Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Koskâmeerâ

Koskâmeerâ kárttá anarâškielân
**Koskâmeerâ** lii meerâ Euroop, Afrik já Aasia kooskâst. Gibraltarčuálmi ovtâstit tom Atlant väldimeerân.

Koskâmeerâ lii ain lamaš tergâdis jotteemvävli já ton riddoin láá šoddâm maaŋgah merhâšittee kulttuureh.

## Šoŋŋâdâh

Koskâmeerâ kuávlust koskâmiärálâš liegâsvuotâ lii paijeel 20 °C keessiv já tälviv 10–20 °C. Keesih tobbeen láá koškáseh já lieggâseh, tälviv vist arva já lii čuásis. Koskâmeerâ kuávlust šaddeh tijpâlávt tagareh assaasloostâg šadoh, moh killájeh koškás.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Koskâmeerâ**.

## Käldeeh
# Suez uáli

Suez uáli sajadâh já satelliitkove uálist.
Ive 1869 sáárgus Suez uáli lekkâmtilálâšvuođâst.
Suez uáli ovdil ive 2015 valmâštum vijđedempargoid já toi maŋa.
**Suez uáli** teikâ **Suez kanava** (arabiakielân قناة السويس‎, *Qanā al-Suways*) lii 193 km kukkosâš rahtum čäcikiäinu Egyptist Siinai njargâeennâm viestârpeln, mii ovtâstit Koskâmeerâ já Ruopsismeerâ, já iärut Afrik nannaam Aasiast. Ton peht lii uánihumos mätki Euroopist Aasian.

Suez uáli lii maailm enâmustáá kiävtust leijee merâjotteem kiäinu. Suulân 12% aalmugijkoskâsâš käävpist jotá Suez uáli čoođâ jyehi peeivi.

## Historjá

Faarao Senusret III lâi vuosmuš, kii smietâi Ruopsismeerâ já Koskâmeerâ ovtâstittem. Totkeeh láá árvuštâllâm, ete vuosmuu uáli láá kuáivum suulân 1850 oKr. Maid ton uálist lii val lemin puáhtá kavnâđ Suez alda.

Suez uáli olmâ historjá álgá kuittâg tast, ko skammâmáánu 30. peeivi 1854 ranskalâš Ferdinand de Lesseps uážui love Egypt tallaa värikunâgâs Said Paššast huksiiškyettiđ tom. Ferdinand de Lesseps finnodâh *Compagnie universelle du canal maritime de Suez* algâttij pargo cuáŋuimáánu 25. peeivi 1859. Algâalgâlâš vuávám mield huksim ličij kolgâm pišteđ tuše kuttâ ive, mutâ šoŋŋâduv vädisvuođah, ive 1865 kolera epidemia já pargovyeimi čuolmah tohhii pargo hitásubbon, já huksiimân monnii-uv ohtsis 10 ihheed. Porgemáánust 1869 uáli lâi viijmâg vaalmâš, já tom valdii virgálávt kiävtun skammâmáánu 17. peeivi 1869.

## Käldeeh
# Ruopsismeerâ

| Ruopsismeerâ |
| --- |
|  |
|  |
| Vijđodâh |
438 000 km² |
| Kukkodâh |
1 930 km |
| Kobdodâh |
360 km |
| Stuárráámus kieŋŋâlvuotâ |
3 040 m |
| Koskâkieŋŋâlvuotâ |
490 m |
| Saijaasvuotâ |
233 000 km³ |

**Ruopsismeerâ** lii kuhes já segis čäcikuávlu, mii lii uási India väldimeerâ. Ton kobdemus saje lii suulân 360 km já kuhemus saje 1 930 km. Ruopsismeerâ olesvijđodâh lii 438 000 km².

Ruopsismeerâ viestârbeln láá Egypt, Sudan, Eritrea já Djibouti já nuorttiibeln Israel, Jordania, Saudi-Arabia já Jemen. Tavveen Suez uáli peht piäsá Koskâmeerân já mäddin Bab el Mandebist Adenluovtâ peht Arabiameerân, mast piäsá ain India väldimeerâ räi. Ruopsismeerâ lii-uv lamaš kuhháá tergâdis kiäinu kaavpâšmân.

Ruopsismeerâ lii uáli liegâs. Ton čäsuáivi liegâsvuotâ sáttá leđe paijeel 30 °C já čääci lievlist tast liävttoin, mii taha čääsist hirmâd sálttáá.

## Käldeeh