Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Qaraabakiil

madaxweynaha Mareykan oo qoyskiisa xil wada leh
**Qaraabakiil** (af-ingiriis: nepotism) ama **gabood** waa falka in la taageero qaraabada ama asxaabta, gaar ahaan iyadoo loo siinayo shaqooyin ama faa'iidooyin kale, iyada oo aan loo eegin kartida ama xirfada qofka. Eexaysigan, kalaxigsigan iyo sinjifaquuqan wuuxu badanaa ka dhaca goobaha shaqada, siyaasadda, ama ururada kale, halkaas oo dadka ku saayirsan dadabsi oo haysta awood dadabsi ay ku dalacsiiyaan ama shaqaaleysiyaan xubnaha qoysaskooda ama asxaabtooda iyagoo dayacsan dadka kale oo xirfad leh ee si fiican u qalma. Dhaqankan guud ahaan waxaa loo arkaa mid aan anshax ahayn, sababtoo ah waxay hoos u dhigeysaa sinaanta iyo galabsanaanta ku saleysan xirfadda.

## tixraac
# Libaax

| Libaax **Ar** |
| --- |
|  |
| Lab |
|  |
| Dheddig (libaax) |
| Xaalad xanaaneed |
|  Vulnerable  (MCID 3.1) |
| Kala soocida cilmiga ah |
| Boqortooyo: | Xayawaan  |
| Faylam: | Lafdhabarleey  |
| Gacalka: | Naasley  |
| Dirka: | Hilibcun  |
| Bahka: | Bahda Bisada  |
| Duulka: | *Panthera*  |
| Noocyada: | P. leo  |
| Magaca laba-geesoodka ah |
| Panthera leo (Linnaeus, |
|  |
| Eray la mid ah |
| Felis leo  Gool, Aar |

Fiidiyowga libaaxa iyo dhasheeda oo jooga kaydka Phinda
**Libaax**, **Aar** (Af Carabi: أسد; Af-Laatiin: *leo*; Af-Taliyaani: *leone*; Af Ingiriis: *lion*;Af Ingiriis: *lion*; Af Oromo: *Leenca* ; Af Amxaari: አንበሳ) waa xayawaan aad u weyn oo duurjoog ah oo hilibka cuna.

Libaaxa waxaa lagu maqacaabaa **Boqorka Xayawaanka**, sababtoo ah waa ugaadhsadaha dhamaan noolaha ku dhex nool keymaha.

Libaaxa kan lab waxaa loo yaqaan aar, tan dhedigna waxaa loo yaqaan gool, libaaxu waa xayawaan aad u khatar ah waxaana uu noolyahay qaarada Afrika iyo Hindiya, libaaxa waxa uu cunaa hilibka xoolaha, dadka iyo dhamaan xayawaanka.

* Learn Courage From Creation

## Waddanamha

* Tanzania
* Kenya
* Ethiopia
* Somalia
* Somaliland

Waddanmaha Kale...

Libaaxu waa boqorka duurjoogta

Libaaxa ugu Wayn wuxukunoolyahay koonfurta AFRIKA
# Yurub

Kariirada Yurub
**Yurub** (Af Ingiriis: *Europe*; Af Carabi: أوروبا) waa qaarada ugu xigta dhinaca galbeed ee arliga weyn ee la isku yidhaahdo "Eurasia" kaasi oo ka kooban qaarada Aasiya iyo Yurub. Qaarada Yurub waxaa dhinaca waqooyi ka dhaca Bada Arktik, dhinaca galbeedka waxaa ka xiga Badweynta Atlaantik, dhinaca koonfureed waxaa ka dhaca Bada Mediterraniyan. Si kastaba ha ahaatee, dhinaca bari iyo koonfurbari qaarada Yurub waxaa inta ugu badan loo yaqaanaa Xadka Qaaradaha; taasi oo laga wado meesha qeybisa qaarada Aasiya iyo Yurub. Sida caadiga ah labada qaaradood ee Aasiya iyo Yurub waa kuwo isku-xidhan deegaan ahaan; waxaana badhtanka u dhaca wadano dhowr ah oo ka mid tahay wadanka Turkiga oo labada qaaradoodba ka tirsan.

Guud ahaan, qaarada Yurub waxay ku fadhidaa deegaan dhan 10,180,000 square kilometres (3,930,000 sq mi), ama 2% oogada sare ee Dhulka (taasi oo u dhiganta 6.8% dhulka aduunka). Dhinaca siyaasada, qaarada Yurub waxaa ku yaala ilaa 50 dowladood oo madax-banaan, kuwaasi oo wadanka Ruushka noqonayo kan ugu weyn ee ugu bulshada badan - taasi oo qiyaas ahaan noqon karta 39% dhulka qaarada iyo 15% bulshada qaarada.
Dhinaca kale, qaarada Yurub waxaa ku nool dad dhan 740 million (qiyaastii ilaa 11% bulshada aduunka) tirokoob 2012.) Taariikh ahaan, qaarada Yurub waxay leedahay taariikh dheer oo ka soo bilaabanta wakhtiyadii ilbaxnimada ugu horeeysay, inkastoo dadka reer Yurub aad u horumareen markay bilaabantey kacaankii wershadaha.

## Hordhac

Qaaradda Yurub waa mid kamida qaaradaha shanta ah juquraafi ahaan waa qarad u eeg ama jaziirad u eeg. Waxa ay dhererantay ilaa buuraha oral waa dhanka bari iyo Bada Qaswiin.

## Wadanada

1. Albaniya
2. Andorra
3. Awstriya
4. Ayslaan
5. Ayrland
6. Beljim
7. Boland
8. Bulgariya
9. Burtuqaal
10. Denmark
11. Faransiiska
12. Estoniya
13. Finland
14. Israaiil

1. Giriiga
2. Holland
3. Hungari
4. Islofaakiya
5. Islofeeniya
6. Isbaayniya
7. Iswiidhan
8. Jarmalka
9. Iswisarland
10. Makidoniyada Wuqooyi
11. Jamhuuriyadda Jek
12. Kuruweshiya
13. Latfiya
14. Lekhtanishtayn
15. Lithuaniya
16. Luksemburg
17. Malta
18. Montenegro
19. Norwey
20. Romaniya
21. San Marino
22. Seerbiya
23. Talyaaniga
24. Yukrayn
25. Bosniya iyo Hersegofina

## Sidoo kale fiiri

* Qaaradaha Aduunka
* Bison Yurub

## Linkiyo Kale

* Conseil de l'Europe
* Europa
*

## Tixraac
# Dabagaale

| Squirrels |
| --- |
|  |
| Noocyo kala duwan oo dabangaalle ah |
| Kala soocida cilmiga ah |
| Boqortooyo: | Xayawaan  |
| Faylam: | Chordata  |
| Gacalka: | Naasley  |
| Dirka: | Rodent  |
| Subdirka: | Sciuromorpha  |
| Bahka: | **Fadhanfadh** Fischer de Waldheim, 1817 |
| Bahda iyo qoyska |
| * Qoys: Ratufinae
* Qoys: Sciurillinae
* Bah: Xerinae
	+ Bah Xerini
	+ Bah Protoxerini
	+ Bah Marmotini
 |

**Dabagaalle** (Af Ingiriis: *squirrel*; Af Carabi: سنجابيات) (magaca Sayniska: **Sciuridae**) waa nooc ka mid ah xayawaanka yaryar kaasi oo ku nool geedaha iyo godad dhulka hoostiisa ah.

(Magacyada kale oo loo yaqaano waa: **qoodow; uunrays**)

# Muuqaalka

*
*
*
*
*
*
*

# Qoraalo Kale

* Xayawaan
* Naasley
* Shimbiro

# Tixraac

* Meet the “Flying Mitten”
# Aqoonta dirtiris

kaabayaasha ee DNA
**Aqoonta dirtiris**, **Cilmiga Dirtiris-aqoon** ama **Dirtiris-maal** (Af Ingiriis: *genetics*) wa cilmiga iyo aqoonmaalka hiddosidaha, durriyadaynta iyo kalamidka koromosoomka iyo DNA-ga noolaha. Dirtirismaalka waa farac muhiim ah oo ka tirsan cilmiga bayoloji sababtoo ah durriyadayntu waa xubno muhiim u ah unkasho. Gregor Mendel, oo aqoonyahan ah, wuxuu daraaseeyay xararka "durriyadaynta isirudhaleenta", hababka lagu gudbiyo durriyada waalidka ilaa ubadkooda (caruurta) habmaamus muddo qaadanayso. Wuxuu falanqayay in nooluhu (dhirta digirta) ay helaan astaamo iyada oo loo marayo "unugyo dhaxal ah" oo gooni ah. Eraygan, oo weli la isticmaalo maanta, wuxuu yahay qeexitaan aan si cad u qeexayn waxa loo yaqaan hiddoside.

Durriyadaynta isirudhaleenta iyo durriyadaynta molikuyuulka iyo aaladahooda ah ayaa weli ah mabaadi'da ugu muhiimsan ee cilmiga dirtirismaalka ee qarniga 21aad, laakiin cilmiga dirtiris-maalka ee casriga ah ayaa ballaaray si uu u barto hawsha iyo dabeecadda hiddosidaha. Qaab-dhismeedka iyo kaalinta hiddosidaha, kala duwanaanshiyaha, iyo qaybinta ayaa la daraaseeyaa iyadoo la tixraacayo unugga, noolaha, iyo dulucda bulshada (sinji kasta ha ahaato). Cilmiga dirtirisaqoonta wuxuu dhalay faracyo badan oo cilmi-baaris ah, oo ay ku jiraan cilmiga dirtiris-aqoonta molikuyuulka, "epigenetics", iyo cilmiga dirtiris-aqoonta bulshada. Noolaha lagu daraaseeyo kuliyadda ee balaarran ee cilmigan waxay ku saabsan yihiin qaybaha nolosha (archaea, bakteeriyada, iyo eukarya).

Hanaanka dirtirisku, waxay kaashadaan bey'adda iyo khibrada noolahaas si ay u midhadhaliyo hanaqaadka, tisqaadka iyo dabeecadda noolahaas, taas oo badanaa loo yaqaan dabiici vs. barbaarin. Bey'adda gudo-unug iyo duleed-unug ee unugga ama noolaha nool, wuxuu kordhin karaa ama hoos u dhigi karaa qorista, halqafka, isweydaarinta ama nuqulaynta hiddosidaha. Tusaale soojireen ah waa labo iniin galley oo dirtiris ahaan iskumid ah: mid lagu riday cimilo qandac ah iyo mid kale oo lagu riday cimilo abaar ah (oo aan lahayn biyo ama roob ku filan). Inkastoo dhererka laba gufiska galleyda ay si hiddo ahaan ah go'aansan tahay, kan ku jira cimilo abaar / qallalan wuxuu kaliya korayaa ilaa badhka dhererka kan ku jira cimilo qandac, sababo la xiriira yaraanta biyo iyo nafaqo ee deegaanka uu ku jiro.

## Tixraac