Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Syeinimáánu 16.

**Syeinimáánu 16.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 197. peivi (kárgámive 198. peivi). Ive loopân láá 168 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Riäinu
* syemmilâš kalender: Reino, Rene

## Tábáhtusah

* 1361 – Lorenzo Celsi šoodâi Venetsia 58. dogen.

## Šoddâmeh

* 1926 – Irwin Rose, ive 2004 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. 2015)
* 1947 – Linda Hogan, ovtâstumstaatâlâš tivtâsteijee, čällee já aktivist
* 1964 – Nino Burdžanadze, georgialâš äššivyeijee, politikkár já Georgia vt. president iivij 2003–2004 já 2007–2008

## Jämimeh

* 828 – Li Pu, Tang-dynastia prinssâ (š. 824)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Syeinimáánu 16.**.

## Käldeeh
# Kuovdâ-Amerik

| Kuovdâ-Amerik |
| --- |
|  |
| Vijđodâh |
521 876 km² |
| Ässeeloho |
47 448 336 |
| Ässeesaahâdvuotâ |
91 ässed/km² |
| Staatah |  Belize  Costa Rica  El Salvador  Guatemala  Honduras  Nicaragua  Panama |
| Kielah |
espanja, eŋgâlâskielâ, mayakielah, garifunakielâ, Belize kreol já eres mesoamerikkielah |
| Äigistielâs |
UTC-6 – UTC-5 |
| Stuárráámuuh kaavpugeh |  Guatemala  San Salvador  Managua  Tegucigalpa  Panama City  San Pedro Sula  San Andrés  San José  San Miguelito  Santa Ana  Quetzaltenango  San Miguel |

**Kuovdâ-Amerik** lii Amerik koskâuási, kezis kuátku Tave- já Maadâ-Amerik kooskâst. Táválávt toos rekinistojeh staatah Meksiko maadârääji já Kolumbia taveviestârrääji kooskâst. Kuovdâ-Amerik viestârpeln lii Kuálhismeerâ já ton nuorttiibeln Karibiameerâ. Kuáđhu kezimus uási lii Panamast. Kuovdâ-Amerik vijđodâh lii paijeel 500 000 km².

## Staatah

Kuovdâ-Amerikân kuleh 7 staattâd, main ääsih áárvu mield suulân 47 600 000 olmožid.

| Staatâ | Vijđodâh (km²) | Ässeeloho (2021) | Ässee- saahâdvuotâ (ässed/km²) | Uáivikaavpug | Staatâhäämi | Virgáliih kielah | Vaaluut |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Belize | 22 966 | 419 199 (2020 (árvu mield)) | 1 825,3 | Belmopan | monarkia | eŋgâlâskielâ | Belize dollar |
|  Costa Rica | 51 100 | 5 172 331 (2020) | 10 121,98 | San José | täsiväldi | espanjakielâ | colón |
|  El Salvador | 21 041 | 6 325 827 | 30 064,29 | San Salvador | täsiväldi | espanjakielâ | Ovtâstum staatâi dollar, Bitcoin (čohčâmáánu 2021 rääjist) |
|  Guatemala | 108 890 | 17 109 746 | 15 712,87 | Guatemala | täsiväldi | espanjakielâ | quetzal |
|  Honduras | 112 492 | 9 478 505 | 8 425,94 | Tegucigalpa | täsiväldi | espanjakielâ | lempira |
|  Nicaragua | 130 370 | 6 595 674 (2020 (árvu mield)) | 5 059,2 | Managua | täsiväldi | espanjakielâ | córdoba |
|  Panama | 75 517 | 2 498 717 (2019) | 3 308,81 | Panamá | täsiväldi | espanjakielâ | balboa |

Panama lovoin láá fáárust sehe Panama Kuovdâ-Amerik uási lovoh ete ton Maadâ-Amerik uási lovoh.

## Kártáh

* Kuovdâ-Amerik staatah já toi uáivikaavpugeh
* Topografisâš kárttá Kuovdâ-Amerikist

## Käldeeh
# Costa Rica

| Costa Rica täsiväldi *República de Costa Rica* (espanjakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | Carlos Alvarado Quesada, Rodrigo Chaves Robles, Laura Fernández Delgado |
|  |
| Uáivikaavpug |
San José |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Alajuela |
|  |
| Vijđodâh |
51 100 km² |
| – sisčääci |
0,7 %  |
|  |
| Ässeeloho (2018) |
4 999 441 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
84,9 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
espanjakielâ |
|  |
| Vaaluut |
Costa Rica colón (CRC) |
|  |
| Äigi |
UTC-6 |
|  |
| Jiečânâsvuotâ |  |
| – Espanjast |
15. čohčâmáánu 1821 |
|  |
| Uánádâs |
CR |
| – fiävruin |
CR |
| – kirdemmašinijn |
TI |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+506 |
|  |
| Internet TLD |
.cr |
|  |
| Motto |
"¡Vivan siempre el trabajo y la paz!" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Noble patria, tu hermosa bandera* |
|  |

**Costa Rica täsiväldi** ađai **Costa Rica** lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii San José.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih

Costa Rica lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjáenâmeh láá tavveen Nicaragua já maadânuorttân Panama. Staatâ tavenuorttii riddokuávlust lii Karibiameerâ, maadâviestârist vuod Kuálhismeerâ. Costa Rica kezimus uásist tai meerâi kooskân páácá tuše suulân 120 km.

### Morfologia

Kyehti värirááiđu oovtâst joteh masa ubâ Costa Rica kukkoduv.

## Škovlâlijd

* Lasetiäđuh Costa Ricast láá sijđoost 83 (pittá 15. Läättinlâš Amerik enâmeh láá ovdáneijee-enâmeh) oppâkirjeest *ŠE Amerik*.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Costa Rica**.

## Käldeeh
# 1500-loho

|  |  |
| --- | --- |
| **Ihečyeđeh** | 1300-loho · 1400-loho · 1500-loho · 1600-loho · 1700-loho |
| **Iheloveh** |

---

1490-loho · 1500-loho · 1510-loho · 1520-loho · 1530-loho · 1540-loho 1550-loho · 1560-loho · 1570-loho · 1580-loho · 1590-loho · 1600-loho

---

 |
| **Iveh** | 1490 · 1491 · 1492 · 1493 · 1494 · 1495 · 1496 · 1497 · 1498 · 1499 1500 · 1501 · 1502 · 1503 · 1504 · 1505 · 1506 · 1507 · 1508 · 1509 1510 · 1511 · 1512 · 1513 · 1514 · 1515 · 1516 · 1517 · 1518 · 1519 1520 · 1521 · 1522 · 1523 · 1524 · 1525 · 1526 · 1527 · 1528 · 1529 1530 · 1531 · 1532 · 1533 · 1534 · 1535 · 1536 · 1537 · 1538 · 1539 1540 · 1541 · 1542 · 1543 · 1544 · 1545 · 1546 · 1547 · 1548 · 1549 1550 · 1551 · 1552 · 1553 · 1554 · 1555 · 1556 · 1557 · 1558 · 1559 1560 · 1561 · 1562 · 1563 · 1564 · 1565 · 1566 · 1567 · 1568 · 1569 1570 · 1571 · 1572 · 1573 · 1574 · 1575 · 1576 · 1577 · 1578 · 1579 1580 · 1581 · 1582 · 1583 · 1584 · 1585 · 1586 · 1587 · 1588 · 1589 1590 · 1591 · 1592 · 1593 · 1594 · 1595 · 1596 · 1597 · 1598 · 1599 1600 · 1601 · 1602 · 1603 · 1604 · 1605 · 1606 · 1607 · 1608 · 1609 |

**1500-loho** lâi ihečyeti, moos kullii iveh 1500–1599.

## Tergâdis tábáhtumeh

* Uccâ jieŋâpaje aalgij Euroopist.

## Merhâšittee ulmuuh

* Eŋland kunâgâs Henrik VIII, aŋlikaankirho vuáđudeijee (1491–1547)
* Ruotâ kunâgâs Gustav Vasa (š. 1496, haldâšij iivij 1523–1560)
* Espanja kunâgâs Filip II, vyestioskoputestem jođetteijee (š. 1527, haldâšij iivij 1556–1598)
* Eŋland kunâgâtâr Elizabeth I (1533–1603)
* Thomas More (1478–1535)
* Marttin Luther (1483–1546)
* Hernán Cortés (1485–1547)
* Mikael Agricola (1510–1557)
* Miguel de Cervantes (1547–1616)
* William Shakespeare (1564–1616)
* Benvenuto Cellini (1500–1571)
* Michelangelo (1475–1564)
* Albrecht Dürer (1471–1528)
* Oda Nobunaga (1534–1582)
* Toyotomi Hideyoshi (1536–1598)

* Henrik VIII
* Gustav Vasa
* Elizabeth I
* Marttin Luther

## Hutkoseh já tekniik

* Tortti uđâstij kägisráhtulâšvuođâ.
* Linssâteleskoopeh
* Maissâ, pottáák, suklaa já toomaat puáhtojii Euroopân.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **1500-loho**.

## Käldeeh
# Ecuador

| Ecuador täsiväldi *República del Ecuador* (espanjakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | Daniel Noboa |
| Väripresident |
María José Pinto |
|  |
| Uáivikaavpug |
Quito |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Guayaquil |
|  |
| Vijđodâh |
283 561 km² |
| – sisčääci |
8,8 %  |
|  |
| Ässeeloho (2018) |
17 084 358 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
61 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
espanjakielâ |
|  |
| Vaaluut |
Ovtâstum staatâi dollar (USD) |
|  |
| Äigi |
UTC-5 |
|  |
| Jiečânâsvuotâ |  |
| – Espanjast Gran Kolumbiast |
24. vyesimáánu 1822 13. vyesimáánu 1830 |
|  |
| Uánádâs |
EC |
| – fiävruin |
EC |
| – kirdemmašinijn |
HC |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+593 |
|  |
| Internet TLD |
.ec |
|  |
| Motto |
"Dios, patria y libertad" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Salve, Oh Patria* |
|  |

**Ecuador** lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Quito, mii lâi meid uási Inkaväldikode.

## Škovlâlijd

* Lasetiäđuh Ecuadorist láá sijđoost 85 (pittá 15. Läättinlâš Amerik enâmeh láá ovdáneijee-enâmeh) oppâkirjeest *ŠE Amerik*.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Ecuador**.

## Käldeeh