# Uŋgar

| Uŋgar *Magyarország* (uŋgarkielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | Tamás Sulyok |
| Uáiviminister | Péter Magyar |
|  |
| Uáivikaavpug |
Budapest |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Debrecen, Szeged, Miskolc |
|  |
| Vijđodâh |
93 028 km² |
| – sisčääci |
3,7 %  |
|  |
| Ässeeloho (2020) |
9 769 526 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
105 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
uŋgarkielâ |
|  |
| Vaaluut |
Uŋgar forint (HUF) |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
| – kesiäigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
HU |
| – fiävruin |
H |
| – kirdemmašinijn |
HA |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+36 |
|  |
| Internet TLD |
.hu |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Himnusz* |
|  |
|  |
| Oovdiš staatâ(h) |  Uŋgar aalmugtäsiväldi |

Balaton lii Uŋgar já Koskâ-Euroop stuárráámus jävri.
Kékes lii Uŋgar alemus vääri. Čohe alne lii Kékestető TV -tornâ.
**Uŋgar** (uŋgarkielân *Magyarország* [ˈmɒɟɒrorsaːɡ]  kuldâl jienâdem**?**) lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Budapest.

## Historjá

### Uŋgar já Euroop union

Njuhčâmáánu 31. peeivi 1994 Uŋgar uusâi Euroop union jesânin. Uŋgar já Euroop union ráđádâlmeh pištii masa 10 ihheed, já toh nuhhii juovlâmáánu 13. peeivi 2002. Cuáŋuimáánu 12. peeivi 2023 Uŋgarist tollui aalmugjienâstem Euroop unionân servâmist. Aalmugjienâstmist 83,76 % jienâsteijein halijdii servâđ unionân, já te nelji peeivi maŋeláá Uŋgar vuáláčaalij Euroop union servâmsopâmuš. Siämmáá peeivi Uŋgar vuáláčaalij meiddei Schengen sopâmuš.

Uŋgar seervâi Euroop unionân vyesimáánu 1. peeivi 2004. Siämmáá peeivi oovce eres-uv eurooplâžžâd staattâd servii EU:n: Eestieennâm, Latvia, Liettua, Malta, Kypros, Puola, Slovakia, Slovenia já Čekki.

Juovlâmáánu 21. peeivi 2007 Uŋgar seervâi Schengen-kuávlun. Uŋgar ij lah vala servâm eurokuávlun.

## Eennâmtieđâ

Uŋgar vijđodâh lii 93 028 km², mast 3 420 km² lii čääci. Vijđoduv mield Uŋgar lii maailm 110. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih

Uŋgar lii staatâ Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Slovakia, tavenuorttân Ukraina, maadânuorttân Romania, mäddin Kroatia já Serbia sehe uárjin Slovenia já Nuorttâriijkâ. Uŋgarist staatârääjih láá ohtsis 2 106 km. Kuhemus rääji lii rääji Slovakiain, mii lii 627 km. Uánihumos rääji vist lii 94 km rääji Sloveniain. Uŋgar lii siseennâmriijkâ ađai tast ij lah ollágin merâriddo.

| Ránnjástaatâ | Rääji kukkodâh | Kárttá |
| --- | --- | --- |
| Slovakia | 627 km |  |
| Ukraina | 128 km |
| Romania | 424 km |
| Kroatia | 348 km |
| Serbia | 164 km |
| Slovenia | 94 km |
| Nuorttâriijkâ | 321 km |

### Jäävrih já juuvah

Uŋgar kuhemuuh juuvah láá Tonava uálgijuuhâ Tisza, Tonava, Raab (uŋgarkielân *Rába*) já Drava (uŋgarkielân *Dráva*).

Balaton lii Uŋgar stuárráámus jävri vijđoduv mield. Ton vijđodâh lii 598 km², kukkodâh 77 km já kobdodâh 14 km.

### Morfologia

Uŋgar alemus saje lii Kékes čokke (1 014 m). Ton vyeligumos saje vist lii Tiszajuuvâ riddo (78 m).

## Haldâttâh já politiik

Uŋgar staatâhäämi lii parlamentaarlâš täsiväldi. Uŋgar staatâhovdâ lii staatâ president. Tááláš president lii Tamás Sulyok.

### Kuávlulâš jyehim

Uŋgar läänih já Budapest
Uŋgar juáhhoo 19 läänin (uŋgarkielân *vármegye*), moh láá Uŋgar alemuu tääsi kuávluhaldâttâhohtâdâh. Staatâ uáivikaavpug Budapest lii meid lääni:

| ISO-koodi | Vaakun | Nommâ | Haaldâtlâš kuávdáš | Ässeeloho |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| HU-BK |  | Bács-Kiskun | Kecskemét | &&&&&&&&&0524841.&&&&00524 841 |
| HU-BA |  | Baranya | Pécs | &&&&&&&&&0391455.&&&&00391 455 |
| HU-BE |  | Békés | Békéscsaba | &&&&&&&&&0361802.&&&&00361 802 |
| HU-BZ |  | Borsod-Abaúj-Zemplén | Miskolc | &&&&&&&&&0684793.&&&&00684 793 |
| HU-BU |  | Budapest | Budapest | &&&&&&&&01744665.&&&&001 744 665 |
| HU-CZ |  | Csongrád-Csanád | Szeged | &&&&&&&&&0421827.&&&&00421 827 |
| HU-FE |  | Fejér | Székesfehérvár | &&&&&&&&&0426120.&&&&00426 120 |
| HU-GS |  | Győr-Moson-Sopron | Győr | &&&&&&&&&0449967.&&&&00449 967 |
| HU-HB |  | Hajdú-Bihar | Debrecen | &&&&&&&&&0565674.&&&&00565 674 |
| HU-HE |  | Heves | Eger | &&&&&&&&&0307985.&&&&00307 985 |
| HU-JN |  | Jász-Nagykun-Szolnok | Szolnok | &&&&&&&&&0386752.&&&&00386 752 |
| HU-KE |  | Komárom-Esztergom | Tatabánya | &&&&&&&&&0311411.&&&&00311 411 |
| HU-NO |  | Nógrád | Salgótarján | &&&&&&&&&0201919.&&&&00201 919 |
| HU-PE |  | Pest | Budapest | &&&&&&&&01237561.&&&&001 237 561 |
| HU-SO |  | Somogy | Kaposvár | &&&&&&&&&0317947.&&&&00317 947 |
| HU-SZ |  | Szabolcs-Szatmár-Bereg | Nyíregyháza | &&&&&&&&&0552000.&&&&00552 000 |
| HU-TO |  | Tolna | Szekszárd | &&&&&&&&&0231183.&&&&00231 183 |
| HU-VA |  | Vas | Szombathely | &&&&&&&&&0257688.&&&&00257 688 |
| HU-VE |  | Veszprém | Veszprém | &&&&&&&&&0353068.&&&&00353 068 |
| HU-ZA |  | Zala | Zalaegerszeg | &&&&&&&&&0287043.&&&&00287 043 |

## Viehâdâh

### Kaavpugeh

Széchenyi salvânšalde Budapestist
Uŋgar taveuásist lii staatâ uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug Budapest. Nubben stuárráámus kaavpug lii Debrecen, mii lii Uŋgar nuorttâuásist Romania rääji aldasijn. Kuálmádin stuárráámus kaavpug lii Szeged. Tot lii Uŋgar máddáákeejist Tiszajuuvâ riddoost. Niäljádin stuárráámus kaavpug lii Miskolc, mii lii Uŋgar tavenuorttân Bükk-nommâsii váráduv aldasijn.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Uŋgar**.

## Käldeeh