Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Väldimeerâ

Eennâmpáálu väldimeerah
**Väldimeerah** láá Eennâmpáálu stuárráámuuh meerah. Maailmist láá kulmâ, nelji tâi vittâ väldimeerâ:

| Meerâ | Vijđodâh (km²) (*%*) | Kieŋŋâlvuotâ koskâmiärálávt (m) | Čäcirääji (km) |
| --- | --- | --- | --- |
| Kuálhismeerâ | 168 723 000 (*46,4*) | 3 970 | 135 663 |
| Atlant väldimeerâ | 85 133 000 (*23,5*) | 3 646 | 111 866 |
| India väldimeerâ | 70 560 000 (*19,5*) | 3 741 | 66 526 |
| Maadâ-Jieŋâmeerâ | 21 960 000 (*6,1*) | 3 270 | 17 968 |
| Tave-Jieŋâmeerâ | 15 558 000 (*4,3*) | 1 205 | 45 389 |
| *Ohtsis* | *361 900 000* (*100,0*) |  |  |

Tave-Jieŋâmeerâ já Maadâ-Jieŋâmeerâ iä ain lah luhhum sierâ väldimeerrân. Tave-Jieŋâmeerâ lii onnum Atlant väldimeerâ jotkân já Maadâ-Jieŋâmeerâ lii onnum tuše máddáápiälážin uássin Atlant väldimeerâst, Kuálhismeerâst já India väldimeerâst.

## Almoliih tiäđuh

Áárvu mield Eennâmpáálu alne čääci lii ohtsis 1,4 miljard litterid. Tast tuše 3 % lii saivâčääci, já 97 % lii sälttičääci. Meerah peittih-uv 70 % Eennâmpáálu vijđoduvâst. Puoh väldimeerah láá ohtâvuođâst nubijdis.

Meerâi stuárráámuuh čuolmah láá ovdâmerkkân nyeskidem, lijgekuálástem já suvrom.

* Kuálhismeerâ
* Atlant väldimeerâ
* India väldimeerâ
* Tave-Jieŋâmeerâ
* Maadâ-Jieŋâmeerâ

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Väldimeerâ**.

## Käldeeh
# Uđđâ-Seeland

| Uđđâ-Seeland *Aotearoa* (māorikielân) *New Zealand* (eŋgâlâskielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
parlamentaarlâš demokratia, vuáđulavâlâš monarkia |
|  |
| Kunâgâs |
Charles III |
| Kenraalkuvernöör Uáiviminister |
Cindy Kiro Christopher Luxon |
|  |
| Uáivikaavpug |
Wellington |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Auckland, Christchurch, Dunedin |
|  |
| Vijđodâh |
268 838 km² |
| – sisčääci |
1,6 %  |
|  |
| Ässeeloho (2020) |
5 030 120 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
18,3 ässed/km² |
| – aalmugstuárrum |
0,83 % (2014) |
|  |
| Virgáliih kielah |
māorikielâ, eŋgâlâskielâ, seevvimkielâ |
|  |
| Vaaluut |
Uđđâ-Seeland dollar (NZD) |
|  |
| Äigi |
UTC+12 |
| – kesiäigi |
UTC+13 |
|  |
| Uánádâs |
NZ |
| – fiävruin |
NZ |
| – kirdemmašinijn |
ZK |
|  |
| Jotolâh |
čižetpiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+64 |
|  |
| Internet TLD |
.nz |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *"God Defend New Zealand"* |
|  |

**Uđđâ-Seeland** (eŋgâlâskielân *New Zealand*, māorikielân *Aotearoa*) lii staatâ Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Wellington.

## Ekonomia

### Tuuriism

Almugijkoskâsii maađhâšmist lii stuorrâ roolâ Uđđâ-Seeland ekonomiast. Ive 2023 Uđđâ-Seelandist ellii paijeel 3,2 miljovn turistid, main 1,3 miljovn olmožid lijjii australialiih.

Tuuriistviäru valdui anon enâmist ive 2019. Tuuriistmáávsu ferttejeh mäksiđ stuorrâ uási turistijn sehe motomeh uáppeeh já pargeeh, kiäh puátih Uđđâ-Seelandân. Australialiih já stuorrâ uási Kuálhismeerâ enâmij aalmugjesânijn vuod iä taarbâš mäksiđ tuuriistviäru. Roovvâdmáánu 1. peeivi 2024 tuuriistmáksu pajanij 35 Uđđâ-Seeland dollarist 100 dollarân. Uđđâ-Seeland esivääldi mield tuuriistviäru aledem suijân lâi tot, ete enâmist eelih jyehi ive ain eenâb turisteh. Tuuriistviäru ruuđah kiävttojeh infrastruktuur paijeentolâmân já huolâtmân sehe luándusuoijâlmân.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Uđđâ-Seeland**.

## Käldeeh
# Sudan

| Sudan täsiväldi **جمهورية السودان‎ (arabiakielâ) *Jumhūriyyat as-Sūdān  |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President |
Presidenträäđi saavâjođetteijee Abdel Fattah al-Burhan |
|  |
| Uáivikaavpug |
Khartum |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Omdurman |
|  |
| Vijđodâh |
1 886 068 km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
arabiakielâ, eŋgâlâskielâ |
|  |
| Vaaluut |
Sudan pudde (SDG) |
|  |
| Äigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
SD |
| – fiävruin |
SUD |
| – kirdemmašinijn |
ST |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+249 |
|  |
| Internet TLD |
.sd سودان. |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Nahnu jund Allah jund al-watan* |
|  |

**Sudan** (arabiakielân السودان‎‎, *as-Sūdān*), virgálávt **Sudan täsiväldi** (arabiakielân جمهورية السودان‎‎, *Jumhūriyyat as-Sūdān*), lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Khartum.

## Eennâmtieđâ

Sudan vijđodâh lii 1 861 484 km², mast 129 813 km² lii čääci. Vijđoduv mield Sudan lii maailm 17. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih

Sudan lii staatâ Tave-Afrik nuorttâuásist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Egypt, nuorttâviestârist Libya, viestârist Tšad, maadâviestârist Koskâ-Afrik täsiväldi, mäddin Maadâ-Sudan sehe nuorttân Etiopia já Eritrea. Sudanist staatârääjih láá ohtsis 6 819 km. Kuhemus rääji lii rääji Maadâ-Sudanáin, mii lii 2 158 km. Uánihumos rääji vist lii 174 km rääji Koskâ-Afrik täsivaldijn. Sudan rájášuvá Ruopsismeerân. Merâriddo lii ohtsis 853 km.

| Ránnjástaatâ | Rääji kukkodâh | Kárttá |
| --- | --- | --- |
| Egypt | &&&&&&&&&&&01276.&&&&001 276 km |  |
| Eritrea | &&&&&&&&&&&&0682.&&&&00682 km |
| Etiopia | &&&&&&&&&&&&0744.&&&&00744 km |
| Koskâ-Afrik täsiväldi | &&&&&&&&&&&&0174.&&&&00174 km |
| Libya | &&&&&&&&&&&&0382.&&&&00382 km |
| Maadâ-Sudan | &&&&&&&&&&&02158.&&&&002 158 km |
| Tšad | &&&&&&&&&&&01403.&&&&001 403 km |

### Morfologia

*Válduartikkâl: Listo Sudan vaarijn*
Sudan alemus saje lii Jabal Marrah čokke, mii paijaan 3 042 meetter alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Ruopsismeerâ riddo (0 m).

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- |
| 2008 | 30 894 000 |
| 2015 | 40 235 000 |
| 2017 | 40 533 330 |
| 2025 | 48 945 000 |
| Käldee: Wikidata |

### Kielah

Sudan virgáliih kielah láá arabiakielâ já eŋgâlâskielâ.

### Oskoldâh

Iänááš uási sudanlijn láá sunnimuslimeh.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Sudan**.

## Käldeeh