Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 500-loho

|  |  |
| --- | --- |
| **Ihečyeđeh** | 300-loho · 400-loho · 500-loho · 600-loho · 700-loho |
| **Iheloveh** |

---

490-loho · 500-loho · 510-loho · 520-loho · 530-loho · 540-loho 550-loho · 560-loho · 570-loho · 580-loho · 590-loho · 600-loho

---

 |
| **Iveh** | 490 · 491 · 492 · 493 · 494 · 495 · 496 · 497 · 498 · 499 500 · 501 · 502 · 503 · 504 · 505 · 506 · 507 · 508 · 509 510 · 511 · 512 · 513 · 514 · 515 · 516 · 517 · 518 · 519 520 · 521 · 522 · 523 · 524 · 525 · 526 · 527 · 528 · 529 530 · 531 · 532 · 533 · 534 · 535 · 536 · 537 · 538 · 539 540 · 541 · 542 · 543 · 544 · 545 · 546 · 547 · 548 · 549 550 · 551 · 552 · 553 · 554 · 555 · 556 · 557 · 558 · 559 560 · 561 · 562 · 563 · 564 · 565 · 566 · 567 · 568 · 569 570 · 571 · 572 · 573 · 574 · 575 · 576 · 577 · 578 · 579 580 · 581 · 582 · 583 · 584 · 585 · 586 · 587 · 588 · 589 590 · 591 · 592 · 593 · 594 · 595 · 596 · 597 · 598 · 599 600 · 601 · 602 · 603 · 604 · 605 · 606 · 607 · 608 · 609 |

**500-loho** lâi ihečyeti, moos kullii iveh 500–599.

## Merhâšittee ulmuuh

* Theodora, Bysant kiäisárroonnig iivij 527–548
* Justinianus I, Bysant kiäisár iivij 527–565

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **500-loho**.

## Käldeeh
# Roovvâdmáánu

|  |
| --- |
| **Máánuh** |
|  |
| Uđđâivemáánu |
| Kuovâmáánu |
| Njuhčâmáánu |
| Cuáŋuimáánu |
| Vyesimáánu |
| Kesimáánu |
| Syeinimáánu |
| Porgemáánu |
| Čohčâmáánu |
| Roovvâdmáánu |
| Skammâmáánu |
| Juovlâmáánu |

**Roovvâdmáánu** lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive lovváád mánuppaje. Roovvâdmáánust láá 31 peivid.

## Nommâ

Roovvâdmáánu lii finnim noomâs tast, et taan máánust poccuin lii roovvâdäigi. Roovvâdmáánust lii meiddei kevttum suomâkiel lovnânomâttâs "lokamáánu".

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Roovvâdmáánu**.

## Käldeeh
# 1677

|  |  |
| --- | --- |
| **Ihečyeđeh** | 1400-loho · 1500-loho · 1600-loho · 1700-loho · 1800-loho |
| **Iheloveh** |

---

1590-loho · 1600-loho · 1610-loho · 1620-loho · 1630-loho · 1640-loho 1650-loho · 1660-loho · 1670-loho · 1680-loho · 1690-loho · 1700-loho

---

 |
| **Iveh** | 1590 · 1591 · 1592 · 1593 · 1594 · 1595 · 1596 · 1597 · 1598 · 1599 1600 · 1601 · 1602 · 1603 · 1604 · 1605 · 1606 · 1607 · 1608 · 1609 1610 · 1611 · 1612 · 1613 · 1614 · 1615 · 1616 · 1617 · 1618 · 1619 1620 · 1621 · 1622 · 1623 · 1624 · 1625 · 1626 · 1627 · 1628 · 1629 1630 · 1631 · 1632 · 1633 · 1634 · 1635 · 1636 · 1637 · 1638 · 1639 1640 · 1641 · 1642 · 1643 · 1644 · 1645 · 1646 · 1647 · 1648 · 1649 1650 · 1651 · 1652 · 1653 · 1654 · 1655 · 1656 · 1657 · 1658 · 1659 1660 · 1661 · 1662 · 1663 · 1664 · 1665 · 1666 · 1667 · 1668 · 1669 1670 · 1671 · 1672 · 1673 · 1674 · 1675 · 1676 · 1677 · 1678 · 1679 1680 · 1681 · 1682 · 1683 · 1684 · 1685 · 1686 · 1687 · 1688 · 1689 1690 · 1691 · 1692 · 1693 · 1694 · 1695 · 1696 · 1697 · 1698 · 1699 1700 · 1701 · 1702 · 1703 · 1704 · 1705 · 1706 · 1707 · 1708 · 1709 |

**1677** (**MDCLXXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1670-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
# 1778

|  |  |
| --- | --- |
| **Ihečyeđeh** | 1500-loho · 1600-loho · 1700-loho · 1800-loho · 1900-loho |
| **Iheloveh** |

---

1690-loho · 1700-loho · 1710-loho · 1720-loho · 1730-loho · 1740-loho 1750-loho · 1760-loho · 1770-loho · 1780-loho · 1790-loho · 1800-loho

---

 |
| **Iveh** | 1690 · 1691 · 1692 · 1693 · 1694 · 1695 · 1696 · 1697 · 1698 · 1699 1700 · 1701 · 1702 · 1703 · 1704 · 1705 · 1706 · 1707 · 1708 · 1709 1710 · 1711 · 1712 · 1713 · 1714 · 1715 · 1716 · 1717 · 1718 · 1719 1720 · 1721 · 1722 · 1723 · 1724 · 1725 · 1726 · 1727 · 1728 · 1729 1730 · 1731 · 1732 · 1733 · 1734 · 1735 · 1736 · 1737 · 1738 · 1739 1740 · 1741 · 1742 · 1743 · 1744 · 1745 · 1746 · 1747 · 1748 · 1749 1750 · 1751 · 1752 · 1753 · 1754 · 1755 · 1756 · 1757 · 1758 · 1759 1760 · 1761 · 1762 · 1763 · 1764 · 1765 · 1766 · 1767 · 1768 · 1769 1770 · 1771 · 1772 · 1773 · 1774 · 1775 · 1776 · 1777 · 1778 · 1779 1780 · 1781 · 1782 · 1783 · 1784 · 1785 · 1786 · 1787 · 1788 · 1789 1790 · 1791 · 1792 · 1793 · 1794 · 1795 · 1796 · 1797 · 1798 · 1799 1800 · 1801 · 1802 · 1803 · 1804 · 1805 · 1806 · 1807 · 1808 · 1809 |

**1778** (**MDCCLXXVIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1770-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

* njuhčâmáánu 2. peeivi – William Austin, ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. 1841)
* čohčâmáánu 9. peeivi – Clemens Brentano, saksalâš kirječällee (j. 1842)

## Jämimeh

## Käldeeh
# Porgemáánu 20.

**Porgemáánu 20.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 232. peivi (kárgámive 233. peivi). Ive loopân láá 133 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Saammâl, Sammu, Saammuš, Sámmu, Sáámmuš
* syemmilâš kalender: Samuli, Sami, Samu, Samuel

## Tábáhtusah

* 1389 – Eennâm tuárgistij Moggio Udinesest, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 4,9 Richter ciäkkáduv mield já VI–VII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1991 – Eestieennâm šoodâi jiečânâssân.
* 2019 – Pittáámsämikielâ čäällimvyehi tuhhiittui virgálávt.

## Šoddâmeh

* 1442 – Ventura Vitoni, italialâš arkkiteht (j. 1522)
* 1779 – Jöns Jacob Berzelius, ruátálâš kemist (j. 1848)
* 1873 – Eliel Saarinen, syemmilâš arkkiteht (j. 1950)
* 1910 – Eero Saarinen, syemmilâš arkkiteht (j. 1961)
* 1980 – Eriikka Maalismaa, syemmilâš vivlučuojâtteijee (j. 2024)

## Jämimeh

* 984 – Johannes XIV, katolilii kirho paavi iivij 983–984 (šoddâmihe ij tiäđust)
* 1085 – Al-Juwayni, persialâš juuriist já teolog (š. 1028)
* 1702 – Enrico Haffner, italialâš taaiđâmáálájeijee (š. 1640)
* 1814 – Giuseppe Pistocchi, italialâš arkkiteht (š. 1744)
* 1917 – Adolf von Baeyer, ive 1905 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1835)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Porgemáánu 20.**.

## Käldeeh
# The Walt Disney Company

Walt Disney Studios uáivikonttor Burbankist
Disney+ logo
**The Walt Disney Company** (mon tobdeh táválávt noomáin **Disney**) lii ohtâ maailm stuárráámuin media- já makkuuttâsráhtulâšvuotâfinnoduvâin. Viljâtievâš Walt já Roy O. Disney sehe animaattor Ub Iwerks vuáđudii uccâ animaatiostudio roovvâdmáánu 16. peeivi 1923. Onnáá peeivi tot lii ohtâ Hollywood stuárráámuin elleekovefinnoduvâin. Tot oomâst meid ohtnubáloh teemamuorâstâhhâd já maaŋgâid televisioviärmáduvváid ovdâmerkkân American Broadcasting Company (ABC) já kanavaid Disney Channel, Disney XD já Disney Junior. Disney Music Group peht tot leevât muusik maaŋgâi eres skiärrufinnoduvâiguin.

Finnoduv uáivielleekovestudio lii Walt Disney Pictures. Finnoduv uáivisaje lii Burbank. Tot lii Kaliforniast, Hollywood naaburist.

Finnoduv logost lohá “Walt Disney” ruánzáás pustavijguin. Tot ij lah Walt Disney jieijâs čáállám nommâčaalâ, pic ohtâ anonyym Disney-taaidâr lii stijlâm Disney nommâčalluu ton logon.

## Finnoduvah

Ive 2006 Disney almottij, ete sij láá uástám Pixar. Disney já Pixar ovtâspargo aalgij sopâmušâst oleskukkosij animaatioelleekuuvij pyevtitmist. Loopâst Disney oostij Pixar 7,4 miljard dollar haadan. Porgemáánust 2009 Disney oostij nube finnoduv, supersáŋgárráiđukuuvijn já -elleekuuvijn tubdum Marvel. Ive 2012 Disney oostij 4,1 miljard dollar mäksee Lucasfilms já almottij, ete sij áiguh pyevtittiđ uđđâ *Star Wars* -elleekuuvijd. Vuosmužžân uđđâ *Star Wars* -elleekuuvijn vuosâehidis finnij Star Wars: The Force Awakens juovlâmáánust ive 2015.

Juovlâmáánust 2017 Disney soovâi 21st Century Foxáin, ete sij uástih 20th Century Fox. Disney oostij meiddei 20th Century Fox omâstem elleekove- já televisiotooimâid sehe almugijkoskâsâš tooimâid. Käävpi algâalgâlâš árvu lâi 52,4 miljard dollarid ađai suullân 45 miljard eurod. Ton lasseen sopâmušân kuulâi, ete Disney kuittáá Fox veelgijd nuuvt ete käävppi árvun šoodâi ollásávt paijeel 55 miljard eurod. Comcast toovâi kištottee falâduv. Tastmaŋa Disney aledij jieijâš falâduv 71,3 miljard dollarân, mast šoodâi käävpi lopâlâš árvu. Käävpi sesâlistii njuhčâmáánu 20. peeivi 2019.

Disney Imagineering lii oovdâstjottee ulmuu muštottee robottij ovdedemist. Disney Imagineering lii porgâm teatterlyevveest čaittâleijee Abraham Lincoln -rooboot, muččâdávt lihâdee lavlui shamaani Navin sehe olmoošláván rooboot mii sajanmaaksij stunttialmaa.

## Disney+

Skammâmáánu 12. peeivi 2019 Disney algâttij njuolgâkiärdudempalvâlus, mon nommâ lii Disney+. Tot lii Netflix kištottellee.

## Käldeeh
# Eestieennâm

| Eestieennâm täsiväldi *Eesti Vabariik* (eestikielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  Eestieennâm sajadâh Euroopist |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President |
Alar Karis |
| Uáiviminister |
Kaja Kallas |
|  |
| Uáivikaavpug |
Tallinna |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Tartto, Narva, Pärnu |
|  |
| Vijđodâh |
45 339 km² |
| – sisčääci |
4,56 %  |
|  |
| Ässeeloho (2019) |
1 328 976 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
29,22 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
eestikielâ |
|  |
| Vaaluut |
euro (EUR) |
|  |
| Äigi |
UTC+2 |
| – kesiäigi |
UTC+3 |
|  |
| Uánádâs |
EE |
| – fiävruin |
EST |
| – kirdemmašinijn |
ES |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+372 |
|  |
| Internet TLD |
.ee |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Mu isamaa, mu õnn ja rõõm* |
| Kesto: 32 sekuntia.0:32 |

**Eestieennâm** lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Tallinna.

## Eennâmtieđâ

### Suolluuh

Eestieennâm ovdiibeln láá kyehti stuorrâ suolluu: Saarenmaa já Hiidenmaa.

### Jäävrih já juuvah

*Válduartikkâl: Listo Eestieennâm juuvâin*
Võhandu jõgi lii kuhemus juuhâ, mii lii ollásávt Eestienâmist. Ton kukkodâh lii 162 km, já koskâmiärálâš čäcimeeri lii 10–11 m3/s.

### Morfologia

Suur Munamägi tornâ
Eestieennâm alemus saje lii Suur Munamägi, mii paijaan 318 meetter alodâhân. Tot lii meid Baltia enâmij alemus saje.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

*Válduartikkâl: Eestieennâm eennâmkodeh*
Eestieennâm lii juohhum 15 eennâmkoodán (eestikielân *maakond*), moh láá juohhum kaavpugáid (eestikielân *linn*) já kieldáid (eestikielân *vald*).

## Ekonomia

### Energia

Eestieennâm, Latvia já Liettua uáiviministereh vuáláčallii porgemáánust 2023 ohtâsii almosciälkkámuš, mast almottui áigumušâin luovâniđ Ruošâ haldâšem Brell-šleđgâviärmáduvâst sehe servâmist viestâreurooplii vuáhádâhân majemustáá kuovâmáánust 2025. Almosciälkkámušâst Ruošâ haldâšem viärmádâhân kuullâm onnui uhken Baltia enâmij energiatorvolâšvuotân. Miärádâs nannaam-Euroop vuáhádâhân servâmist tohhui ive 2018, ko haahâ finnij EU-ruttâdem. Baltian enâmeh servih šleđgâviärmádâhân Puola peht. Baltia enâmeh lijjii Sovjetlito haaldust nube maailmsuáđist ive 1991 räi, já toh ärbejii šleđgâvuáháduv tien ääigist.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Eestieennâm**.

## Käldeeh
# Roovvâdmáánu 11.

**Roovvâdmáánu 11.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 284. peivi (kárgámive 285. peivi). Ive loopân láá 81 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Njobžâ
* syemmilâš kalender: Otso, Ohto

## Tábáhtusah

* 1125 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Molise já Campania kuávluin Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,6 Richter ciäkkáduv mield já VIII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1936 – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1631 Kopff.
* 2024 – Ive 2024 Säämi Pride álgá Bodøst.
* 2024 – Nihon Hidankyō vuoitij Nobel-ráávhupalhâšume.

## Šoddâmeh

* 1968 – Halla Tómasdóttir, islandlâš finnodâholmooš já politikkár sehe Island 7. president

## Jämimeh

* 880 – Sugawara no Koreyoshi, jaapaanlâš aatellâš, politikkár já tivtâsteijee (š. 812)
* 1303 – Bonifatius VIII, katolilii kirho paavi iivij 1294–1303 (šoddâmihe ij tiäđust)
* 1919 – Karl Adolph Gjellerup, ive 1917 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim tanskalâš tihtâ- já kirječällee (š. 1857)
* 2022 – Angela Lansbury, brittilâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1925)
* 2025 – Diane Keaton, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1946)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Roovvâdmáánu 11.**.

## Käldeeh
# Berlin

| Berlin |
| --- |
|  |
|  |  |
|  |
|  |
| Staatâ |  Saksa |
|  |
| Äigistielâs |
UTC+1 |
| – kesiäigi |
UTC+2 |

**Berlin** lii Saksa stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii meid Euroop Union stuárráámus kaavpug, já ubâ Euroopist ohtâ stuárráámuin kaavpugijn.

Berlin huksejui Spree-juuvâ piällás.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1250 | 1 200 | 1680 | 10 000 | 1900 | 1 888 848 | 1990 | 3 433 695 | 2018 | 3 644 826 |
| 1307 | 7 000 | 1685 | 17 000 | 1910 | 2 071 257 | 2000 | 3 382 169 | 2019 | 3 644 826 |
| 1400 | 8 500 | 1688 | 19 000 | 1920 | 3 879 409 | 2011 | 3 326 002 | 2021 | 3 664 088 |
| 1450 | 7 000 | 1750 | 113 289 | 1930 | 4 332 834 | 2012 | 3 375 222 | 2021 | 3 677 472 |
| 1576 | 12 000 | 1775 | 136 137 | 1940 | 4 330 810 | 2014 | 3 469 849 | 2022 | 3 755 251 |
| 1600 | 9 000 | 1800 | 172 132 | 1950 | 3 336 026 | 2015 | 3 490 105 | 2022 | 3 677 472 |
| 1631 | 8 100 | 1801 | 172 988 | 1960 | 3 274 016 | 2016 | 3 574 830 | 2023 | 3 782 202 |
| 1640 | 7 500 | 1825 | 219 968 | 1970 | 3 208 719 | 2017 | 3 611 222 | 2024 | 3 685 265 |
| 1648 | 6 000 | 1852 | 401 972 | 1980 | 3 048 759 | 2017 | 3 613 495 | 2025 | 3 913 644 |
| Käldee: Wikidata |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Berlin**.

## Käldeeh