Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Serbia

| Serbia täsiväldi *Република Србија* (serbiakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | Aleksandar Vučić |
| Uáiviminister | Đuro Macut |
|  |
| Uáivikaavpug |
Belgrad |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Novi Sad, Inđija, Kragujevac, Kraljevo, Kruševac, Subotica, Niš |
|  |
| Vijđodâh | Kosovoin 88 361 km² Kosovottáá 77 474 km² |
|  |
| Ässeeloho (2020) |
6 926 705 (Kosovottáá) |
| – ässeesaahâdvuotâ |
89 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
serbiakielâ |
|  |
| Vaaluut |
Serbia diinaar (RSD) |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
| – kesiäigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
RS |
| – fiävruin |
SRB |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+381 |
|  |
| Internet TLD |
.rs .срб |
|  |
| Motto |
ij lah |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Боже правде (Bože pravde)* |
|  |

**Serbia** (serbiakielân Србија, *Srbija*) ađai Serbia täsiväldi (serbiakielân Република Србија, *Republika Srbija*) lii staatâ Euroopist, Balkanist. Ton uáivikaavpug lii Belgrad.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Serbia**.

## Käldeeh
# Porgemáánu 10.

**Porgemáánu 10.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 222. peivi (kárgámive 223. peivi). Ive loopân láá 143 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Lavri, Lassi
* syemmilâš kalender: Lauri, Lasse

## Tábáhtusah

*Lauripeivi*

* 1536 – Eennâm tuárgistij Genovast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 4,7 Richter ciäkkáduv mield já VI Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1821 – Missourist šoodâi Ovtâstum staatâi 24. uásistaatâ.
* 1956 – Nihon Hidankyō vuáđudui.

## Šoddâmeh

* 787 – Abu Ma'shar al-Balkhi, persialâš matematikkár já täsnitiettee (j. 886)
* 941 – Lê Hoàn, vietnamlâš kiäisár (j. 1005)
* 1758 – Cosimo Rossi Melocchi, italialâš arkkiteht (j. 1820)
* 1871 – Aino Sibelius, Jean Sibelius pelikyeimi (j. 1969)
* 1912 – Jorge Amado, brasilialâš kirječällee (j. 2001)
* 1913 – Wolfgang Paul, ive 1989 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (j. 1993)
* 1956 – Lars Martin Myhre, taažâ kitarist já šuoŋârähtee (j. 2024)

## Jämimeh

* 810 – Liu Ji, Tang-dynastia kenraal (š. 757)
* 1128 – Fujiwara no Kiyohira, jaapaanlâš aatellâš já samurai (š. 1056)
* 1316 – Tadhg Ó Cellaigh, Uí Maine kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* 2022 – Vesa-Matti Loiri, syemmilâš čaittâleijee, komikkár, lávloo já musikkár (š. 1945)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Porgemáánu 10.**.

## Käldeeh
# Juovlâmáánu 31.

Aleksis Kivi
Georgia täsivääldi 1. president Zviad Gamsakhurdia Tbilisist ive 1988
**Juovlâmáánu 31.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 365. peivi (kárgámive 366. peivi). Tot lii ive majemuš peivi.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Silvâ
* syemmilâš kalender: Silvo, Sylvester

## Tábáhtusah

*Uđđâiveáptu*

* 1504 peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Bologna eennâmkoddeest, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,3 Richter ciäkkáduv mield já VI Mercalli ciäkkáduv mield.
* 2023 – Tanska roonnig Margrethe II almottij, ete sun luápá ruuvnâst uđđâivemáánu 14. peeivi 2024.

## Šoddâmeh

* 1937 – Avram Hershko, ive 2004 Nobel-kemiapalhâšume finnim israellâš biokemist

## Jämimeh

* 1389 – Chang, Goryeo kunâgâs iivij 1388–1389 (Korea) (š. 1380)
* 1389 – U, Goryeo kunâgâs iivij 1374–1388 (Korea) (š. 1365)
* 1872 – Aleksis Kivi, syemmilâš kirječällee (*Čiččâm viljâžid*) (š. 1834)
* 1993 – Zviad Gamsakhurdia, georgialâš tiettee, kirječällee já Georgia täsivääldi 1. president iivij 1991–1992 (š. 1939)
* 2021 – Betty White, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já komikkár (š. 1922)
* 2022 – Aniter Pointer, ovtâstumstaatâlâš lávloo já laavlârähtee ("The Pointer Sisters") (š. 1948)
* 2022 – Benedictus XVI, paavi iivij 2005–2013 (š. 1927)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Juovlâmáánu 31.**.

## Käldeeh
# Bysant väldikodde

Bysant väldikodde kiäisár Justinianus I ääigi ive 555
**Bysant väldikodde** ađai **Nuorttâ-Rooma** lâi Rooma väldikode nuorttâuási, mii siäilui uárjiuási tuššâm maŋa 400-lovvoost já mon väldipaje piištij paijeel tuhháát ihheed ain ive 1453 räi. Bysantlâš identiteet lâi roomalii já kreikkalii kulttuur sehe ortodoksisii ristâosko kuálus. Bysant halijdij ovdâstiđ kiäisárlii Rooma väldikode äärbi ristâlii häämist.

Bysant väldikodde uážui noomâs väldikode uáivikaavpug Konstantinopol ovdebii noomâ Byzantion mield. Historjisteeh keksejii noomâ eskin 1500-lovvoost. Väldikode ässeeh jiejah onnii jieijâs roomalâžžân väldikode loopâ räi. Bysant-nommâ kevttui Uárji-Euroopist tondiet, ete Nuorttâ-Rooma väldikode ličij älkkeb iäruttiđ Rooma väldikoddeest historjáčälimist.

Algâaalgâst puoh Koskâmeerâ nuorttâoosij riddokuávluh kullii Bysant väldikoodán. 600-lovvoost tot monâttij stuorrâ uási kuávluin arabáid. Väldikodde siäilui kuittâg Koskâmeerâ kuávlu stuorrâväldin 1100-lovo räi. Bysant tuušâi lopâlávt ive 1453, ko turkkiliih väldidii Konstantinopol. Bysant kulttuurärbi iälá kuittâg ain-uv ovdâmerkkân ortodoksisii kirhoost já ton luostarijn.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Bysant väldikodde**.

## Käldeeh
# Kesimáánu 25.

George Michael já Andrew Ridgeley ađai Wham! suullân 1984–1985
**Kesimáánu 25.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 176. peivi (kárgámive 177. peivi). Ive loopân láá 189 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Peeivih, Uvno
* syemmilâš kalender: Uuno

## Tábáhtusah

* 1788 – Virginiast šoodâi Ovtâstum staatâi 10. uásistaatâ.
* 1975 – Mosambik šoodâi jiečânâssân Portugalist.

## Šoddâmeh

* 1789 – Silvio Pellico, italialâš kirječallee (j. 1854)
* 1864 – Walther Nernst, ive 1920 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (j. 1941)
* 1903 – George Orwell, eŋlandlâš kirječällee já toimâtteijee (j. 1950)
* 1907 – J. Hans D. Jensen, ive 1963 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (j. 1973)
* 1911 – William Howard Stein, ive 1972 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. 1980)
* 1963 – George Michael, eŋlandlâš poplávloo, laavlârähtee, pyevtitteijee já filantropist (*Wham!*) (j. 2016)

## Jämimeh

* 2009 – Farrah Fawcett, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. 1947)
* 2025 – Boŋggu Ánte, orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee (š. 1946)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kesimáánu 25.**.

## Käldeeh
# Kesimáánu 22.

**Kesimáánu 22.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 173. peivi (kárgámive 174. peivi). Ive loopân láá 192 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Pavla, Lijne
* syemmilâš kalender: Paula, Pauliina, Liina

## Tábáhtusah

* 1906 – Haakon VII já roonnig Maud ruvnájuin Nidaros tuámukirhoost Ruándimist.

## Šoddâmeh

* 916 – Sayf al-Dawla, muslimlâš eemiir (j. 967)
* 1936 – Hermeto Pascoal, brasilialâš šuoŋârähtee já musikkár (j. 2025)
* 1939 – Ada Yonath, ive 2009 Nobel-kemiapalhâšume finnim israellâš kristallograf
* 1943 – J. Michael Kosterlitz, ive 2016 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár
* 1958 – Johanna Sinisalo, syemmilâš kirječällee

## Jämimeh

* 866 – Emenon, frankkilâš aatellâš (šoddâmihe ij tiäđust)
* 947 – Qian Hongzuo, Wuyue kunâgâs (š. 928)
* 1931 – Armand Fallières, ranskalâš politikkár já Ranska president iivij 1906–1913 (š. 1841)
* 1965 – David O. Selznick, ovtâstumstaatâlâš elleekovepyevtitteijee (š. 1902)
* 1987 – Fred Astaire, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já tánssájeijee (š. 1899)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kesimáánu 22.**.

## Käldeeh
# Kesimáánu 21.

**Kesimáánu 21.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 172. peivi (kárgámive 173. peivi). Ive loopân láá 193 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Äigee
* syemmilâš kalender: Ahti, Ahto

## Tábáhtusah

* 1192 – Enrico Dandolo šoodâi Venetsia 41. dogen.
* 1788 – New Hampshirest šoodâi Ovtâstum staatâi 9. uásistaatâ.
* 2024 – Namibia alemus riehti komettij laavâ, mii kieldij seksuaallijd koskâvuođâid almai kooskâst.

## Šoddâmeh

* 836 – Ibn al-Rumi, muslimlâš tivtâsteijee (j. 896)
* 1002 – Leo IX, katolilii kirho paavi iivij 1049–1054 (j. 1054)
* 1181 – Huijong, Goryeo kunâgâs iivij 1204–1211 (Korea) (j. 1237)

## Jämimeh

* 1527 – Niccolò Machiavelli, italialâš kirječällee, filosof já politikkár (š. 1469)
* 1824 – Nicola Fergola, italialâš matematikkár (š. 1753)
* 1830 – Marco Alessandri, italialâš politikkár (š. 1755)
* 1957 – Johannes Stark, ive 1919 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (š. 1874)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kesimáánu 21.**.

## Käldeeh
# Taiwan

| Kiina täsiväldi **中華民國 (kiinakielân) *Zhōnghuá Mínguó |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President |
Tsai Ing-wen |
|  |
| Uáivikaavpug |
Taipei |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Uđđâ-Taipei, Kaohsiung, Taichung, Tainan |
|  |
| Vijđodâh |
36 193 km² |
| – sisčääci |
2,8 %  |
|  |
| Ässeeloho (2022) |
23 264 640 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
650 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
mandariinkiina |
|  |
| Vaaluut |
Uđđâ Taiwan dollar (TWD) |
|  |
| Äigi |
UTC+8 |
|  |
| Uánádâs |
TW |
| – fiävruin |
RC |
| – kirdemmašinijn |
B |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+886 |
|  |
| Internet TLD |
.tw .台灣 .台湾 |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *中華民國國歌 (Zhōnghuá Mínguó guógē)* |
|  |

**Taiwan** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Taipei.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Taiwan**.

## Käldeeh
# Kuálhismeerâ

Kuálhismeerâ
**Kuálhismeerâ** lii stuárráámus já kieŋâlumos merâkuávlu maailmist, kyehti keerdi stuárráb ko Atlant, já tast lii meid kyehti keerdi eenâb čääci. Tot váldá kuálmáduási maailm eennâmasseest já uulât tavveen Arktisist máádás Antarktis räi já viestârist Aasia já Australia kuávluin Tave- já Maadâ-Amerik nanamáid nuorttân. Kuálhismeerâ, já siämmást ubâ maailm, kieŋâlumos saje lii Mariaanij hävdi.

## Tullâriegis

Kuálhismeerâst lii nuuvt kočodum Tullâriäggást, kost eennâmtuárgástusah já tullâvääri rusomeh láá táváliih nannaamráptui lihâdem keežild.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kuálhismeerâ**.

## Käldeeh