thiinka ama tiro (matalan. 3 ama 7). kulannada summadaha waxay ka dhigantahay tirooyin (Abyoone, tirsiimo iyo maangal) hadba sida ay ugu jirto ee dhanka taxaha waxaa hadidayaa aqrinteeda habdhiska tirada.

waxaa taariikha hore loo yaqiinay taxaha lambarada kala gadisan sida Lambarada Roomaanka, Lambarada Carabta iyo Lamabarada Hindida iyo kuwe kale...

sidoo kale waxaa la adeegsan jiray summado oo lambar ahaan loo qori jiray sida xarfaha ama erayo la isku dhafay sida Abjad lambar.

## Sidoo kale eeg

* Positional number system
* Bit Bit
* Lambar weyn Significant digit

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Tiro carbeed** | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| **Sandi** (Faaris iyo Urduu) | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ |
| **Carabta** | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ |
| **Hindida** (Hindida hadda) | ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| **Taymiil** |   | ௧ | ௨ | ௩ | ௪ | ௫ | ௬ | ௭ | ௮ | ௯ |
| **Roomaan** (Yurubta) |  | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | IX |
# Xadiis

**Xadiis** (Af Carabi: حديث‎) waa hadalkii iyo qowlkii Nebi Muxamedﷺ kaasi ooy ururiyeen isla markaana qoreen asxaabtu.

# Xigasho

* Islām—The Way to God by Submission

islamway.com
# Jamhuriyadda

**Jamhuuriyadda federalka** (Af Ingiriis: *Republic*; Af Carabi: جمهورية) waa hab maamul ee wadan kaas oo aanan aheyn Boqortooyo

Jamhuriyadda
# Asalka Ereyga

Maadaama luuuqada Soomaaliga weli korayso ereyga *Jamhuuriyad* waxaan ka soo amaahanay Af Carabiga.

# Wadano Jamhuuri ah

Wadanada qaatey nidaamka Jamhuuriga ah aad ayay u badan yihiin waxaa tusaale inoogu filan:

* Faransiiska
* Jamhuuriyadda Jabuuti
* Jamhuriyadda Kiinya
* Jamhuriyadda Soomaaliya
* Jamhuriyadda Turki

# Qoraalo Kale

* Dowlad
* Wadan
* Dimuqraadi

# Tixraac
# Caabuq

| Caabuq |
| --- |
|  |
| Caabuqa Malaariya |
| Kala soocida cilmiga ah |
| Xukun: | **Bakteriya** Woese et al., 1990 |
| Asalka |
| * **Gram Bakteri **Dulinka **Fungal **Prion **La aqoon / Ilaa hada macluumad lahayn**
 |
| Eray la mid ah |
|
Eubacteria  |

**Caabuq** (Af Ingiriis: *infection*) waa duulaan ka yimid nafleyda yaryar ee cudurley ah iyo balaadhsigood marka ay jirka soo galaan.

Talaalooyin iyo dawooyin fara badan ayaa jira ee caabuq lagu dawayn karo, sida talaalka antibiotiks, talaalka antiviral, talaalka antifungal, talaalka antiprotozoal, iyo talaalka antihelminthik. Cudurada ee caabuqa ah waxay midha-dhaleen dhimasho tiradooda gaadhaysa 9.2 milyan qof ee lagu qiyaasay sanadka 2013.

## Tixraac

# Tixraac
# 11 (tiro)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ← 10  | 11 |  12 → |

 |
| ← 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 → Liiska Lambarada — Abyoone ← 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 → |
| Tiro qiime | kow iyo toban |
| Ordinal | 11aad (kow iyo tobanaad) |
| Isirayn | 11 |
| Tiro roman | XI |
| Labaale | 10112 |
| Saddexaale | 1023 |
| Afaraale | 234 |
| Shanaale | 215 |
| Senary | 156 |
| Octal | 138 |
| Laba iyo tobanaale | B12 |
| Tobanaale | B16 |
| Vigesimal | B20 |
| Sal 36 | B36 |

**11** waa habka qoraalka xisaabta ee tirada lambarka **toban iyo kow**.

# Liiska Tirada

# Qoraalo La Mid Ah

* Aasaaska Tiro
* Aasaaska Xisaabta
* Lambar
* Tiro
* Jajab
* Iskugeyn
* Iskudhufasho
* Kalagoyn
* Iskuqeybin
* Dhaban
* Kinsi
* 10ka Lambar ee u Horeeya Xisaabta
* Xisaab

# Xigasho
# Durraansi

Muslim da'yar oo durraansinaya
**Durraansi** (Af Ingiriis: *supplication*) waa ducada iyo cibaadaysi iyo baryada dhanka eebbe xiliga ee kalkaal laga waydiisto eebbe. Diinta islaamka wuxuu durraansiga u kala qaybiya laba jaad. Mida kowaad waa durraansiga maslaxada, isagoo ah durraansiga ee wax marka aad u baahantahay. Durraansiga labaad wa durraansiga cibaadada, oo ah durraansiyada oo ay ka mid yihiin tiirarka diinta Islaam, sida zakat-bixinta oo kale.

## Sidoo kale fiiri

* Salaada Subax
* Salaada Duhur
* Salaada Casir
* Salaada Magrib
* Salaada Cishe

## Tixraac
# Akashi Kaikyo Bridge

Akashi Kaikyo Bridge, Buundada Akashi Kaikyo buundo ee Jabaan, buundada isku xidha Jasiiradda Awaji iyo magaalada Kobe, 1,991 m

* World’s Longest Suspension Bridge
# Sinki

# Sinki

Sinki waa bir ka tirsan *guruubka 12aad* ee Diwaanka Curiye.

**Sinki** (Ingiriis: Zinc) calaamad Zn waa curiye kimiko ah oo tiroda atomkiisu tahay sodon.
Sinki waa bir ka tirsan *guruubka 12aad* ee Diwaanka Curiye.

Sinki wuxuu aad ugu astaamo dhow yahay curiyaha Magniisiyaam, waana curiyaha labaatan-iyo-afaraad (24) ee ugu baaxada badan dhamaan curiyeyaasha.

Sinkigu waa macdan muhiim u ah nafaqada jidha, laakiin u baahan taxadir balaadhan, sabatoo ah asaga ayaa keena xanuuno fara badan markuu la fal-galo curiye kale.
Ku yaraanshaha **Sinki**ga jidhka bani-aademka wuxuu keenaa infakshano, fuuq-bax iyo xataa dhimasho.

# Taariikhda Sinki

# Atomka Sinki

# Fal-galka Curiyeha Kale

# Isticmaalka Sinkiga