Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Panama

| Panama täsiväldi *República de Panamá* (espanjakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | José Raúl Mulino |
|  |
| Uáivikaavpug |
Panamá |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Colón, David |
|  |
| Vijđodâh |
75 420 km² |
| – sisčääci |
2,9 %  |
|  |
| Ässeeloho (2018) |
4 176 869 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
56 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
espanjakielâ |
|  |
| Vaaluut |
Panama balboa (PAB) |
|  |
| Äigi |
UTC−5 |
|  |
| Jiečânâsvuotâ |  |
| – Espanjast – Kolumbiast |
28. skammâmáánu 1821 3. skammâmáánu 1903 |
|  |
| Uánádâs |
PA |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+507 |
|  |
| Internet TLD |
.pa |
|  |
| Motto |
"Pro Mundi Beneficio" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Himno Istmeño* |
| Kesto: 1 minuutti ja 50 sekuntia.1:50 |

**Panama** ađai **Panama täsiväldi** (espanjakielân *República de Panamá*) lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Panamá (espanjakielân *Ciudad de Panamá*).

## Eennâmtieđâ

Panama vijđodâh lii 75 420 km², mast 1 080 km² lii čääci. Vijđoduv mield Panama lii maailm 118. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih

Panama lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá viestârist Costa Rica já maadânuorttân Kolumbia. Panamast staatârääjih láá ohtsis 687 km. Kuhemus rääji lii rääji Costa Ricain, mii lii 348 km. Uánihumos rääji vist lii 339 km rääji Kolumbiain. Panama taavaabeln lii Karibiameerâ já máddáábeln Kuálhismeerâ. Panama uáli ovtâstit Karibiameerâ já Kuálhismeerâ. Merâriddo lii ohtsis 2 490 km.

| Ránnjástaatâ | Rääji kukkodâh | Kárttá |
| --- | --- | --- |
| Kolumbia | 339 km |  |
| Costa Rica | 348 km |

### Geologia

#### Tullâväärih

*Válduartikkâl: Listo Panama tullâvaarijn*
Barú lii Panama alemus vääri.
Panamast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Barú (3 474 m). Eres tullâväärih láá El Valle já La Yeguada. El Valle ij lah aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi holoseenist. Barú majemuš russoom lâi ive 1550, já La Yeguada majemuš russoom lâi ive 1620.

### Morfologia

Panama alemus saje lii Barú čokke (3 474 m). Ton vyeligumos saje vist lii Kuálhismeerâ riddo (0 m).

## Haldâttâh já politiik

Panama staatâhäämi lii presidentlâš täsiväldi. Ton staatâhovdâ lii staatâ president. Tááláš president lii José Raúl Mulino.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Panama**.

## Käldeeh
# San Marino

| San Marino täsiväldi *Serenissima Repubblica di San Marino* (italiakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| Capitani reggenti |
Matteo Rossi Lorenzo Bugli |
|  |
| Uáivikaavpug |
San Marino |
|  |
| Vijđodâh |
61,2 km² |
|  |
| Ässeeloho (2021) |
33 600 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
520 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
italiakielâ |
|  |
| Vaaluut |
euro (EUR) |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
| – kesiäigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
SM |
| – fiävruin |
RSM |
| – kirdemmašinijn |
T7 |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+378 |
|  |
| Internet TLD |
.sm |
|  |
| Motto |
"Libertas" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Inno Nazionale della Repubblica* |
|  |

**San Marino**, virgálávt **San Marino täsiväldi** (italiakielân *Repubblica di San Marino*; romagnolkielân *Ripóbblica d' San Marein*), lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii San Marino.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

#### Kieldah

San Marinost láá 9 kieldâd: Acquaviva, Borgo Maggiore, Chiesanuova, Domagnano, Faetano, Fiorentino, Montegiardino, San Marino já Serravalle.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **San Marino**.

## Käldeeh
# Syeinimáánu 17.

Darude ive 2019 Helsig Pridest
**Syeinimáánu 17.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 198. peivi (kárgámive 199. peivi). Ive loopân láá 167 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Avetävgi, Avejuoksâ
* syemmilâš kalender: Ossi, Ossian

## Tábáhtusah

* 1695 – Skotland paŋkki vuáđudui.

## Šoddâmeh

* 1826 – Augusta Soldan, syemmilâš taaiđâmáálár (j. 1886)
* 1935 – Donald Sutherland, kanadalâš čaittâleijee (j. 2024)
* 1963 – Matti Nykänen, syemmilâš luákkánjuškejeijee, kii vuoitij olympialijd neljii (j. 2019)
* 1975 – Darude, syemmilâš musikkár

## Jämimeh

* 855 – Leo IV, katolilii kirho paavi iivij 847–855 (š. 790)
* 1762 – Piättâr III, Ruošâ kiäisár ive 1762 (š. 1728)
* 1829 – Gaetano Emanuele Bava di San Paolo, italialâš kirječällee (š. 1737)
* 1918 – Nikolai II, Ruošâ kiäisár, Puola kunâgâs já Suomâ majemuš stuorrâfurstâ (š. 1868)
* 1959 – Billie Holiday, ovtâstumstaatâlâš lávloo (š. 1915)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Syeinimáánu 17.**.

## Käldeeh
# Uzbekistan

| Uzbekistan täsiväldi *O‘zbekiston Respublikasi* (uzbekkielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President |
Shavkat Mirziyoyev |
| Uáiviminister |
Abdulla Aripov |
|  |
| Uáivikaavpug |
Taškent |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Namangan, Samarkand |
|  |
| Vijđodâh |
448 978 km² |
| – sisčääci |
4,9 %  |
|  |
| Ässeeloho (2020) |
33 570 609 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
74,1 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
uzbekkielâ |
|  |
| Vaaluut |
Uzbekistan som (UZS) |
|  |
| Äigi |
UTC+5 |
|  |
| Uánádâs |
UZ |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+998 |
|  |
| Internet TLD |
.uz |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi* |
|  |

**Uzbekistan** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Taškent.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Uzbekistan**.

## Käldeeh
# Uáivikaavpug

Staatah, moi uáivikaavpug ij lah staatâ stuárráámus kaavpug.
**Uáivikaavpug** lii jiečânâs staatâ teikkâ eres haldâšemkuávlu kuávdáš, kost láá táválâvt staatâhaldâttuv váldutooimah nuuvtko haldâttâs já parlament. Táválâvt uáivikaavpug lii staatâ stuárráámus kaavpug.

Staatâin pyehtih leđe maaŋgah uáivikaavpugeh, main láá eres tárguttâsah. Ovdâmerkkân Vuáládâhenâmij vuáđulavâlâš uáivikaavpug lii Amsterdam, mut Haag lii staatâ haaldâtlâš kuávdáš ko tobbeen láá Vuáládâhenâmij parlament já ministeriöh, eres staatâi ambassaadeh já alemus riehti.

Lii meiddei máhđulâš, et staatâst ij lah uáivikaavpug ollágin. Ovdâmerkkân Nauru täsivääldist ij lah uáivikaavpug ollágin.

## Keejâ meid

* Listo uáivikaavpugijn

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Uáivikaavpug**.

## Käldeeh
# Kotka

| Kotka |
| --- |
|  Kotka kuávdáš |
|  |  |
|  |
| Staatâ |  Suomâ |
| Eennâmkodde |
Kymileehi |
|  |
| Vijđodâh |
949,76 km² |
| – eennâm |
272,03 km² (28,6 %) |
| – sisčääci |
5,72 km² (0,6 %) |
| – merâčääci |
672,01 km² (70,8 %) |
|  |
| Ässeeloho |
51 889 (30.6.2020) |
| Ässeesaahâdvuotâ |
191,60 ässed/km² (31.1.2020) |
|  |
| Eenikielâ |
31.12.2019 |
| – suomâkielâ |
89,7 % |
| – ruotâkielâ |
1,0 % |
| – sämikielah |
0,0 % |
| – eres kielah |
9,3 % |

Kotka kaavpugtáálu
**Kotka** lii kaavpug Suomâst, Kymileevi eennâmkoddeest. Kotkast ääsih 51 889 olmožid, já ton vijđodâh lii 949,76 km², mast 677,73 km² lii čääci. Kotka naaburkieldah láá Hamina, Kouvola já Pyhtää.

## Nommâ já ton sujâttem

Päikkinoomah iä táválávt heiviittuu, já tain iä tábáhtuu konsonantij teikâ vokalij nubástusah (ol. illativ Kotkan já ol. lokativ Kotkast). Taan kaavpug tábáhtusâst käldein kávnoo kuittâg meiddei häämi *Kotkaast*. Ađai *Kotka* puáhtá suujâđ meddei tegu 2-staavvâlsâš a-maadâ noomin.

## Historjá

Kotka vuáđudui ive 1879.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Kotka ässeeloho iivij 1980–2020 |
| --- |
| Ihe |  |  | Ässeeh |  |
| 1980 |    | 60 752 |
| 1985 |    | 58 956 |
| 1990 |    | 56 634 |
| 1995 |    | 55 903 |
| 2000 |    | 54 846 |
| 2005 |    | 54 838 |
| 2010 |    | 54 824 |
| 2015 |    | 54 319 |
| 2020 |    | 52 096 |
| Käldee: Suomâ statistiikkuávdáš. |

### Čuákkipääihih

| # | Čuákkipäikki | Ässeeloho (31.12.2018) |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Kotka kuávdáščuákkipäikki**\* | &&&&&&&&&&051088.&&&&0051 088 |
| 2 | Halla-Tiutinen | &&&&&&&&&&&&0322.&&&&00322 |

\* Taat čuákkipäikki kulá taan kaavpugân tuše uásild.

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Ekonomia

### Stuárráámuuh pargoadeleijeeh

Kotka kaavpug stuárráámuuh pargoadeleijeeh uđđâivemáánust 2010:

| Pargoadeleijee | Pargeeh |
| --- | --- |
| Kotka kaavpug | 3 523 |
| Carea | 940 |
| Steveco | 888 |
| Stora Enso | 562 |
| Sulzer Pumps | 535 |
| Osuuskauppa Ympyrä | 494 |
| Ahlstrom | 326 |
| Ekami | 296 |
| Vaasan | 287 |
| Andritz | 245 |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kotka**.

## Käldeeh