Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# San Antonio

San Antonio lippu
Bexar pirrâdâhkodde, San Antonio
**San Antonio** (virgálávt *City of San Antonio*) lii kaavpug Texas uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Texas nubben stuárráámus kaavpug já čiččâdin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. San Antoniost ääsih ohtsis paijeel 1,5 miljovn olmožid.

## Käldeeh
# Jotolâh

Jotoluv moottormaađij alne alda Tukholma.
Väzzeeh monâmin maađij rasta syejiluodâ peht Sloveniast ive 1961.
Jotolâhriggee enâmist, kost jotolâh lii uálgispiälásâš.
**Jotolâh** lii ulmui mađhâšem teikkâ fievridem já káálvui fievridem. Kiäinujotoluvvâst pyehtih leđe väzzeeh, jotteeh, pyeráh, moottorvuájáneh, eres vuájáneh teikâ ráiđuváávnuh. Jotoluvâst puohah ferttejeh čuávvuđ jotolâhnjuolgâdusâid.

## Keejâ meid

* Uálgis- já čižetpiälásâš jotolâh

## Käldeeh
# Kreikka

| Kreika täsiväldi *Ελληνική Δημοκρατία* (kreikakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  Kreikka sajadâh Euroopist |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | Konstantínos Tasoúlas |
| Uáiviminister | Kyriákos Mitsotákis |
|  |
| Uáivikaavpug |
Ateena |
|  |
| Virgáliih kielah |
kreikakielâ |
|  |
| Vaaluut |
euro (EUR) |
|  |
| Äigi |
UTC+2 |
| – kesiäigi |
UTC+3 |
|  |
| Uánádâs |
GR |
| – fiävruin |
GR |
| – kirdemmašinijn |
SX |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+30 |
|  |
| Internet TLD |
.gr |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Ύμνος εις την Ελευθερίαν (Ýmnos eis tin Eleftherían)* |
| Kesto: 46 sekuntia.0:46 |

**Kreikka** lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Ateena.

## Eennâmtieđâ

Kreika vijđodâh lii 131 957 km², mast 1 310 km² lii čääci. Vijđoduv mield Kreikka lii maailm 97. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih

Kreika lii staatâ Maadâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá Albania, Tave-Makedonia, Bulgaria já Turkki. Kreikkaast staatârääjih láá ohtsis 1 110 km. Kuhemus rääji lii rääji Bulgariain, mii lii 472 km. Uánihumos rääji vist lii 192 km rääji Turkkijn. Kreikka rájášuvá Koskâmeerân. Merâriddo lii ohtsis 13 676 km.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kreikka**.

## Käldeeh
# Kielâ

**Kielâ** lii dyynaamlâš symboljuávkku. Symbolijd lii máhđulâš uáiniđ, kuullâđ teikkâ tubdâđ, já toid kuleh meid njuolgâdusah, moi peht symbolijd puáhtá kevttiđ. Kielâ puáhtá om. leđe luándulâš kielâ, tahokielâ teikkâ ohjelmistemkielâ.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kielâ**.

## Käldeeh
# Connecticut

| Connecticut |
| --- |
| State of Connecticut |
|  lippu |  seilâ |
|  Ovtâstum staatâi kárttá, mast Connecticut uásistaatâ merkkejum |
| Staatâ |  Ovtâstum staatah |
|  |
| Uáivikaavpug |
Hartford |
|  |
| Stuárráámus kaavpug |
Bridgeport |
|  |
| Kuvernöör |
Ned Lamont |
|  |
| Virgáliih kielah |
eŋgâlâskielâ |
|  |
| Vijđodâh |  |
| – ohtsis |
14 357 km² |
| – mast eennâm |
12 559 km² |
| – mast čääsi |
1 809 km² |
|  |
| Ässeeloho (2019) |  |
| – ässeeh |
3 565 287 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
285 äs/km² |
|  |
| Littostaatâ uásistaattân |  |
| – peivimeeri |
9. uđđâivemáánu 1788 |
| – oornigist |
5. |
|  |
| Äigistielâs |
UTC–5 |
| – kesiäigi |
UTC–4 |
|  |
| Ase |  |
| – alemus saje |
725  m |
| – koskâmiärálâš alodâh |
152  m |
| – vyeligumos saje |
0  m |
|  |
| Uánádâsah |  |
| – postâuánádâs |
CT |
| – ISO 3166-2 |
US-CT |
|  |
| Jiellâhnommâ | *The Constitution State* (virgálâš)*, The Nutmeg State, The Provisions State, The Land of Steady Habits* |
|  |
| Motto | *Qui transtulit sustinet* |
|  |
| Laavlâ | *"Yankee Doodle"* |
|  |
| portal.ct.gov |

**Connecticut** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Hartford.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- | --- | --- |
| 1910 | 1 114 756 | 1980 | 3 107 576 |
| 1920 | 1 380 631 | 1990 | 3 287 116 |
| 1930 | 1 606 903 | 2000 | 3 405 565 |
| 1940 | 1 709 242 | 2010 | 3 574 097 |
| 1950 | 2 007 280 | 2015 | 3 590 886 |
| 1960 | 2 535 234 | 2020 | 3 605 944 |
| 1970 | 3 031 709 |  |  |
| Käldee: Wikidata |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Connecticut**.

## Käldeeh
# Skammâmáánu 15.

**Skammâmáánu 15.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 319. peivi (kárgámive 320. peivi). Ive loopân láá 46 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Jaaniit, Jaaniin, Jaaneet
* syemmilâš kalender: Janika, Janita, Janina, Janette

## Tábáhtusah

 Säämi liputtempeivi: *Isak Saba šoddâmpeivi*

* 1409 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Parmast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,1 Richter ciäkkáduv mield já VII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 2020 – Aotearoa, Australia, Brunei, Filippiineh, Indonesia, Jaapaan, Kambodža, Kiina, Laos, Maadâ-Korea, Malesia, Myanmar, Singapore, Thaieennâm já Vietnam vuáláčallii Hanoist maailm stuárráámuu rijjâkävppisopâmuš RCEP.
* 2020 – Maia Sandu väljejui Moldova presidentin.

## Šoddâmeh

* 1772 – Antonio Diedo, italialâš arkkiteht (j. 1847)
* 1875 – Isak Saba, orjâlâš máttáátteijee, Taažâ Stuorrâtige vuossâmuš sämmilâš riijkâpeivialmai já Säämi suuvâ laavlâ -tiivtâ čallee (j. 1921)
* 1951 – Tuula Mai Salmela, syemmilâš kirječällee

## Jämimeh

* 1919 – Alfred Werner, ive 1913 Nobel-kemiapalhâšume finnim sveiccilâš kemist (š. 1866)
* 1959 – Charles Thomson Rees Wilson, ive 1927 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim skotlandlâš meteorolog já fysikkár (š. 1869)
* 1998 – Ludvík Daněk, čekkoslovakialâš skiärruleggisteijee (š. 1937)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Skammâmáánu 15.**.

## Käldeeh
# Italia

| Italia täsiväldi *Repubblica Italiana* (italiakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  Italia sajadâh Euroopist |
| Staatâhäämi |
parlamentaarlâš täsiväldi |
|  |
| President |
Sergio Mattarella |
| Uáiviminister |
Giorgia Meloni |
|  |
| Uáivikaavpug |
Rooma |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Milano, Napoli, Torino, Palermo, Genova, Bologna, Firenze |
|  |
| Vijđodâh |
302 072,84 km² |
| – sisčääci |
2,4 %  |
|  |
| Ässeeloho (2020) |
60 317 000 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
199,82 ässed/km² |
| – aalmugstuárrum |
-0,2 % (2018) |
|  |
| Virgáliih kielah |
italiakielâ |
|  |
| Vaaluut |
euro (EUR) |
|  |
| BAP (2020) |  |
| – ohtsis |
2 090 miljard USD |
| – per ässee |
41 433 USD |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
| – kesiäigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
IT, ITA |
|  |
| Sundenummeer |
+39 |
|  |
| Internet TLD |
.it |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Il Canto degli Italiani ađai Italialij laavlâ* |
| Kesto: 1 minuutti ja 33 sekuntia.1:33 |

**Italia** lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Rooma.

## Historjá

Italia vuáđudui ive 1861.

## Eennâmtieđâ

Italia nuorttiibeln lii Adriameerâ.
### Sajadâh já rääjih

Italia lii staatâ Maadâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Ranska, Sveicci, Nuorttâriijkâ já Slovenia. Ton lasseen Italia siste láá San Marino já Vatikaanriijkâ.

### Suolluuh

Italia stuárráámuuh suolluuh láá Sisilia já Sardinia. Eres suolluuh láá Elba, Ischia, Capri, Lampedusa já Pantelleria.

### Jäävrih já juuvah

Italia stuárráámuuh jäävrih láá Gardajävri, Comojävri já Maggiorejävri, moh láá staatâ taveuásist. Maggiorejävri lii uásild meid Sveeicist. Italia kuhemus juuhâ lii Po, mii kolgá Torino čoođâ já luáštá Adriameerân. Eres kuhes juuvah láá Adige, Tiber já Arno. Tiber kolgá Rooma čoođâ, já Arno kolgá Firenze čoođâ.

### Geologia

Italiast láá maaŋgah tuáimee tullâväärih, já eennâmtuárgástâsah láá tobbeen táváliih. Alemus tullâvääri lii Etna (3 357 m), mii lii Sisilia suollust Catania aldasijn. Etna lii meid ubâ Euroop alemus tuáimee tullâvääri. Etna lii eromâš aktiivlâš tullâvääri, mii rusoškuát masaba jyehi ive. Suovâpoolvah já kunnâ uáinojeh uáli távjá, mut laavavirdeh iä lah siämmáá táváliih.

Napoli viestârbeln lii Campi Flegrei, mii lii Euroop stuárráámus aktiivlâš kaldera ađai tullâvääri russoom maŋa pááccám vuovdâ. Tot lii ohtâ maailm varâlumosijn tullâvaarijn, já tieđâulmuuh kočodeh tom "supertullâväärrin".

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Italia**.

## Käldeeh
# Cuáŋuimáánu 4.

Maya Angelou ive 1993
**Cuáŋuimáánu 4.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 94. peivi (kárgámive 95. peivi). Ive loopân láá 271 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Äijee
* syemmilâš kalender: Ukko

## Tábáhtusah

* 1626 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Argentast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 6,0 Richter ciäkkáduv mield já VI Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1949 – Nato vuáđudui.
* 1981 – Euroviisuh uárnejuvvojii Dublinist. Kišto vuoitij Ovtâstum kunâgâskode ovdâsteijee Bucks Fizz pittáin *Making Your Mind Up*.
* 2021 – Vjosa Osmani väljejui Kosovo presidentin.
* 2023 – Suomâst šoodai Nato 31. jeessân.

## Šoddâmeh

* 1818 – Mayne Reid, irlandlâš kirječällee (j. 1883)
* 1928 – Maya Angelou, ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. 2014)
* 1979 – Heath Ledger, australialâš čaittâleijee (j. 2008)

## Jämimeh

* 896 – Formosus, katolilii kirho paavi iivij 891–896 (šoddâmihe ij tiäđust)
* 911 – Liu Yin, kiinalâš suátihiärrá (š. 874)
* 931 – Kong Xun, kiinalâš kenraal já kuvernöör (š. 884)
* 1841 – William Henry Harrison, ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 9. president (š. 1773)
* 1968 – Martin Luther King Jr., ovtâstumstaatâlâš baptistpappâ já aalmuglâšriehtiaktivist (š. 1929)
* 2005 – Doris Pettersson, syemmilâš arkkiteht (š. 1926)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Cuáŋuimáánu 4.**.

## Käldeeh