Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Geometria

Jurbâdâs, ellips, paraabel já hyperbel lávuluvvâst
**Geometria** (toovláá kreikâkielân γεωμετρία *eennâmmittedem* < γῆ (gê, *eennâm*) +‎ μετρέω (metréō, *mittediđ*) +‎ -ῐ́ᾱ (-íā = abstraktlâš denominaal syergis)) lii matematiik syergi.

## Jyehim

Geometria puáhtá jyehiđ ovdâmerkkân čuávuvávt:

* Täsigeometria – kyevtuulâtlâš geometria
* Saijaavuotâgeometria – kuulmâuulâtlâš geometria
* Euklidisâš geometria – geometria, mast kiävttoo euklidisâš paralleelpostulaat; ovdâmerkkân škoovlâst uápis täsi- já komovuotâgeometria
* Epieuklidisâš geometria – geometria, mast kiävttoo miinii eres ko euklidisâš paralleeljiešvuotâ; ovdâmerkkân geometria páálu asseest
* Analyyttisâš geometria – koordinaatsysteemist leijee kovosij já pitái analysistem ovtâlduvâi já epiovtâlduvâi vievâst

Trigonometria vievâst puáhtá čuávdiđ numeerlávt maaŋgâid geometrisijd čuolmâid.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Geometria**.

## Käldeeh
# Cornwall

Cornwall
**Cornwall** lii Eŋland kreivikodde já mädimus kuávlu aaibâs Atlant väldimeerâ askeest. Tot lii enâmustáá táálunkuávlu, veikkâ vala 1900-lovvoost tobbeen ruukitoimâ lâi ohtâ tehálumosijn ruttâpuáđuin. Cornwallist lii jieijâs kielâ, kornikielâ, mii kulá kelttiláid kieláid. Uáivi-iäláttâs Cornwallist lii mađhâšem eromâšávt riddokuávluin, mii toovât stuorrâ tuáváášiäruid ubâ kreivikoddeest. Seesooŋkmulsâšudmeh láá vuáimáliih, já kuávlu lii kesiääigi peivipaštuu já lieggâ šoŋŋâduv áánsust uáli piivnoh.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Cornwall**.

## Käldeeh
# Gaborone

| Gaborone |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| Staatâ |
Botswana |
| Kuávlu |
South-East District |
|  |
| Vuáđudum |
1964 |
|  |
| Vijđodâh |  |
| – kaavpug |
169 km² |
|  |
| Ässeeloho (2011) |
231,626 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
1,400 ässed/km² |
|  |
| Äigistielâs |
UTC+2 |

**Gaborone** lii Botswana uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Nommâ kaavpugân lii adelum Kgosi Gaborone mield, kii lâi Batlokwai jođetteijee. Gaborone meerhâš "tot ij šietâ hyeneest" teikkâ "tot ij lah šiettâmettum".

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- |
| 2011 | 231 626 |
| 2013 | 235 884 |
| 2022 | 246 325 |
| Käldee: Wikidata |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Gaborone**.

## Käldeeh
# Espanjakielâ

Espanjakielâ eennâmtieđâliih sajeh
  Virgálâš kielâ teikkâ nubbe virgálijn kielâin
  1 000 000+
  100 000+
  20 000+
Luhâmin aktiivlávt espanjakielâ

**Espanjakielâ** (esp. *español* teikkâ *castellano*) kulá indoeurooplij kielâi roomaanlâš kielâjuávkun.

## Lavdâm

Espanjakielâ lii virgálâš kielâ čuávuváin staatâin:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Argentiina
* Bolivia
* Chile
* Costa Rica
* Dominikaanisâš täsiväldi
* Ecuador
* El Salvador
 | * Espanja
* Guatemala
* Honduras
* Kolumbia
* Kuuba
* Meksiko
* Nicaragua
 | * Panama
* Paraguay
* Peru
* Peeivitäsideijee Guinea
* Uruguay
* Venezuela
 |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Espanjakielâ**.

## Käldeeh
# Alabama

| Alabama |
| --- |
| State of Alabama |
|  lippu |  seilâ |
|  Ovtâstum staatâi kárttá, mast Alabama uásistaatâ merkkejum |
| Staatâ |  Ovtâstum staatah |
|  |
| Uáivikaavpug |
Montgomery |
|  |
| Stuárráámus kaavpug |
Birmingham |
|  |
| Kuvernöör |
Kay Ivey |
|  |
| Virgáliih kielah |
eŋgâlâskielâ |
|  |
| Vijđodâh |  |
| – ohtsis |
135 765 km² |
| – mast eennâm |
131 426 km² |
| – mast čääsi |
4 338 km² |
|  |
| Littostaatâ uásistaattân |  |
| – peivimeeri |
14. juovlâmáánu 1819 |
| – oornigist |
22. |
|  |
| Äigistielâs |
UTC–6 |
|  |
| Ase |  |
| – alemus saje |
734  m |
| – koskâmiärálâš alodâh |
152  m |
| – vyeligumos saje |
0  m |
|  |
| Uánádâsah |  |
| – postâuánádâs |
AL |
| – ISO 3166-2 |
US-AL |
|  |
| Motto | *Audemus jura nostra defendere* |
|  |
| alabama.gov |

**Alabama** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Montgomery já stuárráámuuh kaavpugeh láá Birmingham já Huntsville.

Alabama uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 4,9 miljovn olmožid (2020).

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- | --- | --- |
| 1880 | 1 262 794 | 1970 | 3 444 165 |
| 1910 | 2 138 093 | 1980 | 3 893 888 |
| 1920 | 2 348 174 | 1990 | 4 040 587 |
| 1930 | 2 646 248 | 2000 | 4 447 100 |
| 1940 | 2 832 961 | 2010 | 4 779 736 |
| 1950 | 3 061 743 | 2015 | 4 858 979 |
| 1960 | 3 266 740 | 2020 | 5 024 279 |
| Käldee: Wikidata |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Alabama**.

## Käldeeh
# Espoo

| Espoo |
| --- |
|  Espoo |
|  |  |
|  |
| Staatâ |  Suomâ |
| Eennâmkodde |
Uusimaa |
|  |
| Vijđodâh |
528,03 km² |
| – eennâm |
312,33 km² (59,2 %) |
| – sisčääci |
17,90 km² (3,4 %) |
| – merâčääci |
197,80 km² (37,4 %) |
|  |
| Ässeeloho |
297 519 (29.2.2020) |
| Ässeesaahâdvuotâ |
952,0 ässed/km² (31.12.2021) |
|  |
| Eenikielâ |
31.12.2019 |
| – suomâkielâ |
75,1 % |
| – ruotâkielâ |
6,9 % |
| – sämikielah |
0,0 % |
| – eres kielah |
18,0 % |

**Espoo** (ruotâkielân *Esbo*) lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Espoost ääsih 297 519 olmožid, já ton vijđodâh lii 528,03 km², mast 215,70 km² lii čääci. Espoo naaburkieldah láá tavveen Vihti já Nurmijärvi, nuorttân Helsig já Vantaa, uárjin Kirkkonummi já Espoo siste Kauniainen.

## Historjá

Espoo vuáđudui 1400-lovvoost, já tast šoodâi kaavpug ive 1972.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Espoo ässeeloho iivij 1980–2020 |
| --- |
| Ihe |  |  | Ässeeh |  |
| 1980 |    | 137 409 |
| 1985 |    | 156 778 |
| 1990 |    | 172 629 |
| 1995 |    | 191 247 |
| 2000 |    | 213 271 |
| 2005 |    | 231 704 |
| 2010 |    | 247 970 |
| 2015 |    | 269 802 |
| 2020 |    | 292 796 |
| Käldee: Suomâ statistiikkuávdáš. |

### Čuákkipääihih

| # | Čuákkipäikki | Ässeeloho (31.12.2018) |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Helsig kuávdáščuákkipäikki**\* | &&&&&&&&&0276634.&&&&00276 634 |
| 2 | Kolmiranta\* | &&&&&&&&&&&&0560.&&&&00560 |
| 3 | Kunnarla | &&&&&&&&&&&&0325.&&&&00325 |

\* Taat čuákkipäikki kulá taan kaavpugân tuše uásild.

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

### Kielah

Ive 2019 loopâst 217 486 olmožid sarnuu suomâkielâ eenikiellân já 20 033 olmožid sarnuu ruotâkielâ eenikiellân.

| Kielâ | Lohomeeri (31.12.2019) | Prooseent |
| --- | --- | --- |
| suomâkielâ | &&&&&&&&&0217486.&&&&00217 486 | 75,1 % |
| ruotâkielâ | &&&&&&&&&&020033.&&&&0020 033 | 6,9 % |
| ruošâkielâ | &&&&&&&&&&&07409.&&&&007 409 | 2,6 % |
| eestikielâ | &&&&&&&&&&&05861.&&&&005 861 | 2,0 % |
| arabiakielâ | &&&&&&&&&&&04335.&&&&004 335 | 1,5 % |
| eŋgâlâskielâ | &&&&&&&&&&&03347.&&&&003 347 | 1,2 % |
| kiinakielâ | &&&&&&&&&&&02939.&&&&002 939 | 1,0 % |
| somalikielâ | &&&&&&&&&&&02874.&&&&002 874 | 1,0 % |
| albaniakielâ | &&&&&&&&&&&02210.&&&&002 210 | 0,8 % |
| persiakielâ | &&&&&&&&&&&02098.&&&&002 098 | 0,7 % |
| kurdikielâ | &&&&&&&&&&&01877.&&&&001 877 | 0,6 % |
| vietnamkielâ | &&&&&&&&&&&01307.&&&&001 307 | 0,5 % |
| tagalogkielâ | &&&&&&&&&&&01104.&&&&001 104 | 0,4 % |
| espanjakielâ | &&&&&&&&&&&01070.&&&&001 070 | 0,4 % |
| eres kielah | &&&&&&&&&&015781.&&&&0015 781 | 5,4 % |

## Käldeeh
# Espanja eennâmkodeh

Espanja eennâmkodeh
Jiešhaldâšemkuávlui lasseen Espanja lii juohhum 50 eennâmkoodán (espanjakielân *provincias*).

Stuárráámus uási eennâmkuudijn láá nomâttum uáivikaavpug mield. Tuše Álava, Asturia, Biskaja, Kantabria, Gipuzkoa, Baleaareh, La Rioja já Navarra iä lah nomâttum uáivikaavpug mield.

Jiešhaldâšemkuávlui uáivikaavpugeh láá táválávt meid eennâmkuudij uáivikaavpugeh. Tuše Mérida Extremadurast já Santiago de Compostela Galiciast iä lah eennâmkuudij uáivikaavpugeh, veikkâ toh láá-uv jiešhaldâšemkuávlui uáivikaavpugeh.

Asturia, Baleaarij, Cantabria, La Rioja, Madrid, Murcia já Navarra jiešhaldâšemkuávluin lii tuše ohtâ eennâmkodde.

## Eennâmkodeh

| Eennâmkode noommâ | Uáivikaavpug | Jiešhaldâšemkuávlu |
| --- | --- | --- |
| **Álava** | Vitoria-Gasteiz | Baskieennâm |
| **Albacete** | Albacete | Kastilia-La Mancha |
| **Alicante** | Alicante | Valencia |
| **Almería** | Almería | Andalusia |
| **Asturia** | Oviedo | Asturia |
| **Ávila** | Ávila | Kastilia já León |
| **Badajoz** | Badajoz | Extremadura |
| **Baleaareh** | Palma | Baleaareh |
| **Barcelona** | Barcelona | Katalonia |
| **Biskaja** | Bilbao | Baskieennâm |
| **Burgos** | Burgos | Kastilia já León |
| **Cáceres** | Cáceres | Extremadura |
| **Cádiz** | Cádiz | Andalusia |
| **Castellón** | Castellón de la Plana | Valencia |
| **Ciudad Real** | Ciudad Real | Kastilia-La Mancha |
| **Córdoba** | Córdoba | Andalusia |
| **A Coruña** | A Coruña | Galicia |
| **Cuenca** | Cuenca | Kastilia-La Mancha |
| **Gipuzkoa** | San Sebastián | Baskieennâm |
| **Girona** | Girona | Katalonia |
| **Granada** | Granada | Andalusia |
| **Guadalajara** | Guadalajara | Kastilia-La Mancha |
| **Huelva** | Huelva | Andalusia |
| **Huesca** | Huesca | Aragonia |
| **Jaén** | Jaén | Andalusia |
| **Kantabria** | Santander | Kantabria |
| **León** | León | Kastilia já León |
| **Lleida** | Lleida | Katalonia |
| **Lugo** | Lugo | Galicia |
| **Madrid** | Madrid | Madrid |
| **Málaga** | Málaga | Andalusia |
| **Murcia** | Murcia | Murcia |
| **Navarra** | Pamplona | Navarra |
| **Ourense** | Ourense | Galicia |
| **Palencia** | Palencia | Kastilia já León |
| **Las Palmas** | Las Palmas de Gran Canaria | Kanariasuolluuh |
| **Pontevedra** | Pontevedra | Galicia |
| **La Rioja** | Logroño | La Rioja |
| **Salamanca** | Salamanca | Kastilia já León |
| **Santa Cruz de Tenerife** | Santa Cruz de Tenerife | Kanaria suolluuh |
| **Segovia** | Segovia | Kastilia já León |
| **Sevilla** | Sevilla | Andalusia |
| **Soria** | Soria | Kastilia já León |
| **Tarragona** | Tarragona | Katalonia |
| **Teruel** | Teruel | Aragonia |
| **Toledo** | Toledo | Kastilia-La Mancha |
| **Valencia** | Valencia | Valencia |
| **Valladolid** | Valladolid | Kastilia já León |
| **Zamora** | Zamora | Kastilia já León |
| **Zaragoza** | Zaragoza | Aragonia |

## Keejâ meid

* Listo Espanja eennâmkuudijn vijđoduv mield
* Listo Espanja eennâmkuudijn ässeelovo mield

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Espanja eennâmkodeh**.

## Käldeeh
# Fiävru

Tuolmâmmaašin
Juná
**Fiävru** lii vuájáán, mii joođeet ulmuid já tiiŋgâid saajeest nuubán. Fiävru fievrid mađhâšeijeid já tävirijd teikkâ kuohtuid.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Fiävru**.

## Käldeeh