Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Subax (Xilli)

Ceeryaamo Subax
Yosemite Valley xilli subax ah
Aroorta hore ee subax
**Subax** (Af Ingiriis: *morning*; Af Carabi: صباح) waa wajiga hore ee maalinka, waxay ka bilaabataa marka uu waagu baryo ilaa 10:00 subaxnimo sida soomaalidu u taqaan,
Reer galbeedka ayay subaxda u bilaabataa saqda dhexe ee habeenkii waxayna u dhamaataa duhurkii,

## sidoo kale eeg

* Dharaar
* Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac
# Galab

Galabtii
Galab, Parambikkulam, Kerala, Hindiya
**Galab** (Af Ingiriis: *evening*; Af Carabi: مساء) waa galinka dambe ee maalinta waana xiliga dharaarta ku xiga, ilaa gabalku uu ka dhoco, sida soomaalidu u taqaan, wadamo badan baa galabka u yaqaan wixii ka bilowda 6 ama 11 galabnimo ilaa laga gaaro saq dhexe.
Galabtu waa wakhti ka mid ah maalinta taasi oo ku beegan ka hor intaanay cadceedu dhicin.
Galab waxaa ka soo horjeeda Subax.

## Tixraac
# Afarta xilli

|  |
| --- |
| Qayb ka mid ah silsiladaha Dabeecada  Jawiga |
|   |
| Afarta Xili |
|
Gu ·  Xagaa
Dayr ·  Jiilaal |
| **Xilliyada dhulbarah**
Abaar
Aaran |
| Dabayl |
|
Mahiigaan ·  Gugac
Onkod ·  Daad
Naq ·  Biyo baxo
Fatahaad
Dabayl Baraf
Dabayl ciiid |
| Roob |
|
Caad ·  Roob ·  Xagaa
Ceeryaamo ·  baraf
Mir ·  Qaboq
Qaanso Roobad |
| Category:Template |
|
Jawiga ·  Cimilada
Dabayl ·  Huur
Kulaylka ·  Hawada-wasaq |
| **Qaybta jawiga** |
| * v
* t
* e
 |

**Afarta xilli** (Af Ingiriis: *seasons*; Af Carabi: فصول السنة) waa xilliyada afarta ah ee jawiga iyo cimilada adduunka wakhti dhan hal sano (356 maalmood).

**Gu, Xagaa, Dayr iyo Jilaal** waa afarta xilli uu ka koobanyahay sanadka soomaalida.

* **Gu,**(Spring) Waa xilli roobeedka ugu muhiimsan xilliyada uu dalkeennu roobka helo wuxuuna ka bilowdaa (Maarso, Abriil iyo Maayo).
* **Xagaa**(Summer) Waa waqti uu wadanka ka da'o roobab yaryar oo looyaqaano xagaa (Yuunyo, Luulyo iyo Agoosto).
* **Dayr**(Automn) Waa xilli roobaad roob badani da,o hayeshee waxaaa ka badan Guga, (Sebtembar, Oktoobar iyo Nofembar ).
* **Jiilaal**(Winter) Xiliga diraacda ama Jiilaalkuk waa xiliga ugu Qabaw uguna qaleylka badan ( Decembar, Janaayo iyo Febraayo)

Haddaba xilliyadan aan soo xusnay waxaa mararka qaar dhacda in ay wax iska baddalaaan oo roobabkii di,i lahaa ay baaqdaaan sababo la xiriira isbaddalka cimalada adduunka ee sii kululaanaysa oo saamayn ku yeelatay dalka oo dhan.

mahadsanidiin

|  |
| --- |
| Afarta xilli |
| Gu | Xagaa | Dayr | Jiilaal |
|  |  |  |  |
# Saq Dhexe

sawir la qaaday Saq Dhexe
**Saq Dhexe** ama **Habeen barkii** (Midnight) waa xiliga ka dambeeya lix saac ama 12 ka oo habeenimo ilaa waa bariga.

## Sidoo kale eeg

* Subax (Xilli)
* Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor
* Dharaar

## Tixraac
# Dharaar

Wakhtiga dharaarta ee dhulka
**Dharaar** (Af Ingiriis: *Daytime*) marka la joogo oogada dhulka, dharaar waa wakhtiga uu ileyska cadceedu hayo oogada sare ee dunida.
Dharaarta ayaa bilaabata lixda saac ama 12 ka maalinnimo,
waxaa kaloo loo yaqaan xiligaan

* Duhur oo loogu magac daray salaad duhur oo xiligaas la tukado
* Har
* Maalin weyn
* Maalin

## Sidoo kale eeg

Dabaqa saacada ee Birmingham, Ingiriiska , xili dharaar ah ,saacada ayaa sheegaysa 12 oo maalinimo,
* Subax (Xilli)
* Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac
# Horgale (Fiisikis)

## Cabirka asaasiga ah

Aduunka 7 halbeeg oo cabirka asaasiga ah ayaa jira:

|  |  |
| --- | --- |
| **Mitir** | Waxaana lagu cabiraa dheerer Dheerer Waxaana loo suntaa M" Mitirka waxaa lagu koobaa dherer Mowjad Shucaaca iyo Kiribtoon |
| **kiilogaraamka** | Waxaana lagu cabiraa Mug Cufka waxaana loo suntaa "Kg" |
| **Ilbirigsi** | Amin ayaa lagu qiyaasaa waxaana loo suntaa "s" Waxaana lagu qiyaasaa walxash shucaacooda inta ay la egtahay cesium |
| **ambeer** | Waxaana lagu cabiraa awooda koronto koronto Waxaana lagu so koobaa awooda [Koronto dinamik ah|Koronto dinamik]]ee udhaxaysa laba fiilo. |
| **Kelvin** | Waxaa lagu cabiraa heer kulka waxaana loo suntaa "K" |
| **Ileys** | Waxaa lagu cabiraa Iftiinka Waxaana loo soo gaabiyaa ("cd") Walxaha inta ay soo saarayaan ee shucaacPlatinum Pt Adag |
| **mole** |
waa cabirka maadada waxaana badanaa loo isticmaalaa Kimisteri, Mole ku waa afogadro Qiyaastii WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 Waana walaxaha yeryer ay ka koobantahay madada. |

Halbeega rasmiga ah| Magaca | Sumadda | Udhiganta |
| --- | --- | --- |
| Mitir | **Mitir** - **m** | Dherer |
| Kiilogaraam | **kg** - **kg** | mugga |
| ilbiriqsi | **Ilbiriqsi** - **s** | Amin |
| Ambeer |  **-** A | dab koronto |
| Kelvin | **k** - **K** | Heer kul |
| Ileyska | **cd** | Awooda iftiinka |
| mole | **mol** | Madada waxa ay ka koobantahay |

## horgale fiisikeed

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Magaca | yotta | zetta | exa | peta | tera | giga | mega | kilo | hecto | deca |   | deci | centi | milli | micro | nano | pico | femto | atto | zepto | yocto |
| Sumada | Y | Z | E | P | T | G | M | k | h | da |   | d | c | m | µ | n | p | f | a | z | y |
| 10n | 1024 | 1021 | 1018 | 1015 | 1012 | 109 | 106 | 103 | 102 | 101 | 100 | 10-1 | 10-2 | 10-3 | 10-6 | 10-9 | 10-12 | 10-15 | 10-18 | 10-21 | 10-24 |
| 1000n | 10008 | 10007 | 10006 | 10005 | 10004 | 10003 | 10002 | 10001 |   |   |   |   |   | 1000-1 | 1000-2 | 1000-3 | 1000-4 | 1000-5 | 1000-6 | 1000-7 | 1000-8 |
# Af Jarmal

| Jarmal |
| --- |
| Deutsch |
| Dhalad u ah | * Jarmal
* Awstriya
* Iswisarland
* Lekhtanishtayn
* Luksaamboorgi
* Beljim
* Namibiya
* South Tyrol
* Alsace
 |
| U ah afka hooyo | L1: 95 milyan (2005)  (*date missing*) L2: 80–85 milyan (2014) |
| Qoyska luqada | Indo-European
* Jarmal ah
	+ Jarmal Galbeed ah
		- Elbe Jarmal ah
			* Jarmal Sare
				+ **Jarmal**
 |
| Early forms: | Jarmal Duq Sare
* Jarmal Dhexe Sare
	+ Jarmal Hore-Cusub Sare
		- **Jarmal**
 |
| Standard forms | Jarmal (Jarmalka, Iswisarland, Awstriya)

 |
| Hab qoraalka | * ilaa Jarmal Duq Sare: Far Latiin (Xuruufta Jarmal)
* Braille Jarmal
 |
| Xaalada Rasmiga |
| Ka ah Luqad rasmi | * Jarmal
* Awstriya
* Iswisarland
* Lekhtanishtayn
* Luksaamboorgi
* Beljim
* Namibiya
* South Tyrol
 |
| ka ah luuqadaha la aqoonsaday ee laga tirada badan yahay | * Baraasiil (6 degmooyin)
* Jamhuuriyadda Jek
* Denmark (Syddanmark)
* Hungary (Sopron)
* Boland (Silesia Kore)
* Romania (qeybo)
* Ruushka (Azovo German National District)
* Slovakia (Krahule)
 |
| Koodka luqada |
| ISO 639-1 | de |
| ISO 639-2 | ger (B) deu (T) |
| ISO 639-3 | Variously: deu – Jarmal gmh – Middle High German goh – Old High German gct – Colonia Tovar German bar – Bavarian cim – Cimbrian geh – Hutterite German ksh – Kölsch nds – Low German sli – Lower Silesian ltz – Luxembourgish vmf – Mainfränkisch mhn – Mòcheno pfl – Palatinate German pdc – Pennsylvania Dutch pdt – Plautdietsch swg – Swabian German gsw – Swiss German uln – Unserdeutsch sxu – Upper Saxon wae – Walser German wep – Westphalian hrx – Riograndenser Hunsrückisch yec – Yenish yid – Yiddish |
| Luqadda la adeegsado | * 52-ACB–dl (Standard German)
* 52-AC (Continental West Germanic)
* 52-ACB (Deutsch & Dutch)
* 52-ACB-d (Central German)
* 52-ACB-e & -f (Upper and Swiss German)
* 52-ACB-h (Émigré German varieties, including 52-ACB-hc (Hutterite German) & 52-ACB-he (Pennsylvania Dutch))
* 52-ACB-i (Yenish)
* Totalling 285 varieties: 52-ACB-daa to 52-ACB-i
 |
|   Jarmal aa tirabbuur ah
  Jarmal tirabbuur maaha |
|   Luqad rasmi ah
  Luqad rasmi ah (laakiin luqad kale ayaa sidoo kale rasmi ah)
  Luqadda wadanka
  waa laga badanyahay |

**Af Jarmal** waa luqad laga hadlo Jarmalka, Iswisarland, Awstriya, Yurubta Dhexe iyo meelo kale uu Jarmalka guumeystey iyo meelo qoxooti Jarmal u qaxeen.

Qurbajoogta Jarmalka:
  Germany
  ≥10,000,000
  ≥1,000,000
  ≥100,000
  ≥10,000
# Qoraal Tusaale

#### Laga soo qaaday Baaqa Caalamiga ee Xuquuqda Aadanaha

Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.

#### Tarjumad

Aadanaha dhammaantiis wuxuu dhashaa isagoo xor ah kana siman xagga sharafta iyo xuquuqada Waxaa Alle (Ilaah) siiyay aqoon iyo wacyi, waana in qof la arkaa qofka kale ula dhaqmaa si walaaltinimo ah.

# Tixraac
# Af-Iswiidhan

Dadka kuhadlaan luqadaan
**Af-Iswiidhan** (*svenska*) waa luqad oo lagagahadlo Iswiidhan iyo Finland. Dadka kuhadlaan luqadaan waa qiyaas 11 milyan oo qof.

* Svenska

 Qoraalka oo af Iswiidhish ah
Wadanamha Af-Iswiidhan Hadaaalkaa aha.

* NorwayAf-Iswiidhan
* FinlandAf-Iswiidhan
* CanadaAf-Iswiidhan
* United StatesAf-Iswiidhan
# Af-Holandees

Af-Holandees| Meelaha ay ku badan yihiin |
| --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  United States | 3,558,000 |  |
|  Koonfur Afrika | 3,000,000 |  |
|  Canada | 1,112,000 |  |
|  Germany | 128,000 |  |
|  Belgium | 121,000 |  |

 |

**Nederlands** Waa luqada lagaga hadlo wadanka Holland waana mid kamida caa'ilada luqadeeda looyaqaano,Luqadaha Jermanik Waxa ay gaadhayaan dadka kuhadla luqada Nederlandka ilaa 22 milyan oo qof oo u adeegsada luqad hooyo ahaan. waxa kale oo luqad labaad u adeegsada dad gaadhaya ilaa 5 milyan oo qof. waxa ay luqad rasmiya u tahay wadamada Holland Beljim iyo Surinam dadka kuhadla luqada Nederladska badankoodu waxa ay kunoolyihiin sadexdan dal Holland Beljim iyo Surinam waxa kale oo kuhadla dad tiri yar oo kunool Farnsiiska iyo Jarmalka waxa kale oo lagaga hadlaa meelo kamida dhulkii Holland ay horay u gumaysan jirtay.

* Nederlands
* Nederlands België
* Nederlands Suriname
# Dhigaha

**Dhigaha** Waa xariijimo beenaad dhulka dushiisa lagu tilmaamay tiradooduna waxay gaarayaan 360 xarriijimood

cirifyada ka waqooyi iyo ka koofureedba, xarriijimaha caynkaas ah waxaa la yiraahdaa "Dhigo ama Dhig" fikraddaan waxaa lagu isticmaalaa dhulka oo qura dhigta dhexmarta bartamaha Giriinwij waxaa loo qiimeeyaa digriiga tiradiisu tahay Eber (0°). Dhigta kale ee taa ka soo horjeeda waxaa loo qiimeeyaa Boqol iyo siddeetan digrii (180°). Haddaba dhiguhu waxaynu ku timaamu karnaa in ay yihiin fogaansho xagaleedka bari ama galbeedka Giriinwij. Marka laga reebo dhigta digriigeedu yahay 180° maahee inta kale oo dhami waxay leeyihiin digriiyo kala duwan oo bari ama galbeed ka xiga Giriinwijka.

Waxaa jira iyana waxa la yiraah Loolalka si kooban waxa u dhexeeya loolalka iyo dhigaha.

Xarriijimaha loolalka waa ay isberber yaacaan mana kulmaan, kuwa dhigunaha isma berher waalan beryaacaan ee waxay ku kulmaan cirifyada sida aynu ognahay baruhu waa ka u dheer loolka hase yeeshee dhigaha oo idil waa iskaga mid xagga dheererka, waayoo dhammaantood waxay wada maraan labada cirif. Sidaas awgeed waxaa la yiraah goobooyinkii waa weynaa. Goobada weyni waxaa waaye xarriijin la iska maleeyey oo ku sawiran goloobka iyadoo dhulka u kala qaybineysa laba isle'eg. Badhuhuna waa loolka kaliya ee goobo weyn ah.

Xarriijin kasta oo loolka ka mid ahiba fogaansho isle'eg ayey isu jiraan (69.4 mayl). Xagga dhigaha haddaynu eegno fogaansho isle'eg iskuma jiraan waayo dhiguhu way kala fogaadaa marka ay dulmaraan Badhaha waxayna iskugu yimaadaa cirifyada.

Digrii kasta oo loolku iyo dhiguhu leeyihiin waxaa loo qaybin karaa daqiiqo iyo ilbiriqsi. Digrii kasta wuxuu leeyahay 60 daqiiqadood oo loo qoro 60', daqiiqad kasta waxay leedahay 60 ilbiriqsi oo loo qoro 60*.*

Sidaa awgeed waxaad heli kartaa ama aad ogaan kartaa meel kasta oo dhulka ku dul taala, halka ay dhacdo, haddii aad ogtahay loolalkeeda iyo dhigaheeda.

meel kasta loolkeeda waxaa loo qoraa digriiga tiradiisu inta waqooyi ama koonfur ujirto badhaha.

Dhigaha iyo waqtiga ama amminta

Waxaan ognahay in dhulku sameeyo wareeg 24kii saaba mar ayuu udubkiisa ku wareegaa, walax kasta oo goobo samaysaa waxay wareegtaa saddex boqol iyo lixdan digrii (360°). Haddaba imisa ayeey ku qaadanaysaa adduunyadu in ay wareegto (1°). Si aynu u helno jawaabtaan waa in aynu u qaybinno 24 saacdood 360°, innakoo marka hore u bedelayna daqiiqado.

24 × 60 = 1440 daqiiqadood, 1440 daqiiqadood waxay la mid tahay 24 saacadood, markaas waxan leenahay adduunyadu waxay ku qaadataa 360kii digrii 1440 daqiiqadood. Halkii digriina waqtigay wareegtaana waa: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 daqiiqadood.

⁂ WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 = 4D wadartu waxay ina tusaysaa in adduunka oo 360 digrii ah ku qaadanayso 4tii daqiiqaba inuu wareego hal digrii 60kii daqiiqaba ay saacdaddu tahay waxay adduunyadu wareegtaa 15° (15° digriiba hal saac) waana digriiyada dhigaha.

Sida lawada ogsoonyahay cadceedda ama qoraxda waxay ka soo baxdaa bari, dadka ku nool xagga bariguna waxaa hubaal ah in ay inaga hor helaan cadceedda.

* The Quest to Solve the “Longitude Problem”
# Koon

maab lagu muujinayo Baaxada Koonka
 Qaar ka mid ah Muuqaalka Xidigaha iyo Meereyaal aad u badan
**Koonka** (Af Ingiriis: *Universe*) waa jiritaanka guud ee dhamaan Meereyaasha, Xidigaha, Galaagsiyada, baaxado banaan iyo wixii ku dhex jira ee Walax *matter*, noole iyo wax walba oo kale ah.

Koonku aad ayuu u balaadhan yahay waxana lagu qiyaasaa in ka badan 90 bilyan sanadka-iftiinka.

Sida uu sheegay Cilmi Fallagu koonkan eeynu ku nool nahay waxa jira in ka badan bilyan meere, kuwaas oo ku baahsan geesaha *koonka*.

 Qaar ka mid ah Meereyaasha Bahda Midaysay Qoraxdu
Caalamku bilow buu lahaa. Ilaahay baa caalamka abuuray. Abuuridda waxay qaadatay malaayiin sano.

## Taariikhda Koonka

## Meereyaasha, Xidigaha iyo Qoraxyada

## Aqoonta Aadamaha iyo Koonka

### Bahda Midaysay Qoraxdu

Sawiraantan hoose waa xubnaha ka tirsan Bahda Midaysay Qoraxdu iyo sharaxaada xajmiga Meereyaasha iyo dayaxyadooda.

Qoraxda in ka badan 10,000 oo jeer ayay ka weeyn tahay isla markaana 41 trillion ayay ka mug iyo cuf weeyn tahay dhamaantood.

Solar System|  |  |  |  |  |  |  |
| Qorax (Xidig) | Cirjeex (meere) | Raage (meere) | Uroono (meere) | Docey (meere) | Dhul (meere) | Waxaraxir (meere) |
|  |  |  |  |  |  |  |
| Farraare (meere) | Ganymede (dayaxa Cirjeex) | Titan (dayaxa Raage) | Dusaa (meere) | Callisto (dayax Cirjeex) | Io (dayaxa Cirjeex) | Dayax (dayaxa Dhulka) |
|  |  |  |  |  |  |  |
| Europa (dayaxa Cirjeex) | Triton (dayaxa Docey) | Titania (dayaxa Uraano) | Rhea (dayaxa Raage) | Oberon (dayaxa Uroone) | Iapetus (dayaxa Raage) | Umbriel (dayaxa Uroone) |
|  |  |  |  |  |  |  |
| Ariel (dayaxa Uroone) | Dione (dayaxa Raage) | Tethys (dayaxa Raage) | Ceres (meere yar) | Vesta (asteroid) | Enceladus (dayaxa Raage) | Miranda (dayaxa Uroone) |
|  |  |  |  |  |  |  |
| Proteus (dayaxa Docey) | Mimas (dayaxa Raage) | Hyperion (dayaxa Raage) | Phoebe (dayaxa Raage) | Janus (dayaxa Raage) | Epimetheus (dayaxa Raage) | Prometheus (dayaxa Raage) |
| This box: * view
* talk
* edit
 |

## Tixraacyada

* Abuuraha Binuʼaadanka Jannuu Siiyay

* **Adduunku Waxba Kama Laalaado The Wonders of Creation Reveal God's Glory—Slide Show (en)

* Was the Universe Created? (en)

* What the Universe Tells Us (en)
# Wareega Meere

Wareega meeraha Dhulka.
Nidaamka wareega meere
**Wareega Meere** (Af Carabi: دوران; Af Ingiriis: *planet rotation*) sida la isku waafaqay, dhamaan meereyaashu waxay ku wareegaan xidig (qorax). Tusaale ahaan, meerayaasha Bahda Qoraxdu Midaysay dhamaantood waxay ku wareegaan qoraxda, jiho la mid ah tan qoraxdu u ged-gedoonto (waa qaab la mid ah habka saacadu u wareegto "clockwise").
Ugu yaraan, hal meere, WASP-17b, oo aad inooga fog ayaa la arkey inuu u wareego jiho ka duwan tan xidigtiisu u gedoonto.

Wakhtiga ay meere ku qaadato inuu dhamaystiro hal wareeg oo uu ku soo duurayo qoraxda waxaa loo yaqaanaa *sanad*. Hadaba sanadada meerayaashu way kala duwan yihiin taasi oo ku xidhan kolba masaafada iyo fogaanta uu u jiro qoraxda. Meeraha ugu fog masaafada qoraxda ayaa ugu sanad dheer isla markaana ugu socod gaaban sababtoo ah aad ayuu uga dheer yahay cufisjiidadka qoraxdaasi.

# Gedgedoonka Meere

Meere kasta wuxuu ku gedgedoomaa (rotate) xariijin udub-dhexaadkiisa ah taasi oon la arki karin. Gedoonkaasi meere oo ka soo bilaabma bari ilaa galbeed ayaa waxay keentaa maalinta iyo habeenka, sababtoo ah iftiinka qoraxda ayaa kolba dhinac ka mid ah meerahaais u muuqda.

Inta u badan meerayaasha Bahda Qoraxdu Midaysay waxay u soo gedoomaan hab waafaqsan wareega saacada, marka laga reebo meeraha Uraano oo asaga lagu wado in uu u gedoomo jiho lid ku ah wareega saacada.
Gedgedoonka meerayaashu way kala duwan tahay, meeraha Dusaa waxay ku qaadataa dhowr saacadood inuu dhamaystiro gedoon xidhan, taasi oo ah habeen iyo maalinta Dusaa; halka meerayaasha waawayn ee neefta ah ay ku qaadato maalmo badan iney sameeyaan hal gedoon oo dhamaystiran.

# Qoraalo La Mid ah

* Neefaha Waawayn
* Meere
* Dhul
* Bahda Qoraxdu Midaysay
* Dayax
* Dayaxa meere

# Xigasho

* Was the Universe Created?
# Siires

Muuqaalka dunidayar ee Ceres.

**Siires** (Af Ingiriis: *Ceres*; astaan: ) waa duniyar iyo asteroidka ugu wayn kuwa laga dhex helo Bahda Qoraxdu Midaysay. Siires waxay ka samaysan tahay dhagaxaan iyo baraf, dhererkeeduna waa 950 Km.

Dunidan yar waxaa helay xidigisyahan Giuseppe
Piazzi 1dii Janaayo 1801, markaas oo loo aqoonsanaa ineey tahay meere. Waxaa loogu magac daray sanab eey caabudi jireen Roomaanka ee loo yaqaanay *Ceres*.

Dayaxgacmeedka aanu qof wadin **Dawn** ee 27kii Sebtembar 2007 shirkada NASA dirtey kaas oo la filaayo inuu gaadho Siires sanadka 2015ka ayaa warbixin iyo macluumaad fiican laga sugayaa inuu ka keeno dunidan yar.

# Qoraalo La Mid ah

* Dusaa
* Docay
* Raage
* Farraare
* Cirjeex
* Uraano
* Bluto
* Waxaraxir
* Meere
* Dhul
* Cir
* Meere Dhagaxley
* Dayax
* Dayaxa meere
* Qorax
* Xidig
* Meere
* Eris
* Dhul badhe
* Cilmiga Xidigaha
* Bahda Qoraxdu Midaysay
* Qorax
* Koon

# Xigasho
# Dusaa

Muuqaalka Meeraha Dusaa

**Dusaa** (Af Carabi: عطارد; Af-Taliyaani: *Mercurio*; Af Ingiriis: *Mercury*; Af Oromo: *Qaamu-Daalacha*; Af Amxaari: ኣጣርድ; astaan: ) waa meeraha kowaad ee qoraxda ugu dhow dhamaan meerayaasha Bahda Qoraxdu Midaysay.

Meerahani wuxuu ka mid yahay afarta Meere Dhagaxley ee ka samaysan bir iyo macdano iskudhisyo [[aa
yron]], nikel iyo silikoon ah.

## Tilmaan

Meeraha Dusaa waa dunida kowaad ee ugu dhow qoraxda (masaafo dhan 0.4 AU u jirta qoraxda), iyo kan ugu yar dhamaan meerayaasha Bahda Qoraxdu Midaysay asagoo leh 0.55 muga dhulka.
Meerahan Dusaa ma lahan wax dayax ah, waxaana lagu yaqaanaa in uu leeyahay oogo sare oo heerkulkeedu aad u sareeyo isla markaana qani ku ah curiyeyaasha birta sida aayron, nikel iyo salikaytis.Dusaa ma laha gibil hawo (atmosphere) oo ku hareeraysan. Taasi waxa ay sababtaa isbeddel aad u ballaadhan oo ku dhaca heerkulkiisa. Heerkulka dhanka qorraxda xigaa (maalin) waxa uu gaadhaa 430oC, halka dhanka qorraxda ka sii jeeda (habeen) heerkulkiisu uu gaadhi karo -170oC. Waa isbeddel ilaa 600oC ah. Meerahan wareeggiisu uma dhakso badna sida dhulka, oo waxa uu dhidibkiisa ku wareegaa hal mar muddo u dhiganta 58.9 maalmaha dhulka. Sidaas awgeed, halkiisa maalin waxa ay u dhigantaa 58.9 maalin dhuleed. 88 kii maalin dhulba hal mar ayaa uu qorraxda ku wareegaa. Sidaas awgeed, sannadkiisu waa uu ka yaryahay labadiisa maalmood. Sannadka dhulku waa 365 maalin dhuleed. Sannadkii 1973 ayaa NASA waxa ay dirtay fagaag buldiye (space probe) la odhan jirey MARINER 10. Sannadkii 2004 tiina waxa ay direen mid kale oo la odhan jirey MESSENGER. Messenger waxa uu qaaday ilaa 100, 000 oo sawir, isaga oo dhow jeer ku wareegay meeraha idilkii. 30 kii Abriil 2015 ayaa uu ku dhacay oogada meeraha kaddib markii shiidaalkii ka dhammaaday. Messenger waxa uu ku xambaarnaa qalab badan oo xog kala duwan ka ururiyey meerahaas oo aqoonta aynu u leennahay ay ka yar tahay ta kuwa kale.
## Isbar-bardhig

Isbarbardhiga muga Bahda Midaysay QoraxduDusaa, iyo DhulkaDusaa, Waxaraxir, Dhulka, iyo FarraareQaybta Fog: Farraare, Dusaa
Qaybta dhow: Dayaxa, Buluuto, Haumea
## Qoraalo La Mid ah

* Docay
* Raage
* Farraare
* Cirjeex
* Uraano
* Bluto
* Waxaraxir
* Meere
* Dhul
* Cir
* Meere Dhagaxley
* Dayax
* Dayaxa meere
* Qorax
* Xidig
* Meere
* Dhul badhe
* Cilmiga Xidigaha
* Bahda Qoraxdu Midaysay
* Qorax

## Xigasho